Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-2-14 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-48/692-293
Karar Tarihi : 21.08.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Dr. Aydın ÇELEN, Özgür Can ÖZBEK, Gözde KARABEL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı Aydınlıkevler 06103 Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin sabit telefon hizmeti
kapsamında “Ev Avantaj Tarifeleri”nde uyguladığı fiyatlandırma yoluyla 4054 sayılı
Kanun'un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle,
- Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK)’nun yetkilendirmesine dayanarak sabit
telefon hizmeti (STH) alanında faaliyette bulundukları,
- STH işletmecilerinin toptan hat kiralama hizmeti vasıtasıyla kendi abonelerine arama
hizmeti sunabilmeleri için gerekli olan çağrı başlatma ve sonlandırma hizmetlerini
Türkiye’de sabit telefon altyapısına sahip tek işletmeci olan Türk Telekomünikasyon A.Ş.
(Türk Telekom)’den sağlamak zorunda oldukları,
- 2012 yılı Haziran ayı itibariyle Türk Telekom’un 14,47 milyon sabit telefon abonesi
bulunduğu, aynı dönem itibariyle 190 STH işletmecisi bulunduğu,
- STH işletmecileri tarafından alternatif bir altyapının kurulduğu ancak bu altyapının Türk
Telekom üzerinde rekabetçi bir baskı oluşturmaktan çok uzak olduğu, Türk Telekom’un
sağladığı ölçek ekonomisine ulaşmasının mümkün olmadığı, Türk Telekom’un hem
toptan sabit telefon erişim hizmetleri pazarında hem de perakende sabit telefon hizmetleri
pazarında hâkim durumda olduğu,
- Türk Telekom’un 12.10.2012 tarihli “Türk Telekom’dan Ev Avantaj Tarifelerine Geçiş İçin
Özel Fırsat” ve 9.11.2012 tarihinde “Türk Telekom’dan Ev Avantajlılar İçin Özel Fırsat”
sloganlarıyla kamuya duyurduğu kampanyaları ile perakende fiyatı 22,90 TL olan Ev
Avantaj 100 tarifesinin fiyatını efektif olarak 17,75 TL’ye indirdiği, söz konusu fiyatın
vergilerden arındırılmış halinin 13,34 TL olduğu ve dakika başı perakende fiyatın 0,13
TL’ye tekabül ettiği,
- Paket dâhilinde şehir içi, şehirlerarası, yurtiçi GSM ve uluslararası birinci kademe
görüşmeler yapılabildiği,
- Türk Telekom’un sunduğu hizmetle eşdeğerde bir hizmet sağlayabilmeleri için
i. Toptan hat kiralama bedeli olarak aylık 9,48 TL
ii. Çağrı başlatma ve sonlandırma ücreti olarak dakika başına toplam 3,55 krş
13-48/692-293
2/10

iii. Altyapısının (backbone) Türk Telekom tabanlı olması sebebiyle aylık 65
dakika kullanım için abone başına 4 krş
olmak üzere aylık toplam 11,83 TL’lik (backbone hariç 11,79 TL) maliyete katlanmaları
gerektiği,
- Dakika başına çağrı başlatma ve sonlandırma maliyetlerinin aşağıdaki tabloda
gösterildiği1:
Tablo 1: Dakika Başına Çağrı Başlatma ve Sonlandırma Maliyeti
Çağrı Sonlandırma Yönü Lokal Alan İçi Alan Dışı Ortalama2
Çağrı Başlatma Yönü
Lokal (…..) (…..) (…..) (…..)
Alan İçi (…..) (…..) (…..) (…..)
Alan Dışı (…..) (…..) (…..) (…..)
Ortalama3 (…..) (…..) (…..) 0,0355 TL
- Tabloda yer alan maliyet kalemlerinin yanısıra aylık 9,48 TL, dakika başına 0,0948 TL
olmak üzere toptan hat kiralama bedeline katlandıkları ve dakika başına toplam
maliyetlerinin aşağıdaki gibi olduğu:
Tablo 2: Dakika Başına Toplam Çağrı Maliyeti
Çağrı Sonlandırma Yönü Lokal Alan İçi Alan Dışı Ortalama
Çağrı Başlatma Yönü
Lokal (…..) (…..) (…..) (…..)
Alan İçi (…..) (…..) (…..) (…..)
Alan Dışı (…..) (…..) (…..) (…..)
Ortalama (…..) (…..) (…..) 0,1303 TL
- Hâlihazırda uyguladıkları fiyatlar ile sadece Türk Telekom’a ödedikleri toptan hat
kiralama bedeli, çağrı başlatma ve sonlandırma ücretleri dikkate alındığında %25,35
oranında bir kar marjına sahip olacakları, buna karşılık Türk Telekom’un başvuru konusu
kampanyaları kapsamında 17,75 TL’lik perakende satış fiyatını uygulaması durumunda
kar marjının %11,33 oranında gerçekleşeceği, söz konusu oranın sürdürülebilir karlılık
oranı olarak değerlendirilemeyeceği, detaylı analizin aşağıda gösterildiği:
Tablo 3: Fiyatlar ve Marjlar
Mevcut Durum Fiyat KDV ve ÖİV Hariç Fiyat Maliyet Marj
Sabit Ücret 14,00 TL 10,53 TL 9,48 TL 1,05 TL
Dakika Paketi (100 dk) 7,00 TL 5,26 TL 2,30 TL (0,0355TLx65 dk) 2,96 TL
Toplam 21,00 TL 15,79 TL 11,79 TL 4,00 TL
%25,35

