Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2019-2-5 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 19-22/325-144
Karar Tarihi : 20.06.2019
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN, Mehmet AYAN,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Selvi KOCABAY, Selin DURSUN, Burcu ÇALIŞKAN OLGUN,
Mustafa YAMAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- TurkNet İletişim Hizmetleri A.Ş.
Büyükdere Cad. No:121 Ercan Han Kat:2
34394 Gayrettepe/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Örnek Mah. Turgut Özal Bulvarı 2 No:4 06103
Aydınlıkevler/Ankara
- TTNET A.Ş.
Esentepe Mah. Salih Tozan Sok. Karamancılar İş Merkezi D Blok
No:16 34394 Şişli/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Türk Telekomünikasyon A.Ş. ve TTNET A.Ş.’den oluşan
ekonomik bütünlüğün perakende seviyede internet hizmetlerine yönelik tarife
değişikliği sürecinde toptan maliyetlere ilişkin ortaya çıkan bilgi asimetrisinden
yararlanmak ve fiyat sıkıştırması yapmak suretiyle alternatif işletmeciler aleyhine
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle,
- TurkNet İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin (TurkNet), elektronik haberleşme sektöründe
sabit telefon hizmeti, internet servis sağlayıcılığı hizmeti ve altyapı işletmeciliği
hizmeti yetkilendirmeleri çerçevesinde hizmet sunduğu,
- Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından, elektronik haberleşme
sektöründe yerleşik işletmeci olan Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin (Türk
Telekom) sabit telefon şebekesine erişim pazarı, sabit şebekede çağrı başlatma
pazarı, sabit şebekede çağrı sonlandırma pazarı, veri akış erişimini içeren toptan
genişbant erişim pazarı, fiziksel şebeke altyapısına erişim pazarı ile toptan ve
perakende seviyede sunulan kiralık devre pazarında “etkin piyasa gücü”ne (EPG)
sahip işletmeci olarak belirlendiği,
- Türk Telekom’un toptan seviyede internet erişim hizmetleri sunmasının yanı sıra
%100 iştiraki olan TTNET A.Ş. (TTNET) aracılığıyla perakende seviyede de
internet hizmeti sunduğu ve 2018 yılı 3. çeyrek pazar verileri raporuna göre
TTNET’in abone sayısına göre %67,08, gelire göre %66,09 pazar payına sahip
olduğu, dolayısıyla Türk Telekom’un hem toptan hem de perakende seviyede
internet erişim hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunduğu,
19-22/325-144
2/36

- TurkNet’in, internet servis sağlayıcılığı yetkilendirmesi kapsamındaki internet
hizmetinin büyük çoğunluğunu Türk Telekom’dan Veri Akış Erişimi (VAE) yöntemi
ile aboneye erişim sağlayarak sunduğu, diğer bir ifadeyle Türk Telekom’un EPG
olarak belirlendiği pazarlarda yer alan ürünler üzerinden kendi şebeke omurgasını
oluşturup abonelerine erişim sağlayarak faaliyet sürdürdüğü, bu çerçevede Türk
Telekom’un hem müşterisi hem de rakibi konumunda olduğu,
- Başvuru kapsamında ilgili ürün pazarının “toptan seviyede sabit internet erişim
pazarı” ve “perakende internet erişim hizmeti pazarı” olarak belirlenmesi gerektiği,
- İnternet servis sağlayıcıları (İSS) tarafından perakende seviyede tüketicilere
uygulanan “adil kullanım noktası” (AKN) uygulamasına 27.12.2016 tarihli ve
2016/DK-THD/518 sayılı BTK kararı ile 31.12.2018 tarihi itibarıyla son verileceği,
- TTNET’in internet sitesinden yaptığı 04.12.2018 tarihli “Ocak 2019 tarihi itibari ile
geçerli olmak üzere, Türk Telekom evde/işte internet ücretlerinde fiyat
düzenlemesi gerçekleştirilecektir. Kampanyalara katılım sağlamış ve taahhütleri
devam eden müşterilerimiz ve 1 Ocak 2019’a kadar kampanyalara katılım yoluyla
Türk Telekom abonesi olacak müşterilerimiz taahhüt süresince fiyat
değişikliğinden etkilenmeyecektir. 1 Ocak 2019 tarihinden itibaren geçerli olacak
Bireysel ve Kurumsal tarife ücretlerini görmek için tıklayınız” şeklindeki duyuru ile
perakende seviyede tarife değişikliğini açıkladığı,
- Ayrıca aynı gün bir basın açıklaması ile söz konusu tarife değişikliğinin AKN’nin
kaldırılmasına bağlandığı ve AKN’nin kaldırılmasının Türk Telekom’un bir
inisiyatifi gibi gösterildiği, oysa AKN’nin kaldırılmasına ilişkin sürecin iki yıl
öncesinden başladığı ve Türk Telekom’un bu kararı uygulamak durumunda
olduğu,
- Diğer taraftan AKN’nin kaldırılmasının TTNET’in perakende seviyede fiyat artışı
yapmasını gerektirmediği, zira AKN’nin kaldırılmasının etkisinin toptan seviyede
transmisyon maliyetlerine yansıyacak bir unsur olduğu, TTNET’in abone başı
kullanımı 550 kbps olduğundan kısa sürede logaritmik transmisyon formulündeki
750 kbps’lık sınırın aşılmasının söz konusu olmadığı,
- Ancak TTNET’in bahse konu AKN’nin kaldırılması sürecinde sürekli reklamlarla
ve basındaki zam haberleri ile kamuoyu algısı oluşturduğu ve bu algıyı “yılbaşında
zam geliyor, aboneliklerinizi yenileyin, aboneliğiniz varsa da taahhütlerinizi uzatın
ki, zamlardan etkilenmeyin” şeklinde yönlendirdiği, bu kapsamda,
 Mevcut taahhütlü abonelerinin taahhütlerini yenileyip, abone ömürlerini
uzattığı,
 Taahhütsüz aboneleri, taahhütlü paketlere ikna edip yine abone ömrünü
uzattığı,
 Yeni abonelik edinebilmek adına, alternatif işletmecilerin aboneleri de dahil
olmak üzere tüketicilere yapılan aramaları yoğunlaştırdığı,
- Diğer yandan bu süreçte Türk Telekom’un, İSS’lere uyguladığı ve İSS’lerin toptan
seviyede maliyetleri içerisinde olan port ve transmisyon tarifelerinde artışa gittiği,
Türk Telekom’un BTK onayına sunduğu “Port Transmisyon ve THK1 Tarife
Ücretleri Revizyonu” teklifini 13.12.2018 tarihli e-posta ile işletmecilerle paylaştığı,

