Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2014-3-80 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 18-38/617-298
Karar Tarihi : 11.10.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK (Başkan)
Üyeler : Arslan NARİN (II. Başkan), Adem BİRCAN, Mehmet AYAN,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Hatice YAVUZ, Cansu TOPAK KORKMAZ, Ebru ÖZYURT
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Düzey Tıbbi Sistemler Bilgisayar ve Kimyevi Ürünler İnşaat
San. Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Yaşar Kadir TÜRKAN
Şehit Adem Yavuz Sok. Arı Apt. No: 8/21 Kızılay/Ankara
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN:
- Radontek Medikal İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Gurur DALKILIÇ
2051. Sok. No: 1 Beysukent 06800 Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Radontek Medikal İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Ltd.
Şti.’nin, Accuray marka CyberKnife adlı radyoterapi cihazları ve yedek parçaları,
bakım ve onarımı piyasalarındaki hâkim durumunu kötüye kullanmak suretiyle
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle,
- Radontek Medikal İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin (RADONTEK)
CyberKnife adlı radyoterapi cihazı üreticisi Accuray Incorporated (ACCURAY)
şirketinin Türkiye’deki tek yetkili temsilcisi olduğu, söz konusu cihazın ve yedek
parçalarının satışı, bakım ve onarımı faaliyetleri bakımından hâkim durumda
bulunduğu, bu anlamda şikayetçi teşebbüs Düzey Tıbbi Sistemler Bilgisayar ve
Kimyevi Ürünler İnşaat San. Tic. Ltd. Şti. (DÜZEY) ile radyoterapi cihazları bakım-
onarım pazarında rakip konumunda olduğu,
- DÜZEY’in radyoterapi cihazlarının bakım-onarımına ilişkin olarak Türkiye Kamu
Hastaneleri Kurumu, İstanbul İli Beyoğlu Bölgesi Genel Sekreterliği, Sağlık
Bilimleri Üniversitesi Okmeydanı Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin (Okmeydanı
Hastanesi) 14.04.2014 tarih ve 2014/42030 ihale kayıt numaralı “Radyasyon
Onkolojisi Kliniğine Ait Cyberknife Cihazının Tamir, Bakım ve Onarımı” ihalesine
istekli olarak katıldığı ve ihaleyi kazandığı, ihalede RADONTEK’in teklif zarfı
uygun olmadığından ihale dışı bırakıldığı,
- DÜZEY’in ayrıca Okmeydanı Hastanesi'nin 24.07.2014 tarih ve 2014/72239 ihale
kayıt numaralı “CyberKnife Cihazının 12 Ay Süre ile Full Parça Dâhil Bakım ve
Onarım Hizmeti” ihalesini de kazandığı, bu ihaleye RADONTEK’in teklif
vermediği,
18-38/617-298
2/42

- Yukarıda ifade edilen Okmeydanı Hastanesi'nin 14.04.2014 tarihli ihalesi Teknik
Şartnamesi’nde CyberKnife cihazının iki yedek parçasının da değiştirilmesi
istendiğinden ve DÜZEY’in hastaneye sunacağı teklife etki edeceğinden yedek
parçalardan Mangetron 1.7 MW için 18.03.2014 tarihinde RADONTEK’ten fiyat
teklifi istendiği, RADONTEK’in fiyat teklif talebinden yaklaşık 13 gün sonra
31.03.2014 tarihinde fiyatın (…..) ABD Doları olduğu şeklinde cevap verdiği,
- DÜZEY’e gönderilen teklifin çok yüksek bir tutar olduğu, aynı yedek parça için
Okmeydanı Hastanesi'ne daha önce teklif edilen bedelin yaklaşık iki katı olduğu,
“haricen alınan” bir duyuma göre yedek parça için talep edilen bedelin ilgili cihazın
yedek parça dâhil bir yıllık bakım-onarım tekliflerinin üzerinde bulunduğu,
- RADONTEK’in, rakip servis sağlayıcısı konumundaki DÜZEY’e yüksek yedek
parça fiyat teklifi sunarak ihalelerde düşük teklif vermesinin önüne geçmeye
çalıştığı, kendisine rakip olan müvekkil firmanın ilgili pazara girmesini engellediği,
zorlaştırdığı, yine eşit durumdaki alıcılar içinde yer alan DÜZEY’e farklı şartlar ileri
sürerek ayırımcılık yaptığı,
- RADONTEK firmasının internet sayfasından da söz konusu parçanın fiyatına
ilişkin olarak herhangi bir bilgiye ulaşılamadığı, şikâyetçi tarafından fiyat talebine
RADONTEK tarafından üç gün içinde cevap verilmemesi ve yedek parça
satışında rakip servis sağlayıcılara ve onların müşterilerine yönelik objektif
kriterlere dayanmayan ayrımcı uygulamalar yapıldığı
iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 24.10.2014 tarih ve 6046 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine 06.11.2014 tarih, 12117 sayı ile DÜZEY’den ve
06.11.2014 tarih, 12118 sayı ile Okmeydanı Hastanesi’nden bilgi ve belge talep
edilmiş, cevabi yazılar Kurum kayıtlarına 18.11.2014 tarih, 6570 sayı ve 17.11.2014
tarih, 6522 sayı ile intikal etmiştir. Bunun üzerine hazırlanan 27.11.2014 tarih ve
2017-3-80/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun (Kurul) 03.12.2014 tarihli
toplantısında görüşülerek, 14-47/869-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. 23.12.2014 tarih ve 13848 sayı ile şikâyetçiye başvurunun işlemde
olduğuna ilişkin bildirimde bulunulmuştur.
(4) Önaraştırma kapsamında 13.01.2015 tarihinde RADONTEK’te yerinde inceleme
gerçekleştirilmiş, ayrıca 21.01.2015 ve 27.01.2015 tarihlerinde DÜZEY ile, 26.01.2015
tarihinde RADONTEK ile görüşmeler yapılmıştır.
(5) İnceleme sonucunda düzenlenen Önaraştırma Raporu, Kurulun 12.02.2015 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 15-7/92-Mİ sayılı kararla, ilgili dosya, konu hakkında ek
çalışma yapılmak üzere Kurul gündeminde incelemeye alınmıştır. Bu kapsamda, ilave
çalışmalar yapılmış ve konu, 19.02.2015 tarihli bir yazı ile Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz
Kurumuna (TİTCK) bildirilmiştir.
(6) TİTCK’dan gelen cevabi yazılar sırası ile 16.03.2015 tarih, 1420 sayı ve 27.04.2015
tarih, 2163 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Dosya ile ilgili gelişmeler
01.06.2015 tarih ve 5636 sayılı Bilgi Notu ile Kurula sunulmuştur. 03.06.2015 tarihli ve
15-25/279-M sayılı Kurul kararı ile konunun TİTCK tarafından yürütülen incelemenin
sonucuna göre Kurul gündemine getirilmesine karar verilmiştir.
(7) 31.01.2017 tarih ve 1530 sayı ile TİTCK’ya gönderilen yazıyla, yeni bir tespit ve
değerlendirme olup olmadığı sorulmuştur. Kurum kayıtlarına 21.02.2017 tarih ve 1177
sayı ile giren cevabi yazıda yeni bir tespit ya da değerlendirmenin mevcut olmadığı
18-38/617-298
3/42

