Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2017-5-34 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 18-03/31-18
Karar Tarihi : 18.01.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : Ayşe Özlem UZUN, Esra KÜÇÜKİKİZ, Furkan BAŞTÜRK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türkiye İnşaat Sanayicileri İşveren Sendikası
4. Cadde 719. Sokak No:3 Yıldızevler Mahallesi/Yıldız
Çankaya / ANKARA
(1) D. DOSYA KONUSU: Türkiye İnşaat Sanayicileri İşveren Sendikası tarafından
üyeleri arasında inşaat maliyetlerine etki eden girdilerin fiyatlarındaki değişimin
takip edilmesi amacıyla bağımsız bir firmaya yaptırılmak istenen anket
çalışmasına muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 28.08.2017 tarih ve 6220
sayı ile intikal eden başvuruda özetle, Türkiye İnşaat Sanayicileri İşveren Sendikası
(İNTES) tarafından inşaat maliyetlerine etki eden girdilerin gerek bölgesel, gerekse
ulusal çaptaki fiyat değişimlerinin takip edilebilmesi adına İNTES üyesi firmaların
gönüllülük esasına göre katılacağı anket çalışmasına bireysel muafiyet tanınması talep
edilmektedir.
(3) Dosya kapsamında İNTES’ten, inşaat malzemeleri ve inşaat hizmetleri alanında
faaliyet gösteren bazı teşebbüslerden ve inşaat sektörü adına faaliyette bulunan bazı
teşebbüs birliklerinden bilgi talep edilmiş, talep edilen bilgiler Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde hazırlanan 15.01.2018 tarihli ve
2017-5-34/MM sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, INTES tarafından yaptırılmak istenen anket
çalışmasının 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun)
4. maddesi kapsamında olduğu, girdi bazında toplanan verilere ilişkin sonuçların her ay
paylaşılması durumunda ilgili pazarda koordinasyon doğurucu etki yaratma ihtimali
doğabileceği, ancak sonuçların ait olduğu dönemden altı ay sonrasında İNTES üyeleri,
kamuoyu ve eş anlı olarak Kurum ile paylaşılması, anket sonuçlarının İNTES’in internet
sitesinde paylaşımından önce medya aracılığı ile kamuoyunu bilgilendirici bir duyuru
yapılması, Rekabet Kurulunun (Kurul) kararı ertesinde İNTES ve TrendEco Danışmanlık
Ltd. Şti. (TREND ECO) arasında gizlilik sözleşmesi imzalanması ve gizlilik sözleşmesinin
bir örneğinin Kuruma gönderilmesi koşullarıyla ilgili anket çalışmasına 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi kapsamında iki yıl süreyle muafiyet tanınabileceği sonucuna
ulaşılmıştır.

18-03/31-18
2/11

G. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
G.1. İlgili Teşebbüsler
G.1.1. INTES
(5) 1964 yılında kurulan ve inşaat iş kolunda faaliyet gösteren sendikanın yan sektörlerle
birlikte 129 üyesi bulunmaktadır. İNTES'e üye olan firmalar Türkiye'de gerçekleştirilen
büyük alt ve üst yapı işlerini ve yurt dışında gerçekleştirilen marka projeleri
üstlenmektedir. Üyeler yurt içinde üstlenilen işlerin yanı sıra yurt dışında da müteahhitlik
faaliyetlerinde bulunmaktadır. Bildirim Formunda, INTES üyesi firmaların inşaat sektörü
genelinden aldığı payın tahmini olarak (…..) civarında olduğu belirtilmektedir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(6) Bildirime konu işlemin içeriğini, inşaat maliyetlerine etki eden girdilerin fiyatlarında
yaşanan değişimlerin tespit edilebilmesi amacı ile İNTES’in bağımsız bir firma aracılığı ile
üyelerine yapacağı anket çalışması oluşturmaktadır. Ankete konu olan girdiler demir,
çimento, hazır beton, asfalt malzemesi, kereste ve diğer başlıkları altında
sınıflandırılmaktadır.