1 Toptan Hat Kiralama.
19-22/325-144
3/36

buna göre,
 Yeni aboneler için 01.01.2019 tarihinden itibaren uygulanacak şekilde,
mevcut aboneler için ise her çeyrek azalan kademeli indirimler uygulanarak
24 aylık periyot sonunda tamamlanacak şekilde port ücretlerinde artış
öngörüldüğü,
 AKN uygulamasının sona ermesi ile artacak internet kullanımının etkisi göz
önünde bulundurularak transmisyon tarifesindeki baremlerin
değiştirilmesinin planlandığı,
 Port ücretlerine uygulanması planlanan zam oranlarının THK’li portlar için
%5 ile %66 arasında değiştiği, transmisyon ücretlerinde ise temel olarak
logaritmik formüldeki 750 kbps üst sınırın 900 kbps olarak güncellendiği,
- Alternatif işletmecilerin, port ve transmisyon maliyetlerinin netleşmemesi
nedeniyle AKN’nin kaldırılması sürecinde yeni bir perakende fiyat stratejisi
belirleyemedikleri için yeni paketleri pazara sunamadıkları, TTNET ile rekabet
edebilecek teklifleri oluşturamadıkları ve gerekli aksiyonları alamadıkları,
- İnternet erişim pazarında pazar payını etkileyen yeni abonelik ve işletmeci
değişikliği olmak üzere iki tür hareketin bulunduğu, yeni aboneliklerin daha çok 4
Mbps hızlarında ve sübvanse edilen paketlerle edinildiği, bu paketlerin hedefinin
tüketiciyi internetle tanıştırmak olduğu,
- Pazar payının değişmesindeki en önemli etkenin ise işletmeci değişikliği olduğu,
pazarda en büyük abone bazına sahip işletmeci TTNET olduğundan TTNET’in
pazardaki işletmeci değişikliği içeren abone hareketlerinin kısıtlanmasının son
derece kritik öneme sahip olduğu,
- Abonelerin taahhütlerinin yenilenmesi yoluyla abone ömürlerinin uzatılmasının,
Türk Telekom’un işletmeci değişikliği yapan (churn) abone adedini önümüzdeki iki
yıl boyunca düşüreceği,
- Bir abonenin iki yıl gibi uzun bir süre TTNET’te kalmasının pazardaki alternatif
işletmecilerin, bu süre içinde altyapı geliştirmeleri de mümkün olmadığından,
pazardan çıkarılmasına neden olacağı,
- Bahse konu bilgi asimetrisinin rekabet sorunu yaratmaması için Türk Telekom’un
toptan seviyede yeni port ve transmisyon ücretlerinin onaylanmasının ardından ve
diğer işletmecilerin de perakende stratejilerini belirleyebileceği bir geçiş süresi
sonunda perakende tarifelerde artışa gitmesi gerektiği
hususları ifade edilmektedir. Başvuruda ayrıca TTNET’in kampanyalarının fiyat
sıkıştırmasına neden olduğu iddia edilmekte, bu kapsamda,
- TTNET’in özellikle taahhüt yenileme sürecinde abonelere hangi teklifleri sunduğu
net olarak bilinemediğinden, AKN’nin kaldırılması sürecinde yaptığı kampanya
kapsamında mevcut 2018 tarifeleri ile 2019’a kadar edindiği abonelerin maliyet
kalemlerini oluşturacak BTK onayına sunulan port ve transmisyon ücretleri ile fiyat
sıkıştırması yapıp yapmadığının somut verilerle belirlemenin zor olduğu,
- Ancak Türk Telekom’un toptan seviyede 16 Mbps hıza kadar THK’lı ADSL Port
ücretlerini 10.58 TL’den 17.57 TL’ye, 35 Mbps’a kadar THK’lı VDSL ve Fiber port
ücretlerini kampanyalı olarak 19,57 TL’ye, 100 Mbps’a kadar THK’lı VDSL ve
Fiber port ücretlerini de yine kampanyalı olarak 20.57 TL’ye yükselttiği,
transmisyon maliyetlerinde ise TTNET’in aylık abone başı kullanımı 750 kbps’ı
19-22/325-144
4/36

aşmadığından, AKN kalksa dahi artış olmayacağının varsayıldığı ve dolayısıyla
son toptan fiyatlar dikkate alındığında, 8 ve 16 Mbps gibi düşük hızlardaki
hizmetlerde fiyat sıkıştırma olasılığının bulunduğu
iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 01.02.2019 tarih ve 683 sayı ile
giren başvuru üzerine hazırlanan 01.03.2019 tarih ve 2019-2-5/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 13.03.2019 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 19-12/149-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili Kurul kararı üzerine hazırlanan
10.06.2019 tarih, 2019-2-5/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- Haklarında önaraştırma yürütülen Türk Telekom ve TTNET’den oluşan ekonomik
bütünlüğün (ekonomik bütünlük), toptan sabit genişbant internet erişim hizmetleri
pazarında ve perakende sabit genişbant internet erişim hizmetleri pazarında
hâkim durumda bulunduğu,
- Türk Telekom tarafından yeni toptan port ve transmisyon maliyetlerinin
belirlenmesi sürecinde TTNET lehine bilgi asimetrisi yaratıldığı ve bu bilgi
asimetrisinin perakende genişbant internet tarifelerinin belirlenmesi sürecinde
TTNET lehine ve rakip İSS’ler aleyhine kullanılmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 6. maddesinin ihlal edildiğinin
tespit edilemediği,
- TTNET tarafından 2018 yılı Aralık ayında satışı yapılan perakende genişbant
internet paketlerinin, 2019 yılında uygulanması öngörülen ve BTK onayına
sunulan port ve transmisyon maliyetleri ile fiyat sıkıştırmasına yol açtığının ve bu
suretle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edildiğinin tespit edilemediği,
- Bu nedenle Türk Telekom ve TTNET hakkında soruşturma açılmasına gerek
olmadığı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Önaraştırma kapsamında 08.05.2019 tarihinde Türk Telekom, TTNET ve Türk Telekom
Teknoloji Merkezi’nde yerinde incelemeler yapılmıştır. Teşebbüslerden talep edilen bilgi
ve belgeler, Türk Telekom tarafından 16.05.2019 tarih ve 3254 sayı, TTNET tarafından
17.05.2019 tarih ve 3319 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal ettirilmiştir. Ayrıca 17.05.2019
tarih ve 5968 sayı ile TTNET’ten talep edilen bilgiler 23.05.2019 tarih ve 3492 sayı ile
Kurum kayıtlarına girmiştir. Ayrıca, şikayetçi TurkNet’ten talep edilen bilgi ve belgeler
13.05.2019 tarih ve 3195 sayı ile, Türk Telekom’dan talep edilen ilave bilgi ve belgeler
17.05.2019 tarih ve 3329 sayı, 22.05.2019 tarih ve 3464 sayı ile, TTNET’ten talep edilen
ilave bilgi ve belgeler 28.05.2019 tarih ve 3606 sayı, 29.05.2019 tarih ve 3624 sayı ile
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(6) Başvurunun elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olması sebebiyle 13.03.2019 tarihli
ve 3258 sayılı yazı ile BTK’dan görüş talep edilmiştir. Söz konusu görüş 30.04.2019 tarihli
ve 2989 sayılı yazı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
19-22/325-144
5/36

