Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-2-5 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 19-46/790-344
Karar Tarihi : 26.12.2019
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: Neyzar ÜNÜBOL, Tuba YEŞİL, Burcu ÇALIŞKAN OLGUN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Vestel Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Levent 199 Büyükdere Cad. No: 199, Şişli, İstanbul
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILANLAR : - Koninklijke Philips N.V.
- Türk Philips Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK,
Av. Murat Hakan ÖZGÖKÇEN
Çitlenbik Sokak, Yıldız Mahallesi, No: 12, Beşiktaş, İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Koninklijke Philips N.V. ve Türk Philips A.Ş.’nin standart
belirleyen ilgili kuruluşa beyan ettiği altyazı teknolojisine ilişkin standarda esas
patentlerini adil, makul ve ayrımcı olmayan koşullarla lisanslayacağına dair
taahhüdüne aykırı davranmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri
iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Koninklijke Philips N.V.’nin (PHILIPS) standart belirleyen ilgili
kuruluşa beyan ettiği altyazı teknolojisine ilişkin standarda esas patentlerini adil,
makul ve ayrımcı olmayan koşullarla lisanslayacağına dair taahhüdüne aykırı
davranmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u (4054
sayılı Kanun) ihlal ettiği iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 29.12.2017 tarih, 9597
sayı ile intikal eden başvuru üzerine düzenlenen 26.01.2018 tarihli ve 2018-2-5/İİ
sayılı İlk İnceleme Raporu, 08.02.2018 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul) toplantısında
görüşülmüş ve 18-04/68-M sayı ile iddialar hakkında önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.
(4) Önaraştırma kapsamında Türk Philips Ticaret A.Ş. (TÜRK PHILIPS) ile 27.03.2018
tarihinde görüşme yapılmış olup, Görüşme ve Bilgi İsteme Tutanağı ile teşebbüsten
talep edilen bilgi ve belgeler 13.04.2018 tarih ve 3033 sayı ile Kurum kayıtlarına
girmiştir.
(5) İlaveten önaraştırma kapsamında, 29.03.2018 tarih ve 4106 sayılı yazıyla Arçelik
A.Ş.’den (ARÇELİK), 02.04.2018 tarih ve 4264 sayılı yazıyla VESTEL’den,
11.04.2018 tarih ve 4694 sayılı yazıyla Türk Standartları Enstitüsünden (TSE) ve
18.04.2018 tarih ve 4981 sayılı yazıyla Radyo ve Televizyon Üst Kurulundan (RTÜK)
bilgi ve belge talep edilmiş olup, gelen cevaplar sırasıyla 09.04.2018 tarih ve 2925
19-46/790-344
2/61

sayı, 09.04.2018 tarih ve 2897 sayı, 18.04.2018 tarih ve 3150 sayı, 09.05.2018 tarih
ve 3678 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(6) Hazırlanan 25.04.2018 tarihli ve 2018-2-5/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu Kurulun
03.05.2018 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 18-13/236-M sayı ile 4054 sayılı
Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihal edilip edilmediğinin tespitine yönelik PHILIPS ve
TÜRK PHILIPS hakkında aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına karar verilmiştir. 11.05.2018 tarihinde 4054 sayılı Kanun’un 43.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca taraflara soruşturma açıldığına dair bildirimde
bulunulmuş ve 30 gün içinde ilk yazılı savunmalarının gönderilmesi talep edilmiştir.
Tarafların ilk yazılı savunmaları süresi içerisinde 12.06.2018 tarih ve 4532 sayı ile
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Soruşturma kapsamında 13.12.2018 tarihinde Krea
İçerik Hizmetleri ve Prodüksiyon A.Ş. (Digitürk) ile görüşme gerçekleştirilmiş olup,
görüşme sırasında talep edilen bilgiler 25.12.2018 tarih ve 9039 sayıyla kayda
alınmıştır. Yürütülen soruşturmaya ilişkin VESTEL’den talep edilen bilgiler
11.10.2018 tarih, 7367 sayı, 04.01.2018 tarih, 73 sayı, 11.01.2019 tarih, 220 sayı,
07.02.2019 tarih ve 821 sayı, 15.02.2019 tairh ve 1082 sayı, ARÇELİK’ten talep
edilen bilgiler 07.12.2018 tarih, 8702 sayı, 19.12.2018 tarih, 8923 sayı, Sunny
Elektronik ve Sanayi Ticaret A.Ş.’den (SUNNY) talep edilen bilgiler 09.01.2019, 169
sayı, PHILIPS’ten talep edilen bilgiler sırasıyla 17.01.2019 tarih, 308 sayı,
05.02.2019 tarih, 751 sayı, 06.02.2019 tarih, 790 sayı, 15.02.2019 tarih ve 1081 sayı,
RTÜK’ten talep edilen bilgiler 06.02.2019 tarih, 782 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir. 25.09.2018 tarihli, 2018-2-5/BN tarihli Bilgi Notu üzerine 04.10.2018 tarihli,
18-37/587-M sayılı karar ile soruşturmanın ilk altı aylık süresinin bitiminden itibaren
dört ay uzatılmasına karar verilmiştir. İlgili karar 05.10.2018 tarih ve 12285 sayılı yazı
ile taraflara tebliğ edilmiştir.
(7) Açılan soruşturma kapsamında hazırlanan 04.03.2019 tarih ve 2018-2-5/SR sayılı
Soruşturma Raporu Kurul Üyeleri ile taraflara tebliğ edilmiş ve tarafların yazılı
savunmalarını 30 gün içinde Kuruma göndermeleri gerektiği iletilmiştir. PHILIPS ve
TÜRK PHILIPS tarafından gönderilen ikinci yazılı savunma, 04.04.2019 tarih ve 2436
sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi
gereğince Soruşturma Raporunun tebliği üzerine yapılmış olan yazılı savunmalara
karşı hazırlanan 2018-2-5/EG sayılı Ek Görüş yazısı 17.04.2019 tarihinde taraflara
tebliğ edilmiştir. Ek Görüşe karşı üçüncü yazılı savunma Kurum kayıtlarına
16.05.2019 tarih ve 3266 sayı ile süresi içerisinde intikal etmiştir. PHILIPS tarafından
sözlü savunma toplantısı yapılması talep edilmiştir.
(8) Sözlü savunma tarihinin belirlenmesine ilişkin 20.05.2019 tarih, 2018-2-5/BN-2 sayılı
Bilgi Notu 23.05.2019 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek 19-19/284-M sayı ile
11.07.2019 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiştir.
08.07.2019 tarihli, 1925/384-M sayılı Kurul kararıyla 11.07.2019 tarihinde toplantı için
gerekli nisabın sağlanamayacağının anlaşılması üzerine, sözlü savunma
toplantısının, tarihi daha sonra belirlenmek üzere ertelenmesine karar verilmiştir.
Daha sonra, PHILIPS’e ait 18.07.2019 tarih, 4722 sayılı yazı Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir. 07.11.2019 tarih, 19-38/600-M sayı ile sözlü savunma toplantısının
17.12.2019 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan sözlü savunmanın
ardından Kurul, yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapor, Ek Görüş,
toplanan deliller, yazılı/sözlü savunmalar ve incelenen dosya kapsamına göre
26.12.2019 tarih ve 19-46/790-344 sayı ile işbu nihai kararı tesis etmiştir.
(9) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor ve Ek Görüş sonucunda,
19-46/790-344
3/61

- TÜRK PHILIPS’in inceleme konusu faaliyetin esasları üzerinde herhangi bir
karar verici rolünün bulunmadığı, dolayısıyla dosya konusu iddialar
bakımından herhangi bir sorumluluğunun olamayacağı,
- PHILIPS’in dijital görüntü yayıncılığına ilişkin altyazı teknolojisi pazarında
incelenen dönem içerisinde hâkim durumda olduğu,
- PHILIPS’in dijital görüntü yayıncılığına ilişkin altyazı teknolojisi pazarında
sahip olduğu standarda esas patentlerin kullanımına yönelik olarak 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediği,
- PHILIPS ile VESTEL arasında imzalanan 01.09.2013 tarihli “TV Patenti Lisans
ve Uzlaşma Sözleşmesi”nin 6.4 nolu maddesinin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında olduğu ve 2008/2 sayılı Teknoloji Transferi
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2008/2 sayılı Tebliğ) ile tanınan
grup muafiyetinden yararlanamadığı,
- PHILIPS ile VESTEL arasında imzalanan 01.09.2013 tarihli “TV Patenti Lisans
ve Uzlaşma Sözleşmesi”nin 6.4 nolu maddesinin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi kapsamında bireysel muafiyet alabileceği,
- PHILIPS ve iştiraki TÜRK PHILIPS hakkında 4054 sayılı Kanun'un 16.
maddesi uyarınca idari para cezası uygulanmasına gerek olmadığı
belirtilmiştir.
I. İnceleme ve Değerlendirme
I.1. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.1.1. İddiaların Özeti
(10) Kurum kayıtlarına 29.12.2017 tarih ve 9597 sayı ile intikal eden başvuruda özetle,
- Şikâyetçi VESTEL’in önemli TV üreticileri arasında yer aldığı, esasen
ürünlerini kendi teknolojisinden faydalanarak ürettiği ve geliştirdiği,
- PHILIPS’in TV ürünlerine işlevsellik kazandıran çeşitli patentlere sahip olduğu,
- VESTEL ile PHILIPS arasındaki ihtilafın, PHILIPS’in TV ürünlerinde altyazının
yerini ve rengini belirlemeye yönelik işlevsellik sağlayan EP 0745 307 (EP
307) ve EP 0754 393 (EP 393) sayılı patentlerine yönelik olduğu, söz konusu
patentlerin piyasada standart belirleyen kuruluşların başında gelen Avrupa
Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI)1 tarafından zorunlu patent
(SEP)2 olarak belirlenmiş olduğu, bu kapsamda PHILIPS’in sahip olduğu
SEP’leri adil, makul ve ayrımcı olmayan (FRAND)3 lisanslama ilkeleri
çerçevesinde lisanslayacağına ilişkin ETSI nezdinde taahhüt verdiği,
- PHILIPS’in, kendi patentlerinin şikâyetçi tarafından lisans alınmaksızın
kullanılarak patent hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle Almanya’da şikayetçi
aleyhine 10.05.2012 tarihinde patent ihlal davaları açtığı, buna istinaden
şikayetçinin ise 21.05.2012 tarihinde EP 307, 25.05.2012 tarihinde EP 393
sayılı patentlerin hükümsüz olduğunu ileri sürerek karşı dava açtığı, ancak
Almanya'da patent ihlal davası ile hükümsüzlük davasının farklı mahkemeler
nezdinde görülmesi ve hükümsüzlük davalarının patent ihlal davalarına göre

