Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2016-4-42 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 16-44/707-320
Karar Tarihi : 15.12.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Dr. Hakan BİLİR, Süleyman DAĞDEVİREN, M. Yavuz GÜNER
C. BİLDİRİMDE
BULUNANLAR : - Türk Hava Yolları A.O.
Türk Hava Yolları Genel Yönetim Binası Atatürk Hava Limanı
Yeşilköy/İstanbul
- TGS Yer Hizmetleri A.Ş.
İstanbul Dünya Ticaret Merkezi
A3 Blok Kat:6 Yeşilköy/Bakırköy/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: TGS Yer Hizmetleri A.Ş. ile Türk Hava Yolları A.O. arasında
imzalanan Yer Hizmetleri Sözleşmesi’ne menfi tespit/muafiyet verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.09.2016 tarih ve 5705 sayı ile giren ve
eksiklikleri 14.11.2016 tarihli, 6637 sayılı ve 14.11.2016 tarihli, 6638 sayılı yazılar ile
tamamlanan başvuru üzerine hazırlanan 09.12.2016 tarih ve 2016-4-42/MM sayılı
Muafiyet-Menfi Tespit Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- Türk Hava Yolları A.O. (THY) ile TGS Yer Hizmetleri A.Ş. (TGS) arasında imzalanan
ve THY’nin yer hizmetleri ihtiyacının 2019 yılı sonuna kadar TGS tarafından
karşılanması konulu Yer Hizmetleri Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit
verilemeyeceği,
- Bununla birlikte, söz konusu sözleşmeye Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet tanınabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.

16-44/707-320
2/12

G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Taraflar
G.1.1. THY1
(4) İstanbul merkezli faaliyet göstermekte olan ve Türkiye’nin bayrak taşıyıcısı havayolu
konumundaki THY, 20.05.1933 tarihinde Milli Savunma Bakanlığına bağlı olarak Hava
Yolları Devlet İşletmesi adıyla kuruldu. 2006 yılında yapılan %25 oranındaki üçüncü
özelleştirilme süreciyle özel şirket statüsüne kavuştu. Uçuş ağını Avrupa, Orta Doğu,
Uzak Doğu, Kuzey Afrika, Orta Afrika, Güney Afrika, Kuzey ve Güney Amerika’ya kadar
genişleterek 2015 yılında toplamda 61,2 milyon yolcu taşımıştır.
(5) THY, 113 ülkede, 43'ü iç hat, 235'i dış hat olmak üzere 284 noktaya uçuş
gerçekleştirmektedir. Bu uçuş ağı ile en çok uçuş ağı bulunan hava yolları listesinde
dünyada 4. sırada yer almaktadır.
G.1.2. TGS
(6) TGS, THY ile Havaalanları Yer Hizmetleri A.Ş. (HAVAŞ) arasında ortak girişim şirketi
olarak kurulmuştur. Rekabet Kurulunun (Kurul) 27.08.2009 tarih ve 09-40/986-248 sayılı
kararı ile söz konusu ortak girişimin kurulması işlemine izin verilmiştir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(7) 27.08.2009 tarih ve 09-40/986-248 sayılı Kurul kararında, “Havayolu şirketleri havaalanı
yer hizmetlerinin her birini farklı şirketlerden değil tek bir hizmet kuruluşundan almayı
tercih etmektedirler. Dolayısıyla ilgili ürün pazarı belirlenirken sunulan bu hizmetleri de
kapsayacak şekilde tek bir ürün pazarı tanımlamak mümkündür.” ifadelerine yer verilerek,
ilgili ürün pazarı ‘havaalanı yer hizmetleri pazarı’ olarak belirlenmiştir. Söz konusu tanımın
mevcut dosya bakımından da geçerli olduğu kanaatine varılarak dosya kapsamında ilgili
ürün pazarı ‘havaalanı yer hizmetleri pazarı’ olarak belirlenmiştir.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(8) Başvuru konusu sözleşmenin İstanbul Atatürk (IST), Ankara Esenboğa (ESB), İstanbul
Sabiha Gökçen (SAW), İzmir Adnan Menderes (ADB), Antalya (AYT), Adana Şakir Paşa
(ADA), Bodrum (BJV) ve Dalaman (DLM) olmak üzere sekiz havalimanının yer
hizmetlerine ilişkin olduğu görülmektedir. Kurul’un 27.08.2009 tarih ve 09-40/986-248
sayılı kararında, “5 yıllık süre sonunda ve Türk Hava Yolları A.O.’nun (THY) yer hizmetleri
ihtiyacının ilgili havalimanındaki toplam yer hizmetleri ihtiyacının % 40'ından fazlasını
teşkil ettiği havalimanı için imzalanacak yer hizmetleri anlaşmasının süresinin 3 yıldan
uzun süreli olması halinde Rekabet Kurumu'nun uygun görüşünün alınması gerektiği”
ifadelerine yer verilmesi nedeniyle değerlendirmelerin her bir havalimanı bakımından ayrı
ayrı yapılması uygun görülmüştür.