Türk Telekom Fiyatı ile Satış
Durumu Fiyat
KDV ve ÖİV
Hariç Fiyat Maliyet Marj
Sabit Ücret 14,00 TL 10,53 TL 9,48 TL 1,05 TL
Dakika Paketi (100 dk) 3,75 TL 2,82 TL 2,30 TL (0,0355TLx65 dk) 0,51 TL
Toplam 17,75 TL 13,34 TL 11,79 TL 1,56 TL
%11,67

1 Bireysel müşterileri tarafından yapılan 65 dakika ortalama kullanım süresinin esas alındığı belirtilmiştir.
2 Başlatılan çağrıların %(…..)'sının lokal, %(…..)'sının alan içi, %(…..)'inin ise alan dışı olarak başlatıldığı
ve ortalama maliyetin, bu oranlar ile Referans Arabağlantı Teklifi kapsamında tanımlanmış çağrı başlatma
ücretlerinin harmanlanması ile oluştuğu belirtilmiştir.
3 Başlatılan çağrıların %(…..)'sinin lokal, %(…..)'sının alan içi, %(…..)'ünün ise alan dışı olarak
sonlandırıldığı ve ortalama maliyetin, bu oranlar ile Referans Arabağlantı Teklifi kapsamında tanımlanmış
çağrı başlatma ücretlerinin harmanlanması ile oluştuğu belirtilmiştir.
13-48/692-293
3/10

Marj Mevcut Satış Fiyatı ile Türk Telekom Fiyatı ile
Backbone ve TT’ye Ödenen Bedeller Dahil 3,96 TL 1,51 TL
%25,07 %11,33
- Karlılık oranının %25 seviyesinden %11 seviyesine düşüşünün olağan piyasa
şartlarındaki değişimlerden kaynaklanmadığı, hâkim durumdaki teşebbüsün fiyat
sıkıştırması uygulaması gibi suni bir piyasa hareketi sonucu meydana geldiğinin bir
göstergesi olarak değerlendirilebileceği,
- Hâkim durumda bulunan Türk Telekom’un toptan seviyede uyguladığı fiyatlar ile
perakende seviyede uyguladığı fiyatlar arasındaki fark pozitif olsa dâhi anılan marj
düşüşünün Türk Telekom ile eşit derecede etkin rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştıracağı
ve hatta uzun vadede rakiplerin piyasadan dışlanmasına sebebiyet vereceği,
- Öte yandan sabit ses pazarının küçülmekte olan bir pazar olduğu göz önüne alındığında
alternatif operatörlerin yakalayacakları büyümenin büyük kısmının Türk Telekom’un
mevcut abonelerinin kazanımı ile gerçekleşeceği ve yeni müşterilere yapılacak satışlar
için kendi kanallarına satış komisyonu ödemeleri gerektiği,
- Mevcut maliyet kalemlerine satış komisyonunun eklenmesi durumunda aşağıda
görüleceği üzere karlarının %16 seviyesine düşeceği,
Tablo 4: 12 Aylık Taahhüt Döneminde Marj
Mevcut Fiyatlar ile Türk Telekom Fiyatı ile
Marj (12 Aylık Toplam) (…..) (…..)
Komisyon Tutarı (12 Aylık Satış Başına Toplam) (…..) (…..)
Marj-Komisyon (…..) (…..)
Aylık Marj (…..) (…..)
%16 %6
- Komisyonun dâhil edildiği analizde “evrensel hizmet fonu”, “hazine payı”, “tahsilat
ücreti”, "ortalama çağrı merkezi ücreti", "müşteri hizmetleri işlemleri ücreti", "otomasyon
işlemleri ücreti", "faturalama işlemleri", "fatura kağıdı ve zarf ücreti", "fatura postalama
ücreti" ve "reklam/sponsorIuk maliyeti" gibi giderlerin göz önünde bulundurulmadığı ve
yapılacak değerlendirmelerde bu maliyet kalemlerinin de dikkate alınması gerektiği,
- Analizin maliyet kalemleri üzerinden yapılması durumunda da, maliyetlerinin Türk
Telekom’un dakika başına uyguladığı perakende satış fiyatı olan 13,34 krş’dan yüksek
olduğu,
- Katlanmaları gereken ana maliyetlerden toptan hat kiralama bedelinin dakika başına
9,48 krş, çağrı başlatma ücretinin dakika başına 2,24 krş, çağrı sonlandırma ücretinin
dakika başına 2,24 krş olmak üzere toplamda 13,96 krş olduğu, bu halde sadece Türk
Telekom’a ödenmesi gereken maliyetler ile dakika başına 0,62 krş zarar ettikleri,
- Bu maliyet hesaplamasına “komisyon”, “backbone maliyeti” ve insan kaynakları, müşteri
ilişkileri, pazarlama harcamaları gibi “operasyonel giderler”in dâhil edilmediği,
- Hâkim durumdaki Türk Telekom’un zorunlu girdi maliyetini karşıladıktan sonraki
aşamada nihai ürünü üretmek için katlanabileceği azami maliyetin, arabağlantı ücreti ile
uygulamakta olduğu perakende fiyat arasındaki farktan büyük olacağı, bu çerçevede Türk
Telekom tarafından fiyat sıkıştırması yapıldığının açık olduğu
iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.3.2013 tarih ve 1361 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 31.5.2013 tarih ve 2013-2-14/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu
13.6.2013 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 13-36/475-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan
13-48/692-293
4/10