1 European Telecommunication Standards Institute
2 Standard Essential Patent (standarda esas patent)
3 Fair, reasonable and non-discriminatory
19-46/790-344
4/61

daha uzun sürmesi sebepleriyle hükümsüzlük davası sonuçlanmaksızın veya
bekletici mesele yapılmaksızın patent ihlal davalarının Mannheim Mahkemesi
tarafından hükme bağlandığı, bu çerçevede Mahkeme’nin 05.07.2013
tarihinde EP 307 patenti için 7 O 128/12 sayılı, EP 393 patenti için ise 7 O
195/12 sayılı kararıyla PHILIPS'i haklı görerek, şikayetçinin PHILIPS'e ait olan
altyazı patentlerini ihlal ettiğine, bu nedenle ürünlerine ilişkin olarak bazı
bilgileri PHILIPS'e vermesi ve davacı PHILIPS'in bu ihlalden kaynaklanan tüm
zararlarını karşılaması gerektiğine hükmettiği, bunun üzerine PHILIPS’in,
anılan kararlara dayanarak, şikayetçinin Almanya'daki depolarında bulunan
ürünlerin toplatılması, imha edilmesi gibi şikayetçi açısından ciddi zorluklar
yaratan aksiyonlarda bulunduğu,
- Mahkemenin patent ihlali kararı ve PHILIPS’in anılan kararı uygulamaya
koyması nedeniyle zor durumda kalan şikâyetçinin, yalnızca lisans tedarikini
içeren bir sözleşme akdetmek amacıyla PHILIPS ile görüşmelere başladığı,
ancak PHILIPS’in, tedbir kararlarını uygulamaya koyarak elde ettiği avantajı
kötüye kullanmak suretiyle, lisanslamanın bir koşulu olarak şikâyetçiden
hükümsüzlük davalarından feragat etmesini istediği ve sonuç olarak
şikâyetçinin, söz konusu davalardan feragat ederek aşırı patent ücreti, ters
ispat yükü, aşırı bilgi talebi ve patentin geçerliliğine itiraz etmeme gibi rekabet
hukuku ihlali teşkil edebilecek hükümler içeren TV Patenti Lisans ve Uzlaşma
Sözleşmesi’ni (SÖZLEŞME) imzalamak zorunda kaldığı,
- Bu kapsamda, şikâyetçi ve PHILIPS arasında 1 Ağustos 2013 tarihinde,
tarafların yukarıda anılan davalar bakımından uzlaşmasını ve şikâyetçinin
ihtilaf konusu patentlere ilişkin olarak PHILIPS’ten lisans almasını öngören
SÖZLEŞME’nin imzalandığı,
- Bir patentin standart belirleme kuruluşları tarafından SEP olarak belirlenmesi
halinde patent sahibinin ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip teşebbüs
haline geldiği, anılan teşebbüsün çoğu zaman bir tekele dahi dönüşebildiği,
nitekim Avrupa Komisyonu (Komisyon) tarafından SEP’lere ilişkin yayımlanan
bildiride bu durumun SEP’lerin sahibine önemli bir pazar gücü sağladığı ve bu
nedenle hak sahibinin rakipleri pazardan dışlama, aşırı telif ücreti uygulama,
çapraz lisanslamalar gerçekleştirme ve lisans alanın öne sürdüğü patentin
hükümsüzlüğüne veya patenti ihlal etmediğine yönelik iddiaları geri çekmeye
zorlama gibi rekabet karşıtı davranışlarda bulunabilmesine imkân sağladığının
ifade edildiği,
- Somut olayda PHILIPS'in, sahip olduğu altyazı patentlerinin SEP niteliğinde
olması nedeniyle, ilgili teknoloji pazarında hâkim durumda olduğu,
- Nitekim şikâyetçinin rakibi konumundaki diğer televizyon üreticilerinin de
altyazı özelliği için PHILIPS’ten lisans almak zorunda oldukları, ayrıca
PHILIPS’in patentleri ile şikayetçinin kendi teknolojisiyle geliştirdiği altyazı
yazılımı ve teleteks4 aracılığıyla temin edilen altyazı özelliği karşılaştırılmak
suretiyle PHILIPS teknolojisinin diğerlerinden farklı olarak altyazının rengi ve
konumunun çeşitlenmesi gibi dinamik özelliklere sahip olduğunun tespit
edildiği, bu nedenle aralarında talep ikamesi olmadığı değerlendirilerek
PHILIPS patentinin alternatifinin bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı,

4 Televizyonlarda interaktif işlemler yapılmasına olanak sağlayan teknolojidir. Bazı kanallarda izlenilen
yayının altyazı özelliği teleteks üzerinden temin edilebilmektedir.
19-46/790-344
5/61

- Aşağıda ele alınacağı üzere PHILIPS’in, birbirini tetikleyici ve tamamlayıcı
olarak hâkim durumun kötüye kullanılması teşkil eden çeşitli davranışlarının
olduğu,
- Normal şartlar altında fikri mülkiyet hakkı sahibinin sahip olduğu hakkı
başkasıyla paylaşmak zorunda olmadığı, ancak söz konusu hakkın SEP
olarak kabul edildiği durumlarda hak sahibinin bunu üçüncü kişilere
kullandırmakla yükümlü olduğu, nitekim SEP sahibi teşebbüsün ilgili standart
belirleme kuruluşuna FRAND taahhüdünde bulunmasının bu amaca hizmet
ettiği, bu nedenle konunun zorunlu unsur doktrini kapsamında incelenmesi
gerektiği,
- Bu bağlamda, rekabet kuralları çerçevesinde SEP sahibi teşebbüsün,
kendisine başvuran her teşebbüse zorunlu unsur doktrini çerçevesinde
FRAND koşullarında lisans vermekle yükümlü olduğu, ancak mevcut olay
bakımından PHILIPS’in SEP niteliğindeki patentlerinin şikâyetçiye
lisanslamasını adil ve makul koşullarda gerçekleştirmediği, PHILIPS’in patent
ihlaline ilişkin mahkeme kararını uygulamaya koyması, şikâyetçiyi
hükümsüzlük davalarından feragat etmeye zorlaması, SÖZLEŞME’yle aşırı
patent fiyatı ve diğer haksız sözleşme hükümlerinin dayatılmasının rekabet
ihlali teşkil ettiği,
- PHILIPS’in SÖZLEŞME kapsamında şikâyetçiden makul kıstasıyla
bağdaşmayacak aşırı patent ücretleri talep etmek suretiyle hâkim durumunu
kötüye kullandığı,
- PHILIPS’in, şikâyetçi tarafından yalnızca DVB altyazı patenti talep edilmesine
rağmen, şikâyetçinin hiç kullanmadığı WSS ve teleteks patentlerini de
SÖZLEŞME’ye dâhil ettiği, PHILIPS tarafından bunlar için ücret talep
edilmediği öne sürülse de, bu patentlerin ücretlerinin DVB altyazı patenti ücreti
içerisinde sübvanse edilmiş olabileceği,
- SÖZLEŞME kapsamında uygulanan (…..) Euro düzeyindeki patent ücretinin,
güncel patent ücretleri ve altyazı teknolojisine kıyasla daha önemli nitelikteki
diğer teknolojilerin patent ücretlerinin karşılaştırılması yoluyla uzman bağımsız
kuruluşlardan yardım alınarak yapılan değerlendirme sonucu hesaplanan (…..)
Euro’luk makul düzeyi 7,5 kat aşmak suretiyle aşırı fiyat teşkil ettiği,
- Ayrıca SÖZLEŞME’yle şikâyetçiye kendi teknolojisini kullanmasını
engelleyecek nitelikte ters ispat yükü getirildiği, şikâyetçinin aksini ispat
etmedikçe kendi teknolojisini kullanarak ürettiği modifiyeli ürünlerinin de patent
ücretine tabi tutulduğu, bu kapsamda şikâyetçinin modifiyeli ürünler
bakımından ön bilgilendirme yapmak ve örnek TV modellerinin tanımlanmasını
gerçekleştirmekle yükümlü olduğu, ancak bu düzenlemenin PHILIPS
tarafından tüm modifiyeli ürünleri marka ve model bazında bildirme
yükümlülüğü olarak yorumlandığı, bu durumun ilgili ürün ve teknoloji pazarında
rekabeti kısıtladığı, şikâyetçinin kendi teknolojisini geliştirmesini engellediği ve
inovasyon güdüsünü azalttığı,
- PHILIPS’in şikayetçi tarafından sunulan marka ve modelleri yeterli görmeyerek
biri (…..), diğeri (…..) tarihleri arasındaki modifiyeli ürünlere ilişkin olarak
Hamburg Mahkemesinde iki farklı dava açtığı, davaların PHILIPS lehine
sonuçlandığı, taraflarca atanan iki ayrı patent vekilinin modifiyeli ürünlerin
PHILIPS patentini ihlal etmediğine dair görüşüne rağmen söz konusu karara
19-46/790-344
6/61

istinaden SÖZLEŞME’nin raporlanmayan modifiyeli ürünlerin patent ücretine
dahil olacağına dair hükmü uyarınca PHILIPS’in şikayetçiden (…..) Euro talep
ettiği, ancak anılan faturanın şikayetçi tarafından reddedildiği, bunun üzerine
PHILIPS’in 24.11.2017 tarihinde ilgili tutarın ödenmesi amacıyla Hamburg
Mahkemesinde dava açtığı,
- 2015 yılı bitimiyle SÖZLEŞME’nin sona ermesi üzerine yeni müzakereler
yürütülmekteyken PHILIPS’in, şikâyetçiye modifiyeli ürünlerinin patentlerini
ihlal ettiği iddiasıyla Hamburg Mahkemesinde dava açtığı, buna karşılık
şikâyetçinin EP 307 ve EP 393 sayılı patentlerin sırasıyla 12.12.2015 ve
26.01.2016 tarihlerinde sürelerinin dolması sebebiyle 14.10.2016 tarihinde
Alman Federal Patent Mahkemesinde hükümsüzlük davası açtığı, Alman
Federal Patent Mahkemesinin ön görüşünün EP 307 sayılı patentin hükümsüz
olduğu yönünde olduğu, Hamburg Mahkemesinin hükümsüzlük davalarını
beklemeden 27.10.2017 tarih ve 315 O 263/15 sayılı kararıyla modifiyeli
ürünlerin EP 393 sayılı patenti ihlal ettiğine, 27.07.2016 tarih ve 315 O 265/15
sayılı kararıyla EP 307 sayılı patenti ihlal etmediğine karar verdiği,
- SÖZLEŞME kapsamında bulunan rekabet karşıtı haksız hükümlerden bir
diğerinin, şikâyetçiye getirilen lisans alınan patentlerin geçerliliğine itiraz
etmeme yükümlülüğü olduğu, bu hükmün geçersiz fikri mülkiyet haklarının
muhafaza edilmesine olanak tanıyarak yeniliklerin ortaya çıkmasını
engellediği, bu durumun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
(4054 sayılı Kanun) 4. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği,
- PHILIPS’in Hollanda menşeili bir firma olmasına rağmen, konunun etki doktrini
çerçevesinde incelenmesi gerektiği, zira SÖZLEŞME’nin uygulanacağı
bölgelerin Avrupa Konseyi üyesi tüm ülkeler ile Beyaz Rusya’yı kapsadığı, bu
bağlamda Avrupa Konseyi üyesi olması sebebiyle Türkiye piyasasını da
etkilemesinin kaçınılmaz olduğu,
- Sonuç olarak, PHILIPS’in ihtilaf konusu patentleri FRAND koşullarına uygun
lisanslayacağına dair taahhüdüne aykırı davranarak şikâyetçinin ilgili
pazardaki faaliyetlerini önemli derecede zora düşürdüğü ve 4054 sayılı
Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği
iddia edilerek konu hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında gereğinin yapılması
talep edilmiştir.
(11) İncelemeye konu başvuruda özetle, PHILIPS’in altyazı teknolojisine ilişkin sahip
olduğu SEP’lerin lisansını verme sürecinde iyi niyetle müzakerelerde bulunmamak,
şikâyetçi aleyhine dava yoluna başvurarak ürünlerinin imha edilmesine yönelik
eylemler gerçekleştirmek, böylelikle faaliyetlerini zora sokarak şikâyetçiyi lisans
sözleşmesi akdetmeye ve hükümsüzlük davalarından feragat etmeye zorlamak,
SÖZLEŞME’ye aşırı patent ücreti ve aşırı bilgi talebine imkân veren, şikâyetçiye ters
ispat yükü ve patentin geçerliliğine itiraz etmeme yükümlülüğü getiren hükümler
koymak suretiyle şikâyetçinin kendi teknolojisini kullanmasını engellemek, yeniliklerin
ortaya çıkmasını sınırlamak, inovasyon güdüsünü azaltmak suretiyle patentlerini
FRAND şartlarıyla lisanslayacağına ilişkin taahhüdüne aykırı davranarak 4054 sayılı
Kanun’un 4. ve/veya 6. maddelerini ihlal ettiği iddia edilmektedir.
I.1.2. Başvuru Sahibi: Vestel Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (VESTEL)
(12) VESTEL, 1984 yılında başlayan faaliyetlerini 1994 yılından beri Zorlu Holding
bünyesinde sürdürmektedir. 16’sı yurtdışında olmak üzere toplam 23 şirketten oluşan
19-46/790-344
7/61

