1/29

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-3-23 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 17-26/397-176
Karar Tarihi : 09.08.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Nimet KAVAK, Cansu TOPAK KORKMAZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - İncekaralar Tıbbi Cihazlar Ticaret A.Ş.
Nasuh Akar Mah. 1404. Sok. No:16 Balgat Çankaya/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Amerika Birleşik Devletleri’nde kurulu lllumina Inc.'in
Türkiye'de tek yetkili distribütörü olan İncekaralar Tıbbi Cihazlar Ticaret A.Ş.'nin
Miseq cihazlarda kullanılan reaktif kitlerde aşırı fiyatlama yapmak suretiyle hakim
durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kuruma yapılan başvuruda özetle,
- Şikayetçinin yaşam bilimleri ve moleküler tanı alanında çeşitli şirketlere ait test,
tanı kitleri, reaktif kit ve cihazlardan oluşan ürünlerin dağıtımı ve satışı ile iştigal
ettiği,
- Şikayet olunan İncekaralar Tıbbi Cihazlar Ticaret A.Ş’nin (İNCEKARALAR) ise
merkezi Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) bulunan Illumina Inc’in (ILLUMINA)
Türkiye’deki tek yetkili distribütörü olduğu,
- ILLUMINA tarafından üretimi yapılan ve yeni nesil dizileme tekniği ile embriyonun
genetik kodlarının ortaya çıkarılması için kullanılan Miseq marka cihazlarını
İNCEKARALAR’dan satın alarak kit karşılığı ihale kapsamında kamu
hastanelerine teslim edildiği,
- Söz konusu cihazların sadece İNCEKARALAR tarafından satılan reaktif kitler ile
çalışabildiği, bu kapsamda gerek ihale kapsamındaki taahhütleri yerine
getirebilmek gerekse, yeni açılacak ihalelerde söz konusu cihazın kullanılabilmesi
için reaktif kitlerin zorunlu olduğu,
- Miseq cihazlarında kullanılan reaktif kitler için İNCEKARALAR’dan fiyat teklifi
alındığı, söz konusu fiyat teklifi alınırken taahhüt verilen bir kısım ihalelerin
sözleşmelerinin devam ettiği,
- Dolar kurunun 2016 yılına göre önemli derecede artmış olduğu ve alımların %(…..)
oranında artmasının beklendiği hususlarının İNCEKARALAR’a iletildiği,
İNCEKARALAR tarafından ise söz konusu fiyat teklifine ilişkin, “(…..) Bey, gerek
supply contract’ın (…..) tarihinde sona ermesi, gerekse etik olmayan
davranışlarınız, (illumina ile gerek yurt içi gerekse yurtdışında görüşme) sonucu
fiyatlar yeniden revize edilmiş ve teklif hazırlanarak incelemenize sunulmuştur”
cevabının verildiği ve e-posta ekinde söz konusu teklifin sunulduğu,
- Miseq cihazlarda kullanılan reaktif kitler için 2017 yılında alınan fiyat teklifinin 2016
17-26/397-176
2/29

yılı fiyatları ile karşılaştırıldığında ciddi oranda artırıldığı,
- Söz konusu artışın şikayetçinin üretici ILLUMINA ile ihale süreçlerinde fiyatlama,
stok, lojistik gibi alanlarda yaşanan problemlerin aktarılması amacıyla
gerçekleştirilen görüşmenin cezalandırılması maksadıyla yapıldığı,
- Kit fiyatlarında yaşanan söz konusu artışın kamu ihalelerini karlı olmaktan
çıkaracağı ve sonuç olarak ciddi bir maliyete katlanılan Miseq cihazlarından
faydalanılamayacağı,
- Miseq cihazlarında ILLUMINA tarafından üretimi yapılan ve Türkiye’de sadece
İNCEKARALAR tarafından satışı yapılan reaktif kitlerin kullanılabildiği, söz konusu
pazarda İNCEKARALAR’ın hakim durumda olduğu ve bu hakim durumunu ayrımcı