I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Teşebbüsler
I.1.1. Türk Telekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom)
(7) 1995 yılında kurulan ve 2015 yılı itibarıyla Türk Telekom Mobil İletişim Hizmetleri A.Ş. ve
TTNET’in tüzel kişiliklerini muhafaza ederek entegre bir yapıya geçen Türk Telekom,
Türkiye’de sabit telefon, mobil telefon, veri ve internet hizmetleri ile katma değerli
hizmetler alanında faaliyet gösteren bir teşebbüstür. Ocak 2016 itibarıyla söz konusu
ürün ve hizmetlerin tamamı Türk Telekom tarafından, Türk Telekom tek markası altında
bir araya getirilmiştir.
(8) Türk Telekom, mobil operatör Türk Telekom Mobil, genişbant operatörü TTNET,
yakınsama teknolojileri şirketi Argela Yazılım ve Bilişim Teknolojileri A.Ş., bilgi
teknolojileri çözüm sağlayıcısı Innova Bilişim Çözümleri A.Ş., çevrimiçi eğitim yazılımları
şirketi Sebit Eğitim ve Bilgi Teknolojileri A.Ş., çağrı merkezi şirketi AssisTT Rehberlik ve
Müşteri Hizmetleri A.Ş. ve toptan veri ve kapasite servis sağlayıcısı Türk Telekom
International ve iştiraklerinin hisselerinin tamamına sahiptir.
(9) Türk Telekom, 406 sayılı Kanun’a ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirket
statüsünde olup, %(…..) oranındaki hissesi T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığına, %(…..)
oranındaki hissesi Türkiye Varlık Fonu’na, %(…..) oranındaki hissesi Levent
Yapılandırma Yönetimi A.Ş.’ye (LYY) ait olup LYY’deki hisselere, Akbank T.A.Ş. %(…..),
Türkiye Garanti Bankası A.Ş. %(…..), Türkiye İş Bankası A.Ş. %(…..) ve LYY (UK)
International Holdco Limited %(…..) oranında sahip olup kalan %(…..)’luk hisseyi çok
sayıda paydaş elinde bulundurmaktadır. Türk Telekom’un kalan %(…..) oranındaki
hissesi 2008 yılı Mayıs ayından itibaren halka arz edilmiştir.
I.1.2. TTNET A.Ş. (TTNET)
(10) TTNET, Türk Telekom Grubu’nun internet servis sağlayıcısı olarak 26.04.2006 tarihinde
kurulmuş ve BTK’nın 09.05.2006 tarihli kararıyla kablolu ve kablosuz internet servis
sağlayıcılığı hizmeti için genel izin kapsamında yetkilendirilerek 14.05.2006 tarihinde
faaliyetlerine başlamıştır. Türk Telekom’un kontrolünde bulunan TTNET, İSS hizmetinin
yanı sıra BTK tarafından altyapı işletmeciliği hizmeti, kablolu yayın hizmeti, sabit telefon
hizmeti, sanal mobil şebeke hizmeti, uydu haberleşme hizmeti ve uydu platform hizmeti
alanlarında, RTÜK tarafından ise kablolu yayın platform işletmeciliği ve uydu yayın
platform işletmeciliği alanlarında yetkilendirilmiştir.
I.2. BTK Görüşü
(11) Yukarıda özetlenen başvurunun elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olması
sebebiyle 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun (EHK) 7. maddesinin ikinci
fıkrası gereğince BTK’dan görüş talep edilmiştir.
(12) Anılan görüşte,
- 5809 sayılı Kanun kapsamında elektronik haberleşme pazarlarına ilişkin
düzenlemelerin BTK tarafından gerçekleştirildiği, bu kapsamda yürütülen pazar
analizleri neticesinde hem ilgili pazarların tanımlandığı hem de ilgili pazarlarda
EPG’ye sahip işletmelerin belirlendiği,
- İlgili mevzuat kapsamında BTK tarafından yapılan pazar analizi çalışmaları
neticesinde EPG’ye sahip olduğu belirlenen işletmecilere erişim ve referans teklif
hazırlama yükümlülükleri de dahil olmak üzere çeşitli yükümlülükler getirilebildiği,
- İlgili pazarlarda getirilen yükümlülüklerin bir sonucu olarak, Türk Telekom’un
İSS’lere toptan seviyede sunduğu DSL internet hizmeti tarifeleri BTK onayına tabi
iken, DSL, kablo, fiber vb. altyapılar üzerinden İSS'lerin son kullanıcılara perakende
19-22/325-144
6/36

seviyede sunduğu internet erişimi tarifelerinin BTK onayına tabi olmadığı,
- Genişbant hizmetlerinde uygulanmakta olan AKN’nin kaldırılmasına yönelik olarak
27.12.2016 tarihli ve 2016/DK-THD/518 sayılı Kurul kararının 11. maddesinde
“31.12.2018 tarihi itibarıyla AKN uygulamasına son verilmesi” hükmüne yer
verildiği,
- Söz konusu düzenlemeyle İSS’lere yaklaşık olarak 2 yıllık bir geçiş süreci
öngörüldüğü ve 31.12.2018 tarihi itibarıyla genişbant internet paketlerinde AKN
uygulamasına son verildiği,
- 31.12.2018 tarihi yaklaştıkça işletmecilerin AKN uygulamasını içeren paketlerini
abone alımına kapatması beklenirken, beklenenin aksine TTNET dahil bazı
işletmeciler tarafından AKN’li genişbant paketlerine taahhütlü olarak abone alımına
devam edildiğinin gözlemlendiği,
- Ancak mezkûr Kurul kararı gereği, belirtilen tarihten sonra abonelere AKN’li
paketlerle hizmet sunulmasının mümkün olmaması nedeniyle söz konusu AKN’li
paketleri taahhütlü olarak kullanan abonelerin, işletmeciler tarafından ilave bir ücret
ödemeden aldıkları internet hızı üzerinden limitsiz paketlere geçirilmesinin gerektiği
ve bu itibarla, özellikle 2018 yılı Aralık ayı içerisinde abonelerin yoğun bir şekilde
AKN’li paketlere verdikleri taahhütleri yenilediklerinin bilindiği,
- AKN uygulamasının kaldırıldığı tarih öncesinde ve sonrasında sunulan genişbant
internet tarifelerinin doğrudan karşılaştırılabilirliğinin bulunmadığı,
- AKN uygulamasının kaldırılmasına yönelik alınan Kurul kararı nedeniyle
31.12.2018 tarihi sonrasında genişbant internet hizmetlerinin tarife yapısında
önemli değişikliğe gidildiği, AKN’li paketler abone alımına kapatılırken limitsiz
genişbant erişim hizmetlerinin tarifelerinde genel olarak bir indirim yapıldığı,
sonrasında ise kotalı paketlerin sunulmasının yaygınlaştığı,
- Diğer taraftan, AKN uygulamasının sonlanması ile artacak kullanımların birim
maliyetler üzerindeki azaltıcı etkisi göz önünde bulundurularak toptan genişbant
hizmetlerinde port ve transmisyon ücretlerine yönelik revize teklifin BTK onayına
sunulmasının istendiği ve Türk Telekom tarafından toptan port ve transmisyon
ücretlerine dair teklifin BTK’ya gönderildiği,
- Bu kapsamda, port ücretlerinin eski ve yeni abonelere farklı uygulanması hususu
da dahil olmak üzere söz konusu teklife ilişkin değerlendirme çalışmalarının devam
etmekte olduğu ve söz konusu ücretlerde 2017 yılından bu yana herhangi bir
değişiklik yapılmadığı
ifade edilmektedir.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İnternet Hizmetleri Hakkında Genel Bilgi
(13) İnternet, birbiriyle iletişim halinde olan çok sayıdaki şebekenin bir bütünüdür. Kullanıcılar
internet erişimi hizmeti yoluyla diğer şebekelerle veri alışverişinde bulunabilmektedir.
İnternet erişimi hizmeti belli bir zaman diliminde alınabilen ya da gönderilebilen verinin
büyüklüğüne (bant genişliği) göre darbant ve genişbant olarak farklılaşabilmektedir. Bu
çerçevede genişbant kavramı, çevirmeli bağlantıdan daha yüksek hızda erişim sağlayan
DSL, kablo modem, fiber optik, genişbant telsiz erişim sistemleri veya uydu aracılığıyla
yapılan internet erişimini bir bütün olarak kapsayacak şekilde kullanılmaktadır.
(14) Genişbant internet erişim pazarını toptan ve perakende olmak üzere ikiye ayırmak
19-22/325-144
7/36