ifade edilmiştir. Kurum kayıtlarına 21.07.2017 tarih ve 5238 sayı ile intikal eden
yazıda DÜZEY şikâyetlerinin devam ettiğini ifade etmiştir.
(8) Bu gelişmeler üzerine düzenlenen 02.08.2017 tarih ve 2014-3-80/BN sayılı Bilgi Notu
Kurulun 09.08.2017 tarihli toplantısında görüşülmüş ve RADONTEK’in 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal edip etmediğinin tespitine yönelik olarak aynı Kanun’un
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına 17-26/401-M sayı ile karar verilmiştir.
(9) Soruşturma açılması üzerine hazırlanan 18.08.2017 tarih ve 10674 sayılı Soruşturma
Bildirimi’ne istinaden RADONTEK’in ilk yazılı savunması 21.09.2017 tarih ve 6733
sayı ile süresi içerisinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(10) Soruşturma sürecinde 26.10.2017 tarihinde RADONTEK’le görüşülmüş, 30.10.2017
tarih ve 13547 sayı ile konuyla ilgili detaylı bilgi talebinde bulunulmuş ve RADONTEK
tarafından gönderilen cevabi yazı 20.11.2017 tarih ve 8525 sayı ile Kurum kayıtlarına
intikal etmiştir.
(11) Şikayet kapsamında 09.11.2017 tarihinde DÜZEY Genel Müdürü ile bir görüşme
gerçekleştirilmiş, ardından 14.11.2017 tarih ve 14106 sayı ile gönderilen bir yazıyla
konu ile ilgili bilgi talep edilmiş ve DÜZEY tarafından gönderilen cevabi yazı
14.11.2017 tarih ve 14106 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(12) Ayrıca, şikayet konusu hususlar ile ilgili daha detaylı bilgiler elde edebilmek amacıyla
10.11.2017 tarihinde Hacettepe Üniversitesi Hastanesi (Hacettepe Hastanesi) ve
27.11.2017 tarihinde Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma
Hastanesi (Ankara Onkoloji Hastanesi) yetkilileri ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
(13) 20.12.2017 tarihinde hazırlanan Bilgi Notu ile süre uzatım talebinde bulunulmuş,
bunun üzerine Kurul 28.12.2017 tarih ve 17-44/690-M sayılı kararı ile soruşturmanın
süresini üç ay uzatmıştır. İlgili Kurul Kararı 28.12.2017 tarih ve 16482 sayı ile
RADONTEK’e tebliğ edilmiştir.
(14) Soruşturma kapsamında 12.03.2018 tarihinde RADONTEK’te yerinde inceleme
yapılmış olup, teşebbüsten bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. RADONTEK
tarafından gönderilen cevabi yazı 16.03.2018 tarih ve 2224 sayı ile Kurum kayıtlarına
intikal etmiştir.
(15) Piyasada rakip konumunda faaliyet gösteren Radtech Medikal ve Sağlık Hizmetleri
Tur. Taş. İnş. San. Tic. Ltd. Şti. (RADTECH) ile 14.03.2018 tarihinde bir görüşme
gerçekleştirilmiş, bu görüşmeye istinaden teşebbüs tarafından gönderilen bilgi ve
belgeler 29.03.2018 tarih, 2612 sayı ve 06.04.2018 tarih, 2853 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir.
(16) 18.04.2018 tarihli Bilgi Notu 24.04.2018 tarihinde Kurula sunulmuş ve 18-12/216-M
sayı ile soruşturmanın süresinin, üç aylık ek süresinin tamamlanacağı 09.05.2018
tarihinden itibaren üç ay uzatılmasına karar verilmiştir. İlgili Kurul Kararı 25.04.2018
tarih ve 5240 sayı ile RADONTEK’e tebliğ edilmiştir.
(17) Süre bitiminde Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan 02.08.2018 tarih ve 2014-3-
80/SR sayılı Soruşturma Raporu ve ekleri Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca Kurul üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve soruşturma taraflarının ikinci
yazılı savunmaları talep edilmiştir. Tarafların ikinci yazılı savunmaları yasal süresi
içerisinde, 31.08.2018 tarih ve 6283 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(18) 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi uyarınca, Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan
ek yazılı görüş taraflara gönderilmiştir. Tarafların üçüncü yazılı savunmaları Kurum
18-38/617-298
4/42

kayıtlarına 25.09.2018 tarih ve 6909 sayı ile intikal etmiştir. Kurul, 11.10.2018 tarihli
toplantısında, 18-38/617-298 sayı ile nihai kararını vermiştir.

(19) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- Hakkında soruşturma yürütülen RADONTEK’in Cyberknife marka lineer
hızlandırıcı cihaz pazarı ve söz konusu cihaza yönelik yedek parça ve bakım-
onarım pazarlarında hâkim durumda bulunduğu,
- Mevcut durum itibarıyla rakibe aşırı yüksek yedek parça fiyatı teklif edilmesi
uygulamasının münferit olması ve piyasada rekabeti kısıtlayıcı etkilere yol
açacak ölçeğe ulaşmaması nedeniyle anılan teşebbüsün 4054 sayılı Kanun’un
6. maddesi çerçevesinde hâkim durumunu kötüye kullanmadığı,
- Bununla birlikte, anılan teşebbüsün bakım-onarım pazarındaki rakiplerinden
aşırı yüksek yedek parça fiyatı talep etmeye devam etmesi durumunda, ileride
rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açabileceğinin beklendiği hususlarında
teşebbüse Başkanlıkça bir uyarı yazısı gönderilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. TİTCK Görüşü
(20) Başvuruya konu hususlar 19.02.2015 tarih ve 2028 sayılı bir yazı ile TİTCK’ya
bildirilmiş, yurt dışından ithal edilip Okmeydanı Hastanesi’ne verilen Magnetron 1.7
MW yedek parçasının, cihazda kullanılmakta olan orijinal yedek parça ile aynı
özelliklere sahip, aynı işlevleri yerine getirebilen muadil bir ürün olarak değerlendirilip
değerlendirilemeyeceğinin TİTCK tarafından tespit edilmesi talep edilmiştir. Ayrıca
ithal edilen ürünün gümrükten teslim alınma tarihi ile ihale tarihi arasında uzun bir
süre olduğundan, ithal edilen magnetronun Okmeydanı Hastanesi’nde kullanılmamış
olabileceği, yedek parça ihtiyacının karşılanmasında yasal ya da yasal olmayan
alternatif yollar bulunduğu izleniminin oluştuğu belirtilmiş ve TİTCK tarafından bu
kapsamda yapılacak olan değerlendirmelerin Kuruma iletilmesi gerektiği ifade
edilmiştir.
(21) Kurum kayıtlarına 16.03.2015 tarih ve 1420 sayı ile giren cevabi yazıda, 07.06.2011
tarih ve 27957 sayı ile Resmi Gazete’de yayımlanan Tıbbi Cihaz Yönetmeliği’nin
kullanım güvenliği ile ilgili 23. maddesinde,
“ (1) Tıbbi cihazlar imalatçının öngördüğü kullanım amacı ve varsa kullanım
kılavuzunda belirtilen öneriler dikkate alınarak kullanılır.
(2) Kurulum, kalite kontrol testleri, kalibrasyon veya bakım-onarım gerektiren tıbbi
cihazlarda söz konusu işlemler imalatçının öngördüğü şekilde gerçekleştirilir.
(3) Tıbbi cihazların güvenli kullanımını sağlamak için imalatçının öngördüğü
hususlar dikkate alınarak gerekli eğitimler yapılır.”
hükümlerinin yer aldığı belirtilmiştir. Bu doğrultuda sağlık hizmet sunucularının
hazırlamış oldukları idari ve teknik şartnamelerde geçen kriterlere göre hizmet veren
yüklenicilerin, bu şartnamelerle belirlenmiş olan kriterleri sağlamaları ve sürdürmeleri
koşuluyla, bakım-onarım hizmeti vermelerinde bir sakınca görülmediği ifade edilmiştir.
Konuyla ilgili yerinde inceleme yapılması gerektiği ifade edilerek, incelemelerle ilgili
sürecin devam ettiği ve bu süreç sonuçlandığında Kuruma bilgi verileceği belirtilmiştir.
18-38/617-298
5/42

(22) Kurum kayıtlarına 27.04.2015 tarih ve 2163 sayı ile giren cevabi yazıda ise gerekli
teknik bilgi, belge ve dokümanların kontrolünden sonra yerinde inceleme yapıldığı
belirtilerek TİTCK tarafından elde edilen bilgiler paylaşılmıştır. Bu kapsamda
Okmeydanı Hastanesi’nin 14.04.2014 tarihinde DÜZEY’den aldığı magnetronun
08.05.2014 tarihinde CyberKnife cihazına takıldığı, söz konusu tarihte tutulan servis
raporuna bu değişimin ve parçaya ait seri numarasının belirtildiği, ancak parçaya ait
marka model bilgisinin yer almadığı ifade edilmiştir. Ayrıca, bu tarihte cihazda
kullanıcısı tarafından yapılması gereken kalite kontrol testlerine, parçaya ait teknik
dokümana ve üreticisi tarafından yapılan kalite kontrol testlerine ulaşılamadığı
belirtilmiştir. 10.12.2014 tarihinde magnetronun yeniden arızalanması üzerine,
arızalanan yedek parçanın DÜZEY tarafından geri alındığı, firmanın bu parçayı
üreticiye gönderdiğini beyan ettiği, bu sebeple bahse konu yedek parçanın yerinde
görülemediği ve orijinal yedek parça ile aynı özelliklere sahip, aynı işlevleri yerine
getirebilen muadil bir ürün olup olmadığının değerlendirilemediği ifade edilmiştir.
DÜZEY tarafından arızalanan magnetron yerine ikinci bir magnetronun ithal edilerek
cihaza takıldığı, bu ikinci ürünün gümrük beyannamesinin 19.12.2014 tarihli olduğu ve
ihale tarihi ile gümrük kayıtları arasında geçen sürenin çok uzun olmasının bu
durumdan kaynaklanabileceği belirtilmiştir. Son olarak, konunun yeniden
değerlendirilmesi amacıyla TİTCK’nın Denetim Hizmetleri Başkan Yardımcılığına
iletildiği ifade edilmiştir.
(23) Bu cevabi yazılardan sonra uzun bir süre ilgili kurumdan yeni bir bilgi ya da belge
gelmemiştir. 31.01.2017 tarihinde ilgili kuruma gönderilen bir yazıyla, Denetim
Hizmetleri Başkan Yardımcılığı tarafından yürütüldüğü ifade edilen inceleme
kapsamında yeni bir tespit ve değerlendirme olup olmadığı sorulmuş ve varsa
ivedilikle iletilmesi talep edilmiştir. Kurum kayıtlarına 21.02.2017 tarih ve 1177 sayı ile
giren cevabi yazıda ise Denetim Hizmetleri Daire Başkanlığının konuyu servis ve
yedek parçaya ilişkin olması nedeniyle incelemediği, dolayısıyla yeni bir tespit ya da
değerlendirmenin mevcut olmadığı ifade edilmiştir.
I.2. Taraflara İlişkin Bilgi
I.2.1. Başvuru Sahibi: DÜZEY
(24) 2001 yılında kurulan ve merkezi Ankara’da bulunan DÜZEY radyoloji, radyoterapi ve
nükleer tıp bölümlerinde her türlü tıbbi cihazın ve sistemin satış, bakım-onarım ve
teknik servisi alanında faaliyet göstermektedir. Tek hissedarı (…..) olan DÜZEY’in
müşteri portföyü kamu hastaneleri, özel hastaneler ve özel polikliniklerdir. DÜZEY
CyberKnife dışında “Varian, Siemens, GE ve Elekta” marka radyoterapi cihazlarına da
yedek parça ve servis hizmeti sunmaktadır.
I.2.2. Hakkında Soruşturma Yürütülen Taraf: RADONTEK
(25) 2004 yılında Ankara merkezli kurulan şirketin faaliyet alanları radyasyon onkolojisi
alanında radyoterapi cihaz satışı ve sonrası servis hizmetidir. Türkiye temsilcisi
olduğu ACCURAY’in üretmiş olduğu CyberKnife radyoterapi cihazının satışı ile
bakım-onarımı pazarlarındaki faaliyetlerinin yanında, Rosa (Medtech Surqical),
Mobetron (IntraOp), S 250 Proton Terapi (Mevion) ürünlerinin de Türkiye temsilciliğini
yapmaktadır. RADONTEK’in hâlihazırdaki ortaklık yapısı aşağıda gösterilmektedir.
Tablo 1- RADONTEK’in Hissedarlık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
18-38/617-298
6/42