ve fahiş fiyatlama yapmak suretiyle kötüye kullandığı
iddia edilerek Kurum nezdinde işlem tesis edilmesi talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.03.2017 tarih ve 2190 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 14.04.2017 tarih ve 2017-3-23/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu,
27.04.2017 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul) toplantısında görüşülmüş ve 17-14/199-M sayı
ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 18.07.2017
tarih ve 2017-3-23/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- İNCEKARALAR hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
(4054 sayılı Kanun) 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- İNCEKARALAR’ın eylemlerinin 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal
oluşturmamasını teminen miktara ve diğer satış koşullarına bağlı fiyat listelerini
müşterilerine şeffaf bir şekilde bildirmesi yönünde 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca İncekaralar Tıbbi Cihazlar Ticaret A.Ş.’ye
görüş bildirilmesi gerektiği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan: İNCEKARALAR
(5) İNCEKARALAR, medikal ve laboratuvar sistemlerinin ithalatı ve satışı, sağlık sektörü ve
sanayi alanlarına ileri teknoloji sistem ve cihazIarın sağlanması, satış ve satış sonrası
hizmetlerin sunulması, anahtar teslimi hastane, sanayi tesisi ve laboratuvar projelerinde
danışmanlık hizmeti sunulması alanlarında faaliyetlerini sürdürmektedir. İNCEKARALAR,
sağlık ve endüstri sektörlerinde uluslararası bilinirliğe sahip markaların Türkiye
temsilciliğini de yürütmektedir.
(6) İNCEKARALAR’ın proje faaliyetleri, hastane ve her türlü Ar-Ge laboratuvarı konusunda
yeni yatırımcılara yönelik, proje öncesi danışmanlık ve fizibilite çalışması ile birlikte,
yatırım için gerekli donanım ihtiyaçlarının saptanması, inşaat, montaj, aplikasyon,
kullanıcı eğitimi, bakım ve servis de dahil olmak üzere ihtiyaçların tek elden temin
edilmesi, işletme danışmanlığı verilmesi, mevcut hastane, Ar-Ge ve kalite kontrol
laboratuvarlarının modernizasyonu olarak sayılabilir. Ayrıca üniversite hastanelerine, İl
Özel İdarelerine, Vakıf Hastanelerine, Sağlık Bakanlığı Hastanelerine doğrudan satış
yaptığı ve kamu ihalelerine iştirak ettiği ifade edilmiştir. İNCEKARALAR’ın İllumina
markası dışında Miseq muadili cihaz ve reaktif kit satışı bulunmamaktadır.

17-26/397-176
3/29

I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektör Hakkında Bilgi1
(7) Başvuru konusu şikayetin olduğu yeni nesil dizileme (sekanslama) pazarının dünyada
yeni oluşmaya başladığı, diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de bu yeni teknolojinin
ticari anlamda yaygınlaşmamış olduğu, dolayısıyla bu pazara yönelik olarak mevcut
durumda sağlıklı istatistiki veriye ulaşma imkanı olmadığı belirtilmektedir.
(8) İNCEKARALAR tarafından Türkiye’de dağıtılan, üreticisi ve patent sahibi ILLUMINA olan
Miseq cihazlar DNA sekanslama (dizileme) sistemleri içinde yer almaktadır. Sekanslama
sistemleri de daha geniş küme olan moleküler tanı2 alanında kullanılan birçok yöntemden
biridir3.
(9) Sekanslama sistemleri “Sanger tabanlı” ve “yeni nesil dizileme” olarak ikiye ayrılmaktadır.