1 (Erişim Tarihi: 06.12.2016)
16-44/707-320
3/12

G.3. Değerlendirme
G.3.1. 27.08.2009 Tarih ve 09-40/986-248 Sayılı Kurul Kararı
(9) Bahsi geçen karar TGS ortak girişiminin kuruluşuna ilişkin olup THY ile HAVAŞ arasında
imzalanan Ortak Girişim Sözleşmesi ile TGS bünyesinde ortaklık tesis edilmesine izin
verilmesi talebine ilişkindir. Bu talep çerçevesinde yapılan değerlendirmede, tarafların
ortak girişim üzerinde ortak kontrole sahip olduğu, ortak girişimin uzun süreli faaliyet
gösterme amaçlı olarak kurulduğu ve tam işlevsel bir teşebbüsün tüm fonksiyonlarına
sahip ve ortaklarından bağımsız olarak kendi ticari faaliyetlerini sürdürme imkânına sahip
olduğu, kurucu teşebbüslerden biri olan HAVAŞ’ın ortak girişimle aynı pazarda faaliyet
gösterecek olmasıyla birlikte ana teşebbüslerden yalnızca bir tanesinin ortak girişimle
aynı pazarda faaliyet gösteriyor olmasının koordinasyon doğurucu nitelik arz etmeyeceği
belirtilmiştir. Bununla birlikte bildirilen işlemin olası etkileri bakımından yapılan
değerlendirmede, tarafların pazar payları dikkate alındığında, THY’nin yer hizmetleri
pazarında önemli bir alıcı olmasından kaynaklanan avantaj ile TGS’nin yer hizmetlerinde
önemli bir pazar gücü elde edeceği, ilgili mevzuat uyarınca pazara girişin sıkı koşullara
bağlanmış olduğu ve belirli sınırlamalar getirildiği, A grubu ruhsat almak için en az üç
uluslararası havaalanı/havalimanında teşkilatlanma ve hiçbir havayolu şirketine hizmet
verilmese dahi gerekli personel ve teçhizatı bulundurma koşulunun olduğu ve bu
durumun pazara giriş maliyetlerini artırdığı, bu çerçevede katlanılan maliyetlerin önemli
bir bölümünün sabit maliyetlerden oluştuğu ifade edilmiştir.
(10) Bildirime konu işlemin ilgili pazarda dikey bütünleşik yapının oluşmasına neden
olabileceği ve bu durumun mevcut ve potansiyel rakipler açısından pazar kapama riskini
ortaya çıkarabileceği kararda vurgulanan bir başka husustur. Ayrıca THY’nin TGS ile
yaptığı anlaşma neticesinde üst pazardan alıcı olarak tamamen çıkması ile birlikte, ölçek
ekonomileri dolayısıyla hâlihazırda hizmet aldığı firmaların maliyetlerinde TGS lehine bir
artış olabileceği ve bu firmaların pazardan çıkabileceği de kararda dile getirilen
hususlardandır.
(11) Kararda ayrıca, havalimanları bazında yapılan değerlendirmede İzmir, Antalya ve Adana
havaalanlarında TGS lehine bir hâkim durum oluşmayacağı kanaatine ulaşılmıştır. Ancak
Kayseri, Diyarbakır, Erzurum, Samsun, Gaziantep, Malatya, Kars, Mardin, Denizli,
Kahramanmaraş, Erzincan, Hatay, Konya, Batman, Elazığ ve Şanlıurfa gibi
havaalanlarında THY alımlarının pazarın %40’ını aşmakta olduğu ve TGS’nin muhtemel
pazar payının da yüksek çıkacağı, dolayısıyla söz konusu pazarlar bakımından TGS
lehine bir hâkim durum oluşması ihtimalinin yüksek olacağı ifade edilmektedir.
(12) Yukarıda yer verilen rekabetçi endişeler ve Kurul’un işlemle ilgili doğabilecek kaygılarını
gidermek amacıyla, taraflarca çeşitli taahhütler verilmiş böylece ilgili sözleşmenin tadil
edilmesi yoluna gidilmiştir. Taahhütler çerçevesinde:
- 12.03.2009 tarihli Sözleşme’nin “Genel Esaslar” başlıklı 3/(a) maddesinin (v)
numaralı bendinde “sözleşme süresinin 5 yıl olarak düzenlenmesine” denilmektedir.
Böylece sözleşmenin önceki halinde mevcut olan “beş yıllık sözleşme süresinin
hitamında beş yıl daha uzatılabileceği ifadesi kaldırılmıştır.
- Anılan maddeye eklenen (b) paragrafı ile ise, ihale koşulları sıkı şekil şartlarına
bağlanarak, daha şeffaf ve daha rekabetçi bir ihalenin oluşması sağlanmaya
çalışılmıştır. Ayrıca sözleşmeye eklenen ilgili paragraf ile, THY’nin yer hizmeti alım
sürecinde Kurumumuza çeşitli süreler içerisinde bilgi vermesi ve Kurum onayı
alındıktan sonra işlemlerin gerçekleşmesi şart koşulmuştur.