TOPLAM 100
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler

I.3. Soruşturma Kapsamında Yapılan Görüşmeler
(26) Soruşturma kapsamında görüşlerini almak ve bilgi edinmek amacıyla başta şikâyette
bulunan teşebbüs olmak üzere, sektör hakkında bilgi sahibi aktörlerle çeşitli tarihlerde
görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmeler aşağıda kısaca özetlenmiştir.
I.3.1. DÜZEY ile Yapılan Görüşme
(27) DÜZEY Genel Müdürü ile 09.11.2017 tarihinde gerçekleştirilen toplantıda,
- RADONTEK’in (…..) uygun fiyatlara tedarik edebildiği, daha sonra yüksek kar
marjları ile bu ürünleri sattığı,
- RADONTEK’in şikayete konu Magnetron 1.7 MW adlı yedek parça için
hastanelere yaklaşık olarak (…..) ABD Doları teklif verirken DÜZEY’e (…..)
ABD Doları civarında fiyat teklifi verdiği, (…..) ve (…..) ABD Doları gibi bir fiyata
ürünü tedarik ettiklerini gördüğü,
- (…..) ABD Dolarlık bir teklife geri dönüş yapma gereği duymadıklarını, pazarlık
yaparak fiyatın yeterince inmeyeceğini düşündükleri, RADONTEK’ten resmi
olarak bir defa teklif istedikleri, bunun dışında sözlü olarak DÜZEY’e satış
yapmayacaklarını, yaparlarsa da fiyatların yüksek olacağını öğrendikleri,
- Bu gelişmeler üzerine Magnetron 1.7 MW yedek parçasını (…..) DÜZEY’e
sattığı, bunun dışında bir kez daha Magnetron 1.7 MW yedek parçası aldıkları
bunu da (…..) isimli bir firmadan tedarik ettikleri,
- Bahsedilen yedek parçanın benzerinin üretildiği, ancak bu ürünün
CyberKnife’da bazı modifikasyonlardan sonra kullanılabildiği, kendisinin
mühendis olduğu için bunu yapabildiği, ancak başka şirketlerin yapabileceğini
düşünmediği, parçayı bu hale getirmenin parasal anlamda maliyetli olmamakla
birlikte ekstra bilgi gerektirdiği, bahsedilen modifikasyonun mekanik bir
düzenleme olduğu, ürünün çalışma şeklini değiştirmediği, yalnızca takılacağı
yere uygun olmasını sağladığı,
- Birebir uygun olan ve direkt kullanılan Magnetron 1.7 MW yedek parçasını
ACCURAY’den başka firmanın üretmediği, (…..) ve ticaretin rutin akışına aykırı
olduğu ancak, bir kereye mahsus olmak üzere DÜZEY’in bu yöntemle ürünü
çok daha uygun bir fiyata (…..) ABD Doları civarı bir ödeme ile alabildiği,
- Birçok farklı modelde magnetron olduğu, Magnetron 1.7 MW ve Magnetron 2.0
MW arasındaki farkın yedek parçaların gücünden kaynaklandığı, model
farklılığının ise kullanımlarını değiştirdiği, dosya kapsamında bahsedilen
Magnetron 1.7 MW’nun ise CyberKnife dışında bir radyoterapi cihazında
kullanılamadığı, farklı cihazların yedek parçalarının birbirlerinin ikamesi
olmadığı,
- Magnetronların zamanla güçlerini kaybettiği ve arızalandığı, bu sebeple 2.0
MW gücünde olan magnetronların daha uzun ömürlü olduğu, gücün miktarının
değişmesinin öncül cihaz için sorun çıkarmadığı çünkü cihazın gücü gerektiği
gibi ayarlayabildiği, magnetronların gücüne göre fiyatının da değiştiği,
- Hastanelerin genelde ihale şartnamelerinde magnetronların gücüne ya da
orijinal olmasına atıf yapmadıkları, uygun magnetron şeklinde ihaleye çıktıkları,
18-38/617-298
7/42

yedek parça satıldığında teknik olarak uygundur diyenin sağlayıcı olduğu,
ancak daha sonra hastanenin fizik mühendislerinin gerekli kontrolleri sağladığı,
kalite kontrol işlemleri yapıldıktan ve çıktılar tedaviye uygundur onayı
verildikten sonra hastanenin yedek parçayı kabul ettiği,
- Kontrollerin her sabah yapılması gerektiği ve yedek parça uygun değilse bu
durumda tedavi yapılmadığı, başka bir deyişle bu kontroller düşünüldüğünde
cihazın yanlış yedek parça ile yanlış çalışmasının mümkün olmadığı,
- Yedek parça uygun değilse hastanenin bunu belirttiği ve ihaleyi kazanmış olan
firmanın ihaleden yasaklandığı, benzer bir durumu DÜZEY olarak Ankara
Onkoloji Hastanesi’nde yaşadıkları ve olayla ilgili personelin işten ayrıldığı, bu
olaydan sonra da tercihen CyberKnife cihazı ile çalışmadıkları,
- Radyoterapi cihazları için yedek parça sağladıkları ve parçalı bakım
anlaşmaları yaptıkları, hâlihazırda herhangi bir CyberKnife cihazına yedek
parça ve servis hizmeti sağlamadıkları,
- CyberKnife cihazı için başka yedek parçalara da ihtiyaçları olduğu ve bu
parçaları yine (…..) tedarik etmeyi tercih ettikleri, bu şekilde ürünleri daha
ucuza satın alabildikleri,
- Parçalı bakım ve yedek parça işi aldıklarında firmalardan teklif istedikleri ve
cihazlar için verilen tekliflerin, firmaların hastanelere verdikleriyle aşağı yukarı
aynı, bakım işlerinde işçilik ücretlerinin firmaların elde edeceği karı etkileyen en
önemli etken olduğu,
- CyberKnife’ın beyin gibi nispeten zor bir bölgede bulunan küçük tümörler için
tek seferde kullanılan bir cihaz olduğu ve hareketli tümörleri takip edebildiği,
- DÜZEY’in bir yıl Okmeydanı Hastanesi, yedi ay Kartal Dr. Lütfi Kırdar Eğitim ve
Araştırma Hastanesi (Kartal Hastanesi) için parçalı bakım hizmeti sağladığı,
daha sonra Ankara Onkoloji Hastanesi’nin ihalesini kazandığı, ancak
yasaklandığı için bu işi yapamadığı,
- DÜZEY’den ayrılan personelin Hacettepe Hastanesi ile anlaştığını öğrendikleri,
ancak gerekli yedek parçaları nereden tedarik ettiğini bilmedikleri, Hacettepe
Hastanesi’nin daha önce RADONTEK’le çalıştığı
ifade edilmiştir.
I.3.2. RADONTEK ile Yapılan Görüşme
(28) RADONTEK’in Şirket Müdürü ve vekili ile 26.10.2017 tarihinde yapılan görüşmede,
- Birkaç farklı markanın Türkiye distribütörü oldukları, ancak ağırlıklı olarak ABD
menşeli Accuray marka CyberKnife adlı tıbbi cihaz satışı yaptıkları, söz konusu
cihazın kanser hastalarında genellikle küçük çaplı tümörlerin ışınlanması
amacıyla kullanıldığı,
- CyberKnife cihazı dışında Intrabim adlı radyoterapi cihazının distribütörlüğünü
de yaptıkları, ancak bu cihazın ağırlıklı olarak meme kanseri hastalarında
ameliyatın hemen akabinde kullanıldığı, göğüs alındıktan sonra ameliyat
sonuçlanmadan bu cihazla ışın tedavisi yapıldığı ve sonrasında ışın tedavisine
gerek kalmadığı, cihazla ilgili hâlihazırda bir bakım-onarım anlaşması
yapmadıkları,
- Piyasada Accuray dışında Tomoterapi, Varian ve Elekta adlı markalarda da
radyoterapi cihazı satıldığı,
18-38/617-298
8/42