mümkündür. Toptan genişbant internet hizmetleri pazarında İSS’ler kendi altyapılarını
tesis edebildikleri gibi, tesisi son derece maliyetli olan yatırımlara katlanmak yerine,
altyapı sahibi teşebbüslerden toptan seviyede internet erişim hizmeti alabilmektedir.
İSS’ler toptan seviyede altyapı sahibi teşebbüsten aldıkları bu hizmeti perakende
seviyede son kullanıcılara sunmaktadır.
(15) Perakende genişbant erişim için kullanılan teknolojileri perakende sabit genişbant ve
mobil genişbant olarak ikiye ayırmak mümkündür. Bakır kablo ağı üzerinden sunulan
hizmetler, kablo TV şebekesi üzerinden sunulan hizmetler ile fiber optik şebeke
üzerinden sunulan hizmetler sabit genişbant internet erişim hizmetleri kapsamında yer
almaktadır.
(16) Ülkemizde faaliyet gösteren İSS’lerin tamamı DSL hizmetlerini, toptan seviyede
genişbant internet pazarında Türk Telekom’un bakır kablo altyapısına erişmek suretiyle
sunmaktadır. BTK düzenlemelerine göre İSS’ler “yeniden satış” (Al-Sat), “veri akış
erişimi” (VAE) ve “yerel ağa ayrıştırılmış erişim” (YAPA) yöntemleriyle Türk Telekom
bakır kablo şebekesine erişebilmektedir. Bahse konu erişim modelleri arasındaki temel
fark, İSS’lerin Türk Telekom altyapısına bağımlılık dereceleri ve dolayısıyla kendi
altyapılarına yapacakları yatırımın maliyetidir. Yeniden satış modeli İSS’nin altyapıya en
az yatırım yapmasını gerektiren erişim yöntemiyken, YAPA modelinin tercih edilmesi
halinde işletmecinin kendi altyapısına yapması gereken altyapı yatırımı artmaktadır. BTK
verilerine göre çok büyük bir oranda erişim, VAE yöntemi ile sağlanmaktadır.
(17) Toptan seviyede sabit genişbant internet pazarında fiyatlama yönteminde birtakım
değişiklikler olmuştur. BTK'nın kararı2 doğrultusunda 14.10.2016 tarihi itibarıyla toptan
seviyede sabit genişbant internet hizmetinin sunulmasında paket bazlı tarifeden port ve
transmisyon bazlı tarifeye geçilmiştir. Port ücreti abone başına sabit bir maliyet olup
transmisyon maliyetleri ise yine Kurul tarafından megabit başına belirlenmekte ve
abonelerin kullanımıyla doğru orantılı olarak değişkenlik göstermektedir.
(18) Türkiye’de sabit genişbant internet erişim hizmetleri Türk Telekom tarafından 2000’li
yılların başından itibaren sağlanmaya başlanmıştır. 2003 yılında sadece 18.604 abone
genişbant internet hizmeti almaktayken, bu sayı 2018 yılı son çeyreği itibari ile büyük bir
artış göstererek 74 milyonu aşmıştır3. Söz konusu abonelerden sabit genişbant internet
erişimi hizmeti alanların sayısı 13,4 milyondur. Sabit genişbant internet abonelerinin
çoğunluğu Türk Telekom’un sahip olduğu DSL altyapısı üzerinden hizmet almaktadır
(%70,8).
(19) Günümüzde, sabit genişbant alanında fiber erişim teknolojisi önemli bir paya sahip olup,
abonelere yüksek bant genişliklerinde erişim imkânı sağlamaktadır. Fiber teknoloji ile
hizmet alan abonelerin sayısı yıllar itibarıyla artmaktadır. 2017 yılı itibarıyla 2.336.687
olan fiber abone sayısı, %19,9 artış göstererek 2.800.557’ye ulaşmıştır.4 Türk Telekom
dışındaki bazı İSS’lerin (Superonline, D-Smart, TurkNet) de fiber optik altyapıya yatırım
yaptığı ve kendi altyapıları üzerinden hizmet verdiği görülmektedir.
(20) Kablo TV altyapısı üzerinden sağlanan internet hizmetleri de sabit genişbant alanında
uzun zamandır var olan bir teknolojidir. Kablo TV şebekesi üzerinden sağlanan internet
hizmetlerinin DSL teknolojisine göre en temel dezavantajı, altyapının paylaşımlı olması
ve bunun sonucunda kullanıcılara tahsis edilen bant genişliğinin kullanım yoğunluğuna
göre farklılık gösterebilmesidir. Kablo TV altyapısı üzerinden internet kullanan abone
sayısı 2018 yılı son çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre %12,7 artarak

2 04.10.2016 tarihli ve 2016/DK-ETD/419 sayılı BTK kararı.
3 BTK Pazar Verileri Raporu 2018 Yılı 4. Çeyrek.
4 BTK Pazar Verileri Raporu 2018 Yılı 4. Çeyrek.
19-22/325-144
8/36

932.121’ye yükselmiştir5.
(21) 2018 yılının son çeyreği itibarıyla yaklaşık 120 işletmecinin İSS olarak aktif hizmet verdiği
görülmektedir. İSS’lerin 2018 yılı gelirleri bir önceki yıla göre %14’lük artışla 8 milyar TL
seviyesine ulaşmıştır. Aşağıda 2015-2018 yılları itibarıyla İSS’lerin pazar payı verileri yer
almaktadır.
Şekil 1: İSS’lerin 2015-2018 Yılları Pazar Payları (%)

Kaynak: BTK Pazar Verileri Raporları
(22) Şekilden görüleceği üzere, TTNET’in pazar payı yıllar itibarıyla azalan bir seyir
göstererek 2018 yılı Aralık ayında %62 seviyesine düşmüştür. İlgili dönemde TTNET’in
en yakın rakibi konumunda olan Superonline’ın pazar payı ise %16 seviyesindedir.
(23) Perakende genişbant erişimin bir diğer türü, mobil şebekeler üzerinden erişimdir. BTK
tarafından mobil genişbant erişimi, “3G veya daha üstündeki mobil standartları kullanan
internet erişimi” olarak tanımlanmaktadır.
(24) Türkiye’de 2009 yılı Ağustos ayında devreye giren 3. nesil telekomünikasyon hizmetleri
(3G), mobil iletişim operatörleri Avea, Turkcell ve Vodafone aracılığıyla sunulmaya
başlanmıştır. Nisan 2016’da Türkiye’de de kullanılmaya başlanan ve kamuoyunda 4.5G
olarak bilinen IMT-Advanced, dünyada kullanılan en son mobil haberleşme teknolojisinin
genel adıdır. Bu teknoloji daha yüksek hızda, daha düşük gecikme süresi ve yüksek
kapasitede mobil internet sağlayan mobil iletişim teknolojisidir. 4.5G teknolojisi 3G
teknolojisine kıyasla çok daha hızlı veri ve internet bağlantısı, düşük gecikme süresi ile
kesintisiz iletişim, yüksek görüntü kalitesi, daha iyi kapsama alanı, bulut bilişim
teknolojisini kullanma, gerçek zamanlı veri paylaşımı, video konferans ve telekonferansta
hızlı ve kaliteli iletişim, gelişmiş multimedya entegrasyonu, verilere uzaktan erişim,
maliyet düşüşü, kaynakların verimli kullanılması, zaman tasarrufu gibi faydalar
sağlamaktadır.
(25) Temmuz 2009’da sunulmaya başlanan 3G hizmeti kapsamında Mart 2016 sonu itibarıyla
65.949.652 aboneye ulaşılmıştır. Ancak Nisan 2016’da 4.5G’nin hayata geçmesiyle 3G
aboneliğinden 4.5G aboneliğine hızlı bir geçiş süreci yaşanmış, 2018 son çeyrekte 3G