Vestel Grubu tüketici elektroniği, beyaz eşya, dijital ürünler, bilgi teknolojileri, LED
aydınlatma ve savunma alanlarında faaliyet göstermektedir.
(13) VESTEL, Türkiye TV ihracatının yaklaşık %(…..) gerçekleştirmektedir5. Dünya
çapında Hitachi, Toshiba, Panasonic, Telefunken’in de aralarında bulunduğu 250’nin
üzerinde markaya TV üretmektedir.
I.1.3. Soruşturma Tarafları
I.1.3.1. Koninklijke Philips N.V. (PHILIPS)
(14) PHILIPS, 1891 yılında Hollanda’da ampul ve diğer elektronik ürünlerin üretimini
yapmak için kurulmuş bir teknoloji şirketidir. Bugün ise sağlık hizmeti, tüketici
elektroniği ve aydınlatma teknolojileri gibi çeşitli alanlarda faaliyet göstermeye devam
etmektedir.
(15) Philips Grubu televizyonlarda PHILIPS markasının kullanım hakkını 2012 yılında TP
Vision isimli teşebbüse devretmiştir. Dolayısıyla Philips Grubu 2012 yılından itibaren
televizyon pazarında yer almamaktadır.
(16) Philips Grubu bünyesindeki fikri mülkiyet portföyü, ana şirket PHILIPS’e aittir.
PHILIPS’in televizyon patentlerinin dünya çapında sahibi olan PHILIPS, kendi fikri
mülkiyet departmanı aracılığıyla Türkiye’deki üreticiler (Türkiye’nin de dâhil olduğu
Avrupa’daki satışları için) de dâhil olmak üzere dünya çapında TV üreticilerine, TV
patent portföyüne ilişkin lisans vermektedir. Uluslararası ofisi Hollanda’da bulunan
Philips Intellectual Property & Standards B.V. (PHILIPS IP&S), dünya çapında
faaliyet göstermektedir.
I.1.3.2. Türk PHILIPS Ticaret A.Ş. (TÜRK PHILIPS)
(17) TÜRK PHILIPS, Türkiye’de 1930 yılından bu yana faaliyet göstermektedir. TÜRK
PHILIPS’in hisselerinin tamamı PHILIPS’e aittir. TÜRK PHILIPS, PHILIPS markalı
tıbbi görüntüleme ve teşhis cihazları ile bunlara ait (orijinal ya da yenileştirilmiş)
yedek parçaların satışı konusunda Türkiye’de yetkili tek distribütör konumundadır.
Bunun yanı sıra, anılan cihazlara yönelik bakım-onarım hizmeti sunmaktadır.
(18) TÜRK PHILIPS’in patent lisanslama faaliyetleri kapsamında herhangi bir rolü
bulunmamaktadır.
I.1.4. İlgili Pazar
I.1.4.1. İlgili Ürün Pazarı
(19) İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da da belirtildiği üzere belirli bir ürün ve
onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün
pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için
bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları açısından
benzer olmaları ve birbirleriyle ikame edilmeleri gerekmektedir.
(20) 2008/2 sayılı Tebliğ ilgili teknoloji pazarını, “lisans alan kişiler tarafından özellikleri,
lisans bedelleri ve kullanım amaçları bakımından lisans verilen teknolojiyle
değiştirilebilir veya ikame edilebilir kabul edilen teknolojileri kapsayan pazar" olarak
tanımlamaktadır. 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4 ve 5 inci
Maddelerinin Teknoloji Transferi Anlaşmalarına Uygulanmasına Dair Kılavuz’da
(Teknoloji Transferi Kılavuzu) da belirtildiği üzere,

5 erişim tarihi: 28.02.2019
19-46/790-344
8/61

“Teknoloji pazarları, ürün pazarı tanımındaki yöntem izlenerek tanımlanır.
Lisans veren tarafından pazarlanan teknolojiden başlamak üzere, lisans
alanların, nispi fiyatlardaki, örneğin lisans bedellerindeki, küçük ama sürekli
bir artışa tepki olarak geçiş yapabilecekleri diğer teknolojilerin belirlenmesi
gerekmektedir. Alternatif bir yol ise, lisanslı teknolojiyi içeren ürünlerin
oluşturduğu pazara bakmaktır.”
(21) Ayrıca Kurulun 30.04.2013 tarih ve 13-24/326-RM sayılı kararıyla kabul edilen Yatay
İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz'da (Yatay İşbirliği Kılavuzu) da fikri mülkiyet
haklarının, ilgili oldukları ürünlerden ayrı olarak pazarlanması durumunda, ilgili
teknoloji pazarlarının da tanımlanması gerektiği ifade edilmektedir.
(22) Başvuru konusu iddialar PHILIPS’in dijital görüntü yayıncılığı altyazı teknolojisine
ilişkin sahip olduğu patentlerin kullanımına ilişkin “TV Patenti Lisans ve Uzlaşma
Sözleşmesi”nin koşullarına ilişkindir. PHILIPS’in sahip olduğu EP 393 ve EP 307
sayılı patentler taraflar arasındaki anlaşmazlığın konusunu oluşturmaktadır.
PHILIPS’in sahip olduğu söz konusu patentler, ETSI tarafından belirlenen EN 300
743 nolu standarda tekabül etmektedir. Söz konusu standardın konusu “dijital
görüntü yayıncılığı altyazılama sistemleri” olarak tanımlanmıştır6. TSE ise standardın
altyazıların, logoların ve diğer grafik elemanların kodlanabildiği ve bit katarlarında
taşınabildiği yönteme ilişkin olduğunu ifade etmiştir. ETSI tarafından EN 300 743 nolu
standarda esas kabul edilen patentlerden EP 393 nolu patent “dijital görüntü
yayıncılığı altyazılama piksel rengi deşifrasyonu” ve EP 307 ise “dijital görüntü
yayıncılığı altyazılama konum ve zaman bilgilerinin deşifrasyonu” işlevlerini
içermektedir. Bu bağlamda PHILIPS tarafından lisansı verilen patentler bakımından
ilgili teknoloji pazarının “dijital görüntü yayıncılığına ilişkin altyazı teknolojisi pazarı”
olarak belirlenebileceği kanaatine varılmıştır.
(23) Teknolojinin ürünle ya da üretim usulüyle bütünleşen bir girdi olmasından hareketle,
teknoloji lisansı verilmesi, hem teknoloji pazarında hem de lisansı verilen teknolojinin
girdi olarak kullanıldığı ürün pazarlarında rekabeti etkileyebilecektir. Bu nedenle,
lisans anlaşmalarının rekabet üzerindeki etkilerini değerlendirmek için, teknoloji
pazarları ile birlikte söz konusu teknolojinin girdi olduğu ilgili ürün pazarlarının
tanımlanması gerekebilmektedir. “Dijital görüntü yayıncılığına ilişkin altyazı teknolojisi
pazarı”nda yer alan ve PHILIPS’e ait patentlerle korunan altyazı teknolojileri panel
televizyon üretiminde girdi olarak kullanılmaktadır. Bu bağlamda lisans
anlaşmalarının panel televizyon pazarındaki rekabeti etkileyebileceği
değerlendirilmektedir. Kurulun 26.11.2016 tarih ve 16-41/666-299 sayılı kararında,
“Gelişen üretim teknolojileri ile panel televizyonlar da plazma, LCD, LED,
OLED, CURVE ve diğer yeni teknolojilerin kullanıldığı televizyonlar olarak
çeşitlenmektedir. Panel televizyonlar hem sahip oldukları teknik özellikleri
hem de fiyat seviyeleri bakımından birbirlerine benzemekte ve tüplü
televizyonlardan ayrılmaktadır.” denilerek ilgili ürün pazarı “panel televizyon
pazarı” olarak tanımlanmıştır. Söz konusu Kurul kararına paralel olarak
dosya kapsamında ikinci ilgili ürün pazarının “panel televizyon pazarı” olarak
tanımlanması uygun görülmüştür.
I.1.4.2. İlgili Coğrafi Pazar
(24) İlgili coğrafi pazar belirlenirken, özellikle ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici
tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında

6
19-46/790-344
9/61

teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir
farklılığın olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınmaktadır.
(25) Dosya kapsamında incelenen SÖZLEŞME Türkiye’yi de kapsayacak şekilde
düzenlenmiştir. Dolayısıyla hem “dijital görüntü yayıncılığına ilişkin altyazı teknolojisi
pazarı”, hem de “panel televizyon pazarı” bakımından ilgili coğrafi pazarın Türkiye
olarak tanımlanması uygun bulunmuştur.
I.2. Değerlendirme
I.2.1. PHILIPS’in Akdettiği Lisans Anlaşmalarının Niteliği
(26) PHILIPS’in TV patentlerini TV ürünlerinde kullanmak isteyen şirketler PHILIPS’ten
standart şartlar içeren bir patent lisans sözleşmesi temin etmektedir. Anılan matbu
patent lisans sözleşmesi, sözleşmenin süresi, bölge ve ürünlerin sözleşmenin
yürürlük tarihinden önce gerçekleştirilen satış hacimlerine göre hesaplanan geçmiş
kullanım tutarı ve lisans seçenekleri bakımından farklılık arz edebilmektedir.
PHILIPS, patent lisans sözleşmesi kapsamında lisanslanacak patentlere ilişkin olarak
TV üreticilerine temelde iki lisans seçeneği sunmaktadır. Bunlardan ilki “PHILIPS TV
Patent Lisanslama Programı” kapsamındaki tüm patentleri içeren portföy lisansının
tamamına yönelik olan ve tüm TV ürünleri için sabit bir ücreti bulunan lisanslar, diğeri
ise sadece belirli, ayrı, tekil teknolojik özellikler bakımından her bir belirli, ayrı lisans
için teknolojinin özelliklerine göre hesaplanan ayrı lisans ücretleri karşılığında
sunulan lisanslardır.
(27) TV patent portföyünün hem standarda esas patentler hem de standarda esas
olmayan patentleri içermesi nedeniyle PHILIPS, TV üreticilerine yalnızca standarda
esas patentleri kapsayacak şekilde, yalnızca standarda esas olmayan patentleri
kapsayacak şekilde ve hem standarda esas hem de standarda esas olmayan
patentleri kapsayacak şekilde lisanslardan arzu ettiğini tercih etme seçeneği
tanımaktadır.
(28) PHILIPS ile VESTEL arasında akdedilen lisans sözleşmesi, PHILIPS TV patentlerinin
geçmiş tarihli lisanssız kullanımına ve bazı yargılama süreçlerine ilişkin uzlaşma ile
sözleşmenin yürürlüğünden itibaren PHILIPS TV patentlerinin halihazırda devam
eden kullanımına ilişkin patent yükümlülüklerine yönelik olup, DVB altyazı
standardına ilişkin beş spesifik patenti içermektedir. Anılan sözleşme kapsamında
taraflar Avrupa Konseyi üyesi ülkeler ve Belarus bölgesinde satılan her bir TV ürünü
için sabit ücret uygulaması hususunda anlaşmaya varmışlardır. PHILIPS’in sahip
olduğu EP 393 ve EP 307 sayılı patentler de anlaşma kapsamındadır. PHILIPS’in
sahip olduğu söz konusu patentler, ETSI tarafından belirlenen EN 300 743 nolu
“dijital görüntü yayıncılığı altyazılama sistemleri” standardına tekabül etmektedir.
I.2.2. Standarda Esas Patentlere İlişkin Rekabet Hukuku Uygulaması ve Avrupa
Birliği’ndeki Güncel Uygulama
(29) Aşağıda ilgili başlık altında detaylandırılacağı üzere, belirli bir standardın
uygulanabilmesi için zaruri/vazgeçilmez olarak ilan edilen tescilli/patentli teknoloji,
SEP kavramına işaret etmektedir. SEP’ler esasen, bir teknolojik yeniliğin/buluşun
piyasada münhasır olarak kullanılmasını sağlayan “fikri mülkiyet hakları” (SEP
özelinde ise “patent hakları”) ile ilgili pazarda söz konusu yeniliğin yaygın kullanımını
amaçlayan “standartlar” arasındaki etkileşimden doğan bir kavram olarak karşımıza
çıkmaktadır. Söz konusu etkileşim, son yıllarda SEP kavramının rekabet hukuku
bağlamındaki birtakım sonuçları bakımından yeni bir rekabetçi kaygı olarak ön plana
19-46/790-344
10/61