- İkame edilebilirlik açısından tümör büyükse CyberKnife markalı ürünün
kullanılmadığı, ürünün küçük bölgelerde ışın tedavisi için kullanıldığı,
GamaKnife adlı tıbbi cihazın bu amaçla beyin ve omurlar, CyberKnife’ın tüm
vücut, daha büyük olan tümörler içinse Varian ve Elekta’nın kullanıldığı,
- Türkiye genelinde en az 200 adet radyoterapi cihazı olduğu ve RADONTEK’in
11 adet tıbbi cihazının bulunduğu,
- Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) belirlendiği üzere, CyberKnife’ın beyine 1-5
seferlik, diğer alanlara ise daha fazla ışın tedavisi uygulanabildiği, CyberKnife
için (…..) TL ödenirken diğer büyük tümörler için kullanılan cihazların küçük
tümörler için kullanılması durumunda ilgili cihazlara bu işlemler için (…..) TL
civarı ödeme yapıldığı, ancak cihazlar kendi alanlarında büyük tümörler için
kullanıldığında daha yüksek bedellerin alınabildiği, özetle her tıbbi cihazın
kendi alanlarında kullanılmasının teşvik edildiği, bu sebeple diğer markalarla
küçük tümörlere çalışmanın tercih edilmediği,
- Teşebbüslerin Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) karşıladığı fiyatların üzerine
çıkmayı tercih etmediği, çünkü bu durumda devletin anlaşma yapmayacağı,
belirtilen fiyatların daha sonra hastanelere SGK tarafından ödendiği,
- Belirtilen farklı markaların fiyatlarının birbirine yakın olduğu, aksi takdirde
yüksek fiyatlı olanın satış yapamayacağı, dolar kuru yüksek olduğu için cihazın
fiyatının arttığı, ancak kendilerinin hala 2005 yılıyla aynı fiyatları verdikleri,
- RADONTEK’in 11 cihazının beşinin devlet hastanelerinde, dördünün üniversite
hastanelerinde ve ikisinin özel hastanelerde olduğu, Ankara ilinde Hacettepe
Hastanesi, Medicana International Ankara ve Ankara Onkoloji Hastanesi’nde
söz konusu cihazların kullanıldığı,
- Şikâyetçinin kullandığı şikâyet konusu yedek parçayı çok daha düşük fiyata
tedarik ettiği, ancak söz konusu parçanın uygun olmaması halinde yedek
parçanın kullanıldığı cihazların çalışmayabileceği, ilgililer tarafından yapılacak
testlerden geçmeyeceği, dolayısıyla, şikâyetçinin tedarik ettiği yedek parçanın
testten geçtiği ve cihazların sorunsuz şekilde çalışmaya devam ettiği, bu
durumun yedek parçanın ikame olduğunu gösterdiği,
- RADONTEK tarafından tıbbi cihazı satmanın yanında belirli bir yıl için bakım
sözleşmesi yapılarak yedek parça da sağlandığı ve yedek parça kendileri
dışında bir yerden temin edilirse cihazın ACCURAY’ın garanti kapsamı dışına
çıktığı, DÜZEY’in kendilerinden yedek parça için teklif istediği, anlaşma
sağlanmadığında yedek parçanın, ACCURAY’ın RADONTEK’e yedek parça
için verdiği fiyattan çok daha düşük bir fiyatla, farklı bir yerden tedarik
edilebildiği, faaliyet alanları doğrudan yedek parça temini olmadığından, yedek
parça bakımından hâkim durumda olmadıkları, kendilerinden yedek parça
istemeden de bakım-onarım işini yapan teşebbüsler olduğu, örneğin Hacettepe
Hastanesi’nin radyoterapi cihazının bakım-onarım işinin bu şekilde yapıldığı,
- Kendilerinin ACCURAY’la parçalı bakım-onarım anlaşması yaptıkları,
devamında kendi maliyetlerini de ekleyerek hastanelerle anlaşma yaptıkları,
bunun karşılığında ACCURAY’den ücretsiz yedek parça ve ihtiyaç
duyulduğunda teknik eleman hizmeti almayı taahhüt altına aldıkları,
- Anlaşma kapsamında ACCURAY’in verdiği taahhütleri kendilerinin de
hastanelere verdikleri, yapılan anlaşmanın yedek parçanın ötesinde bakım-
onarım anlaşması olduğu,
18-38/617-298
9/42

- Okmeydanı Hastanesi’ne verdikleri iki yıllık garanti süresinin bitiminden sonra
bakım-onarım anlaşması yapılmadığı, cihaz bozulduktan sonra yedek parça
istendiği, hastanenin RADONTEK tarafından tıbbi cihaz satılırken verilen fiyatı
kabul etmeyerek ihaleye çıktığı ve ihaleyi DÜZEY’in kazandığı, DÜZEY’in
RADONTEK’ten istediği fiyatı kabul etmediği ve yurt dışından yedek parça
temin ettiği, DÜZEY dışında bir firmadan kendilerine herhangi bir talep
gelmediği,
- DÜZEY’e verilen tek bir yedek parça fiyat teklifi ile hastanelere verilen bakım-
onarım ve yedek parça tekliflerinin karşılaştırılmasının doğru olmadığı, çünkü
DÜZEY’i tanımadıkları ve kendilerinden ilk defa fiyat teklifi istediği
ifade edilmiştir.
I.3.3. Hacettepe Hastanesi ile Yapılan Görüşme
(29) Soruşturma kapsamında Hacettepe Hastanesi yetkilileri ile 10.11.2017 tarihinde
gerçekleştirilen toplantıda,
- Hacettepe Hastanesi’nin CyberKnife’nın ilk kullanıcılarından biri olduğu, 2017
yılında CyberKnife cihazının bakım-onarımı için RADONTEK ve RADTECH’in
teklif verdiği, ihaleyi RADTECH’in kazandığı ve (…..),
- Hastane olarak 2007’de CyberKnife cihazını aldıkları ve 2016’ya kadar
RADONTEK’den parçalı bakım hizmeti aldıkları, ilk kez 2017 yılında açık ihale
sonucu başka bir firmadan hizmet aldıkları ve bu hizmetten çok memnun
oldukları, (…..) ,
- Geçtiğimiz yıllarda (…..),
- Bakım anlaşmalarının tıbbi cihazın alındığı ilk anlaşmadaki cihaz bedelinin belli
bir oranını geçmemek üzere yapıldığı, cihazın satın alındığı firmanın 10 yıl
yedek parça sunacağını garanti ettiği ve bunun iki yılının garanti kapsamında
olduğu, bakım-onarım anlaşmasının iki yıllık garanti süresi dolduğunda
yapıldığı, bahsedilen orandan daha düşük alım da yapılabileceği, ancak
ortalama %(…..) gibi bir oranla bakım anlaşması ihalelerine çıkıldığı ve
anlaşmaların yıllık yapıldığı,
- Cihaz bedelinin çok önemli olduğu çünkü yedek parça bedelinin bunun belli bir
yüzdesi olacağı, bu yüzden cihazın düşük bedellerle alınmasının istendiği,
- CyberKnife’ın piyasadaki en pahalı cihazlardan biri olduğu, 2016 CyberKnife
ihalesi yaklaşık olarak (…..)TL’ye imzalanmışken, 2017 yılında aynı ihaleyi
(…..) TL’ye gerçekleştirdikleri, (…..),
- RADTECH’in yedek parçaları (…..) hastaneye sağlamış olabileceği, bilindiği
kadarıyla RADONTEK’in Türkiye’de tek yetkili distribütör olduğu, (…..) ,
- Bakım-onarım anlaşmalarında ihaleye çıkılırken bakım-onarım personelinin
belli eğitim sertifikalarına sahip olmasının da istendiği, eğitim ve sertifika sahibi
kişi sayısı arttıkça ihaleye katılımların ve dolayısıyla rekabetin de artabileceği,
- CyberKnife cihazının rakibi olmadığı, bu işi yapan başka cihazlar olsa da bu
ürünün birebir yerini tutacak bir cihazın bulunmadığı, Hacettepe Hastanesi’nde
çok çeşitli cihazların bulunduğu ve hepsinin farklı farklı hastaları olduğu, bu
anlamda CyberKnife’ın eşi olmayan (unique) bir cihaz olduğu, aynı şekilde
Tomoterapi cihazının da eşi olmayan bir ürün olduğu, CyberKnife cihazından
Türkiye’de 11 veya 12 adet bulunduğu,
18-38/617-298
10/42