(7) İNTES üyesi firmaların tamamı inşaat sektöründe faaliyet göstermektedir. İnşaat
sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin yer aldığı bazı özellikli projelerin farklı altyapı
ve donanım gerektirmesinden ötürü belirli alanlara yoğunlaşması sektör genelinde
karşılaşılan bir durumdur. Ancak gerek konut gerek konut dışı inşaatların yapımında
kullanılan inşaat malzemeleri ve hammaddeler temel olarak aynıdır. Ankete konu olan
girdilerin inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların önemli bir kısmının ortak
maliyetini oluşturması, anket kapsamında elde edilerek daha sonradan paylaşılacak olan
bilginin niteliği ve kapsamı dikkate alındığında ilgili ürün pazarı “inşaat hizmetleri pazarı”
olarak belirlenmiştir.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(8) İNTES üyeleri, esas olarak Türkiye genelinde faaliyet göstermektedir. Bunun yanı sıra,
Bildirim Formunda İNTES tarafından gerçekleştirilmesi düşünülen bilgi paylaşımından
Türkiye sınırları içerisindeki tüm inşaat sektörü oyuncularının yararlanmasının mümkün
olacağı ifade edilmektedir. Bu doğrultuda, dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar “Türkiye”
olarak belirlenmiştir.
G.3. Bildirime Konu Anket Çalışmasının İçeriği
(9) Bildirime konu proje, İNTES üyesi firmalardan isteyenlerin katılacağı, katılımcılara inşaat
maliyetlerini oluşturan girdilere ve toplam birim maliyetlerine ilişkin soruların yöneltileceği
bir anket çalışmasıdır. Kuruma intikal eden anket taslağında yer alan soruların içeriğini
aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür:
- (…..)
- (…..)
- (…..)
(10) INTES tarafından ifade edildiği üzere, INTES üyesi olmanın önünde hiçbir engel
bulunmamakta olup anket geçmişten gelen ya da yeni üyelerin tamamına iletilecek,
katılım gönüllülük esasına dayalı olacak, INTES üyesi olmayan inşaat firmalarına anket
iletilmeyecek ancak bir firmanın katılmak istemesi durumunda, kendisine de anket
formunun iletilmesinin önünde bir engel bulunmayacaktır.
18-03/31-18
3/11

(11) Bildirim Formunda ilgili anket çalışmasının aylık olarak düzenleneceği, anket sonuçları
ışığında oluşturulacak endeksler ile inşaat sektöründeki maliyet değişimlerinin takip
edileceği, çalışma sonucunda katılımcı herhangi bir firmanın birim maliyetinin ne
olduğunun taraflarca bilinmeyeceği, sonuçların ise İNTES üyesi firmalar ve kamuoyu ile
paylaşılacağı, ancak firma bazlı anket sonuçlarının İNTES yönetimi tarafından da
bilinmeyeceği, zira anketin ve endeksin bağımsız bir firma tarafından yapılıp
toplulaştırılmış sonuçların İNTES yönetimine gönderileceği, toplulaştırılmış sonuçlarda
ankete katılan firmaların unvanlarına ve kaç firmanın katıldığına dair herhangi bir bilginin
olmayacağı, bu bilgilerin kamuoyu ile de paylaşılmayacağı belirtilmektedir. Bunun yanı
sıra, bildirime konu çalışma ile fiyatı piyasa dışı faktörler tarafından belirlenme olasılığı
olan girdilerin fiyatlarındaki değişimin takip edilmesinin ve gerek bölgesel gerekse ulusal
çapta fiyat değişimleri tespit edilen her bir girdideki gelişmenin analiz edilmesinin
amaçlandığı ifade edilmektedir. Kuruma taslak olarak gönderilen anket formunda,
sorularda ticari sır mahiyetinde hiçbir bilginin istenmediği, tüm cevapların anonim olarak
toplandığı, hangi firmanın ne cevap verdiğinin bilinmemekte olduğu açıklamasına yer
verilmektedir.
