Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-4-18 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 18-15/284-142
Karar Tarihi : 22.05.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : Dr. Hakan BİLİR, Cüneyd DAL, Burcu OLGUN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Ziraat Bankası A.Ş.
Girne Mah. Narlıdere Cad. No:55 Maltepe/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: T.C. Ziraat Bankası A.Ş., Türkiye Halk Bankası A.Ş., Türkiye
Vakıflar Bankası T.A.O., Vakıf Katılım Bankası A.Ş. ve Ziraat Katılım Bankası A.Ş.
arasında imzalanan ikili anlaşmalar yoluyla anılan bankaların sahip oldukları
ATM’lerin, müşterilere ilave bir komisyon yükü getirmeksizin söz konusu banka
müşterilerinin ortak kullanımına açılması işlemine muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.03.2018 tarihinde giren bildirim üzerine
düzenlenen 04.05.2018 tarih ve 2018-4-18/MM sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
 “Ortak ATM1” sisteminin kurulması amacıyla bankalar arasında akdedilen ikili
anlaşmaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı
Kanun) 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı nitelikte olduğu ve bu
anlaşmalara menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
 Ancak yapılan değerlendirmeler çerçevesinde tarafların aralarında yaptıkları ikili
anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer verilen şartları karşıladığı ve
bu nedenle anılan anlaşmalara süresiz bireysel muafiyet tanınabileceği
ifade edilmiştir.
G. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
(4) Bildirimin konusu, T.C. Ziraat Bankası A.Ş. (ZİRAAT), Türkiye Halk Bankası A.Ş.
(HALKBANK), Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O. (VAKIFBANK), Vakıf Katılım Bankası
A.Ş. (VAKIF KATILIM) ve Ziraat Katılım Bankası A.Ş. (ZİRAAT KATILIM) arasında
imzalanan ikili anlaşmalar yoluyla anılan bankaların sahip oldukları ATM’lerin,
müşterilere ilave bir komisyon yükü getirmeksizin söz konusu banka müşterilerinin
ortak kullanımına açılmasına ilişkindir. Bildirime ek olarak bireysel muafiyet
değerlendirmesinde kullanılmak üzere “Ortak ATM” uygulamasına yönelik ZİRAAT ile
diğer bankalar arasındaki sözleşme örnekleri, 16.04.2018 tarih ve 3096 sayılı yazı,
18.04.2018 tarih ve 3138 sayılı yazı, 20.04.2018 ve 3219 sayılı yazı ile Kurum’a
gönderilmiştir.