5 BTK Pazar Verileri Raporu 2018 Yılı 4. Çeyrek.
2015 Aralık 2016 Aralık 2017 Aralık 2018 Aralık
TTNET 67,07 63,61 62,65 62,17
Superonline 16,44 18,13 17,96 16,46
Doğan TV 3,64 2,88 2,8 3,16
Turknet 1,86 1,39 1,51 1,73
Vodafone Net 2,89 4,83 5,41 6,13
Millenicom 1,02 1,11 1,46 1,56
Kablo TV 6,58 6,98 6,93 6,95
Diğer 0,46 1,02 1,25 1,82
6
7
,0
7
6
3
,6
1
6
2
,6
5
6
2
,1
7
1
6
,4
4
1
8
,1
3
1
7
,9
6
1
6
,4
6
3
,6
4
2
,8
8
2
,8 3
,1
6
1
,8
6
1
,3
9
1
,5
1
1
,7
3
2
,8
9
4
,8
3
5
,4
1
6
,1
3
1
,0
2
1
,1
1
1
,4
6
1
,5
6
6
,5
8
6
,9
8
6
,9
3
6
,9
5
0
,4
6
1
,0
2
1
,2
5
1
,8
2
19-22/325-144
9/36

abone sayısı 6.641.597’ye düşerken 4.5G abone sayısı 71.348.727’ye çıkmıştır.
(26) 4.5G hizmeti için 2018 yılı Aralık ayı sonunda “aktif 4.5G abone sayısı” (cihazı ve SIM
kartı 4.5G hizmetine uygun olan abone sayısı) 40.178.723 iken 4.5G uyumlu cihaz sayısı
46.844.015 olarak gerçekleşmiştir. 3G ve 4.5G hizmetiyle birlikte mobil bilgisayardan ve
cepten internet hizmeti alan mobil genişbant abone sayısı 61.092.863’e, sadece 4.5G
hizmetiyle birlikte mobil bilgisayardan ve cepten internet hizmeti alan mobil genişbant
abone sayısı da 41.964.092’ye yükselmiştir. 2018 yılı son çeyrekte toplam mobil internet
kullanım miktarı ise 864.370 TB, 4.5G kullanıcılarının toplam mobil internet kullanım
miktarı ise 849.952 TB olarak gerçekleşmiştir. Aralık 2018 itibarıyla mobil genişbant
internet abonelerinin aylık ortalama kullanımı 4,8 GB seviyesinde iken, cihazı ve SIM
kartı 4.5G hizmetine uygun olan 4.5G abonelerinin data kullanımı ise aylık 7,2 GB olarak
gerçekleşmiştir.6
I.3.2. İlgili Ürün Pazarı
(27) Sabit genişbant internet erişim hizmetlerinde pazar toptan ve perakende seviyede
birbirinden ayrılmaktadır. Aşağıda toptan ve perakende sabit genişbant internet erişim
hizmetlerinin özellikleri ve yapısı iki ayrı bölümde incelenmiştir.
I.3.2.1. Toptan Sabit Genişbant İnternet Erişim Hizmetleri
(28) Toptan sabit genişbant internet hizmetleri pazarında İSS’ler kendi altyapılarını tesis
edebildikleri gibi, tesisi son derece maliyetli olan yatırımlara katlanmak yerine, altyapı
sahibi teşebbüslerden toptan seviyede internet erişim hizmeti alabilmektedir. İSS'ler
toptan seviyede altyapı sahibi teşebbüsten aldıkları bu hizmeti perakende seviyede son
kullanıcılara sunmaktadır. Genişbant hizmetlerine erişim için kullanılan teknolojik
altyapılar bakır kablo ağı üzerinden sunulan hizmetler (xDSL), Kablo TV şebekesi
üzerinden sunulan hizmetler (Kablo internet), Fiber, Genişbant Telsiz Erişim, Wi-Fi,
Uydu, Asenkron/Eşzamansız Transfer Modu (ATM), Frame relay/Çerçeve Röle (FR),
Metro Ethernet (ME) ve Simetrik Yüksek Hızlı Sayısal Abone Hattı (G.SHDSL) gibi
altyapılar olarak sıralanmaktadır. BTK tarafından hazırlanan “Veri Akış Erişimini içeren
Toptan Genişbant Erişim Pazarı Pazar Analizi” dokümanında arz ve talep yönlü ikame
değerlendirmeleri çerçevesinde xDSL, ATM, FR, ME internetin aynı ilgili ürün pazarında
olduğu tespitine yer verilmiştir.
(29) Ülkemizde faaliyet gösteren İSS'lerin tamamı DSL hizmetlerini, toptan seviyede
genişbant internet pazarında yerleşik teşebbüs konumundaki Türk Telekom'un bakır
kablo altyapısına erişmek suretiyle sunmaktadır. BTK düzenlemelerine göre İSS'ler
“yeniden satış”, “VAE” ve “YAPA” yöntemleriyle Türk Telekom’un bakır kablo şebekesine
erişebilmektedir. Bahse konu erişim modelleri arasındaki temel fark, İSS'lerin Türk
Telekom altyapısına bağımlılık dereceleri ve dolayısıyla kendi altyapılarına yapacakları
yatırımın maliyetidir. Yeniden satış modeli İSS'nin altyapıya en az yatırım yapmasını
gerektiren erişim yöntemiyken, YAPA modelinin tercih edilmesi halinde işletmecinin
kendi altyapısına yapması gereken yatırım miktarı artmaktadır.
(30) Türk Telekom, BTK tarafından alınan 07.01.2010 tarihli ve 2010/DK.I0/20 sayılı karar ile
veri akış erişimini içeren toptan genişbant erişim piyasasında etkin piyasa gücüne sahip
işletmeci olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda Türk Telekom, erişim sağlama (xDSL),
referans erişim teklifi hazırlama ve yayınlama (xDSL Al-Sat, xDSL IP seviyesinde VAE),
ayrım gözetmeme, şeffaflık, maliyet esaslı tarife belirleme (tarife kontrolü)
yükümlülüklerine tabi tutulmuştur. Türk Telekom’un toptan seviyede uygulayacağı xDSL
VAE ücretleri BTK tarafından belirlenmektedir.

6 BTK Pazar Verileri Raporu 2018 Yılı 4. Çeyrek.
19-22/325-144
10/36

(31) Yukarıda ifade edilen hususlar ve şikâyet konusunun Türk Telekom’un toptan pazarda
sahip olduğu pazar gücünü İSS’ler arasında ayrımcılık yapacak şekilde kullanmasına
ilişkin olması sebebiyle ilgili ürün pazarlarından biri, geçmiş Kurul kararlarına paralel
şekilde “toptan sabit genişbant internet hizmetleri” olarak belirlenmiştir.