(12) Bildirime konu anket çalışması sonucunda firmaların cevaplarına göre “İnşaat Maliyeti
Endeksi” adı verilen bir endeks oluşturulacaktır. Üye firmaların endekse dâhil olması için
tüm soruları cevaplama şartı aranmamakta, yalnızca bir soruya cevap vermesi dahi
endekse dâhil olmasını sağlamaktadır. Buna ek olarak endeksin oluşturulması
aşamasında tüm firmaların cevaplarının aynı ağırlıkta olacağı belirtilmektedir. İnşaat
maliyeti endeksi ile sektör genelinde inşaat maliyetlerindeki toplam artış oranının ortaya
koyulması planlanmaktadır. Bunun yanı sıra, çalışma sonucunda ankete konu girdilerde
maliyetinin arttığını belirten firma sayısı ile azaldığını belirten firma sayısı arasındaki
farkın endekslenmesi ile oluşturulacak değerin ilgili girdinin maliyetindeki ani sıçramaların
tespitinde ya da uzun vadede maliyetlerdeki trendin gözlemlenmesinde kullanılacağı
ifade edilmektedir. Anket çalışması sonucunda İNTES üyeleri ve kamuoyu ile
paylaşılacak sonuçları aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür:
- Her bir girdi bazında artış eğilimi olup olmadığı,
- Sektör genelinde inşaat maliyetindeki toplam artış oranını gösteren inşaat
maliyeti endeksi.
(13) Her bir girdi bazında bölgesel fiyat değişimlerinin tespit edilebileceği, ancak, kamuoyu ile
sadece ülke genelindeki girdi bazlı artış eğilimi olup olmadığının paylaşılacağı
bildirilmektedir. Bu nedenle, İNTES’ten bölgesel fiyat değişimlerine ilişkin analizin nasıl
yapılacağı ve bu çalışmaya ilişkin amaca yönelik olarak ek bilgi talebinde bulunulmuştur.
(14) İNTES tarafından gönderilen cevabi yazıda bölgesel bazlı herhangi bir bilginin kamuoyu
ile paylaşılmayacağı, anket sonuçlarından herhangi bir girdi fiyatındaki artışın belirli
coğrafi pazarlar özelinde gerçekleştiğinin tespit edilmesi durumunda konunun başta
Kurum olmak üzere ilgili mercilere aktarılması için İNTES yönetimi ile paylaşılacağı,
bölgesel bazlı yapılacak analizlerde söz konusu fiyat artışını makul kılacak bir unsur
bulunup bulunmadığının dikkate alınacağı ifade edilmiştir. Ayrıca İNTES yönetimi ile
paylaşılacak bilgilerin yine bölge bazında toplulaştırılmış şekilde olacağı ve firma bazlı
herhangi bir bilginin yer almayacağı belirtilmiştir.
18-03/31-18
4/11

(15) Bildirim Formunda, inşaat sektörüne girdi temin eden çimento, demir, seramik ve hazır
beton gibi sektörlerde fiyatların rekabetçi piyasa yapısı dışında belirlenebildiği, söz
konusu durumun Kurul’un geçmiş kararlarında da net bir şekilde ortaya konulduğu
belirtilmektedir. Bu doğrultuda, bildirime konu proje ile ulaşılmak istenen amacın inşaat
sektöründeki temel girdilerin hem bölgesel hem ulusal çaptaki fiyat değişmelerinin analiz
edilmesi ve rekabet dışı fiyat artışlarının tespit edilmesi durumunda başta Kurum olmak
üzere ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bilgi verilmesi olduğu ifade edilmektedir.
(16) Anket çalışmasının bir diğer amacının da sektöre ışık tutmak olduğu, hâlihazırda inşaat
maliyetlerinin takip edilebileceği herhangi bir endeksin bulunmadığı, bu nedenle sektörde
orta ve uzun vadedeki gelişmelerin anlaşılması açısından bu tür bir endeksin yardımcı
olacağı belirtilmektedir.
(17) INTES tarafından bildirime konu anket çalışmasının İNTES’ten bağımsız bir şirket olan
TREND ECO tarafından yürütüleceği belirtilmektedir. TREND ECO’nun yetkili
müdürünün ya da şirket ile ilintili herhangi kişinin İNTES ya da İNTES üyeleri ile
doğrudan ya da dolaylı olarak herhangi bir bağlantısının bulunmadığı, anket sonuçlarının
İNTES yönetimi ve İNTES üyeleri ile paylaşılmaması konusunda TREND ECO ile
herhangi bir gizlilik sözleşmesinin mevcut durumda imzalanmamış olduğu, ancak,
Kurul’un kararı ertesinde gizlilik sözleşmesinin hayata geçirileceği beyan edilmektedir.