Sanger tabanlı DNA dizileme yöntemi4, hedef DNA bölgelerinin dizisini ortaya çıkarmakta
kullanılan, günümüzde doğruluk bakımından altın standart olarak kabul edilen bir
yöntemdir. Yeni nesil dizileme yöntemi ise hız, kapasite ve ölçebildiği gen büyüklükleri
bakımından Sanger5 yönteminden çok üstün yanlara sahiptir. Bununla birlikte yeni nesil
dizileme yöntemleriyle ulaşılan sonuçlar farklılık arz ettiğinde veya alışılmadık tanı söz
konusu olduğu durumlarda odaklanılan gen bölümünün doğrulaması Sanger tabanlı
sistemler ile gerçekleştirilmektedir. Örnek olarak, Sanger tabanlı sistem bir kişinin DNA
dizilemesini 10 günde yapabilirken yeni nesil dizileme cihazları ile 100 kişinin DNA
dizilemesi bir günde yapılabilmektedir. Öte yandan Sanger sistemlerin çok uzun genleri
analiz edecek kapasitesinin olmadığı6 ancak yeni nesil sistemlerle odaklanılan genin bir
bölümünde doğrulama amaçlı kullanıldığı ifade edilmektedir.
(10) MEDSANTEK tarafından gen sayısı çok fazla ise yeni nesil dizileme cihazı ile bu soruların
tamamına hızlı bir şekilde cevap bulunabildiği örnek olarak kalıtsal genetik hastalıklarda,
yüzlerce potansiyel bölgenin tek bir seferde incelenebildiği, normalde aylar, yıllar
sürebilecek süreçlerin birkaç saat gibi kısa bir sürede sonuçlandırılabildiği ifade
edilmektedir.

1 Bu bölümün hazırlanmasında teşebbüslerden gelen bilgilerden yararlanılmıştır.
2 Şikayetçinin ifadesine göre, moleküler tanı alanında Becton Dickinson (BD Max, BD Viper sistemleri),
AmoyDx (Moleküler Onkoloji parametreleri), Qiagen (Hematoloji, Mikrobiyoloji Realtime PCR, Pyrosekans)
cihazları da bulunmaktadır. Ancak, bu cihazlar Miseq sisteminin yaptığı uygulamaları yapamamaktadır.
Miseq sistemi yeni nesil dizileme cihazıdır ve DNA'nın nükleotid dizisini (ATGC) çıkarmaktadır. Yine
başvuru sahibi, Miseq sisteminin dünyaca kabul görmüş veri kalitesinin, şikayetçi de MiSeq cihaz ve
reaktifleri ile çalışmaya yönlendirdiğini ifade etmiştir.
3 Örneğin moleküler tanı amacıyla kullanılan yöntemlerden biri olan real time sistemlerin (Roche, Qiagen,
Becton Dickinson gibi) DNA dizilemesini yapamadığı, bu nedenle sekanslama sistemleri ile aynı amaç için
kullanılamayacağı belirtilmiştir. Real time sistemlerin de sekanslama sistemlerinin yapamadığı miktar tayini
yapabildiği ifade edilmiştir.
4 DETA-GEN yetkilisi tarafından İnsan Genom projesinin bu sistem ile başladığı ifade edilmiştir. GENOMED
tarafından da bu projenin Sanger ile 13 yıl gibi uzun bir sürede yürütüldüğü ifade edilmiştir.
5 Applied Biosystems, Thermo Fisher Scientific, Medsantek ve Genomed bu alanda faaliyet göstermektedir.
6 Genomed tarafından Sanger sekanslama ile 800 baz dizilenebilirken, yeni nesil sekanslama ile
milyonlarca baz genin dizilenebildiği ifade edilmiştir.
17-26/397-176
4/29

(11) Hacettepe Üniversitesi’nden Yrd. Doç. Dr. Ekim TAŞKIRAN tarafından da Sanger
cihazların yeni nesil dizileme cihazlarına genel olarak ikame olmadığının kabul edildiği,
Sanger‘in eski nesil olduğu ifade edilmiştir. Bununla birlikte, Sanger ve yeni nesil dizileme
cihazlarının tek gen incelemesinde ikame olarak kabul edilebileceği, örneğin halihazırda
Sanger yöntemi ile teşhis edilebilecek bir ailevi akdeniz ateşi hastalığının teşhisi için yeni
nesil dizileme cihazı kullanmanın lüks olduğu aynı işin Sanger ile yapılabildiği belirtilmiştir.