çıkmasıyla birlikte, rekabet hukuku ve fikri mülkiyet hukuku ilişkisinin sorgulanması
gerekliliğini de beraberinde getirmiştir.
I.2.2.1. Fikri Mülkiyet Hukuku ve Rekabet Hukuku İlişkisi
(30) Hak sahibi haricindekilerin, bir gayri-maddi varlıktan yararlanmalarını engelleyen
haklar olarak tanımlanabilecek olan fikri mülkiyet hakları, genel olarak patent, telif
hakkı ve marka hakkından teşekkül etmektedir. Geleneksel anlamda fikri mülkiyet
hakkı, sahibine kendisi dışında o hakkın kullanımını dışlayan münhasır bir hak
vermek suretiyle hak sahibinin belirli bir süre tekel getirisi elde etmesini
sağlamaktadır7.
(31) Temel amacı üretimde ve dağılımda etkinlik ile dinamik etkinliği artırmak olan rekabet
hukuku ile fikri mülkiyet hukuku arasında, uzun vadede inovasyonu teşvik etme ve
tüketici refahını iyileştirme aracılığıyla dinamik rekabeti hedefliyor olmaları nedeniyle,
aslında amaca özgü bir farklılaşma veya çekişme bulunmadığı8, bugün Avrupa Birliği
(AB) ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) rekabet hukuku kapsamında mahkeme ve
rekabet otoritelerinin benimsediği hâkim görüştür9. İki hukuk alanı arasındaki gerilim
esasen, amaçlanana ulaşmak için kullanılacak yöntemlerin farklılığından
kaynaklanmaktadır10. Rekabet hukuku, etkinliği en üst seviyeye çıkarmak için
antirekabetçi eylemler ile hâkim durumun kötüye kullanılmasını yasaklarken, fikri
mülkiyet hukuku, tekel hakkını makul görmek ve bazı durumlarda teşvik de etmek
suretiyle yenilik için gerekli güdüyü yaratmaya çalışmaktadır11. Aynı amaca ulaşmak
adına kullanılan metotlardaki bu farklılık, özellikle 20. yüzyılın başlarında bir çekişme
olarak ön plana çıkmış ve bu dönemde patent hakkı mutlak tekel hakkı ile
özdeşleştirilerek patent hakkı verilmesi rekabet hukukunun sıkı sınırlamalarına maruz
bırakılmıştır. 1970’lerden itibaren ise hem Avrupa’da hem de ABD’de fikri mülkiyet
haklarının ekonomik faydalarının daha da önemsenmesi nedeniyle söz konusu
hakların doğrudan tekel veya pazar gücü sağladığı yaklaşımından uzaklaşılmıştır12.
(32) Literatürde söz konusu iki hukuk dalının, şu açılardan birbirleri ile bağlantılı olduğu13
belirtilmektedir:
- ABD ve AB rekabet hukuku, araştırma geliştirme (Ar-Ge) yatırımları ve fikri
mülkiyet hakları yoluyla iktisadi tekel yaratılmasını meşru saymaktadır.
- Her iki hukuk düzeninde de bu hakların fiyatlanmasının ödül ve teşviki de
kapsayan yeterli bir getiriyi yansıtması gerektiği kabul edilmektedir.

7 ARIÖZ, A/ ÖZBEK, Ö. C. (2010), “Hakim Durumun Kötüye Kullanılmasının Sonucu Olarak Zorunlu
Lisanslama: Değerlendirme Kriterleri ve Uygulanan Standartlar”, Rekabet Dergisi, Vol:11, No: 3, s.1-
49, s. 15.
8 Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz (Kılavuz), 240. paragraf
9 PETROVCIC, U. (2014), Competition Law and Standard Essential Patents, Kluwer Law International,
the Netherlands, s. 44. AB rekabet hukuku için bkz. European Commission, Guidelines on the
application of Article 101 of the Treaty on the Functioning of the European Union to technology
transfer agreements, ABD rekabet hukuku için bkz. FTC, To Promote Innovation: The Proper Balance
of Competition and Patent Law and Policy (2003).
10 W. CORNISH/D. LLEWLYN (2003), Intellectual Property: Patents, Copyrights, Trademarks and
Allied Rights, 6th edition.
11 HOVENKAMP, H., M.D. JANIS/M. A. LEMLEY (2005), IP and Antitrust, An Analysis of Antitrust
Principles Applied to Intellectual Property Law, Aspen Publishers, USA, s.1-13.
12 ARIOZ/ÖZBEK, s. 16.
13 A.g.k, s. 17.
19-46/790-344
11/61

- Çoğu vakada hak sahiplerinin bu hakların kopyalanmasını engelleme yetkisini
haiz olduğu -bu yetki veya hakkın kullanımı rakiplerin pazara erişimini
engellese de- kabul edilmektedir.
- Her iki rekabet hukuku sistemi de, fikri mülkiyet hakkının varlığının artık
doğrudan bir tekel hakkının varlığına delalet ettiğini varsaymamaktadır.
- Son olarak, rekabet hukuku perspektifinden fikri mülkiyet haklarının analizinde,
iki hukuk düzeni de bu tür bir hak verilmesinin genel anlamda olumlu rekabetçi
etkilerinin olduğunu kabul etmektedir.
(33) Günümüzde fikri mülkiyet hakları sisteminin, konusunu oluşturan hakların sınırlarına
ve bu hakların ihlali durumunda uygulanacak yaptırımlara odaklanan bir yapıdan,
buluş faaliyetlerinin özendirildiği, araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin önündeki
engellerin kaldırıldığı ve dolayısıyla söz konusu hakların ekonomik alandaki en
önemli rekabet unsurları olarak değerlendirildiği bir yapıya dönüştüğünü söylemek
mümkündür14. Bu sebepledir ki, fikri mülkiyet hakkı sahiplerine tekel niteliğinde
tanınmış olan yetkilerin kullanılması ile toplumsal menfaatler arasındaki hassas
dengenin kurulmasında rekabet otoritelerinin takınacağı tavır, sistemin işlerliği
bakımından büyük önem arz etmektedir. Nitekim AB rekabet hukuku sistemi de,
Komisyon ve Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD) uygulamaları ile AB yargı
organlarının artık içtihat haline gelen birtakım kararlarıyla, fikri mülkiyet haklarına
rekabet hukukunca müdahale edilebileceğini kabul etmektedir15.
(34) Türk rekabet hukuku açısından bakıldığında ise, 4054 sayılı Kanun’un amaç, kapsam
maddeleri ve ilgili diğer hükümleri incelendiğinde, Kanun’da özel olarak fikri mülkiyet
haklarına ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği ve bu sebeple Kanun’un
fikri mülkiyet haklarına dayanan hukuki işlem ve eylemlere doğrudan uygulanması
önünde bir engel bulunmadığının öğretide kabul edildiğini söylemek mümkündür16.
Nitekim Teknoloji Transferi Kılavuzu’nun 5. paragrafında da ifade edildiği üzere, fikri
mülkiyet hakları ile ilgili hukuki düzenlemelerin hak sahiplerine münhasır kullanım
yetkileri vermesi, söz konusu hakların rekabet hukukunun uygulanma alanı dışında
olduğu anlamına gelmemektedir.
I.2.2.2. Fikri Mülkiyet Hukuku Alanında Ortaya Çıkabilecek Rekabet Karşıtı
Uygulamalar
(35) Fikri mülkiyet hakkı sahibinin söz konusu hakkından kaynaklanan tekel yetkilerini
rekabet hukuku kurallarıyla uyum içerisinde kullanması gerektiği, yukarıda ifade
edilen fikri hakların gerektiğinde rekabet hukuku müdahalesine tabi tutulabileceği
yönündeki görüşün doğal bir uzantısı olarak ortaya çıkmaktadır. Anılan gereklilik ise
fikri mülkiyet hakkının kullanılmasının amaç veya etki yönünden bir rekabet ihlali arz

14 BAYRAMOĞLU, S. N. (2012), Rekabet Hukukunda Fikri Mülkiyet Haklarının Toplu Yönetimi: Patent
Havuzları ve Standart Belirleme, Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezi, Ankara, s. 1.
15 Bkz. Case C-241-242/91 P, RTE&ITP (Magill), [1995] E.C.R. I-743., Case 418-01, IMS Health v.
NDC Health, 2004 E.C.R. I-5039., COMP/C-3/37.792 Microsoft C(2004) 900, Case T-201/04,
Microsoft, [2007], E.C.R. II-3601, Case 24-67 Parke, Davis and Co. V. Probel, Reese, Beintema-
Interpharm and Centrafarm, ECR 00055, at 72 (1968), Case 238/87, Volvo, [1988], E.C.R. 6211,
Ayrıca bkz. Directive 2004/48/EC on the enforcement of intellectual property rights. Yönerge
kapsamında fikri mülkiyet haklarına ilişkin düzenlemelerin bilhassa Avrupa Birliğinin İşleyişine Dair
Antlaşma (ABİDA) 101 ve 102. maddelerinin uygulanmasına mani olmayacağı açıkça belirtilmektedir.
16 ODMAN BOZTOSUN, A. N. (2002), “Rekabet Hukukunun Teknolojik Yeniliklerin Teşvikindeki Rolü”,
Rekabet Kurumu Perşembe Konferansları 17, Ankara, s. 171-239, s.188, ÖZDEMİR, S. O. (2002),
Sınai Haklara İlişkin Lisans Sözleşmeleri ve Rekabet Hukuku Düzenlemelerinin Lisans Sözleşmelerine
Uygulanması, Beta Yayıncılık, İstanbul, s. 200.
19-46/790-344
12/61

ettiği hallerde hak sahibi teşebbüsün ilgili davranışını fikri mülkiyet hakkına
dayandırma imkanının kalmaması şeklinde tezahür etmektedir17.
(36) Fikri mülkiyet haklarının yatay ve dikey anlaşmalar kapsamında 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesine aykırı şekilde kullanılması söz konusu olabilecektir. Böyle durumlarda
doğal olarak, anılan hakları konu alan uygulamaların aynı Kanun’un 5. maddesine
göre muafiyet kapsamına girip girmediğinin tespitine yönelik genel bir analiz
yapılması gerekecektir.
(37) Fikri mülkiyet haklarının yatay anlaşmalar yoluyla rekabeti kısıtlayabildiği durumlara
örnek mahiyetinde olmak üzere, fiili ya da potansiyel rakipler arasında karşılıklı lisans
ve patent havuzlarının oluşturulması ve sahip olunan fikri mülkiyet hakkının konusu
olan ürün veya hizmeti karşılıklı olarak kullandırmak amacıyla sözleşme yapılması
hali verilebilecektir18. Bu tip sözleşmelerin pazarın paylaşılması, üretimin
kısıtlanması, fiyatların tespiti, rakiplerin dışlanması gibi yönlerinin olması halinde
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi bağlamında rekabet hukuku müdahalesi gündeme
gelebilecektir19.
(38) Fikri mülkiyet haklarına ilişkin lisans sözleşmelerinde yer alan bazı dikey kısıtlamalar
da yine rekabet hukuku çerçevesinde değerlendirilmektedir. Bunlar aşağıdaki şekilde
sıralanabilecektir20:
 Bölgesel sınırlamalara ilişkin kayıtlar,
 İhracat/ithalat yasakları, özellikle paralel ithalatı önleyici kayıtlar,
 Müşteri kısıtlamaları,
 Yeniden satış fiyatlarının tespiti,
 Lisans bedeli kayıtları,
 Çapraz lisans verme kayıtları,
 Mal alma zorunluluğu (kelepçeleme/tie-in),
 Fikri mülkiyet haklarını ileri sürememe kayıtları,
 Sözleşmenin sona ermesiyle birlikte lisanslı teknolojinin kullanımını da
sona erdirme kaydı.
(39) Fikri mülkiyet hakkı sahibinin, mülkiyetinde bulunan münhasır haklarını rekabet
hukukuna uygun kullanma yükümlülüğünü ihlal etmesi hâkim durumun kötüye
kullanımını yasaklayan 6. madde bağlamında da ortaya çıkabilmektedir. Bahse konu
fikri mülkiyet hakkı dolayısıyla pazarda hâkim konuma gelmiş olan hak sahibinin bu
konumunu genel olarak, lisanslamanın reddi, aşırı fiyatlama, denk durumdaki lisans
alan teşebbüsler arasında ayrımcı uygulamalarda bulunma gibi yollarla rekabete
aykırı şekilde kötüye kullanması söz konusu olabilmektedir.
I.2.2.3. “Standard Belirleme” ve “Standarda Esas Patent (SEP)” Kavramları ile
SEP Özelinde Ortaya Çıkabilecek Rekabet Hukuku Sorunları
(40) Standart belirleme, bir ürün veya hizmete ilişkin ortak bir karakter seti oluşturma
sürecini ifade etmektedir21. Standartlaşmanın beraberinde getirdiği temel faydalar,
üretimde kapsam ve ölçek ekonomisinin sağlanması suretiyle maliyetlerin azalması,
teşebbüslerin yenilik için yatırım yapma motivasyonlarının artması, farklı üreticilere