- Onkoloji alanında Stereotaktik Radyocerrahi (SRC), Stereotaktik Radyoterapi
(SRT) ve Stereotaktik Beden Radyoterapisi (SBRT) tedavileri uygulandığı,
SRC ve SRT’nin beyin için uygun olduğu bunun dışındaki tedavilerin beden
radyoterapisi olarak geçtiği, bu işlemleri (SRC, SRT ve SBRT) kombine şekilde
yapmak üzere imal edilmiş tek cihazın CyberKnife olduğu,
- Magnetron 1.7 MW yedek parçasının, Cyberknife’a özel elektromanyetik dalga
üreticisi olduğu ve parçanın cihazın temel parçalarından biri konumunda
bulunduğu, bu magnetronun başka cihazlarda kullanılamayacağı,
kullanılamama sebebinin teknik uyumluluktan kaynaklandığı, magnetron ya da
klystron adlı yedek parçaların radyoterapi cihazlarında kullanılan mikrodalga
üreticileri olduğu ve CyberKnife’da magnetron kullanıldığı, ürünün kullanım
ömrünün ortalama iki yıl olduğu,
- CyberKnife özelinde tek başına yedek parça satın almadıkları, ihalelerin parça
dahil bakım anlaşması olarak yapıldığı, CyberKnife dışındaki cihazlar için
istisnai parçalar şeklinde sadece yedek parça satın aldıkları,
- İhale kapsamında hesaplanan iş gününün %95’inde cihazın çalışması şartı
olduğu aksi takdirde ihaleyi kazanan firmaya ceza kesildiği,
- Sağlık Bakanlığının yedek parça bedellerine ilişkin bir düzenlemesi
bulunmadığı, ancak öncül cihazın alım bedelinin belli bir yüzdesini aşmayacak
şekilde ihalelere çıkılması gerektiği, yedek parçaların orijinal olması şartının
genellikle aranmadığı, yedek parçanın tıbbi cihaza uymasının yeterli olduğu,
zaten mekanik kontrollerin ve kalite kontrollerinin her hafta hastaneler
tarafından yapıldığı, cihazda herhangi bir arıza çıkarsa hemen fark edildiği,
Hacettepe Hastanesi’nin kendi ihalelerinde yedek parçanın orijinal olması ve
altı ay garantili olması şartı koyduğu, bunu da yedek parçanın seri
numarasından takip ve kontrol edebildikleri,
- İlaç tedavisinde bir takım hesaplamalar ve istatistiklerle Sağlık Bakanlığı’nın
fiyat belirlemesi gibi bir uygulamanın radyoterapi cihazları için TİTCK
tarafından yapılmasının faydalı olabileceği,
- Piyasanın toplamda yaklaşık olarak %90’ını oluşturan radyoterapi cihazları ve
bunların yetkili distribütörlerinin, Elekta (direkt satış yapıyor), Varian (V.O.S.S.
Varinak Onkoloji Sistemleri Satış ve Servis A.Ş.), Tomoterapi (Meditel Medikal
Teknik Elektronik A.Ş.), CyberKnife (RADONTEK) olduğu, Tomoterapi ve
CyberKnife adlı cihazların ACCURAY tarafından üretildiği,
- Sağlık Bakanlığı verilerine göre bu cihazların kullanım ömrünün 10 yıl olduğu,
bu konuda bakanlığın resmi yazılı kaynakları ve raporları bulunduğu, 10 yıl
sonra cihazların yenilendiği
ifade edilmiştir.
I.3.4. RADTECH ile Yapılan Görüşme
(30) 14.03.2018 tarihinde RADTECH yetkilileri ile gerçekleştirilen toplantıda,
- RADONTEK’le herhangi bir ticari ilişkilerinin bulunmadığı,
- Hastanelere radyoterapi cihaz alımlarında doğrudan temin yapılması yerine
ihaleye gidilmesi gerektiği yönünde başvurular yaptıkları, çünkü RADONTEK’in
hizmet verebilecek tek firma olmadığı, bu süreçte istedikleri yönde sonuç
alamadıklarından (…..),
18-38/617-298
11/42

- RADTECH’te eğitim sertifikasına sahip olan mühendisin (…..) olduğu ve
problemlere kendisinin müdahale ettiği,
- RADTECH olarak ihalelerin tamamına katıldıkları, ihale yapıldığında daha
makul fiyatların ortaya çıkabildiği,
- Yedek parçaları (…..) temin ettikleri, ACCURAY’in cihazdaki parçaların bir
kısmını parça üreticilerinden tedarik ettiği, kendilerinin de söz konusu parçalara
ihtiyaç duyduklarında ana üreticilerden satın aldıkları, buna karşın, doğrudan
ve yalnızca ACCURAY tarafından üretilen yedek parçalar da bulunduğu, söz
konusu parçalara ilişkin şimdiye kadar bir ihtiyaçları oluşmadığı, ancak ihtiyaç
olması durumunda bunları doğrudan ACCURAY’den alıp alamayacaklarını
veya RADONTEK ile ACCURAY arasındaki ticari ilişki sebebiyle
RADONTEK’ten talep etmeleri gerekip gerekmediğini bilemedikleri, bu nedenle
bu şekilde bir talep doğması durumunda nasıl bir fiyat seviyesi ile
karşılaşacaklarını da öngöremedikleri,
- Yıllık bakım-onarım kapsamında fiyatları belirledikleri, RADONTEK’in
Türkiye’de bir anlaşma yaptığında bu anlaşmanın bir benzerini ACCURAY ile
imzaladığı ve bu kapsamda yedek parça ihtiyaçlarını da karşıladığı,
RADTECH’in ise bu maliyetlere kendisinin katlandığı, (…..) ,
- RADTECH’in yedek parça teminine ilişkin olarak uyguladığı yöntemin
ekonomik açıdan sürdürülebilir ve daha az maliyetli olduğunu düşündükleri,
- Bununla birlikte, Türkiye’de ACCURAY markası dışındaki pek çok radyoterapi
cihazına ilişkin servis piyasalarında daha fazla firma faaliyet gösterdiğinden ve
ihale usulü ile alım yapıldığından daha rekabetçi fiyatların ortaya çıktığı,
- Hacettepe Hastanesi dışında bakım-onarım hizmeti verdikleri bir hastane
olmadığı, çünkü hastanelerin ihale yapmadığı, bununla birlikte ihalelerde
aranan yeterliliklere sahip oldukları, ihalelere katılmak için herhangi bir engelin
bulunmadığı, halihazırda bir hastaneye de yedek parça için teklif verdikleri,
- İhalelerde servis hizmeti verecek olan mühendisin eğitim sertifikasına sahip
olması şartının arandığı, mühendislerin maliyetini karşılamak şartıyla bu
sertifikayı ACCURAY’den alabileceğinin düşünüldüğü,
- Yurtdışından ithal ettikleri yedek parçaların üzerinde üretici marka ambleminin
yer aldığı, birçok yedek parçayı bu şekilde tedarik ettikleri,
- İhalelerde orijinal yedek parça şartı arandığı, ancak bunun yedek parçanın
sadece ACCURAY’den alınması anlamına gelmediği, farklı üreticilerden de
orijinal yedek parça tedarik edilebildiği,
- Magnetron 1.7 MW’nin, CyberKnife özelinde kullanılan bir magnetron ve
CyberKnife’a özel üretilen bir yedek parça olduğu, CyberKnife dışındaki bir
cihazda kullanılamayacağı, aynı şekilde başka cihazların magnetronlarının da
CyberKnife için kullanılamayacağı
ifade edilmiş, ayrıca bahsi geçen toplantıda RADONTEK’in tek yetkili olmadığına ve
doğrudan temin yerine ihale yönteminin uygulanması gerektiğine yönelik olarak
hastanelere yapılan itirazların birer örneği verilmiştir.
I.3.5. Ankara Onkoloji Hastanesi ile Yapılan Görüşme
(31) 27.11.2017 tarihinde Ankara Onkoloji Hastanesi yetkilileri ile gerçekleştirilen
toplantıda,
18-38/617-298
12/42