I.3.2.2. Perakende Sabit Genişbant İnternet Erişim Hizmetleri
(32) “Toptan genişbant internet hizmetleri piyasasında hâkim durumda bulunan Türk
Telekom ile aynı ekonomik bütünlükte bulunan TTNET’in, perakende genişbant internet
erişim hizmetleri piyasasında uyguladığı fiyatlama politikasıyla fiyat sıkıştırmasına yol
açtığı iddiası”nın incelendiği 19.12.2013 tarihli ve 13-71/992-423 sayılı Kurul kararında
perakende pazara ilişkin değerlendirmede altyapı, yatırım gereksinimi, teknoloji, veri
kapasitesinin paylaşılması, kullanıcı kitlesi ve alışkanlıkları, tüketilen veri miktarı, sunulan
bağlantı hızı, hizmet/bağlantı kalitesi ve fiyat gibi unsurlar özellikle göz önünde
bulundurularak DSL, fiber ve kablo teknolojilerinin birbirine ikame olduğu, mobil
şebekelerin ise tüketici gözünde sabit şebekelere ikame oluşturacak düzeyde olmadığı
tespit edilmiştir. Bu nedenle perakende seviye için ilgili ürün pazarı mobil internet erişim
hizmetleri dahil edilmeyerek DSL, fiber ve kablo altyapıları üzerinden internet erişimini
kapsayacak şekilde “perakende sabit genişbant internet erişim hizmetleri” olarak
belirlenmiştir. 05.02.2015 tarihli ve 15-06/74-31 sayılı ve 09.02.2017 tarihli ve 17-06/52-
19 sayılı Rekabet Kurulu kararlarında da pazar dinamiklerinde pazar tanımına etki
edecek bir değişikliğin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Anılan kararlardan bu yana
sektörde yaşanan en büyük gelişme mobil genişbant internet hizmetlerinde 4.5G
teknolojisinin kullanılmaya başlanmasıdır. Her ne kadar 4.5G ile mobil internetin hızı ve
buna bağlı olarak kullanılan veri miktarı artsa da mobil şebekenin sabit genişbant internet
hizmetlerine ikame teşkil edip etmediğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
(33) Son yıllarda sabit genişbant internet ve mobil genişbant internet yakınsaması söz konusu
olmakla birlikte, her iki teknolojinin barındırdığı teknik farklılıklar, internet kullanım
tercihleri, veri indirme hızı/miktarı, fiyat ve sektör uygulamaları göz önüne alındığında her
iki şebeke üzerinden sunulan internet hizmetlerinin arz ve talep yönüyle birbirinden
farklılaştığı görülmektedir.
I.3.2.2.1. Teknik Özellikler
(34) Mobil ve sabit genişbant internet hizmetlerinin sunumu için işletmeciler farklı
yetkilendirmelere ve farklı altyapı şebeke elemanlarına ihtiyaç duymakta, işletmeciler
açısından her iki şebekenin farklılaşan yatırım gereksinimleri ve maliyetleri
bulunmaktadır. Sabit genişbant internet hizmetleri DSL, kablo ve fiber altyapılar
üzerinden verilirken mobil genişbant internet erişim hizmetleri, sabit teknolojilerden farklı
olarak, radyo frekansları üzerinden sağlanmaktadır.
(35) Sabit genişbant internet hizmetleri her aboneye özgü bir kapasite sunmakta ve aboneler
kullanım yerlerine kadar uzanan bir bakır kablo/fiber aracılığıyla, var olan teknoloji kısıtı
dahilinde, başka bir abonenin ya da abone grubunun kullanımından bağımsız olarak
hizmet alabilmektedir. Mobil genişbant internet erişim hizmetleri ise kapsama alanı
dahilindeki bölgede kapasitenin son kullanıcılara paylaştırılarak kullandırılmasına
dayanan bir teknoloji olduğundan, kullanıcılara bir bağlantı hızı garantisi
sağlayamamakta, sağlanan hız bölgedeki baz istasyonun kapasitesine, bu kapasiteyi
kullanan abone sayısına ve sinyalin gücüne göre değişmektedir.
I.3.2.2.2. Veri İndirme Hızı ve Veri Miktarı
(36) Son yıllarda yaşanan en büyük gelişme mobil genişbant internet hizmetlerinde 4.5G
19-22/325-144
11/36

teknolojisinin kullanılmaya başlanmasıdır. Her ne kadar 4.5G ile mobil internetin hızı ve
buna bağlı olarak kullanılan veri miktarı artsa da mobil şebekenin hala sabit genişbant
internet hizmetlerine ikame teşkil etmediği değerlendirilmektedir. Nitekim, dosyadaki
bilgilerden 2018 yılı son çeyreği itibarıyla Türkiye’de sabit genişbant abonelerinin
yaklaşık %68’inin 10-30 Mbps/sn hızda bağlantı sunan paketleri tercih ettikleri
anlaşılmaktadır. 1 Mbit/sn hızdan düşük hız tercih eden abonelerin oranı %1 olup 4-8
Mbit/sn arası hızlardaki bağlantıları tercih eden abonelerin oranı ise %15,7 olarak
gerçekleşmiştir.
(37) Ayrıca, sabit genişbant ve mobil genişbant internet abonelerinin yıllar itibarıyla ortalama
veri kullanım miktarlarına bakıldığında, 2018 yılı son çeyrekte sabit genişbant internet
abonelerinin aylık ortalama kullanımının 97,5 GB seviyesinde iken mobil genişbant
internet abonelerinin aylık ortalama kullanımının 4,8 GB seviyesinde gerçekleştiği
görülmektedir. Cihazı ve SIM kartı 4.5G hizmetine uygun olan 4.5G abonelerinin veri
kullanımı ise 7,2 GB olarak gerçekleşmiştir7.
I.3.2.2.3. İnternet Kullanım Amaçları
(38) Sabit genişbant internet hizmetleri hane halkının ortak kullanımına, mobil genişbant
internet hizmetleri ise bireysel kullanıma yöneliktir. Mobil genişbant internet üzerinden
aboneler daha ziyade e-mail kullanımı, sosyal medya, haber takibi vb. günlük işlemleri
gerçekleştirmekteyken film, dizi gibi yüksek veri kullanımı gerektiren hizmetlerin
kullanımında sabit genişbant interneti tercih etmektedirler. Bu bakımdan her iki hizmetin
kullanım amacının ve alanının farklılaştığı söylenebilecektir. Ayrıca dosyadaki bilgilerden
anlaşıldığı üzere, her iki hizmetin abone sayısının yıllar itibarıyla birlikte artması,
tüketicinin gözünde söz konusu hizmetlerin farklılaştığının bir göstergesi olarak
değerlendirilebilecektir.
(39) Bu açıklamalar çerçevesinde, bir diğer ilgili ürün pazarı, geçmiş Rekabet Kurulu
kararlarında olduğu gibi DSL, kablo ve fiber teknolojilerini içerecek şekilde “perakende
sabit genişbant internet erişim hizmetleri” olarak tespit edilmiştir.
I.3.3. İlgili Coğrafi Pazar
(40) Başvuru konusu hizmetler bakımından ülke çapında rekabet şartlarının homojen olması
nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.4. Adil Kullanım Noktası Hakkında Bilgi
(41) Adil kullanım kotası veya adil kullanım noktası, internet kullanıcılarının şebeke kullanımı
sırasında yoğun veri trafiği uygulayarak neden olabileceği teknik problemleri, hasarları
ve ağdaki verimliliğin düşmesini önlemek amacıyla planlanmış bir uygulamadır.
Telekomünikasyon şirketleri bu uygulamayı genellikle kullanıcılarının mağdur olmaması,
aynı kalitede ve daha sağlıklı hizmet alabilmeleri için devreye alınan bir uygulama olarak
tanımlamaktadır. Uygulamanın çalışma prensibi, yoğun veri trafiğini engelleyebilmek için
belirli bir kullanım limitinden sonra internet hızlarını düşürerek kullanıcıların
sınırlandırılmasıdır.
(42) BTK tarafından 27.12.2016 tarih ve 2016/DK-THD/518 sayıyla, “yaşanan teknolojik
gelişmeler ve artan tüketici talep ve şikâyetleri dikkate alınarak sabit ve mobil internet
erişiminde AKN uygulamalarında şeffaflığın sağlanması, AKN sonrası veri hızında
iyileştirmelerin yapılması ve internet hizmetlerine erişim ile ilgili gelişmelere uygun
düzenlemelerin yapılabilmesi amacıyla” gerekli değerlendirmeler yapılmış, işletmecilere
bazı yükümlülükler getirilmiş ve neticede 31.12.2018 tarihinden itibaren AKN