(12) Yine genetik tanı alanında faaliyet gösteren L.E.S. Mikrogen Genetik Tani Merkezi Ltd.
Şti. yetkilisi Sanger ve yeni nesil dizileme (NGS-yeni jenerasyon dizileme) cihazlarının,
ikisinin de genetik şifrenin dizilenmesi alanındaki cihazlar olduğunu, Sanger’in altın
standart olmakla birlikte daha küçük boylu dizileri analiz ederken, yeni nesil cihazların
hem miktar hem de alan olarak daha büyük dizileri analiz ettiğini, yeni nesil cihazların
güvenilirliğinin Sanger'e göre daha düşük olduğunu, yeni nesil dizileme cihazı ile bulunan
sorunların Sanger ile ayrıca kontrol edilebildiğini, bazı standart durumlarda ise bu kontrole
gerek olmadığı, bu nedenle Sanger ve yeni nesil cihazların bazen tamamlayıcı (kontrol
amaçlı kullanıldığında) olarak bazen de ikame olarak (kısa gen dizilerinin taranmasında)
kullanıldığını ifade etmektedir.
(13) Bu anlamda söz konusu sistemlerin birbirinin yerine kısıtlı bir alanda kullanılabildiği,
Sanger sisteminin daha çok doğrulama amaçlı kullanıldığı ve bu yönüyle tamamlayıcı
nitelikte olduğu, bununla birlikte bazı alanlarda ikame olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.
(14) Şikayetçi ve İNCEKARALAR’dan alınan bilgiye göre, yeni nesil dizileme pazarında
dünyada dört sistem mevcuttur: Bunlar, Illumina7 (Örn: Miseq)8, Thermo Fisher Scientific
(Örn: İontorent), Pacific Biosciences ve Oxford Nanopore Technologies'dır9. Bunlardan
ilk ikisi Thermo Fisher Scientific ve Illumina, moleküler tanıya yönelik kullanıma uygun
sistemlerdir10.

7 DETA-GEN yetkilisi tarafından Kızılay tarafından yürütülen Türkök projesi için Acıbadem hastanesinde
İllumina marka cihaz kullanıldığı belirtilmiştir.
8ILLUMINA tarafından üretilen cihazlar kapasite ve diğer özellikler bakımından farklılaşmakta, bu markanın
teşebbüslerin farklı ihtiyaçlarına yönelik olarak Miniseq, Miseq, Nextseq, Highseq ve Novaseq adında
cihazları bulunmaktadır.
9 İNCEKARALAR tarafından, sekanslama pazarında diğer kategorisinde rakip olarak Çin ve Kore’de
üretilen markasız (no-name) sistemler olduğu ifade edilmektedir. İNTRON yetkilisi ile yapılan telefon
görüşmesinde Qiagen gene reader sisteminin de yeni nesil dizileme sistemi olduğu ancak aynı işi
yapamadığından Qiagen’nin Türkiye distribütörü ATQ’nun da Acıbadem Hastanesi tarafından düzenlenen
ihaleye Illumina ile girdiği belirtilmiştir.
10 Şikayetçiden alınan bilgiye göre Pacific Biosciences ve Oxford Nanopore Technologies’in pazar payının
çok düşük (%(…..)) olduğu, araştırma amaçlı kullanıldığı, DNA dizileme işi yapan start-up firmaları olduğu
ancak piyasada bu cihazlara yönelik tanı kitinin bulunmadığı belirtilmiştir.