- Radyoterapi cihazlarının yüksek teknoloji içeren ve hasta için hayati önem
taşıyan cihazlar olduğu, bakım-onarımlarının doğru ve tam yapılmasının bu
anlamda çok önem taşıdığı, cihazda kullanılan parçaların orijinal parça olması
ve kalite kontrollerinin de uygun bir şekilde yapılması gerektiği,
- Cihazların bakımının da gerekli belgelere sahip kişilerce yapılması gerektiği,
- CyberKnife cihazının linak bazlı bir radyoterapi cihazı olduğu, kritik dokularda
yerleşmiş tümörlere yüksek doz ışın verirken normal dokuyu daha fazla
koruduğu ve robotik koluyla uzaysal düzlemde her açıdan ışın verebildiği, bu
sayede tümörün aldığı ışın dozunu artırarak tedavi uygulayan yegane cihaz
olduğu, bu seviyede bu işi yapan bir cihaz olmamakla birlikte Gamaknife adlı
cihazın da kobalt kaynağı ile benzer bir işi yapabileceği, Gamaknife’ın boyunda
Servikal C2 hizasına kadar olan lezyonlara tedavi verebilen bir cihaz
bulunduğu ve cihazın kullandığı kaynağın 5.25 yıllık bir ömrü olduğu,
CyberKnife’ın ise tüm vücuda tedavi uygulayabildiği,
- Kobalt ile linak arasındaki farkların, kobaltın kullanım ömrü olması, boynun
Servikal C2 noktasına kadar ikame iken diğer bölgelerde ikame olmaması ve
CyberKnife’ın robotik kola sahip olması olduğu, kobaltın enerjisinin linakların
enerjisine göre daha az olduğu bu nedenle giriş mesafesi az olduğundan tüm
vücuda kullanılamadığı, onkoloji planlamasında CyberKnife’ın hem maliyet
hem de kullanım alanı açısından daha çok tercih edildiği,
- Bu cihazların kapsamlı onkoloji merkezlerine, Sağlık Bakanlığının izni ile
kurulabildiği, üç saati bulan uzun tedavi süreleri olduğundan tedaviye günde
belirli sayıda hasta alınabildiği, normal linaklarda ise tedavi süresinin kısa
ancak tedavi uygulama sayısının daha fazla olduğu,
- CyberKnife için daha önce DÜZEY ile bakım-onarım anlaşmalarının olduğu,
2017 yılında bu hizmeti doğrudan temin yoluyla RADONTEK’ten aldıkları,
DÜZEY’in ihale kapsamında taahhüt ettiği bakım görevlisini getiremediği, farklı
bir görevli getirmek istediği ve bu kişinin de sertifikasının bulunmadığı, daha
sonra DÜZEY’in gerekli sertifikaya sahip başka bir isim taahhüt ettiği, ancak bu
taahhüdü de yerine getiremediği, bir ila iki ay cihazı kullanamadıkları, yetkili
firma olan RADONTEK’e cihazı tamir ettirdikleri ve bunun bedelini DÜZEY’in
ödemediği, bu ihaleden sonra DÜZEY’in ihale yasaklısı konumuna geldiği,
bakım-onarım işini bu olaylardan sonra RADONTEK’e verdikleri,
- Bakım-onarım hizmeti için uygun bir ekip, uygun altyapı ve birden çok personel
olması gerektiğinin düşünüldüğü, bu anlamda RADONTEK’ten memnun
oldukları çünkü bu firmanın cihaz tamiri yapamadığında yurtdışından destek
alarak işini tamamladığı, şimdiye kadar bu hususta bir sıkıntı yaşamadıkları,
ancak fiyat anlamında aynı şeyleri söylemenin mümkün olmadığı, cihaz satan
firma ile bakım yapan firmanın aynı olması durumunda rakipleri olmadığından
çok yüksek bedellere ihaleyi tamamlayabildikleri,
- Sağlık Bakanlığı tarafından, bakım-onarım ihale bedelleri için, parça hariç tıbbi
cihaz bedelinin %3’üne, istisnai parça hariç olmak üzere parça dahil tıbbi cihaz
bedelinin %6’sına kadar ihalenin tamamlanabileceği kuralının öngörüldüğü, bu
hükmün Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü’nün cihaz alım ana
sözleşmesinde yer aldığı, Türkiye’deki kamu hastanelerine Cyberknife
cihazlarının tamamının Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü tarafından
alındığı,
18-38/617-298
13/42

- RADONTEK’in Ankara’daki iki mühendisini kaybettiği, bunlardan birinin Özel
İstanbul Medipol Hastanesi’ne medikal fizikçi olduğu, diğerinin ise kendi
şirketini kurduğu,
- İhalelere çıkarken temel amaçlarının yüklenicinin ana cihaza bakım
yapabilmesi olduğu, yan parçalar için ise bir problem çıktığında bu problemi
çözebilecek kapasitede olması gerektiği, dolayısıyla yalnızca ana cihaz bakımı
için gerekli belgelere sahip olmasının kendileri için yeterli olduğu, bununla
birlikte daha kapsamlı olarak sertifikalar istenebileceği ve bunun önünde bir
engel bulunmadığı,
- CyberKnife’ın bakım-onarım bedelinin hem sertifikalı mühendis sayısının hem
de firma sayısının az olması sebebiyle oldukça yüksek olduğu, RADONTEK ile
diğer bakım-onarım hizmeti veren firmalar karşılaştırıldığında RADONTEK’in
üst limitlere yaklaşan teklifler sunduğu,
- Türk Standartları Enstitüsünün yayınlamış olduğu sertifikalandırmalara ilişkin
olarak hazırlanan mevzuatta, teşebbüslerin hizmet verdiği cihazlara göre
belgelendirildiği, A ve B grubu cihazlar için bu belgelerin model dahil olmak
üzere ayrı ayrı belirtildiği,
- Yetkili distribütörün cihazın kullanım ömrü olan 10 yıl boyunca cihazın yedek
parçasını temin etmek zorunda olduğu, bağımsız servis sağlayıcılar yedek
parça talep ettiğinde ana üreticinin söz konusu parçayı vermesi gerektiği, aksi
takdirde teşebbüsün sahip olduğu CE belgesini kaybedeceği, ancak bu yedek
parçayı talep eden firmanın yetkili distribütörden alma zorunluluğunun olup
olmadığını ya da ürünün yurtdışında başka bir firmadan temin edilip kullanılıp
kullanılmadığını bilmedikleri, parçanın farklı bir ülkenin yetkili distribütöründen
de alınmış olabileceği, hastane için önemli olanın orijinal yedek parça
olduğunun belgelendirilmesi olduğu, bu sebeple ihaleye çıkarken şartnameleri
orijinal ya da üreticinin onayladığı yedek parça şeklinde düzenledikleri,
- Magnetronlar linak bazlı cihazların %90’ında bulunmakla birlikte, hepsinin farklı
şekilde olduğu, hatta aynı cihazın farklı versiyonlarında bile farklı
magnetronların kullanıldığı, yani fiziksel olarak farklı biçimlerde ve farklı
teknolojilerde çalıştıkları, magnetronların maliyetlerinin oldukça yüksek olduğu
ve istisnai parça denilen kategoride yer aldıkları, magnetronların ömürlerinin
dört ila altı yıl olduğu, CyberKnife’ın ömrünün 10 yıl olmakla birlikte daha fazla
kullanılabildiği, ancak teknolojik olarak geri kalacağı düşünüldüğünden cihazın
değiştirilmesinin uygun olabileceği,
- Bazı durumlarda cihazların garanti süresini uzatabildikleri, bu süre boyunca her
türlü yedek parça dahil bakım-onarım hizmeti aldıkları,
- Linaklı ve stereotaksi1 yapabilen cihazlar olduğu, hasta sayısı az olan
kurumların bu cihazları kullanabileceği, bu durumda toplam maliyetlerinin daha
az olacağı, ancak bu cihazların CyberKnife’ın ikamesi olmadığı, CyberKnife’ın
hem daha maliyetli olduğu hem de belli hasta sayısı olan hastanelerde
kullanılabileceği
ifade edilmiştir.

1 Beyinin derin ve kritik bölgelerinde yerleşmiş tümörlere güvenli bir şekilde ulaşmayı ve daha küçük bir
ameliyatla tümörden parça alarak tümör tipini anlamayı sağlayan bu sistem beyinde ulaşılması zor
bölgelere milimetrik olarak ulaşabilmeyi sağladığından, klasik cerrahi işlemlere göre daha güvenilir bir
yöntemdir.
18-38/617-298
14/42

I.4. Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler
(32) Soruşturma kapsamında 12.03.2018 tarihinde RADONTEK’te yerinde inceleme
yapılmıştır. Yerinde incelemede alınan belgelerin dosya kapsamında önem arz
edenlerine aşağıda yer verilmiştir.
(33) RADONTEK şirket ortağı (…..) tarafından Özel İstanbul Medipol Hastanesi çalışanı
(…..)’a gönderilen 01.08.2017 tarih ve “MEDİPOL-Cyberknife rapor” başlıklı e-
postada aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“…Özetle görünen sistemin önümüzdeki 3 ay içinde ihtiyacı olacak parçaların
yaklaşık (…..)civarında olduğu görüşmektedir.
Bu durum karşısında sizinle parça hariç sözleşme imzalamanın hiçbir mantığı
yok. Normalde bizler böyle bir sözleşmeyi imzalamak istemeyiz çünkü
amacımız sadece para kazanmak değil. Yani yarın Medipole geldiğimde sizi
uyarmış ve istemediğimi belirtmiş olmama rağmen zorla parça hariç sözleşme
imzalamak isterseniz tabii ki sizi kırmam ve imzalarım ve görevimi yaptığım için
içim de rahat olur.
Son durumda “bazı parçalar hariç” sözleşme imzalarsanız, ödeyeceğiniz
(…..)üstüne yaklaşık (…..)daha ödemeniz gerekecek gibi gözüküyor (bazı
parçaların hariç listesinde olması sebebiyle) ayrıca 1 yıl içinde yine bu listeden
bir parça değişimi gerekirse yine buna benzer bir fatura ile karşılaşabilrisiniz.
Bu durumda en akıllı seçimin tüüm parça dahil sözleşme imzalamanız olacağı
aşikar. Ben bu rakamı (…..) altına çekmek için üretici ile görüşüp uğraşırım.
Bütün bunların dışında (…..). Bahsi geçen eğitim için normalde (…..) talep
ediyor Accuray… ”
(34) Magnetron 1.7 MW yedek parça talebi DÜZEY dışında bir firma tarafından
iletilmediğinden, yerinde inceleme esnasında alınan proforma fatura örnekleri
başkaca yedek parçalara ait olup şu şekildedir,
- 26.07.2016 tarihinde, 024640 kodlu ve KIT X_BAND MAGNETRON TESTED
adlı bir adet yedek parça %(…..) iskonto ile (…..)ABD Doları bedelle Acıbadem
Sağlık Hizmetleri ve Tic. A.Ş.’ye satılmıştır.
- 07.11.2017 tarihinde, 1045153 kodlu ve KIT PC UCC VSI GEN3 adlı bir adet
yedek parça %(…..) iskonto ile (…..) ABD Doları bedelle Acıbadem Sağlık
Hizmetleri ve Tic. A.Ş.’ye satılmıştır.
I.5. Değerlendirme
I.5.1. İlgili Pazar
I.5.1.1. Sektör Hakkında Bilgi
(35) Kanser tedavisinde kullanılan ana yöntemler, cerrahi müdahale, kemoterapi, ve
radyoterapidir. Radyoterapi, iyonizan radyasyonunun tedavi amacıyla uygulanmasıdır.
Radyasyon kelime anlamı olarak yayılan şey anlamına gelmektedir ve aslında
gördüğümüz ışık, radyo dalgaları, radarlar, mikrodalgalar, telefon dalgalarının hepsi
bir radyasyondur. Bazı dalgalar insan vücudundaki yapıtaşlarını yani atomları
yerinden oynatarak yapılarında değişikliğe ve bu değişiklik atomun kararsız hale
geçmesine ve maddenin yapısında bozulmaya neden olur. İşte radyoterapide
kullanılan radyasyon bu tür bir iyonizan radyasyondur. Yani insana uygulandığında
atomlarda uyarılmaya yol açarak yapıda değişikliğe neden olur ve kanser tedavisinde
tek başına ya da cerrahi ve/veya kemoterapi ile birlikte kullanılabilir.
18-38/617-298
15/42