7 BTK Pazar Verileri Raporu 2018 Yılı 4. Çeyrek.
19-22/325-144
12/36

uygulamasına son verilmesine karar verilmiştir. Bu çerçevede, İSS’lere yaklaşık olarak 2
yıllık bir geçiş süreci öngörülmüş ve 31.12.2018 tarihi itibarıyla genişbant internet
paketlerinde AKN uygulamasına son verilmiştir. BTK tarafından gönderilen görüşte, söz
konusu tarihe yaklaştıkça işletmecilerin AKN uygulamasını içeren paketlerini abone
alımına kapatması beklenirken, beklenenin aksine TTNET dahil bazı işletmeciler
tarafından 31.12.2018 tarihine kadar AKN’li genişbant paketlerine taahhütlü olarak abone
alımına devam edildiği ifade edilmiştir. Ancak bahse konu BTK kararı gereği, belirtilen
tarihten sonra abonelere AKN’li paketlerle hizmet sunulmasının mümkün olmaması
nedeniyle söz konusu AKN’li paketleri taahhütlü olarak kullanan abonelerin, işletmeciler
tarafından ilave bir ücret ödemeden aldıkları internet hızı üzerinden limitsiz paketlere
geçirilmesi gerekmiştir. Örneğin, 31.12.2018 tarihi öncesi 8 Mbps 50 GB AKN’li paketi
kullanan bir abone ilave bir ücret ödemeden bu tarihten sonra 8 Mbps limitsiz genişbant
paketine geçirilmiştir. Bu itibarla, özellikle 2018 yılı Aralık ayı içerisinde abonelerin yoğun
bir şekilde AKN’li paketlere verdikleri taahhütleri yeniledikleri belirtilmiştir.
(43) AKN uygulamasının kaldırılmasının İSS’lerin Türk Telekom’dan aldığı toptan hizmetlere
etkisine bakıldığında, Türk Telekom’dan gelen bilgilere göre, AKN’nin kaldırılmasının
abone başı kullanım (ABK) açısından pazar ortalamasına etkisi yaklaşık %(…..)
seviyesinde gerçekleşmiştir. Bunun İSS’lere olan maliyet etkisi ise logaritmik transmisyon
ücretlendirmesi sebebiyle ABK artışının altında kalmakta olup tüm pazar için maliyet
etkisi (…..) seviyesindeyken, diğer İSS’lere etkisi (…..) seviyesinde gerçekleşmiştir.
Diğer bir ifadeyle, AKN’nin kaldırılmasının etkisi görece oldukça düşük kalmaktadır.
Aşağıdaki tablolarda 2019 yılı ilk dört ayının ortalamasına göre AKN’nin kaldırılmasının
abone başı kullanımlara ve maliyetlere olan etkisi gösterilmektedir.
Tablo 1: AKN’nin Kaldırılmasının Toptan Hizmetlere Etkisi – ABK (Kbps)
ABK (Kbps) 2019 Trend8 2019 Gerçekleşme AKN Etkisi
TTNET (…..) (…..) (…..)
Diğer İSS (…..) (…..) (…..)
Pazar (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Türk Telekom tarafından gönderilen bilgiler
Tablo 2: AKN’nin Kaldırılmasının Toptan Hizmetlere Etkisi-Abone Başı Brüt Transmisyon Maliyeti (TL)
Abone Başı Brüt
Transmisyon Maliyeti
2019 Trend 2019 Gerçekleşme AKN Etkisi
TTNET (…..) (…..) (…..)
Diğer İSS (…..) (…..) (…..)
Pazar (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Türk Telekom tarafından gönderilen bilgiler
Tablo 3: AKN’nin Kaldırılmasının Toptan Hizmetlere Etkisi-Abone Başı Net Transmisyon Maliyeti (TL)9
Abone Başı Net
Transmisyon Maliyeti
2019 Trend 2019 Gerçekleşme AKN Etkisi
TTNET (…..) (…..) (…..)
Diğer İSS (…..) (…..) (…..)
Pazar (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Türk Telekom tarafından gönderilen bilgiler
Tablo 4: AKN’nin Kaldırılmasının Toptan Hizmetlere Etkisi – Brüt Transmisyon Maliyeti (TL)

8 2019 yılının ilk dört ayı için gerçekleşen ABK değerlerinin karşılaştırıldığı 2019 trend değerleri
hesaplanırken 2018 yılının aynı döneminde bir önceki aya göre gerçekleşen değişim oranları dikkate
alınmıştır. Diğer işletmeciler için her işletmecinin trendi ayrı olarak hesaplandıktan sonra konsolide edilerek
tablodaki “Diğer İSS” değerleri oluşturulmuştur.
9 Net maliyetler, Türk Telekom’un İSS’lere uyguladığı kampanyaların etkisinin brüt maliyetlere yansıtılması
yoluyla hesaplanmaktadır.
19-22/325-144
13/36

Brüt Transmisyon
Maliyeti
2019 Trend 2019 Gerçekleşme AKN Etkisi
TTNET (…..) (…..) (…..)
Diğer İSS (…..) (…..) (…..)
Pazar (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Türk Telekom tarafından gönderilen bilgiler
Tablo 5: AKN’nin Kaldırılmasının Toptan Hizmetlere Etkisi – Net Transmisyon Maliyeti (TL)
Net Transmisyon
Maliyeti
2019 Trend 2019 Gerçekleşme AKN Etkisi
TTNET (…..) (…..) (…..)
Diğer İSS (…..) (…..) (…..)
Pazar (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Türk Telekom tarafından gönderilen bilgiler
I.5. Değerlendirme
(44) TurkNet tarafından yapılan başvuruda iki ayrı iddia bulunmaktadır. Bunlardan ilki, esasen
AKN’nin kaldırılması ile gündeme gelen, İSS’lerin toptan maliyetleri içerisinde yer alan
port ve transmisyon maliyetlerinde değişiklik yapılacağına ilişkin bilginin ve Türk Telekom
tarafından BTK’ya sunulacak yeni tarife tekliflerinin Türk Telekom ile aynı ekonomik
bütünlükte olan TTNET tarafından diğer İSS’lerden daha önce bilindiği, bu durumun diğer
İSS’ler için bilgi asimetrisine yol açtığı iddiasıdır.
(45) Bu kapsamda başvuruda, TTNET’in 2019 yılında uygulanacak port ve transmisyon
tarifelerini önceden bilmesi sayesinde 2019 yılı perakende tarifelerini ve ilgili
kampanyaları diğer İSS’lerden önce müşterilerine duyurduğu ve bu şekilde 2018 yılı
Aralık ayında hem mevcut hem de yeni abonelere satış yaparak İSS’ler aleyhine
rekabetin kısıtlandığı öne sürülmüştür. Başka bir ifadeyle, toptan internet hizmetleri
pazarında hâkim durumda olan Türk Telekom tarafından, aynı ekonomik bütünlük
içerisinde bulunduğu ve perakende internet hizmetlerinde hâkim durumda olan TTNET’e
toptan maliyet değişikliği bilgisinin diğer İSS’lerden önce verilmesi suretiyle ortaya çıkan
bilgi asimetrisinin, TTNET tarafından kullanılarak yeni perakende tarifeler belirlenmesi ve
tüketicilere duyurulması suretiyle diğer İSS’ler aleyhine kullanıldığı iddia edilmiştir. Bu
çerçevede, dikey bütünleşik yapıda olan ve toptan sabit genişbant internet hizmetleri üst
pazarında hâkim durumda olduğu iddia edilen Türk Telekom tarafından, perakende sabit
genişbant internet hizmetleri alt pazarında hâkim durumda olan TTNET lehine hâkim
durumunu kötüye kullanıp kullanmadığının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
değerlendirilmesi gerekmektedir.
(46) Başvuruda yer alan ikinci iddia ise, Türk Telekom tarafından BTK’ya sunulan ve
13.12.2018 tarihinde tüm İSS’lere duyurulan 2019 yılında uygulanacak port ve
transmisyon maliyetleri ile TTNET’in 2018 yılı Aralık ayında satışını gerçekleştirdiği
paketlerde fiyat sıkıştırmasının ortaya çıkma ihtimalinin bulunduğuna ilişkindir. TurkNet’in
söz konusu iddiası ise 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde fiyat sıkıştırması
kapsamında değerlendirilmelidir. Söz konusu değerlendirmeye geçmeden önce, ilgili
pazarlarda Türk Telekom ve TTNET’in hâkim durumda olup olmadığı incelenmiştir.
I.5.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
(47) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum şu şekilde tanımlanmaktadır: “Belirli
bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü”.
(48) Hâkim durum değerlendirmesi yapılırken, esasen, incelenen teşebbüsün rekabetçi
baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiği araştırılmaktadır. Hâkim Durumdaki
19-22/325-144
14/36

Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının
Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’un (Kılavuz) 10. paragrafında hâkim durum
değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel unsurlar, incelenen teşebbüsün ve
rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve pazarda büyüme engelleri ile alıcıların
pazarlık gücü olarak sınıflandırılmaktadır.
(49) Bu unsurlar çerçevesinde aşağıda, “toptan sabit genişbant internet erişim hizmetleri” ve
“perakende sabit genişbant internet erişim hizmetleri” olarak belirlenen ilgili ürün
pazarlarında Türk Telekom ve TTNET’in konumu değerlendirilmiştir.
I.5.1.1. Toptan Sabit Genişbant İnternet Erişim Hizmetleri Pazarı
(50) Kurulun 19.12.2013 tarihli ve 13-71/992-423 sayılı kararında, Türk Telekom’un gerek
ulaştığı hane sayısı gerekse bu altyapı üzerinden hizmet alan abone sayısı bakımından
oldukça yüksek pazar payına sahip olması, erişim şebekelerine yapılacak yatırımın
yüksek olması ve batık maliyet oluşturması, ayrıca şebeke yatırımının önünde idari ve
yasal engellerin bulunması, toptan seviyede sabit genişbant internet erişimi piyasasında
yüksek kapsam ve ölçek ekonomilerinin varlığı, İSS’lerin Türk Telekom karşısında alıcı
gücünün bulunmaması ve Türk Telekom’un BTK tarafından alınan 07.01.2010 tarihli ve
2010/DK.I0/20 sayılı karar ile “Veri Akış Erişimini İçeren Toptan Genişbant Erişim
Piyasası”nda etkin piyasa gücüne sahip işletmeci olarak belirlenmiş olması dikkate
alınarak, Türk Telekom’un toptan sabit genişbant internet erişim hizmetleri pazarında
hâkim durumda bulunduğuna hükmedilmiştir. Kararda ayrıca “Türk Telekom’un ilgili
hizmetleri sunduğu telefon şebekesinin alternatifinin kurulmasının zorluğu ve söz konusu
hizmetlere ikame hizmetler sunulmasının ciddi yatırım ve zaman gerektirmesi nedeniyle,
bu durumun yakın gelecekte değişmeyeceği” değerlendirmesinde bulunulmuştur.
(51) Nitekim anılan karardan bu yana piyasada ulaşılan sonucun değiştirilmesini gerektirecek
gelişmeler yaşanmamıştır. Halen her dört genişbant internet abonesinden üçü Türk
Telekom’un sahip olduğu DSL altyapısı üzerinden hizmet almaktadır. Hâlihazırda kendi
altyapısını kurup işletmek suretiyle İSS’lere bakır şebeke üzerinden toptan genişbant
erişim hizmeti sunan tek işletmeci Türk Telekom’dur. Bunun dışında Türk Telekom,
Superonline, VodafoneNet ve Kule Hizmet ve İşletmecilik A.Ş.’nin fiber altyapısı10,
Türksat’ın ise Kablo TV altyapısı bulunmaktadır.
(52) Alternatif altyapıların ulaştığı hane sayısı veya altyapı üzerinden hizmet alan abone
sayısı bakımından pazar payı bilgisine önaraştırma aşamasında ulaşılamamış olmakla
birlikte Kablo TV altyapısının halen 24 ille kısıtlı olduğu, 2015-2018 yılları arasında Türk
Telekom’un sahip olduğu bakır kablo ağı altyapı uzunluğunun değişmediği, buna karşın
Türk Telekom ve alternatif işletmecilerin sahip oldukları fiber altyapı uzunluğunun yıllar
itibarıyla arttığı bilinmektedir. Bu çerçevede fiber altyapı uzunluklarının yıllar itibarıyla
değişiminin, önemli bir gösterge olabileceği kanaatine varılmıştır. Bu doğrultuda toptan
seviyede sabit genişbant internet erişim hizmeti pazarında faaliyet gösteren alternatif
işletmecilerin ve Türk Telekom’un sahip oldukları fiber altyapı uzunluklarına ve buna göre
pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 6: Alternatif İşletmecilerin ve Türk Telekom’un Sahip Olduğu Fiber Altyapı Uzunlukları (km) ve Bu
Açıdan Payları (%)
2015/4 2016/4 2017/4 2018/4
Uzunluk Pay Uzunluk Pay Uzunluk Pay Uzunluk Pay
Türk Telekom 211.528 78,9 228.407 78,5 256.474 79,0 282.022 79,5

10 2018 yılı 4. çeyreği itibarıyla alternatif altyapı işletmecileri arasında pazar payı %5’in altında olanlara
yer verilmemiştir.
19-22/325-144
15/36

Alternatif
İşletmeciler
56.592 21,1 62.567 21,5 68.193 21,0 73.006 20,5
Toplam 268.120 100,0 290.974 100,0 324.667 100,0 355.028 100,0
Kaynak: BTK Pazar Verileri Raporları 2018 Yılı 4. Çeyrek
(53) Yukarıdaki tablodan fiber altyapı uzunluğu bakımından Türk Telekom’un payının 2015-
2018 döneminde %79 düzeyinde olduğu görülmektedir. 2015 birinci çeyreği itibarıyla
Türk Telekom’un fiber altyapısının eriştiği hane sayısı 3,11 milyon iken en geniş fiber
optik altyapıya sahip olduğu bilinen alternatif işletmeci Superonline’ın eriştiği hane sayısı
2,25 milyondur.11 Türk Telekom’un fiber altyapıda da yüksek pazar payına sahip olması
19.12.2013 tarihli ve 13-71/992-423 sayılı Kurul kararından bu yana toptan seviyede
sabit genişbant internet erişim pazarındaki yüksek pazar payının devamına işaret
etmektedir.
(54) Ayrıca, genel olarak erişim şebekelerine y