17 PETROVCIC, s. 65, ODMAN BOZTOSUN, s.188.
18 PINAR, H. (2005): Fikrî Mülkiyet Hakları ve Rekabet Hukuku, Rekabet Dergisi, Sayı: 23.
19 A.g.k.
20 A.g.k.
21 OECD (2010), “Policy Roundtable on Standard Setting”, DAF/COMP(2010) 33,
, Erişim Tarihi: 07.01.2016, s. 10.
19-46/790-344
13/61

ait tamamlayıcı veya “birleşik ürün”lerin22 eşleşmesi veya birlikte kullanımının
sağlanması suretiyle tüketici tercihlerindeki çeşitliliğin artırılması ve böylelikle ürün
fiyatlarının düşmesi olarak sıralanabilmektedir. Diğer yandan, standartlaşmanın fiyat
rekabetinde azalma, pazarın inovasyon teknolojilerine kapatılması ve standarda etkin
erişimin engellenmesi suretiyle bazı teşebbüslerin dışlanması veya bu teşebbüsler
aleyhine ayrımcılık yapılması gibi çeşitli rekabet karşıtı etkileri de bulunmaktadır.
Yatay İşbirliği Kılavuzu’nda da belirtildiği üzere söz konusu rekabet karşıtı etkiler
başlıca, “fiyat rekabetinde azalma”, “pazarın inovasyon teknolojilerine kapatılması” ve
“standarda etkin erişimin engellenmesi suretiyle bazı teşebbüslerin dışlanması veya
bu teşebbüsler aleyhine ayrımcılık yapılması” olmak üzere üç farklı şekilde
gerçekleşebilecektir23.
(41) İlk olarak, teşebbüslerin standart belirleme bağlamında görüşmeler yapması halinde,
bu durum söz konusu pazarlarda fiyat rekabetini azaltarak veya ortadan kaldırarak
piyasada işbirlikçi sonucun doğmasına neden olabilmektedir24. İkincisi, bir
teknolojinin standart olarak belirlenmesiyle, söz konusu belirleme öncesi standarda
dahil olabilmek için rekabet halinde olan alternatif teknolojiler ve teşebbüsler pazara
giriş engeliyle karşılaşabilmekte ve pazar dışına itilebilmektedir, böylece standartlar
teknik gelişme ve inovasyonu sınırlandırabilmektedir25. Son olarak, bir teşebbüsün
standarda erişiminin tamamen engellenmesi ya da yasaklayıcı veya ayrımcı koşullara
bağlanması halinde rekabeti kısıtlayıcı etki riski meydana gelebilmektedir26.
(42) SEP ise, fikri mülkiyet hukuku kapsamında korunan tescilli bir teknolojiye yönelik
geliştirilen standardın, ilgili teknolojiye erişim olmaksızın hayata geçirilememesi
noktasında gündeme gelmektedir. Bu doğrultuda SEP kavramı, sahibi tarafından
teknik bir standardın uygulanabilmesi için zorunlu olduğu ilan edilen patenti ifade
etmektedir27. Komisyonun da ifadesiyle “akıllı telefon veya tabletler gibi standarda
tabi ürünlerin bir veya birden çok SEP tarafından kapsanan teknolojileri
kullanmaksızın üretilmesi” mümkün değildir28.
(43) SEP sahibinin rekabet hukuku sorumluluğu hususunun, son yıllarda rekabet
otoritelerinin gittikçe artan bir yoğunlukta ele aldığı bir mesele haline geldiğini
söylemek mümkündür29. SEP’lere ilişkin meydana gelebilecek rekabet karşıtı
uygulamalar temel olarak “yanıltıcı uygulamalar” ve “SEP’lerin stratejik kullanımı”
olarak iki başlık altında incelenebilmektedir. Birinci kategoride yer alan uygulamalar,
ilgili teknolojiler henüz Standart Belirleme Kuruluşu (SBK) tarafından belli bir standart
için kabul edilmeden önce, ikinci kategorideki uygulamalar ise söz konusu patentli
teknolojinin uygulama için esaslı hale gelmesinden sonra gündeme gelmektedir30. Bu
noktada, yürütülen soruşturmanın kapsadığı dönem, uyuşmazlık konusu SEP’in bir

22 Component product.
23 Yatay İşbirliği Kılavuzu, 236. paragraf.
24 A.g.k. 237. paragraf.
25 A.g.k., 238. paragraf.
26 A.g.k., 238. paragraf.
27 YEŞİL, Tuba (2017), FRAND Tahhüdü Çerçevesinde Lisanslanan Standarda Esas Patentlere İlişkin
Mahkeme Emri Uygulamalarının Rekabet Hukuku Açısından Değerlendirilmesi, Rekabet Kurumu
Uzmanlık Tezi, Ankara, s. 10.
28Antitrust decisions on standard essential patents (SEPs) - Motorola Mobility and Samsung
Electronics - Frequently asked questions,
322_en.htm, Erişim Tarihi: 20.12.2015.
29 YEŞİL, s. 10.
30 A.g.k, s. 10.
19-46/790-344
14/61

standarda dahil olmasından sonraki sürece ilişkin olduğundan, dosya konusu
davranışların ikinci kategori kapsamında inceleneceği belirtilmelidir.
(44) Yukarıda bahsedilen ikinci kategori dairesinde meydana gelebilecek rekabet karşıtı
davranışlar, SEP sahibinin elindeki patentli teknolojiyi, ilgili standardın uygulanmasını
engellemek için kullanmak suretiyle diğer firmaları piyasadan dışlaması durumunda
ortaya çıkabilen dışlayıcı uygulamalar olup, “lisanslamanın reddi”, “engelleme31” ve
“mahkeme emri” şeklinde ortaya çıkabilmektedir.
(45) SEP sahibi teşebbüsün elindeki SEP’e ilişkin lisans vermeyi reddetmesi, söz konusu
SEP’i ürünlerinde kullanan üreticilerin, özellikle hâlihazırda ilgili standarda
“kilitlenmiş32” ve standarda özel yatırım yapmış olmaları halinde, ilgili pazardan
dışlanmasına yol açabildiğinden rekabetçi endişe taşımaktadır. Nitekim bir
standardın belirlenmesi sürecinde birbiriyle rekabet eden alternatif teknolojiler
bulunurken, bir teknolojinin standart için seçilmesinden sonra diğer alternatiflerle
ikame edilebilmesi ve standart uygulayıcılarının diğer teknolojiye geçiş yapması ek
maliyet getirecektir. Diğer yandan, SEP sahibi teşebbüsler, rekabetçi alternatiflerinin
bulunmaması sebebiyle ellerinde bulundurdukları gücü, standart uygulayıcıları
aleyhine fahiş lisans ücretleri ve başka birtakım makul olmayan lisans hükümleri
getirerek engelleme mekanizmasını kullanabilmektedir33. İşbu soruşturma
kapsamında incelenen uyuşmazlığa konu olan FRAND taahhüdüne tabi SEP’ler
hakkında mahkeme emri talep edilmesi/uygulanması hususu özelinde rekabet
hukuku perspektifinden mahkeme emri enstrümanına geçmeden önce aşağıda yer
verilen başlık kapsamında FRAND ilkelerinden kısaca bahsedilmesi yerinde
olacaktır.
I.2.2.4. FRAND İlkeleri
(46) Adil, makul ve ayrımcı olmayan lisanslama koşullarına işaret eden FRAND ilkeleri
temel anlamda, standardizasyon süreçlerinden kaynaklanabilecek potansiyel
sorunların asgariye indirilmesini teminen bir yönetim ve çözüm mekanizması olarak
gündeme gelmektedir. SEP sahibi teşebbüslerin yukarıda sözü edilen ikinci
kategorideki rekabet karşıtı uygulamalarını en aza indirmek adına, SEP sahibine
SBK tarafından FRAND (fair, reasonable, non-discriminatory) taahhüdü yükümlülüğü
getirilmiştir. Bu kapsamda ilgili teşebbüs, sahibi olduğu SEP’i adil, makul, ayrımcı
olmayan koşullarda standart kullanıcılarına lisanslamayı kabul etmektedir. FRAND

31 Hold up: Söz konusu terim literatürde “vazgeçme” (KÖKTÜRK, N. S. (2012), Telekomünikasyon
Sektöründe Dikey Bütünleşik Firma Davranışlarının Düzenlenmesi: Sektörel Düzenleme ve Rekabet
Hukuku, Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezi, s. 11), “yol kesme” (ARIÖZ, A., ÖZBEK, Ö. C. (2010),
“Hakim Durumun Kötüye Kullanılmasının Sonucu Olarak Zorunlu Lisanslama: Değerlendirme Kriterleri
ve Uygulanan Standartlar”, Rekabet Dergisi, Vol:11, No: 3, s.1-49, s. 18, “tutma” (Rekabet Bülteninin
52. sayısı [Mart 2015]) ve “engelleme” (BAYRAMOĞLU, S. N. (2012), Rekabet Hukukunda Fikri
Mülkiyet Haklarının Toplu Yönetimi: Patent Havuzları ve Standart Belirleme, Rekabet Kurumu, s. 55)
olarak çevrilmiştir (YEŞİL, s. 2).
32 Lock-in effect. Üreticiler genellikle ürünlerinin ilgili standarda uyumunu teminen “standarda özel
yatırımlarda (standard spesific investment) bulunmaktadır. Anılan standart bakımından uygulanma
safhasına geçilmesi durumunda ise, üreticinin bir başka alternatif standarda geçiş yapmasının her
zaman mümkün olamaması ve kendisini ilgili standarda “kilitli” halde bulması gündeme gelebilmektedir
ki bu durum, SEP sahibinin söz konusu üreticiler aleyhine “engelleme” mekanizmasını kullanımını
kolaylaştıran bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır (YEŞİL, s. 7).
33 U.S. Department of Justice And The Federal Trade Commission (2007), “Antitrust Enforcement and
Intellectual Property Rights: Promoting Innovation and Competition”,
, Erişim Tarihi: 04.12.2019, s. 37-40.
19-46/790-344
15/61

taahhüdü, SEP sahibinin yaptığı yenilik için ödüllendirilmesi ve standart belirlemedeki
kamu yararı arasında denge kurulması bakımından önem taşımaktadır.
(47) Lisanslama bedellerinin adil veya makul olup olmadığına dair yapılacak
değerlendirmede uygulanacak kriterler bakımından literatürde görüş birliği
bulunmamakla birlikte, “patentin mevcut standart nezdindeki değeri34” ve “standardın
lisans alanın ürünü nezdindeki değeri35” olmak üzere iki yöntem ön plana
çıkmaktadır36. ABD rekabet otoriteleri tarafından ilk yöntem benimsenirken, AB ve
Türk rekabet otoriteleri lisans bedelleri ile fikri mülkiyet hakkının ekonomik değeri
arasında makul bir ilişki olup olmadığına bakmaktadır37. Yatay İşbirliği Kılavuzu’nda
söz konusu makul ilişkiyi tespit etmede kullanılabilecek yöntemlerden bazılarına yer
verilmiştir. Bu paralelde genel itibarıyla, ilgili patentler için standarda bağlanmadan
önce rekabetçi ortamda istenilen lisanslama bedelleri ile standarda bağlanmasından
sonra istenilen bedelleri karşılaştırmak yoluyla analiz yapmak mümkündür. İlaveten,
aynı fikri mülkiyet hakları için benzer standartlar bağlamında istenen lisans bedelleri
de ayrımcı olmayan, adil ve makul lisans bedelleri açısından bir gösterge
oluşturabilmektedir.
(48) Uygulamaya bakıldığında ise, AB rekabet hukuku bakımından Komisyon yahut üye
devletler bünyesindeki ulusal rekabet mercilerinin, FRAND ilkelerinin yorumlanması
noktasında bir tasarrufu olmadığını söylemek mümkündür. Zira Komisyonun da
ifadesiyle, lisans ücretinin makul olup olmadığının tespit edilmesine ilişkin en doğru
adres mahkemeler yahut tahkim mercileridir38.
(49) Rekabet hukuku teori ve uygulaması açısından, FRAND taahhüdü altına girmenin
SEP sahibi bakımından özel bir rekabet hukuku sorumluluğu getirdiği ve bilhassa
mahkeme emri uygulamalarının rekabet karşıtı sonuçlarının, hakkında FRAND
taahhüdü bulunmayan SEP’lere nazaran daha ağır olduğu rekabet otoriteleri
nezdinde kabul edilen bir husustur39. Zira SEP sahibi teşebbüsün elindeki fikri hakları
adil, makul ve ayrımcı olmayan koşullarda lisanslayacağına dair taahhütte
bulunması, standart uygulayıcıları/üreticiler açısından ilgili standardın ilişkin olduğu
teknolojilere yatırım yapma hususunda güvence anlamına gelmektedir. Bu koşullar
altında, mahkeme emri mekanizmasını gündeme getirmek, lisans müzakerelerine