(36) Radyoterapi dıştan (eksternal) ve içeriden (internal-brakiterapi) olmak üzere iki
şekilde uygulanmaktadır. Genellikle dıştan uygulama tercih edilirken, bazı durumlarda
iki farklı yöntem sırayla da uygulanabilir. İşlem, farklı radyoterapi cihazları kullanılarak
ışınların kanserli dokuya yönlendirilmesi ile gerçekleştirilmektedir.
(37) Dıştan radyoterapi en sık kullanılan radyoterapi yöntemi olup, bu yöntemde ya
radyoaktif bir kaynaktan çıkan bir cihaz ya da elektrikten elde edilen ışınları kullanan
cihazlar ile belli bir uzaklıktan hastaya radyasyon uygulanmaktadır. İçeriden
radyoterapi ise, radyoaktif kaynakların hastalıklı bölgenin üstüne, içine ya da yakınına
yerleştirilmesi şeklinde uygulanır. Uygulanan radyoaktif kaynak geçici olarak
yerleştirilip tedavi sonrasında çıkarılabilmekte veya vücutta ömür boyu kalıcı olarak
bırakılmaktadır.
(38) Diğer bir tedavi ise Nükleer Tıp Bölümü’nce uygulanan, özellikle guatr ya da tiroid
kanserinde kullanılan “Iod 131” tedavisidir. Halk arasında atom tedavisi de denilen bu
tedavide radyoaktif madde direkt olarak damardan vücuda verilmektedir. Böylece
hasta geçici olarak radyoaktif hale gelir.
(39) Radyoterapide Cobalt 60, TrueBeam STX, Trilogy, Elekta Versa HD, Tomoterapi,
Gamaknife ve Cyberknife gibi cihazlar kullanılmaktadır. Cihazlar arasında temel ayrım
cihazların kullanıldığı kanser türlerine göre yapılmaktadır. Son yıllarda, hastalıklı
bölgeyi tedavi ederken sağlıklı hücrelere zarar vermeyen ya da bu zararı minimum
düzeye indiren cihazlar üretilmektedir.
(40) Radyoterapi cihaz satış ve satış sonrası pazarı, ülkemizde yıllık 250-300 milyon TL
hacimli bir pazar niteliği taşımaktadır. Bu hacmin yaklaşık %75’ini 3D radyoterapi,
IMRT, IGRT, SBRT, SRS tedavileri uygulayan sistemler olan linak (lineer akseleratör-
doğrusal hızlandırıcı) cihazları oluşturmaktadır. Dosya kapsamında yer alan ürünler
ise CyberKnife marka linak cihazlarıdır. Bu cihazlar sahip olduğu mekanizma
içerisinde elektrikten x-ışınları elde ederek çalışmaktadır. Lineer hızlandırıcılı cihazlar
ile üç boyutlu görüntüsü alınan tümörlü dokular, çevredeki zararsız dokular
etkilenmeden yok edilmektedir. Yöntem, tümörlü dokuları yok ederken çevredeki
dokulara hiçbir zarar vermemektedir. Türkiye’de cihazın kullanım ömrü 10 yıl olarak
kabul edilmektedir. Lineer hızlandırıcılı cihazlar yüksek oranda radyasyon yaydığı için
cihazın kullanıldığı odanın kalın beton duvarlarla çevrilmesi gerekmektedir2.
(41) Lineer hızlandırıcılı cihazlar hemen hemen tüm kanserli hastalarda tümörlü dokuları
yok etmek için çok etkili bir biçimde kullanılmaktadır. Kullanıcı hatası en az düzeye
indirilmiştir ve gelişmiş ülkelerde yaygın olarak kullanılmaktadır.
(42) Günümüzde kanserli hücrelerin kontrollü radyasyon ışınları ile tedavi edilmesine
yönelik cihazların en yaygın olanı linaklardır. Dünyada radyoterapi-linak (lineer
akseleratör - doğrusal hızlandırıcı) ile IMRT, IGRT, SBRT, SRS tedavileri uygulayan
sistemleri üreten 5-6 üretici firma mevcuttur. Türkiye'de de üreticiler, temsilcileri
vasıtası ile satış yapmaktadırlar. Türkiye'deki linak cihazların %96'dan fazlası
aşağıdaki temsilciler vasıtası ile satılan cihazlardan oluşmaktadır.

2 05.08.2010 tarih ve 10-52/984-351 sayılı Kurul kararı.
18-38/617-298
16/42

Tablo 2-Türkiye’deki Linak Cihazlarının Marka Bazında Pazar Payları (Son 5 Yılın Ortalaması)
Linak Cihazı Satışı Yapmaya Yetkili Teşebbüs Pazar Payı (%)3
Varinak Onkoloji Sistemleri Satış ve Servis A.Ş. (…..)
Elekta Medikal Sistemler Tic. A.Ş. (…..)
Meditel Medikal Teknik Elektronik A.Ş. (…..)
Radontek Medikal İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. (…..)
Kaynak: RADONTEK’ten Gelen Veriler
I.5.1.2. İlgili Ürün Pazarı
(43) Soruşturmanın konusunu esas olarak, RADONTEK’in Türkiye’de tek yetkili
distribütörlüğünü yürüttüğü CyberKnife marka lineer hızlandırıcı cihazının yedek parça
ve bakım-onarımı pazarındaki eylemleri oluşturmaktadır. Bu eylemlerin
incelenebilmesi için, satışı gerçekleştirilen cihaza ait ürün pazarına ve bu pazarla ilişki
içerisinde olan yedek parça ve bakım-onarım pazarına yönelik değerlendirme yapmak
gerekmektedir.
(44) Dayanıklı malların oluşturduğu ve lineer hızlandırıcıların da içerisinde yer aldığı
pazarlar, zamanla tamamlayıcı ürün ve hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle
“birincil” veya “öncül” pazarlar olarak adlandırılmaktadır. Yedek parça, sarf
malzemesi, tamir, bakım-onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte kullanılan ve
birincil ürünün satın alınmasıyla veya satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç
duyulan ürün ve hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise “ikincil” veya “ardıl” pazarlar
olarak tanımlanmaktadır.
(45) Rekabet hukuku literatüründe, öncül ve ardıl ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların
tanımlanmasında, söz konusu ürün ve hizmetlerin aynı pazara dahil edilip
edilemeyeceği, eğer bu sonuca ulaşılamazsa ardıl ürün ve hizmetlerin yer aldığı
pazarların marka-spesifik tanımlanıp tanımlanamayacağı hususları göz önünde
bulundurulmaktadır.
(46) Yukarıda da belirtildiği üzere radyoterapi içeriden veya dışarıdan olmak üzere iki farklı
şekilde uygulanmaktadır. Dışarıdan radyoterapi için kullanılan cihazlar ise
kullandıkları yöntem ve teknolojiye göre iki ana başlığa ayrılmaktadır. Bu
yöntemlerden ilki doğal radyasyon kaynağı barındıran ve tedavi esnasında bu
kaynakları kullanan sistemlerdir. Bu çalışma prensibi ile çalışan Cobalt 60 ve Elekta
markalı GammaKnife isimli cihazlar, içerisinde bulunan radyoaktif elementler
sayesinde elde edilen ışını kullanmaktadır. Kullanım ömrünün, kullanım şeklinin farklı
olması söz konusu cihazların lineer hızlandırıcılardan ayrı sınıflandırılmasına neden
olmaktadır.
(47) Soruşturma konusu şikayetin içeriğinde yer verilen lineer hızlandırıcılar, elektronların
doğrusal hızlandırılması ile radyasyon üreten ve üretilen radyasyon ile kanserli
hücreyi yok etmeyi amaçlamayan radyoterapi cihazlarıdır. Temelinde hızlandırıcı olan
bu sistemlerin adı lineer hızlandırıcı, lineer akseleratör (linac/linak) olarak
genellenmektedir. Bu pazarda Varian (Unique, Clinac Series, Trilogy, VitalBeam,
Trubeam modelleri), Elekta (Synergy Platform, Versa HD modelleri) ve Accuray
(Tomotherapy, CyberKnife modelleri) markalı ürünler bulunmaktadır.
(48) Lineer hızlandırıcılar alanında faaliyet gösteren markaları birbirinden ayıran temel
farklar, tümörün boyutu, tümörün bulunduğu bölge, tedavinin uygulanma süresi gibi
çeşitli değişkenlere göre cihazın farklı özelliklere sahip olmasıdır. Örneğin, bazı