17-26/397-176
5/29

(15) Yeni nesil dizileme sistemleri patentli teknolojileri gereği kapalı sistemlerdir ve çalışması
için reaktif kit takılması zorunludur. Sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin ve
uzmanların tamamı tarafından, her iki yeni nesil dizileme sisteminin de (Illumina ve
Thermo Fisher) sadece kendi markası ile uyumlu reaktif kitler ile çalışabildiği ifade
edilmektedir11. Reaktif kitler tek seferlik kullanıma uygundur. Reaktif kitlerde yan sanayi
ürün bulunmamaktadır. Bununla birlikte, reaktif kitlere takılan tanı kitleri12 ise birden fazla
marka ile uyumlu olarak üretilebildiğinden burada bir marka sınırlaması söz konusu
olmayıp sistemler bu açıdan da açık sistem olarak nitelendirilmektedir. Türkiye’de
MEDSANTEK ve GENOMED tarafından satılan Thermo Fisher markası pazardaki diğer
ana rakip konumundadır. Ancak teşebbüsler tarafından Illumina’nın kullanımının kolay
olduğu ve kaliteli veri sağladığı bu nedenle pahalı olmasına karşın özel hastanelerce de
tercih edildiği belirtilmektedir13. Kamu hastanelerinde de çoğu zaman ihale
şartnamelerine göre Illumina’nın talep edildiği ancak mevzuat gereği ekonomik olan
cihaza yönlenilmesi hallerinde Thermo Fisher’ın tercih edilebildiği ifade edilmektedir.
Örnek olarak görüşülen Yrd. Doç. Dr. Ekim TAŞKIRAN tarafından Hacettepe’de Illumina
cihaz bulunmadığı ifade edilmiştir. Bazı teşebbüsler tarafından Thermo Fisher’ın
İllumina’ya göre hata payının daha yüksek olduğu ifade edilmiştir. Bu kapsamda yardımcı
doçent görüşlerini “1-100 arasında numaralandırarak örnek vermek gerekirse, lllumina
40-100 birim okuma kapasitesine sahiptir. Thermo ise alt banda hitap etmektedir. Ör: 0-
70 okuma kapasitesine sahiptir, Ion Proton ile Nextteq modelleri açısından Thermo ve
lllumina markaları örtüşebiliyor. Fakat, tam anlamıyla rakip oldukları ifade edilemez.
Rekabetten ziyade iki cihaz arasında tercih yapılması söz konusudur.” şeklinde ifade
etmiştir.
(16) Başvuru konusunu oluşturan reaktif kitlerin farklı türleri ve ebatları (cycle) bulunmakta,
reaktif kitlerin ebatlarına göre çekim yapabileceği örnek sayısı değişmektedir.
Teşebbüsler tarafından reaktif kitlerin kullanım süresinin 4-6 ay arasında değiştiği ifade
edilmekle birlikte bu süre toplamda açılmadan kullanılabileceği süreyi ifade etmektedir.
Yukarıda da ifade edildiği gibi reaktif kitler tek kullanımlıktır. Bir kez kullanıldığında kaç
hastaya ait gen dizilemesinin yapıldığına bağlı olarak maliyete olan etkisi değişmektedir.
Bu konuda Yrd. Doç. Dr. Ekim TAŞKIRAN tarafından reaktif kitlerin kendi içindeki skala
anlamında da birbirine ikame olamayacağı, örneğin 300 cycle'lik bir kitin 500 cycle'lik kit
yerine kullanılamayacağı, kullanılması halinde çalışmanın başarısız olmasına veya
ekonomik olarak zarara yol açacağı, cycle'lardaki farklılıklara göre okuma uzunluğunun
değiştiği ifade edilmiştir.

11 Dünya'da üretilen tüm birleşik parçalar, aksesuarlar gibi, reaktif kitlerin de Illumina cihazlara takılan,
cihazların "içinde" olan parçalar olduğu, üretim standartları, üreticilere göre değişen teknoloji ve tercihler ve
de kalite üretim sistemleri gereği söz konusu kitlerin de ILLUMINA tarafından üretildiği, bununla birlikte
Illumina cihazların (Miseq de dahil) açık sistemler olduğu ve hemen hemen dünyada üretilmekte olan tüm
tanı kitleriyle çalışma imkanı sunduğu ifade edilmektedir.