34 Value of the patent to the standard.
35 Value of the standard to the licensees’ products.
36 OECD (2014), “Intellectual Property and Standard Setting”, Background note by the Secretariat,
DAF/COMP(2014)27, s. 19-20
37 YEŞİL, s. 20
38 Bkz. European Commission Frequently Asked Questions (29 April 2014) on ‘Antitrust decisions on
standard essential patents (SEPs) - Motorola Mobility and Samsung Electronics’,
Erişim Tarihi: 20.12.2015. Bununla
birlikte Hindistan ve Çin rekabet otoriteleri tarafından somut uyuşmazlık bağlamında ilgili SEP’lere
ilişkin lisans ücretinin makul olmadığı yönünde verilen kararlar mevcuttur. Hindistan rekabet
otoritesinin Ericcson hakkındaki kararları için bkz.
ve
, (Erişim Tarihi: 10.01.2016). Çin
Milli Kalkınma ve Reform Komisyonu (MOFCOM) tarafından InterDigital hakkında verilen karar için
bkz.
Erişim Tarihi: 12.02.2016.
39 Bkz. Antitrust decisions on standard essential patents (SEPs) - Motorola Mobility and Samsung
Electronics - Frequently asked questions,
322_en.htm, Erişim Tarihi: 04.01.2019.
19-46/790-344
16/61

zarar verebilecek ve lisans hükümlerinin tüketici tercihleri ile fiyatlar üzerinde
olumsuz etkide bulunmasına yol açabilecektir40.
I.2.2.5. FRAND’e Tabi Olan “SEP” Bakımından Mahkeme Emri Uygulamaları
(50) Dosya konusu özelinde rekabet hukuku bakımından incelenen mahkeme emri
kavramı genel itibarıyla, SEP sahibi teşebbüsün, söz konusu SEP’in ihlal edildiği
gerekçesiyle yargıya başvurmak suretiyle elde ettiği, anılan ihlalin sonlandırılması
yönünde davalıyı belli bir davranıştan kaçınmaya zorlayan yahut o davranışı
sürdürmekten men eden ve ihlalden doğan zararların ortadan kalkmasını amaçlayan
yargı kararına işaret etmektedir. Söz konusu emir genel itibarıyla, patent hakkına
tecavüz fiillerinin durdurulması, tecavüzün giderilmesi, patent hakkına tecavüz
suretiyle üretilen veya ithal edilen ürünlere, bunların üretiminde doğrudan doğruya
kullanılan araçlara ve patente bağlı bir usulün kullanımını sağlayan araçlara el
konulması, patent hakkına tecavüzün devamını önlemek üzere tedbirlerin alınması,
el konulan ürünlerin ve araçların şekillerinin değiştirilmesi veya patent hakkına
tecavüzün önlenmesi için -kaçınılmaz ise- imhası uygulamalarını kapsamaktadır41.
(51) SEP sahibi teşebbüslerin, standart uygulayıcıları aleyhine uyuşmazlık konusu SEP’in
ihlal edildiği gerekçesiyle mahkeme emri aldırmaları engelleme mekanizmasıyla
yakın ilişki içindedir. Zira mahkeme emri uygulaması, SEP uygulayıcısının ilgili
SEP’in kullanıldığı ürünlerinin lisanslama müzakerelerini (örneğin söz konusu
ürünlerin piyasadan toplatılması veya imha edilmesi gibi ağır yaptırımlarla
karşılaşması veya karşılaşma ihtimali42 nedeniyle) etkileyebilmektedir. Bu yolla SEP
sahibi teşebbüs, standart uygulayıcılarını FRAND taahhüdüne aykırı olarak söz
konusu standarda etkin erişimi önleyecek şekilde makul olmayan lisans hükümlerini
kabul etmeye zorlayabilmektedir. FRAND’e tabi SEP’lere ilişkin mahkeme emri
uygulamaları, AB sisteminde “hâkim durumun kötüye kullanımı”, ABD sisteminde ise
“haksız araçlarla rekabet etme” çerçevesinde ele alınmaktadır43.
(52) Bu bağlamda, mehaz rekabet hukuku kaynağı konumundaki AB sistemine
bakıldığında, FRAND taahhüdü çerçevesinde lisanslanan SEP’lere yönelik mahkeme
emri uygulamalarının rekabet hukuku boyutunun ele alındığı, Komisyon ve ABAD’ın
çeşitli kararları bulunmaktadır. Komisyon, Motorola kararında44, Motorola ve Apple
arasında yaşanan patent ihlali uyuşmazlığı ve buna dayanarak Apple ürünlerinin
mahkeme emriyle toplatılması uygulamasını içeren sürece ilişkin olarak yürüttüğü
soruşturmada, elindeki SEP’lerin Motorola’ya ilgili pazarda hâkim durum sağladığı ve
Apple’ın söz konusu SEP’leri kullanabilmek için lisans anlaşması akdetme
konusunda istekli olduğu tespitlerine yer vermiş, bu koşullar altında Motorola’nın,
Apple tarafından patentinin lisanssız kullanıldığı iddiasında bulunmasını ve Apple
ürünlerinin satışının durdurulmasına yönelik olarak mahkeme kararı aldırmasını bir
rekabet ihlali olarak kabul etmiştir. Bir diğer ifadeyle, FRAND taahhüdü ve lisans

40 A.g.k.
41 YEŞİL, s. 13-14.
42 Komisyon, Motorola’nın Google tarafından devralınmasını incelediği Google kararında, FRAND
taahhüdünün söz konusu olduğu hallerde sadece mahkeme emrinin alınması veya uygulanmasının
değil, mahkeme emri talep etmeye yönelik tehditte bulunmanın da rekabet ihlali teşkil edebileceğini
belirtmektedir. Bkz. Case No. COMP/M.6381.
43 YEŞİL, s. 30.
44 Case At.39985 – Motorola Enforcement of GPRS Standard Essential Patents
, Erişim Tarihi:
24.01.2019.
19-46/790-344
17/61

alanın istekliliği unsurları varsa, SEP sahibi teşebbüsün mahkeme emri talep
etmesinin rekabete aykırı olacağı belirtilmiştir.
(53) Samsung45 kararında da Komisyon, Samsung’un, 3G teknolojisine ilişkin SEP’i için
lisans talep eden Apple aleyhine, lisans bedeli konusunda anlaşamamaları üzerine
çeşitli AB üyesi ülkelerde mahkeme emri talep etmesinin hâkim durumun kötüye
kullanımı teşkil ettiğini değerlendirmiştir. Ancak Samsung tarafından getirilen
taahhütler nedeniyle rekabet kurallarının gerçekte ihlal edilip edilmediğine dair
herhangi bir karar vermek zorunda kalmamıştır.
(54) ABAD ise Huawei-ZTE kararında46, SEP sahibi teşebbüsün yasal hakkı olan lisans
alana yönelik mahkeme emri talep etme hakkını rekabet hukukuna uygun
kullanabilmesi için izlemesi gereken adımları şu şekilde sıralamıştır:
 SEP sahibi mahkeme emri talep etmeden önce, ilgili SEP’in ihlal edildiği ve
söz konusu ihlalin içeriği hakkında, söz konusu SEP hâlihazırda kullanılıyor
olsa dahi davalıya/ihlal isnat edilen tarafa uyarıda bulunmalıdır47.
 İhlal isnat edilen taraf, FRAND hükümleri uyarınca lisans anlaşması yapma
hususunda gönüllü olduğunu açıkladığı takdirde, SEP sahibi tarafından lisans
ücretinin ve hesaplanacağı yöntemin belirtildiği FRAND temelli lisans
anlaşması teklifi sunulmalıdır48.
 İhlal isnat edilen taraf anılan lisans teklifine, erteleme taktiklerine
başvurmaksızın karşılık verme hususunda özenli davranmalıdır. Cevabının
olumsuz olması halinde ise ivedilikle FRAND hükümleri çerçevesinde
hazırladığı karşı teklifi sunmalıdır49.
 İlgili SEP bir lisans anlaşmasına taraf olmaksızın kullanılıyorsa ve sunulan
karşı teklif de reddedilmişse, anılan geçmiş kullanımlara ilişkin banka garantisi,
emanet hesabı vb. gibi bir güvence temin edilmelidir50.
 FRAND hükümleri üzerinde uzlaşmaya varılamamış ise, karşılıklı anlaşma
doğrultusunda lisans ücretinin tayini hususu bağımsız “üçüncü taraf”ın
inisiyatifine bırakılabilecektir51.
 İhlal isnat edilen tarafın her zaman için ve lisans müzakeresinin sonucundan
bağımsız şekilde, ilgili SEP’in geçerliliği ve esaslılığını sorgulama hakkı saklı
bulunmaktadır52.
(55) Mezkûr kararıyla ABAD, FRAND’e tabi SEP’ler hakkındaki mahkeme emri
uygulamalarının Avrupa Birliği’nin İşleyişine Dair Anlaşma53’nın (ABİDA) 102.
maddesi tahtında nasıl yorumlanacağına ilişkin soruna açıklık getirerek fikri mülkiyet
hakkı sahibi ile lisans alan arasındaki adil dengeyi tesis etmeye çalışmıştır.

45 Case At.39939 - Samsung - Enforcement of UMTS Standard Essential Patents
, Erişim Tarihi:
24.01.2019.
46 Case C-170/13 Huawei Technologies Co. Ltd v ZTE Corp., ZTE Deutschland GmbH
47 A.g.k., para. 60-62.
48 A.g.k., para. 63.
49 A.g.k., para. 65.
50 A.g.k., para. 67.
51 A.g.k., para. 68.
52 A.g.k., para. 69.
53 Treaty on the Functioning of the European Union (TFEU).
19-46/790-344
18/61

I.2.2.6. Lisans Anlaşmasında Yer Alan İlgili SEP Hakkında Hükümsüzlük İleri
Sürmeme Kaydı (No-challenge Clause) ve Fesih Hakkı Kaydı (Termination-
Upon-Challenge Clause)
(56) Şikâyet kapsamındaki iddiaların dayanağı olarak gösterilen Lisans ve Uzlaşma
Sözleşmesi'nin konusunu teknoloji transferi oluşturmakta olup, 2008/2 sayılı Tebliğ
çerçevesinde teknoloji transferi anlaşması şu şekilde tanımlanmaktadır:
“İlgili fikri mülkiyet haklarının ve know how’ın tek tek veya karma halde
lisansının verildiği anlaşmaları ifade eder. Bu anlaşmaların, ürünlerin satışı ve
alımına veya diğer fikri mülkiyet haklarının lisansının verilmesine veya
devredilmesine ilişkin hükümler içermeleri halinde, bu tür hükümlerin
anlaşmanın esas amacını oluşturmaması ve anlaşma konusu ürünlerin üretimi
ile doğrudan ilgili olması kaydıyla bu tanım kapsamına girdikleri kabul
edilecektir.”
(57) Rekabet hukuku açısından teknoloji transferi anlaşması olarak kabul edilen lisans
anlaşmaları kapsamında lisansa konu fikri hakların geçerliliğine itiraz edilmesine
yönelik yasaklayıcı kayıtlar ileri sürülebilmektedir. Literatürde “hükümsüzlük ileri
sürmeme koşulu (no-challenge clause) şeklinde anılan söz konusu kayıt kavramsal
olarak, lisans anlaşması çerçevesinde patent sahibinin söz konusu patentin maddi
hukuk kurallarına göre geçerliliğinin sorgulanmasını men etmeye ilişkin, genellikle o
anlaşmanın yürürlükte olduğu süre için getirdiği şart olarak tanımlanabilecektir54.
Uygulamada lisans anlaşmalarındaki hükümsüzlük ileri sürememe koşulundan
kaynaklanan ihtilaflar ABD hukukunda patent hukuku kapsamında ele alınırken, AB
ve Türk hukukunda ise rekabet hukuku bağlamında ele alınmaktadır55.
(58) Rekabet hukuku teorisi ve uygulaması açısından bakıldığında hükümsüzlük ileri
sürmeme koşulunun, rekabet hukuku müdahalesinin devreye girmesinin önünü açan
“kayda değer ölçüde” tüketici zararına yol açabildiği kabul edilmektedir56. Bunun yanı
sıra, lisansı verilen teknolojinin değerli olması ve dolayısıyla bunu kullanması
engellenen veya yalnızca lisans bedeli karşılığında kullanabilen teşebbüsler için
rekabet açısından bir dezavantaj yaratması durumunda, yine hükümsüzlük ileri
sürmemeye dair kayıtların Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilmesi söz
konusu olabilmektedir57.
(59) Bahsi geçen tüketici zararı esasen, hukuken geçerlilik taşımayan patent hakkının,
sahibine pazar gücü bahşedebileceği ve anılan pazar gücünün yüksek fiyat-düşük
üretime sebep olmak suretiyle rekabeti kısıtlayabileceği riskinden
kaynaklanmaktadır58. Tüketici zararı ayrıca, bir teknolojiye ilişkin patentlenebilirlik
şartları olan, “teknolojinin her alanındaki buluşlara yeni olması”, “buluş basamağı