16-44/707-320
4/12

(13) Tadil protokolü çerçevesinde yapılan değerlendirmede TGS ile ilk beş yıllık sözleşmenin
ardından beş yıl daha sözleşme yapılabileceğine ilişkin ifadenin kaldırılması ile birlikte,
THY’nin sözleşme bitiminde rekabetçi koşullarda gerçekleştireceği alımlarla TGS
dışındaki mevcut ve potansiyel rakiplerden de yer hizmeti almakta serbest olacağı,
yalnızca İstanbul ve Ankara değil TGS’nin ileride girmesi muhtemel diğer coğrafi pazarları
da kapsayacak şekilde, THY alımlarının ilgili havalimanındaki toplam alımların %40’ından
fazla olduğu tüm havaalanı/havalimanlarında, THY’nin doğrudan TGS’den hizmet almak
yerine, belirli prosedürleri yerine getirerek rekabetçi koşullarda alım gerçekleştirme
taahhüdünde bulunmasının ileride diğer pazarlarda da oluşması muhtemel rekabeti
azaltıcı hâkim durum yaratılmasını önleyeceği, bununla birlikte söz konusu
havaalanı/havalimanlarında uzun süreli bir anlaşmanın pazarı kapatması rekabeti önemli
ölçüde sınırlandırabileceğinden THY’nin üç yıldan uzun süreli bir hizmet alım anlaşması
yapmak için Rekabet Kurumundan uygun görüş almasının uygun olacağı karara
bağlanarak, işleme izin verilmiştir.
G.3.2. Anlaşmanın Niteliği
(14) TGS ile THY arasında 31.12.2009 tarihinde beş yıl süreli olarak imzalanan ilk yer
hizmetleri sözleşmesinin süresi 31.12.2014 tarihinde dolmuş ve 08.12.2014 tarihinde
İstanbul Atatürk (IST), Ankara Esenboğa (ESB), İstanbul Sabiha Gökçen (SAW), İzmir
Adnan Menderes (ADB), Antalya (AYT), Adana Şakir Paşa (ADA), Bodrum (BJV) ve
Dalaman (DLM) olmak üzere sekiz havalimanı için kararda öngörülen şartlara uygun yeni
bir ihale süreci başlatılmış, en avantajlı teklifi veren TGS ile 26.12.2014 tarihinde beş yıllık
(son iki yılı Rekabet Kurulunun iznine tabi) yeni bir sözleşme imzalanmış ve bu
sözleşmenin geçerli başlangıç tarihi 01.01.2015 olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla
sözleşmenin ilk üç yılı 2018 yılının sonunda dolacak ve Rekabet Kurulunun iznine bağlı
olan iki yıllık süre 01.01.2018 yılında başlayacaktır. Bu kapsamda bildirime konu
sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit verilmesi, bunun
mümkün olmaması halinde ise aynı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet
tanınması talep edilmektedir.