3 Söz konusu oranlar RADONTEK tahmini verilerine dayanmakta olup aralık şeklinde sunulmuştur.
18-38/617-298
17/42

markalar tedavi esnasında üzerinde barındırdıkları görüntüleme sistemleri sayesinde,
tedavi edilecek bölgelerin iki boyutlu veya üç boyutlu radyolojik görüntülemesini
gerçekleştirerek tedavi edilecek bölgenin doğru pozisyonlanması için çeşitli teknikler
kullanmaktadır.
(49) CyberKnife cihazı, sahip olduğu çalışma yöntemi sonucunda kritik dokulara yerleşmiş
tümörlere verdiği yüksek doz ışın ile normal dokuyu daha fazla koruyan ve sahip
olduğu robotik kol sayesinde uzaysal düzlemde her açıdan ışın veren ve bu sayede
tümörün aldığı ışın dozunu arttırarak tedavi uygulama imkanı tanıyan bir cihazdır. Söz
konusu cihaz, hastaya tek seferde farklı açılardan çok daha yüksek ışın verme
özelliğine sahiptir. Küçük çaplı tümorlerin tedavisinde kullanılan CyberKnife cihazı ile
tüm vücuda tedavi uygulama imkanı da mevcuttur.
(50) Onkoloji alanında SRC/SRT ve SBRT tedavilerinin uygulandığı yukarıda ifade
edilmişti. CyberKnife, SRC ve SBRT tedavilerini kombine sekilde yapmak üzere imal
edilmiş tek cihazdır. Yaptığı işi bu seviyede gerçekleştirebilecek başka bir cihaz
bulunmamaktadır.
(51) GammaKnife adlı cihaz da kobalt kaynağıyla CyberKnife’ın uyguladığına benzer bir
tedaviyi gerçekleştirebilmesine rağmen cihaz sadece boyunda Servical C2 noktasına
kadar olan kısım için kullanılabilmektedir. Ayrıca kobaltın kullanıldığı kaynağın
kullanım ömrü mevcut olup, cihaz düşük enerjilidir. Bu nedenlerle onkoloji
planlamasında CyberKnife cihazı hem maliyet hem de kullanım alanının genişliği
dikkate alındığında daha çok tercih edilen bir cihazdır. Dolayısıyla, CyberKnife’ın
yaptığı işi kısmen yapabilen cihazlar bulunsa da bu cihazın birebir yerini tutacak bir
cihaz mevcut değildir. Nitekim Hacettepe Hastanesi ile yapılan görüşmede de
yukarıda ifade edilen yönleriyle CyberKnife’ın “eşi olmayan (unique)” bir cihaz olduğu,
Ankara Onkoloji Hastanesi ile yapılan görüşmede CyberKnife’ın tümörün aldığı ışın
dozunu arttırarak tedavi uygulama niteliği taşıyan “yegane” cihaz olduğu ifade
edilmiştir. RADONTEK ise CyberKnife’ın diğer cihazlardan, robotik koluyla çalıştığı,
görüntü takip ve düzeltme sistemine ve bunları kontrol eden bir yazılıma sahip olduğu
için farklılaştığını ifade etmiştir.
(52) Pazarda şikâyete konu cihazla eşdeğer nitelikte cihazların bulunması, öncül pazar
özelinde yapılacak ilgili ürün pazarı tanımlamasında dikkate alınacak bir unsur olarak
değerlendirilmektedir. Bu bağlamda lineer hızlandırıcılar ve diğer radyoterapi cihazları
(Cobalt 60, Elekta markalı GammaKnife vb.), yukarıda detaylarına yer verildiği üzere,
tedavi ettikleri kanser türlerinin, tedavi yöntemlerinin, kullanılan teknoloji ve
tedarikçilerinin farklı olması gibi nedenler ile ayrışmaktadır. Bu husus, lineer
hızlandırıcıların ayrı bir pazar olarak değerlendirilmesinin gerekliliğini ortaya
koymaktadır. CyberKnife’ın sahip olduğu yukarıdaki özellikler, diğer lineer
hızlandırıcılardan ayrışmasına neden olmaktadır. Bu nedenle pazar “Cyberknife
marka lineer hızlandırıcı cihaz pazarı” olarak tanımlanmıştır.
(53) Ardıl pazar tanımlamaları açısından ise tıbbi teşhis ve görüntüleme cihazı sektörüne
ilişkin geçmiş Kurul kararlarına bakıldığında, marka-spesifik pazar tanımlama
anlayışının benimsendiği görülmektedir. Gerek yukarıda yer verilen bilgiler, gerek
geçmiş tarihli Kurul kararları da göz önünde bulundurularak, işbu dosya bakımından
da marka uyumunun gerekliliğinin değişmediği dikkate alındığında, marka-spesifik
ardıl pazar belirlenebilecektir.
(54) Ankara Onkoloji Hastanesi ile yapılan görüşmede, magnetron yedek parçasının linak
bazlı cihazların %90’unda mevcut olduğu ifade edilmiştir. Magnetronların aynı cihazın
farklı versiyonlarında dahi değişkenlik gösterdiği, fiziksel olarak farklı şekillerde olduğu
18-38/617-298
18/42

ve farklı teknolojilerle çalıştığı anlaşılmıştır. Magnetronlar oldukça yüksek maliyetli
olmalarının yanında cihazın istisnai parçalarından biri olma niteliği de taşımaktadır.
Farklı modellerde magnetronlar mevcut olup, magnetron modelleri arasındaki fark
güçlerinden kaynaklanmaktadır.
(55) RADONTEK, şikayetin de konusunu oluşturan Magnetron 1.7 MW’nin genel bir
magnetron tanımına işaret ettiğini ve söz konusu parçanın birçok radyoterapi
cihazında kullanılabildiğini ifade etmiştir. Hatta söz konusu parçanın dünyada en az
CyberKnife cihazında kullanıldığının dahi söylenebileceğini belirtmiştir.
(56) Soruşturma döneminde yapılan görüşmelerde ise Magnetron 1.7 MW’nin CyberKnife
cihazına özel elektromanyetik dalga üreticisi özelliği taşıdığı ve cihazın temel
parçalarından biri olduğu anlaşılmıştır. Bu modeldeki magnetronun başka cihazlarda
kullanılabilmesi mümkün değildir ve bu durum teknik uyumluluktan
kaynaklanmaktadır. CyberKnife’da uygun olmayan bir yedek parça kullanılması
halinde cihazın çalışmayabileceği, yetkililer tarafından yapılan incelemelerden
geçemeyeceği RADONTEK ile yapılan görüşmede de ifade edilmiştir.
(57) DÜZEY tarafından verilen bilgiye göre, cihazda kullanılması gerekli olan bir
magnetron yerine benzer bir magnetronun yetkin bir mühendisin çalışmasıyla belli
modifikasyonlardan geçirilerek kullanılması mümkündür, fakat bu durum oldukça
kapsamlı teknik bilgi gerektirmektedir. Söz konusu modifikasyon mekanik bir
düzenleme niteliği taşır ve yalnızca magnetronun takılacağı yere uygun olmasını
sağlar. Modifikasyonun sürekliliğini sağlamak ise güçlük arz etmektedir. Bu nedenle
CyberKnife marka cihaza sahip olan müşterinin, rakip markaların ikincil ürününe
geçmesi mümkün olmadığı gibi, aynı magnetronun farklı modelini bir diğer magnetron
yerine kullanması da mümkün görünmemektedir. Bu nedenle ardıl pazar “CyberKnife
marka lineer hızlandırıcı cihaza yönelik yedek parça pazarı” olarak belirlenmiştir.
(58) Yukarıda yer verilen analizler, yalnızca CyberKnife marka cihazın yedek parçaları için
değil CyberKnife markalı cihazlara verilen bakım-onarım hizmetleri için de geçerlidir.
Her ne kadar CyberKnife markalı cihazlara verilecek servis ile rakip markalı