Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-4-45 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 18-43/684-337
Karar Tarihi : 15.11.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Adem BİRCAN, Mehmet AYAN, Ahmet ALGAN,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Fatma ATAÇ, Cüneyd DAL, Elif Sıdıka SARI
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
Temsilcileri: Av. Şevki Onur ÖZ, Av. Zülfikar Güneş GÜLAYDIN,
Av. Tuğrul KILIÇ, Av. Berk ERTÜRK
Abdullahağa Cad. Cemil Molla Yalısı No:22/3 34674,
Kuzguncuk/ İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: American Express Limited ile arasındaki lisans ilişkisine
dayanarak Türkiye Garanti Bankası A.Ş.’nin, Türkiye Halk Bankası A.Ş. ile
imzaladığı alt lisans sözleşmesine menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet
tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 09.08.2018 tarih ve 5648 sayı ile giren bildirim
ve 06.11.2018 tarihinde giren yazı üzerine düzenlenen 08.11.2018 tarih ve 2018-4-
45/MM sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
 Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (GARANTİ) ile Türkiye Halk Bankası A.Ş.
(HALKBANK) arasında imzalanan American Express markalı kartların kabulüne
ilişkin alt lisans sözleşmesinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
(4054 sayılı Kanun) 4. maddesi kapsamında olduğu ve bu nedenle anılan
sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
verilemeyeceği,
 Söz konusu alt lisans sözleşmesinin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) uyarınca grup muafiyetinden
yararlanamayacağı,
 Bununla birlikte alt lisans sözleşmesine, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınabileceği
ifade edilmiştir.
G. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Teşebbüsler
G.1.1. GARANTİ
(4) 1946 yılında kurulan GARANTİ, kurumsal bankacılık, ticari bankacılık, KOBİ bankacılığı,
ödeme sistemleri, bireysel bankacılık ve yatırım bankacılığı dahil bankacılık sektörünün
birçok alanında faaliyet gösteren özel bir mevduat bankasıdır.

18-43/684-337
2/11

G.1.2. HALKBANK
(5) 1938 yılında kurulan Halkbank, kuruluşunun ilk yıllarında Halk Sandıkları kanalıyla kredi
hizmetlerini yürütmüş, 1960’lı yılların başından itibaren şubeleşme ile birlikte daha yaygın
bir şekilde hizmet sunmaya başlamış bir mevduat bankasıdır.
G.2. Bildirime Konu Sözleşme
(6) 14.06.2006 tarihinde GARANTİ ile American Express Limited (AMEX) arasında
akdedilen “American Express İşletim Sözleşmesi” ile GARANTİ’ye, Türkiye’de American
Express kartlarının ödeme şekli olarak kabul etmesi için “üye işyeri anlaşması yapan
kuruluş” (acquirer) statüsü ve yetkisi verilmiştir. Bu sözleşmeye ek nitelikteki 18.02.2009
tarihli sözleşme ile de, AMEX tarafından GARANTİ’ye, American Express markalı kartları
kabul etme konusunda alt lisans verme yetkisi tanınmıştır. Bu yetkiye istinaden
31.08.2017 tarihinde GARANTİ ile HALKBANK arasında alt lisans sözleşmesi
imzalanmıştır.
(7) Alt lisans sözleşmesi, American Express markalı kartları Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içerisinde kabul eden üye işyerlerinin sayısını artırmak amacıyla imzalanmıştır. Bu
sözleşme ile alt lisans sahibi olacak HALKBANK, Türkiye’de GARANTİ tarafından
işletilen AMEX sistemini kullanabilecek ve üye işyeri anlaşması yapabilecektir.
(8) Alt lisans sözleşmesi ile American Express markalı kartları kabul etme yetkisini elde eden
HALKBANK’ın, üçüncü kişilerle American Express markalı kartların kabulüne ilişkin üye
işyeri anlaşması akdetmesine yine aynı alt lisans sözleşmesinde birtakım sınırlamalar
getirilmektedir.
(9) Bu kapsamda sözleşmenin 4. maddesinde,
“(…..).”
hükmü yer almaktadır.
(10) Alt lisans sözleşmesinin 5.2 numaralı maddesinde,
“(…..).”
hükmü yer almaktadır.
(11) Alt lisans sözleşmesinin 4.19 numaralı maddesinde ise HALKBANK’ın, “(…..)” kabul
edeceği kararlaştırılmaktadır.
(12) Alt lisans sözleşmesinin 4.23 numaralı maddesinde ise HALKBANK’ın, “(…..)” hüküm
altına alınmaktadır. Yine alt lisans sözleşmesinin 4.24 numaralı maddesinde
HALKBANK’ın, “(…..)” kararlaştırılmaktadır.
(13) Üye işyeri edinmeye ilişkin getirilen sınırlamaların yanı sıra yine HALKBANK’a, American
Express markalı kartların kabulü ve AMEX sistemine uyum konusunda birtakım
yükümlülükler getirilmektedir. Alt lisans sözleşmesinin 4.3. numaralı maddesinde, alt
lisans alan HALKBANK’ın, (…..) yükümlülükleri altında olduğu belirtilmiştir. Ayrıca 4.7
numaralı maddede HALKBANK’ın (…..) yükümlü olduğu belirtilmiştir.