16-44/707-320
5/12

(15) Muafiyet/menfi tespit talebine konu Standart Yer Hizmetleri Sözleşmesi’nin önemli
hükümlerine aşağıda yer verilmektedir:
- “Madde 7.4: Yer hizmetleri kuruluşunun, bu sözleşme dâhilinde taahhüt ettiği
hizmetlerin herhangi bir sebeple (mücbir sebepler hariç) herhangi bir gün veya
herhangi bir seferde verememesi halinde, Taşıyıcı bu hizmeti başka bir hizmet
sağlayıcısından tüm masrafları Yer Hizmet Kuruluşuna ait olmak üzere almak
hakkına sahiptir.
- Madde 11.1: Mücbir sebepler taraflardan birinin veya diğerinin kontrolü dışında ve
kendisinin kusuru olmaksızın yükümlülüklerini bu sözleşmeye uygun olarak ve
zamanında yerine getirmesi imkânını ortadan kaldıran savaş, doğal afet, kanuni
grev ve/veya lokavt, havalimanının kapatılması gibi haller mücbir sebep olarak
değerlendirilir. Sözleşme süresince yukarıda zikredilen herhangi bir mücbir sebep
ortaya çıkar ve tarafların yükümlülüklerini sözleşme hükümlerine uygun olarak ve
zamanında yerine getirmesini imkânsız hale getirirse, etkilenen taraf diğer tarafa
derhal yazılı bildirimde bulunur.
Bu bildirimden itibaren,
a) Taşıyıcı mücbir sebep süresince diğer yer hizmeti kuruluşlarından yer
hizmeti almak ve/veya yer hizmetlerini kendi imkânları ile karşılamak
hakkına sahiptir. Ancak, Yer Hizmet Kuruluşunda grev ve/veya lokavt ilanı
Sebebiyle oluşacak mücbir sebep hallerinde Taşıyıcı diğer yer hizmeti
sağlayıcısından aldığı hizmet bedeli ile bu Sözleşmedeki hizmet bedelleri
arasında fark olması halinde aradaki farkı Yer Hizmet Kuruluşu karşılar.
b) Mücbir sebebin 3 aydan fazla sürmesi halinde diğer taraf sözleşmeyi
feshetmek hakkına sahiptir. Bu durumda, tarafların birbirine karşı hiçbir
yükümlülüğü kalmayacak ancak tarafların mücbir sebebin meydana, geldiği
tarihten önce doğmuş alacak ve borçları öder,
c) Ayrıca Taşıyıcının onayı doğrultusunda, DOS Sistem kesintileri, havalimanı
sistemsel arıza ve kesintiler gibi Yer Hizmet Kuruluşu kontrolü dışında olan
haller mücbir sebep sayılır ve söz konusu haller için cezai müeyyide
uygulanmaz.
- Madde 13.1: Yer Hizmetleri Kuruluşu temerrüde düşerse veya sözleşme konusu
işi yapmaktan vazgeçerse Taşıyıcı iş bu sözleşmeyi feshetme hakkına sahiptir.
Taşıyıcının kanundan doğan tazminat ve sair hakları saklıdır.
- Madde 18.1: Ana Anlaşma 11.4 ve 11.5 maddelerine bağlı kalmaksızın,
01.01.2015 tarihi itibariyle 3 (üç) +2 (iki) (+2 yıl Rekabet Kurulu onayına tabi