54 ORSTAVİK, I. B. (2005),Technology Transfer Agreements: Grantbacks and No Challenge Clauses
in the New EC Technology Transfer Regulation, 36(1) Int’l Rev. Intell. Prop. & Competition L. 83, 87
55 CHENG, T. K. (2016) ,”Anitrust Treatment Of The No Challenge Clause”, New York University
Journal Of Intellectual Property And Entertainment Law, Cilt 5, Sayı 2, Spring 2016, s. 447-448,

2_5_Cheng_AntitrustTreatmentNoChallengeClause.pdf, Erişim Tarihi: 04.01.2019.
56 MORRİS, S. (2009): “Patent Licensing and No Challenge Clauses: A Thin Line Between Article 81
EC Treaty and the New Technology Transfer Block Exemption Regulation”, 3 INTELL. PROP. Q. 217,
s. 220.
57 Teknoloji Transferi Kılavuzu, 92. paragraf.
58 ORSTAVİK, I.B. (2005), “Technology Transfer Agreements: Grantbacks and No Challenge Clauses
in the New EC Technology Transfer Regulation”, 36(1) INT’L REV. INTELL. PROP. & COMPETITION
L. 83, 87, s. 102.
19-46/790-344
19/61

içermesi” ve “sanayiye uygulanabilir olması” kriterlerinden59 en az birini sağlamayan
bir teknolojinin piyasaya sürülmesi ve bu teknolojinin anlamlı bir alternatifinin
halihazırda sürümde olmaması ile kümülatif inovasyonun60 sekteye uğraması
nedeniyle de ortaya çıkabilmektedir.
(60) Hükümsüzlük ileri sürmek bakımından menfaati en yüksek olan taraf, lisans alandır61.
Bunun nedeni, ilgili patentin geçersizliğinin tespit ettirilmesi bakımından, o patent için
lisans ücreti ödemekte olan lisans alanın motivasyonunun yüksek olmasıdır. Bu
bağlamda lisans alanı patentin geçerliliğini sorgulamaktan men etmek, yapay olarak
patent hakkının sağladığı münhasır korumanın uzamasına neden olmak suretiyle
yine tüketicileri rekabetçi olmayan nihai ücretleri ödemeye mecbur bırakacak ve
tüketici zararı ortaya çıkacaktır.
(61) Fesih hakkı kaydı ise, teknoloji transferi anlaşmalarında lisans alanın ilgili patentin
geçerliliğine itiraz etmesi halinde sözleşmenin feshedilmesini öngören sözleşme
hükmü olarak tarif edilebilecektir. Anılan kayıtlar lisans anlaşmalarında genel olarak,
patentin geçersizliğinin dava veya başka bir yolla (anlaşmanın tarafı olmayan üçüncü
kişilerin hükümsüzlük itirazlarının lisans alanca desteklenmesi halleri de dâhil olmak
üzere) ileri sürülmesi halinde sözleşmenin derhal fesholunmuş sayılacağı yahut bu
hallerde lisans alanın sözleşmeyi feshetme hakkını kullanmaya yönelik takdir
yetkisine sahip olacağı şeklinde formüle edilmektedir62.
(62) Rekabet hukukunda fesih hakkı kayıtlarıyla ilgili yaklaşım temel itibarıyla şu
şekildedir: Eğer söz konusu kayıt, uygulamada hükümsüzlük ileri sürmeme kaydı ile
eşdeğer rekabet karşıtı etkilere yol açıyorsa, bu kayıt, hükümsüzlük ileri sürmeme
kaydının bir türü olarak addedilmek suretiyle analize tabi tutulmalıdır. Zira böyle
durumlarda fesih hakkı kayıtlarının, lisans alanı, ilgili patentin geçerliliğini
sorgulamaktan alıkoyma hususunda zımni bir hükümsüzlük ileri sürmeme kaydı işlevi
gördüğü kabul edilmektedir63.
(63) Türk rekabet hukukunda hükümsüzlük ileri sürmeme ve fesih hakkı kayıtlarına dair
düzenlemelerin (söz konusu iki kaydı ifade etmek üzere üst kavram olarak bundan
sonra yeri geldikçe “hükümsüzlük kayıtları” lafzı kullanılacaktır) özeti şöyle
yapılabilecektir:
- Teknoloji transferi anlaşmaları niteliği taşıyan lisans anlaşmalarında yer alan
ve lisansa konu fikri hakların geçerliliğinin sorgulanmasını yasaklayan
“hükümsüzlük ileri sürmeme koşulu”, ilgili anlaşmayı 2008/2 sayılı Tebliğ’in
sağladığı grup muafiyeti kapsamından çıkaran sınırlamalardandır.
- Lisansı verilen teknolojinin değerli olması ve dolayısıyla bunu kullanması
engellenen veya yalnızca lisans bedeli karşılığında kullanabilen teşebbüsler
için rekabet açısından bir dezavantaj yaratması durumunda, itiraz
etmemeye/hükümsüzlük ileri sürmemeye ilişkin lisans hükümlerinin, 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesindeki bireysel muafiyet koşullarını sağlaması da
genel olarak muhtemel değildir.

59 22/12/2016 tarih ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, 82. madde.
60 Cumultative innovation
61 US Supreme Court Lear Inc. v. Adkins, 395 U.S. 653, 670 (1969), ayrıca bkz. Teknoloji Transferi
Kılavuzu, 92. paragraf.
62 TAYLOR, C. (1993), No-Challenge Termination Clauses: Incorporating Innovation Policy and Risk
Allocation into Patent Licensing Law, 69 IND. L.J. 215, 230, 22, s. 233,
63 CHENG (2016), s. 442-443.
19-46/790-344
20/61

- Anılan kuralın istisnasını, lisans alan tarafından hükümsüzlüğün
sorgulanmasına karşılık olarak lisans verence anlaşmanın feshedilmesi
oluşturmaktadır. Söz konusu istisnanın uygulanması açısından anlaşmanın
münhasır lisans anlaşması olup olmaması arasında fark bulunmamaktadır.
- Uzlaşma anlaşmalarının genellikle Kanun’un 4. maddesinin kapsamı dışında
kaldığı kabul edilmektedir. Ancak Teknoloji Transferi Kılavuzu’nda bu tür
anlaşmaların bazı hükümlerinin Kanun’un 4. maddesi kapsamına girebildiği de
ifade edilmiş, bununla birlikte hangi durumlarda rekabeti kısıtlayıcı
addedilebileceğine yönelik bir açıklamaya yer verilmemiştir64.
(64) AB rekabet hukukunda teknoloji transferi anlaşmalarına ilişkin temel mevzuat,
Komisyonun 316/2014 sayılı Teknoloji Transferi Anlaşmaları Grup Muafiyeti Tüzüğü
(2014 tarihli Komisyon Tüzüğü veya 2014 tarihli Tüzük)65 ve mezkûr Tüzük’ün
uygulama esaslarını ortaya koyan ABİDA’nın 101. maddesinin Teknoloji Transferi
Anlaşmalarına Uygulanmasına ilişkin 2014/C89/03 sayılı Kılavuz’dan (2014 tarihli
Komisyon Kılavuzu)66 teşekkül etmektedir. Ancak Komisyonun lisans
anlaşmalarındaki hükümsüzlük kayıtlarına dair yaklaşımındaki farklılaşmanın ortaya
konulabilmesi için 2014 tarihli söz konusu düzenlemelerin ilgili hükümleri, 2004-2014
döneminde yürürlükte olan ve Türk rekabet hukukundaki düzenlemelerin de
kaynağını teşkil eden 2004 tarihli Komisyon düzenlemeleriyle karşılaştırmalı olarak
aktarılacaktır.
(65) Bahsi geçen önceki tarihli Komisyon düzenlemeleri, 772/2004 sayılı Teknoloji
Transferi Tüzüğü67 (2004 tarihli Komisyon Tüzüğü) ile 2004/C101/02 sayılı AB
Teknoloji Transferi Kılavuzu’dur68 (2004 tarihli Komisyon Kılavuzu). Komisyonun
2004 tarihli düzenlemelerinin iç hukukumuzdaki karşılığı 2008/2 sayılı Tebliğ ve
Teknoloji Transferi Kılavuzu olduğundan, söz konusu düzenlemelere aşağıda ayrıca
yer verilmeyecek, 2014 tarihli Komisyon mevzuatıyla getirilen değişikler bağlamında
mukayese yapılacaktır.
(66) Öncelikle belirtilmelidir ki, teknoloji transferi anlaşmaları niteliği taşıyan lisans
anlaşmalarındaki hükümsüzlük ileri sürmeme kaydının ilgili anlaşmayı grup muafiyeti
kapsamından çıkardığı yönündeki hüküm, 2004 tarihli Tüzük ile aynı paralelde olmak
üzere 2014 tarihli Komisyon Tüzüğü’nde de tekrarlanmıştır69. Lisansı verilen
teknolojinin değerli olması ve dolayısıyla bunu kullanması engellenen veya yalnızca
lisans bedeli karşılığında kullanabilen teşebbüsler için rekabet açısından bir
dezavantaj yaratması durumunda, hükümsüzlük ileri sürmeme kaydının (non
challenge clause) bireysel muafiyet koşullarını sağlamasının muhtemel olmadığı
ifadesi de 2004 ve 2014 tarihli Kılavuzlarda yerini almıştır70.

64 A.g.k., 181. paragraf.
65 Technology Transfer Block Exemption Regulation, 316/2014,
content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014R0316&from=CS, Erişim Tarihi: 15.01.2019.
66 Commission Guidelines on the application of Article 101 of the Treaty on the Functioning of the
European Union to technology transfer agreements (2014/C 89/03),
content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52014XC0328(01)&from=DE, Erişim Tarihi: 15.01.2019.
67 Technology Transfer Block Exemption Regulation, 772/2004, https://eur-
/LexUriServ/LexUriS?uri=OJ:L:2004:123:0011:0017:EN:PDF, Erişim Tarihi:
15.01.2019.
68 Commission Guidelines on the application of Article 81 of the EC Treaty to technology transfer
agreements (2004/C 101/02),
content/EN/TXT/?uri=celex%3A52004XC0427%2801%29 , Erişim Tarihi: 15.01.2019.
69 2004 tarihli Tüzük, madde 5/1/c , 2014 tarihli Tüzük, madde 5/1/b.
70 2004 tarihli Kılavuz,112. paragraf/2014 tarihli Kılavuz, 134. paragraf.
19-46/790-344
21/61