1 Otomatik para çekme makinesi.
18-15/284-142
2/10

G.1. İlgili Pazar
G.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(5) ATM yoluyla verilen hizmetler esasında banka şubesinde verilen hizmetlerle büyük
ölçüde kesişmektedir. Bir bankanın şubesi aracılığıyla verdiği birçok hizmet, gelişen
teknolojiyle birlikte yenilenen ATM’ler üzerinden verilebilmektedir. Ancak ATM’lerin,
mudilerin öncelikli ihtiyaçlarına daha hızlı cevap verebilmeleri, yaygınlıkları, ulaşım
kolaylıkları ve günün her saatinde hizmet verebilmeleri, mudiler bakımından ATM
hizmetlerini banka şubelerinde verilen hizmetlerden farklılaştırmaktadır. Bu çerçevede,
önemli bir bölüm kullanıcı açısından ATM’lerin özellikleri itibarıyla diğer araçlarla ikame
edilememesi göz önüne alındığında, ATM hizmetlerinin ayrı bir pazar olarak ele
alınmasının mümkün olabileceği değerlendirilmektedir.
(6) Nitekim “Ortak ATM” uygulamasına paralel bir uygulama olan ve halihazırda
Bankalararası Kart Merkezi A.Ş. (BKM) bünyesinde, bankaların sahip oldukları
ATM’lerin ortak kullanıma açılmasına yönelik uygulamaya muafiyet tanıyan 28.01.2010
tarih ve 10-10/89-39 sayılı Rekabet Kurulu (Kurul) kararında ilgili ürün pazarı, “ATM
hizmetleri pazarı” olarak tanımlanmıştır. Aynı kararda ayrıca, müşterilerin ATM’lerden
para çekmelerini sağlayan ATM kartı veya banka kartlarının, müşterinin mevduat
hesabına bağlı olması nedeniyle inceleme konusu ATM paylaşımından etkilenmesi
muhtemel pazarın da “mevduat bankacılığı hizmetleri pazarı” olduğu belirtilmiştir.
(7) Bu kapsamda, verilmesi planlanan hizmet ve ilgili Kurul kararları göz önünde
bulundurularak, ilgili ürün pazarı “ATM hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir. Diğer
yandan bildirime konu uygulamanın mevduat ve katılım bankacılığına yönelik
etkilerinin bulunabileceğinden hareketle “mevduat ve katılım hesabı işletim hizmetleri
pazarı” uygulamadan etkilenecek pazar olarak ele alınmıştır.
G.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
(8) Bildirime konu sözleşmeler, Türkiye genelinde faaliyet gösteren ZİRAAT, HALKBANK,
VAKIFBANK, ZİRAAT KATILIM ve VAKIF KATILIM’a ait ATM’lerin, bu bankaların tüm
mudileri tarafından ülkenin her yerinde kullanılabilmesini sağlamaya yöneliktir. Bu
bakımdan ilgili coğrafi pazar, 28.01.2010 tarih ve 10-10/89-39 sayılı ve 02.05.2013
tarih ve 13-25/347-163 sayılı Kurul kararlarında da kabul edildiği şekliyle “Türkiye”
olarak tespit edilmiştir.
G.2. ATM Banka Kartı Paylaşımı Platformuna İlişkin Alınmış Geçmiş Kurul
Kararları
(9) BKM nezdinde kart ihraç eden ve sektörde ATM hizmeti veren bankaların katılımıyla
ATM Paylaşım Komitesi kurulmuş olup, 01.10.2009 tarihinde imzalanan ATM Banka
Kartı Paylaşım Protokolü’ne göre kart sahibi bankaya takas komisyonu yansıtılarak,
komiteye dahil tüm banka ATM’lerinden bakiye sorma, para çekme, nakit avans
çekme, şifre yükleme ve şifre değiştirme işlemleri yapılmasına olanak sağlanmıştır.
Protokol’ün konusu, BKM tarafından sunulan mevcut ATM altyapısının kullanılması
suretiyle, Türkiye Cumhuriyeti ve KKTC sınırları içinde kurulmuş olan ATM’ler için ATM
Banka Kartı Paylaşım Platformu’nun (Platform) kurulmasıdır. Kurul’un söz konusu
Protokol’e ilişkin verdiği kararlar aşağıda özetlenmiştir.