18-43/684-337
3/11

G.3. Kurulun 28.02.2017 tarih ve 17-09/106-48 sayılı Kararı
(14) Bildirime konu sözleşmeye benzer şekilde GARANTİ, American Express markalı kartları
kabul etme konusundaki alt lisans verme yetkisine dayanarak, Türkiye Vakıflar Bankası
T.A.O., Denizbank A.Ş., Türkiye İş Bankası A.Ş. ve Türk Ekonomi Bankası A.Ş. unvanlı
dört ayrı banka ile American Express markalı kartların kabulüne ilişkin alt lisans
sözleşmeleri imzalamış ve bu sözleşmelere menfi tespit verilmesi veya bireysel muafiyet
tanınmasını talep etmiştir. Yapılan inceleme neticesinde alınan 28.02.2017 tarih ve 17-
09/106-48 sayılı Kurul kararında,
 Türkiye Garanti Bankası A.Ş.’nin, Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O., Denizbank
A.Ş., Türkiye İş Bankası A.Ş. ve Türk Ekonomi Bankası A.Ş. unvanlı dört ayrı
banka ile imzaladığı American Express markalı kartların kabulüne ilişkin alt lisans
sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna ve bu
nedenle anılan sözleşmelere 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi
tespit belgesi verilemeyeceğine,
 Söz konusu alt lisans sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ uyarınca grup
muafiyetinden yararlanamayacağına,
 Bununla birlikte alt lisans sözleşmelerine, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
karar verilmiştir.
(15) Bildirim Formunda da belirtildiği üzere, GARANTİ ile diğer bankalar arasında imzalanan
alt lisans sözleşmeleri form sözleşmeler olup, AMEX ile GARANTİ’nin imzaladığı
sözleşme doğrultusunda hazırlanmaktadır. Bu bakımdan, işbu dosyanın konusunu
oluşturan GARANTİ ile HALKBANK arasındaki alt lisans sözleşmesi, bahsi geçen Kurul
kararında yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında incelenmiştir.
G.4. İlgili Pazar
G.4.1. İlgili Ürün Pazarı
(16) Bildirime konu sözleşme, AMEX ile arasındaki lisans ilişkisine dayanarak GARANTİ
tarafından, HALKBANK’a American Express markalı kartları kabul etme konusunda alt
lisans verilmesine ilişkindir. Bu sözleşme uyarınca alt lisans alan HALKBANK’a, hangi
işyerleriyle American Express markalı kredi kartları özelinde üye işyeri anlaşması
imzalayabileceğine dair birtakım sınırlamalar getirilmektedir. Bu bakımdan bildirime konu
alt lisans sözleşmesindeki hükümlerin esasen üye işyeri edinme pazarına ilişkin olduğu
anlaşılmaktadır. Ayrıca American Express markalı kartları bizzat ihraç eden ve kendisinin
yanı sıra bankaların da bu kartları ihraç edebilmesi konusunda bankalara lisans veren
AMEX’in, Visa ve MasterCard gibi bir kartlı ödeme sistemi işleticisi olması ve bahsi geçen
diğer kartlı ödeme sistemi işleticileri ile rekabet ettiği göz önüne alındığında, bildirime
konu sözleşmenin, kartlı ödeme sistemi işletim hizmetleri pazarını da etkileyebilecek
hükümleri barındırdığı sonucuna ulaşılmaktadır. Bu çerçevede ilgili ürün pazarları, “üye
işyeri edinme” ve “kartlı ödeme sistemi işletim hizmetleri” pazarları olarak belirlenmiştir.
G.4.2. İlgili Coğrafi Pazar
(17) Kartlı ödeme sistemlerinin kullanım alanının genişliği ve üye işyeri edinme faaliyetlerinin
yapı ve nitelik itibarıyla herhangi bir sınırlamaya tabi olmaksızın tüm ülke sınırları içinde
uygulama bulacağı dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar, "Türkiye" olarak belirlenmiştir.