14.8.2013 tarih ve 2013-2-14/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, önaraştırma konusuna ilişkin olarak Türk
Telekom hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. BTK Görüşü
(5) Başvuru konusuna ilişkin olarak, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun (EHK)
7. maddesinin, "Rekabet Kurulu, elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak yapacağı
inceleme ve tetkiklerde, birleşme ve devralmalara ilişkin olarak vereceği kararlar da dahil
olmak üzere elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak vereceği tüm kararlarda
öncelikle Kurum'un görüşünü ve Kurum'un yapmış olduğu düzenleyici işlemleri dikkate
alır” şeklindeki 2. fıkrası uyarınca BTK’dan görüş talep edilmiştir. Anılan kurum görüşü
16.5.2013 tarih ve 3030 sayılı yazı ile Rekabet Kurumu kayıtlarına intikal etmiştir. Söz
konusu yazıda özetle,
- Elektronik haberleşme mevzuatı çerçevesinde yapılan değerlendirmeler sonucunda
Türk Telekom’un sabit şebeke üzerinden arama hizmetleri piyasasında etkin piyasa
gücüne sahip işletmeci olduğu ve Türk Telekom’a getirilen yükümlülükler arasında “tarife
kontrolü yükümlülüğü”nün de bulunduğu,
- Tarife kontrolü yükümlülüğü çerçevesinde Türk Telekom tarafından “Türk Telekom’dan
Ev Avantaj Tarifelerine Geçiş İçin Özel Fırsat” (%30 İndirimli Ev Avantaj 100 Kampanyası)
ve “Türk Telekom’dan Ev Avantajlılar İçin Özel Fırsat” (%30 İndirimli Ev Avantaj
Kampanyası) sloganlarıyla kamuoyuna duyurulan kampanyaların BTK’ya bildirildiği,
- Söz konusu kampanyaların, alternatif işletmecilerin Türk Telekom’dan satın almak
durumunda oldukları toptan hizmetlerin (çağrı başlatma/sonlandırma) maliyetlerinin,
transmisyon maliyetlerinin ve perakende maliyetlerin (satış pazarlama giderleri, genel
idari giderler vb.) makul kârı da içerecek şekilde BTK tarafından değerlendirildiği,
- İlgili tarife ya da kampanyaların analizinde abonelere tanınan kullanım haklarının
tamamının değil, gerçekleşen veya gerçekleşmesi beklenen trafik miktarlarının göz
önünde bulundurulduğu, zira operatörler tarafından abonelere sunulan faydaların
tamamının kullanılmadığının bilindiği,
- Türk Telekom tarafından Mayıs 2010 tarihinden itibaren alternatif işletmecilere yönelik
uygulanmakta olan toptan düzeydeki arabağlantı indirim kampanyalarının çağrı başlatma
maliyetlerini azaltıcı etkisi olduğu, ancak Rekabet Kurumu’na yapılan başvuruda
arabağlantı indirimlerinin göz ardı edildiği,
- Arabağlantı indirimlerinin sonuncusu ile STH işletmecileri tarafından 11,2 milyon
dakikaya kadar kullanılan trafik için çağrı başlatma ücretlerine %20 ile %90 arasında
değişen oranlarda indirim uygulandığı,
- Söz konusu indirimler sonrası lokal çağrı başlatma ücretlerinin (vergiler hariç) 0,14 ile
1,11 krş/dk, alan içi çağrı başlatma ücretlerinin 0,17 ile 1,37 krş/dk ve alan dışı çağrı
başlatma ücretlerinin 0,22 ile 1,79 krş/dk arasında değiştiği,
- Başvuru konusu kampanyalar kapsamında Türk Telekom’un elde ettiği bir diğer gelirin
tarife paketindeki kullanım haklarını aşan abonelerin kota aşımı nedeniyle ödemek
durumunda olduğu ücretler olduğu, ancak Rekabet Kurumu’na yapılan başvuruda kota
aşım ücretlerinin göz ardı edildiği,
13-48/692-293
5/10

- Türk Telekom’un Ev Avantaj kampanyalarına ilişkin tarifelerinin BTK tarafından
incelendiği ve mevzuata aykırılık