(67) Diğer taraftan, 2014 tarihli Komisyon düzenlemeleri kapsamında lisans
anlaşmalarındaki hükümsüzlük kayıtlarına (hükümsüzlük ileri sürmeme kaydı ve fesih
kaydı birlikte) yönelik iki önemli değişikliğe gidildiği söylenebilecektir. Bunlardan ilki,
2014 tarihli Tüzük kapsamında lisans alanın hükümsüzlük ileri sürmesi halinde patent
sahibinin anlaşmayı feshetme hakkının da -münhasır olmayan lisans anlaşmasının
söz konusu olduğu durumlarla sınırlı olmak üzere- grup muafiyetinin dışına çıkaran
sınırlamalardan sayılmasıdır. 2014 tarihli Komisyon Tüzüğü’nün 5. maddesinin (b)
bendinde anılan sınırlama şu şekilde ifade edilmiştir:
“Münhasır lisanslamanın söz konusu olması halinde teknoloji transferi
anlaşmasını feshetme imkanına halel getirmeksizin, doğrudan veya dolaylı
olarak bir patentin geçerliliğine itiraz edilmesi hakkını bir tarafın elinden alan
yükümlülükler”
(68) İlgili hükümden görüleceği üzere, lisans veren tarafın anlaşmayı feshetme hakkını
teslim eden 2004 tarihli Komisyon yaklaşımı, 2014 tarihli Tüzük ile birlikte “münhasır
olmayan lisans anlaşmaları bakımından” tam tersi bir pozisyona evrilmiştir. Kısacası
yeni düzenlemeyle birlikte, münhasır olmayan lisanslar açısından, lisans alan
tarafından patentin geçersizliğinin iddia edilmesi halinde lisans verene sözleşmeyi
feshetme hakkı veren sözleşme hükümleri Tüzük ile sağlanan grup muafiyetinden
yararlanamayacaktır. Söz konusu değişikliğin nedeni ise 2014 tarihli Komisyon
Kılavuzu’nda şu şekilde izah edilmektedir:
“Bilhassa, lisans verenin teknolojisinden uzaklaşmanın lisans alan bakımından
kayda değer zarara yol açtığı durumlarda (örneğin, lisans alanın başka bir
teknoloji kullanarak üretim yapamayacağı özel makine ve araçlara yatırım
yaptığı haller) yahut lisans verenin teknolojisinin lisans alanın ürünleri için zaruri
bir girdi olduğu durumlarda fesih hakkı, hükümsüzlük ileri sürmeme kaydı ile
aynı etkiye sahip olabilir.”71
(69) Bahsi geçen kayda değer zarar, patentin standarda esas (SEP) olduğu hallerde veya
SEP olamamakla beraber önemli bir pazar gücü bahşettiği durumlarda gündeme
gelebilecektir. Zira böyle durumlarda, lisans alanın anlaşmaya konu patentin
geçerliliğini sorgulama motivasyonu, geçerliliği sorguladığı için o anlaşmanın
feshedilmesinden doğacak zararı karşısında önemsiz kalmaktadır72.
Uğranılan/uğranılacak zararın kayda değer nitelik taşıyıp taşımadığı ve bu zararın,
anlaşmanın feshedileceği çekincesiyle hükümsüzlük ileri sürememeye ilişkin güçlü bir
caydırıcı faktör olup olmadığı ise somut vaka özelinde değerlendirilecektir73.
(70) Konuyla ilgili ikinci önemli değişiklik ise uzlaşma anlaşmalarındaki hükümsüzlük ileri
sürmeme ve fesih hakkı kayıtlarına (bir bütün olarak hükümsüzlük kayıtlarına)
yöneliktir. 2014 tarihli Kılavuz çerçevesinde Komisyon, uzlaşma anlaşmaları
kapsamındaki hükümsüzlük kayıtlarının ABİDA 101. maddenin birinci fıkrası
kapsamının dışında kaldığını 2004 tarihli Kılavuz ile aynı şekilde ifade etmiş, ancak
bunun bazı hallerde geçerli olmayabileceğini de 243. paragrafta şöyle belirtmiştir:
“(…) Uzlaşma anlaşmalarındaki hükümsüzlük ileri sürmeme kayıtları74 belirli
koşullar altında ABİDA’nın 101. maddesi kapsamına girebilmektedir. (….)

71 2014 tarihli Komisyon Kılavuzu, 136. paragraf.
72 A.g.k., 136. paragraf.
73 A.g.k., 136. paragraf.
74 Kılavuz’un mevcut paragrafında her ne kadar hükümsüzlük ileri sürmeme kaydı (non-challenge
clause) terimi kullanılmış olsa da, bu kayıtlar ile fesih hakkı kayıtlarını eşdeğer tutan 2014 tarihli yeni
19-46/790-344
22/61

Örneğin, bir fikri mülkiyet hakkının yanlış veya yanıltıcı bilgi sunulmasına
istinaden tescillenmesi halinde hükümsüzlük kaydı, 101/1. maddeyi ihlal
edebilir. Bu tür kayıtların yakından incelenmesi ayrıca, lisans veren tarafından
bu hakları lisanslamak yoluyla yahut finansal ya da başka yollarla lisans verenin
teknolojiye ilişkin hakları sorgulamamayı kabul etmesine sebep olduğu
durumlarda gerekli olabilir.”
(71) Aynı paragrafta ayrıca Kılavuz’un 136. paragrafına atıf yapılmak suretiyle,
hükümsüzlük kaydının SEP olan veya SEP olmamakla beraber sahibine önemli bir
pazar gücü bahşeden bir patente ilişkin olduğu hallerde ağır rekabetçi sorunlar
yaratabileceği belirtilmiştir.
(72) Bu noktada, Komisyonun belirli şartlar altında uzlaşma anlaşmalarını da 101. madde
kapsamında kabul ettiği söz konusu yaklaşımının ABAD tarafından 1988 tarihli Bayer
v. Süllhöfer kararı75 ile zaten ortaya konulduğu ifade edilmelidir. Anılan kararında
ABAD, hükümsüzlük kayıtlarının hukuka uygunluğunun analizinde lisans
sözleşmelerinin uzlaşma anlaşması vasfı taşıyıp taşımadığı özelinde yapılan ayrımın
makul olmadığını, somut vaka özelinde hukuki ve iktisadi temelli bir etki
değerlendirmesine gidilmesi gerektiğine hükmetmiştir76. Söz konusu karar ayrıca,
hükümsüzlük kayıtlarının bizatihi bir rekabete aykırılık olarak addedilmemesi ve etki
değerlendirmesine tabi tutulması gerektiğini vazetmesi bakımından da önem
taşımaktadır.
(73) Yer verilen bilgi ve açıklamaların ardından, AB rekabet hukukunda hükümsüzlük
kayıtlarına dair düzenlemelerin özeti ülkemizdeki yaklaşımla mukayeseli olarak şöyle
yapılabilecektir:
 Teknoloji transferi anlaşmaları niteliği taşıyan lisans anlaşmalarında yer alan
ve lisansa konu fikri hakların geçerliliğinin sorgulanmasını yasaklayan
“hükümsüzlük ileri sürmeme koşulu”, ilgili anlaşmayı 2014 tarihli Komisyon
Tüzüğünün sağladığı grup muafiyeti kapsamından çıkarmaktadır.
 Lisansı verilen teknolojinin değerli olması ve dolayısıyla bunu kullanması
engellenen veya yalnızca lisans bedeli karşılığında kullanabilen teşebbüsler
için rekabet açısından bir dezavantaj yaratması durumunda, itiraz
etmemeye/hükümsüzlük ileri sürmemeye ilişkin lisans hükümlerinin, bireysel
muafiyet koşullarını sağlaması da muhtemel değildir.
 Mevcut Türk rekabet hukuku ve 2004 tarihli Komisyon mevzuatının aksine,
mahiyeti itibarıyla aynı etkiye sahip olmaları gerekçesine istinaden, lisans alan
tarafından hükümsüzlüğün sorgulanmasına karşılık olarak lisans verence
anlaşmanın feshedilmesi hakkı da 2014 tarihli Tüzük kapsamında anlaşmayı
grup muafiyetinin dışına çıkaran rekabet sınırlamalarındandır. Ancak bu
durum, sadece münhasır olmayan lisans anlaşmaları için geçerli olup,
münhasır lisans anlaşmaları için fesih hakkı grup muafiyetinden yararlanmaya
hâlihazırda engel değildir.
 Hükümsüzlük kayıtları (fesih hakkı dâhil) eğer uzlaşma anlaşması
çerçevesinde öngörülmüş ise, bunun kural olarak ABİDA 101/1. maddesinin
kapsamı dışında kaldığı kabul edilmektedir. Ancak ülkemizdeki sistemin

Komisyon düzenlemeleriyle birlikte, buradaki terimin bir üst kavram olan hükümsüzlük kayıtlarını (non
challenge clause ve termination upun challenge clause birlikte) ifade ettiği belirtilmelidir.
75 Case 65/86, Bayer AG v. Süllhöfer, 1988 E.C.R. 5249.
76 Case 65/86, Bayer AG v. Süllhöfer, 1988 E.C.R. 5249.
19-46/790-344
23/61

aksine Komisyon, bu kuralın, özellikle standarda esas olan veya esas
olamamakla birlikte sahibine önemli bir pazar gücü sağlayan patentin söz
konusu olduğu hallerde daha yakından incelenmesi gerektiğini belirtmektedir.
I.2.3. PHILIPS’in Eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında
Değerlendirilmesi
I.2.3.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
(74) Dosya kapsamda PHILIPS’in Türkiye’de “dijital görüntü yayıncılığına ilişkin altyazı
teknolojisi pazarı”nda hâkim durumda olup olmadığının değerlendirilmesi
gerekmektedir. Yatay İşbirliği Kılavuzu’un 240. paragrafında da belirtildiği üzere,
“Ancak, bir standardın oluşturulmasının, o standart açısından temel öneme
sahip fikri mülkiyet haklarını ellerinde tutan teşebbüsler için pazar gücü
yaratması ya da bunların pazar güçlerini artırması mümkün olsa da, bir
standart için gerekli olan fikri mülkiyet haklarına sahip olmak, doğrudan pazar
gücüne sahip olmak veya bu gücü kullanmak anlamına gelmez. Bu nedenle
pazar gücü hususu yalnızca somut olay özelinde değerlendirilir.”
(75) Dolayısıyla bir teşebbüsün SEP sahibi olması, hâkim durumda olması için tek başına
yeterli olmayıp, somut olay bazında inceleme yapılması gerekmektedir. Bu
çerçevede ETSI EN 300 743 standardına uyumun ve ilgili standarda uyumun
sağlanması için PHILIPS’in EP 307 ve EP 393 patentlerinin kullanımının Türkiye’de
zorunlu olup olmadığı incelenmiştir.
(76) Şikâyet konusu patentlerin oluşturduğu ETSI EN 300 743 standardının Türkiye’deki
durumu ve standarda uyumun zorunlu olup olmadığına ilişkin olarak TSE’den bilgi
talep edilmiştir. Kurum kayıtlarına 18.04.2018 tarih ve 3150 sayı ile giren yazıda TSE
tarafından EN 300 743 nolu standardın 2013-2017 yılları arasında TS EN 300 743
standart numarası ile yürürlükte bulunduğu ancak 18.12.2017 tarihli teknik kurulda
iptalinin gerçekleştirildiği belirtilmiştir. TSE tarafından ayrıca, söz konusu standardın
2011 yılında RTÜK tarafından talep edilmesi üzerine ülkemizde
standartlaştırılmasının sağlandığı ve Türkiye’de faaliyet gösteren işletmeler için
sonuçlarının ne olduğuna dair bir bilgi sahibi olmadıkları ifade edilmiştir. Bununla
birlikte, söz konusu standarda uyumluluğun Türkiye’de satılan panel televizyonlar için
zorunlu olup olmadığı hususunun TSE’nin uhdesinde olmadığı, ilgili Bakanlıklar veya
otoritelerin ancak bu şartı koymaları durumunda böyle bir zorunluluğun ortaya
çıkabileceği bilgisi TSE’den edinilmiştir.
(77) Bu bağlamda önaraştırma sürecinde RTÜK’ten ilgili standarda uyumun medya hizmet
sağlayıcıları için zorunlu tutulup tutulmadığına ilişkin bilgi talep edilmiş olup
soruşturma süresi içinde gelen cevabi yazıda medya hizmet sağlayıcıları tarafından
sunulan yayın hizmetleri için ETSI EN 300 743 numaralı standardın zorunlu
tutulmadığı belirtilmiştir. Ancak RTÜK ile yapılan şifahi görüşmelerde RTÜK
mevzuatında DVB standardına atıf yapıldığı ifade edilmiştir. Nitekim Radyo ve
Televizyon Üst Kurulu Karasal Yayın Lisansı ve Sıralama İhalesi Usul ve Esasları
Hakkında Yönetmelik’in DVB-T2, Verici Tesis ve İşletim Şirketi ile Multipleks
İşletmecileri Hakkında Yönetmelik’in DVB-T ve DVB-T2, Radyo ve Televizyon Üst
Kurulu Kablolu Yayın Yönetmeliği’nin DVB-C, DVB-C2, DVB-IPTV, Radyo ve
Televizyon Üst Kurulu Uydu Yayın Yönetmeliği’nin DVB-S ve DVB-S2 standardına
atıf yaptığı görülmektedir. RTÜK tarafından karasal sayısal