G.4. Bildirime Konu İşleme İlişkin Üçüncü Taraflara Ait Görüşler
(18) İnceleme konusu anketin ilgili pazardaki potansiyel etkilerine ilişkin olarak inşaat
malzemeleri ve inşaat hizmetleri alanında faaliyet gösteren çeşitli teşebbüs ve teşebbüs
birliklerinden görüş talebinde bulunulmuştur. Kuruma cevap yazısı gönderen
teşebbüslerin görüşleri aşağıda sunulmaktadır:
- (…..), ilgili anket çalışmasının rekabeti kısıtlayıcı bir etkisi olup olmadığına
dair herhangi bir görüşleri olmadığını,
- (…..), söz konusu anket çalışmasının rekabeti kısıtlayıcı bir etki
yaratmayacağını,
- (…..), söz konusu anket çalışmasının bilgi edinme, kamuoyunu
aydınlatma amacı taşıması nedeniyle rekabet ihlali yaratmayacağını,
- (…..), ankete katılan teşebbüslerin ticari sır sayılabilecek verilerini
paylaşmasının bilgi değişimi yoluyla rekabete aykırı davranışlara müsait
bir ortam yaratabileceğini, Kurul’un muafiyet kararını vermeden önce
anket sorularının tamamını görmesi gerektiği, anket sonuçlarının İNTES
üyeleri ve İNTES üyesi dışındaki teşebbüsler ile eş zamanlı paylaşılması
gerektiğini, üyeler ile üye olmayan teşebbüslerle paylaşılan metinlerin
farklı olmaması gerektiğini ve anket sonuçlarının internet sitesinde
yayınlanacağının en az bir hafta önceden ve birkaç kez medya aracılığı ile
kamuoyuna duyurulması gerektiğini,
ifade etmektedir.
G.5. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bakımından Değerlendirme
(19) Bildirime konu anket çalışması, İNTES’in bağımsız bir danışmanlık şirketi aracılığıyla
üyelerinden bir önceki aya ilişkin girdi maliyetlerinin artış veya azalışına yönelik bilgiler
talep etmesini, söz konusu bilgilerin derlenerek bir endeks oluşturulmasını ve söz konusu
girdiler bazında artış eğilimi olup olmadığının tespit edilerek inşaat maliyetindeki toplam
artış oranının İNTES yönetimi ve kamuoyu ile paylaşılmasını konu edinmektedir.
18-03/31-18
5/11

(20) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrası “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan
veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve
yasaktır.” hükmünü haizdir. Bu bağlamda planlanan bilgi paylaşımının rakipler arasında
koordinasyona yol açabilecek nitelikte bir bilgi paylaşımı olup olmadığının
değerlendirilmesi gerekmektedir.
(21) Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’un (Kılavuz) 40-89 numaralı
paragraflarında, bilgi değişiminin pazardaki rekabete etkisi açısından değerlendirilmelere
yer verilmektedir. Buna göre, bilgi değişimi rakipler arasında doğrudan veya meslek
kuruluşları gibi teşebbüs birlikleri, pazar araştırma kuruluşları ve benzeri üçüncü taraflar
veya teşebbüslerin tedarikçi ya da dağıtım ağı yoluyla dolaylı olarak gerçekleşebilir. Bilgi
değişiminin rekabet üzerindeki olası etkileri her somut olayın kendine has özellikleri
bakımından incelenmesi gerekmektedir. Bilgi değişiminin, 4. madde kapsamında rekabeti
kısıtlama etkisinin bulunması için fiyat, üretim miktarı, ürün kalitesi, ürün çeşitliliği ya da
inovasyon gibi rekabet parametrelerinden en az biri üzerinde olumsuz etki doğurabilecek
nitelikte olması gerekir. Rekabeti kısıtlayıcı etkilerin değerlendirilmesinde, ilgili pazarın
özellikleri ile bilgi değişiminin nitelikleri dikkate alınır. Pazarın özellikleri bakımından
özellikle pazarın şeffaflığı, yoğunlaşma derecesi, karmaşıklığı, istikrarı ve firmaların
benzerlikleri gibi unsurların değerlendirilmesi gerekmektedir.
(22) Şeffaf pazarlarda işbirlikçi sonuçların ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir. Dolayısıyla
pazarın bilgi değişimi öncesi ve sonrasındaki şeffaflık düzeyi ile bilgi değişiminin bu
düze