18-15/284-142
3/10

(10) Kurul’un 28.01.2010 tarih ve 10-10/89-39 sayılı kararı ile Protokol kapsamındaki
sisteme 30.12.2009 tarihinden sonraki katılımlar için talep edilecek katılım ücretinin
mevcut rakipler tarafından birlikte belirlenmesinin pazara girişleri engelleyebileceği ve
ayrımcılığa yol açabileceği değerlendirilmiş ve söz konusu hükümlerin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırı nitelikte olabileceği gerekçesiyle Protokol’e ilişkin 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirmesinde
bulunulmuştur.
(11) Bireysel muafiyet değerlendirmesinde özetle,
 ATM paylaşım sisteminin, tüm ATM’lerin kullanımına açılmış olması ve mudilerin
daha yaygın bir hizmet ağına dahil olması, banka hesaplarına daha kolay ve kısa
sürede erişim sağlaması, atıl olarak tutulan paraların yatırıma dönüşmesi, ATM
kullanımını artırması, şube kullanımının azalarak bankaların operasyonel
maliyetlerinin azalması, ölçek ekonomisi nedeniyle ATM kullanımında etkinliğin
artırılması, yeni ATM kurulum ihtiyacının azalması ile kaynakların daha etkin
tahsis edilmesi ve bankalar arasındaki rekabetin diğer bankacılık hizmetlerine
yönlendirilmesi gibi faydaları nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendindeki koşulu sağladığı,
 Sistemin, tüketicilere zaman ve maliyet avantajı sağlayacağı, kaynakların ve
rekabetin diğer bankacılık hizmetlerine yönlendirilmesinden tüketicilerin fayda
sağlayacağı, tüketiciler başka banka ATM’lerini kullanıp kullanmamakta serbest
olduklarından yabancı ATM ücretinin önemli bir sorun teşkil etmeyeceği
gerekçeleriyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendindeki koşulu sağladığı,
 Bankaların kendi ATM ağlarının platforma alternatif olmaya devam etmesi, nakit
çekim ve bakiye sorma dışındaki işlemler için başka ikili veya çoklu anlaşma
yapılmasında sınırlama olmaması, bankaların yabancı ATM ücretini müşterilere
uygulama konusunda serbest olmaları ve mevduat bankacılığına ilişkin bir
kısıtlama olmaması gibi gerekçelerle sistemin, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindeki koşulu sağladığı,
 Takas komisyonunun birlikte belirlenmesinin ve bankaların müşteriye
yansıtılacak ücretlerde serbest olmalarının rekabeti gereğinden fazla sınırlayıcı
olmayacağı ve sistemin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (d)
bendindeki koşulu sağladığı
belirtilerek, Protokol’e üç yıl süreli bireysel muafiyet tanınmıştır.

18-15/284-142
4/10

(12) Üç yıllık muafiyet süresinin dolması üzerine yapılan başvurunun değerlendirildiği
02.05.2013 tarih ve 13-25/347-163 sayılı Kurul kararında ise geçen süreçte Protokol’de
ve sistemin işleyişinde esaslı bir değişiklik olmadığı, öte yandan Protokol’ün ortak
takas komisyonu belirlenmesi ve başka bir ATM veya banka kartı paylaşımının sadece
ATM Paylaşım Komitesi’nin onayıyla yapılabileceği hususlarının 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesine aykırılık taşıdığı belirtilmiştir. Ancak, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
kapsamında yapılan değerlendirme sonucunda Protokol’ün muafiyet hükümlerinden
faydalanmaya devam edebileceği anlaşılmıştır. Muafiyetin süresine ilişkin yapılan
değerlendirmede de, ilk muafiyet kararından sonra ATM yatırımlarının düşmemesi,
aksine ATM sayısının artmış olması, buna ek olarak takas komisyonunun yıllar içinde
artmış olmasına rağmen birlikte artış oranının muafiyet kararı çerçevesinde
gerçekleşmesi ve son olarak yabancı ATM ücretlerinde kısıtlı da olsa azalma olması
nedeniyle Protokol’e süresiz muafiyet verilmiştir. Protokol, 01.10.2009 tarihinden
itibaren Kurul’un kararları doğrultusunda uygulanmaya devam etmektedir. Protokol
kapsamında 01.01.2018 tarihi itibarıyla hesaba para yatırma, kredi kartı borcu ödeme,
kredi kartı limit ve borç sorgulama işlemleri de başka bankalara ait ATM’lerden
gerçekleştirilebilen işlemler arasına eklenmiştir.
(13) Kurul’un 09.07.2015 tarih ve 15-29/425-121 sayılı kararında ise bankaların sahip
oldukları ATM ağlarının, diğer banka müşterilerinin banka kartı ile nakit çekme ve
bakiye sorma hizmetlerine açılması amacıyla yapılan ATM Banka Kartı Paylaşım
Platformu Protokolü çerçevesinde Platform çatısı altında kurulan oluşumun, BKM
bünyesine dahil edilmesi talebine ilişkin yapılan değerlendirmelerde, Banka Kartı
Paylaşım Yönetmeliği çerçevesinde bankalar arasında takasa konu ücretlerin ATM
Platform Komitesi’ne üye bankalar tarafından birlikte belirlenmesinin, bankaların başka
bir yerel ATM ve banka kartı paylaşımında yer alamaması, Komite’nin onayıyla sadece
BKM’nin sağladığı alty