18-43/684-337
4/11

G.5. Değerlendirme
G.5.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Açısından Değerlendirme
(18) GARANTİ ile HALKBANK arasında imzalanan alt lisans sözleşmesinde yer alan
hükümler incelendiğinde, HALKBANK’ın American Express markalı kartlara ilişkin üye
işyeri edinme pazarındaki faaliyetlerini kısıtlayacak şekilde rekabet sınırlamalarına ilişkin
hükümlerin sözleşmede yer aldığı görülmektedir. Örneğin, HALKBANK’ın American
Express markalı kartların kabulü konusunda, AMEX’in üye işyeri sözleşmesi akdettiği
veya akdedebileceği çok uluslu şirketlere ait işyerleri ile üye işyeri sözleşmesi
yapamayacağına ve yurt dışındaki gerçek veya tüzel kişiler ile American Express markalı
kartların kabulü için üye işyeri sözleşmesi kuramayacağına ilişkin hükümler,
HALKBANK’ın üye işyeri edinme pazarındaki faaliyetlerini sınırlayıcı türdendir. Söz
konusu rekabeti sınırlayıcı sözleşme hükümleri dikkate alındığında, bildirime konu
sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti engelleyici nitelikte
bir anlaşma olduğu, dolayısıyla menfi tespit belgesi verilemeyeceği kanaatine
ulaşılmıştır.
G.5.2. 2002/2 sayılı Tebliğ Açısından Değerlendirme
(19) Bildirime konu alt lisans sözleşmesi ile GARANTİ tarafından HALKBANK’a, üçüncü
kişilerle üye işyeri anlaşması yapma yetkisi tanınmaktadır. Bununla birlikte, alt lisans
sözleşmesi ile GARANTİ tarafından HALKBANK’a, HALKBANK’a ait POS
terminallerinde American Express markalı kartların sadece kabulü noktasında bir yetki
verilmekte, American Express markalı kartların ihracı konusunda ise herhangi bir yetki
verilmemektedir. Bu bakımdan GARANTİ, AMEX ile arasındaki sözleşme gereği
Türkiye’de American Express markalı kartları ihraç eden tek banka olmaya devam
edecektir.
(20) Alt lisans sözleşmesi uyarınca HALKBANK kendi üye işyeri ağlarında, GARANTİ
tarafından ihraç edilen kartları kabul yetkisi kazanacaktır. Bu bakımdan, American
Express markalı kartlar özelinde GARANTİ, HALKBANK için bir nevi sağlayıcı
konumunda olacak ve üst pazar niteliğindeki kart ihraç pazarında yer alan GARANTİ’nin
çıkardığı kartlar, alt pazar niteliğindeki kart kabul (üye işyeri edinme) pazarında yer alan
HALKBANK’ın üye işyeri ağında kabul edilecektir. Tüm bu açıklamalar doğrultusunda
sözleşme tarafları olan GARANTİ ile HALKBANK arasındaki ilişkinin, bildirime konu
sözleşmeler açısından dikey bir görünüm arz ettiği anlaşılmaktadır. Her ne kadar
bankacılık faaliyetlerinde GARANTİ ile HALKBANK birbirlerine rakip konumunda
bulunsalar da, işbu dosyada incelenen alt lisans sözleşmesi açısından sözleşme tarafları
arasındaki ilişkinin dikey bir nitelik arz ettiği değerlendirilmektedir.
(21) Taraflar arasındaki dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’deki grup muafiyeti kapsamında
olup olmadığının belirlenmesi önem taşımaktadır. Bankacılık faaliyetlerinde rakip
konumunda olan GARANTİ ile HALKBANK’ın, American Express markalı kartların
kabulü konusunda dikey bir ilişki içerisinde olması nedeniyle öncelikle incelenmesi
gereken husus, 2002/2 sayılı Tebliğ’in rakipler arasındaki dikey nitelikteki anlaşmalara
da uygulanıp uygulanmayacağıdır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2.
maddesinin beşinci fıkrasında bu durum, “Rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey
anlaşmalar, bu Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamaz. Ancak sağlayıcının anlaşma
konusu malların hem üreticisi hem de dağıtıcısı olduğu, alıcının ise bu mallarla rekabet
eden malların üreticisi değil dağıtıcısı olduğu dikey anlaşmalar bu Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanır.” şeklinde ifade edilmiştir. Söz konusu Tebliğ hükmünün dosya
konusu alt lisans sözleşmesine uygulanması neticesinde, kart kabul pazarında rakip
konumundaki bankaların, American Express markalı kartların ihracı noktasında
18-43/684-337
5/11

birbirlerine rakip olmadığı, ancak alt lisans alan HALKBANK’ın, American Express
markalı kartları ihraç edememesine karşılık kendi banka ve kredi kartlarını ihraç ettiği, bu
kartların AMEX’in rakipleri olan Visa ve MasterCard markalı olduğu ve bu bakımdan
GARANTİ ile HALKBANK’ın hem kart kabul (üye işyeri edinme) hem de kart ihraç
faaliyetlerinde birbirlerine rakip olduğu kanaatine ulaşılmaktadır. Bu yönüyle bildirime
konu alt lisans sözleşmesinin, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağı kanaatine varılmıştır.
G.5.3. Bireysel Muafiyet Açısından Değerlendirilme
(22) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar,
aynı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasındaki koşulların tamamının varlığı halinde 4.
maddenin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde muafiyetin koşulları şu şekilde sayılmıştır:
(a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
(b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
(c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
(d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
daha fazla sınırlanmaması.
a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(23) Muafiyet incelemesinde ele alınan olumlu şartlardan ilki, malların üretim veya dağıtımı ile
hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik
gelişmelerin sağlanması olup, bu hüküm çerçevesinde hangi hallerin ekonomik yarar
olarak kabul edileceği mevcut sistemin özelliklerine göre değişmektedir. Kısacası etkinlik
kazanımı olarak ifade edilebilen dağıtımda, üretimde vb. alanlarda ekonomik/teknik
gelişme ve kazanımlar, üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması,
malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni
ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi çeşitli görünümler arz etmektedir. Bu
kapsamda rekabeti kısıtlayı