12 Tanı kiti satışı alanında faaliyet gösteren teşebbüsleri, MEDSANTEK, ATQ, GEN ERA, GENOMED,
BioDPC, INTRON, İNVİTRO olarak sıralamak mümkündür. Bu teşebbüsler distribütörlerden cihaz satın
alarak kit karşılığı ihalelere girebilmekte, bu arada tanı kiti satışı da yapmaktadır.
13 Şikayetçi, Illumina Miseq sistemlerinin dünyada da adet bakımından %(…..) pazar payı ile tercih edildiğini
ifade etmektedir.
17-26/397-176
6/29

(17) İllumina uyumlu reaktif kitlerin Türkiye’deki tek satıcısı konumunda olan İNCEKARALAR
tarafından14, bu reaktif kitlerin yurtdışından herhangi bir engel olmadan ithal edilebildiği,
ancak yurtdışından getirilen kitlerin herhangi bir garantisinin bulunmadığı ifade
edilmektedir. Bir diğer deyişle bu ürünler özelinde "üretici firma tarafından eğitilmiş
sertifikalı uzmanı ve satış sonrası servis ve garanti hizmeti" verilmediği vurgulanmaktadır.
(18) Teşebbüsler tarafından dünyada toplam 150 civarında kit üreticisi firma olduğu tahmin
edilmektedir15. Dünyada üretilen hemen tüm tanı kitlerinin Illumina cihazları ile uyumlu
olduğu ifade edilmektedir.
(19) İNCEKARALAR ihalelere cihaz ve kit gibi ürün satışı için girmekte, buna karşın şikayetçi
ve rakibi konumundaki teşebbüsler de daha çok çeşitli kuruluşlar tarafından yapılan
hizmet ihalelerine girmektedir16. Şikayetçi ve rakipleri bu tür cihazları satın alarak
hastanelerin açtıkları "hizmet alımı" ihalelerine iştirak etmektedirler. Şikayetçi gibi
teşebbüsler (distribütörü olunan markalar haricinde) ihalelere girerken ana distribütörden
aldıkları yetki belgelerini sunmaktadırlar. Bu kapsamda şikayetçi, Pamukkale Üniversitesi
tarafından 2016-2017-2018 yıllarına ilişkin düzenlenen ihaleye girebilmek için
İNCEKARALAR tarafından sağlanan yetki belgesini dosya kapsamında sunmuştur.
(20) Dizileme cihazları, üretim maliyetleri içinde ar-ge faaliyetlerinin büyük yer kapladığı
yüksek teknolojili ürünlerdir. Sektörde bir cihazın ortalama ömrünün 5-7 yıl olduğu kabul
edilmektedir. Gerek dizileme cihazlarının, gerekse de bu cihazların yedek parça, sarf
malzemesi ve teknik servis maliyetleri oldukça fazladır. Ancak yine de yedek parça, sarf
malzemesi ve bakım-onarım maliyetlerinin toplam maliyet içindeki payı görece düşük
kalmaktadır. Bunun sebebi, cihaz maliyetlerinin, yedek parça, sarf malzemesi ve teknik
servis maliyetlerine kıyasen oldukça yüksek olmasıdır. Belli bir marka tıbbi görüntüleme
ve teşhis cihazının satın alınmasından sonra başka bir marka cihaza geçilmesi zor
olduğundan, bu durum müşteriler tarafından ekonomik açıdan makul bulunmamaktadır.
Nitekim söz konusu cihazların değiştirilmesinde öncelikle cihazın maliyetinden kaynaklı
bir geçiş maliyeti bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, yeni cihazın kurulumu, teknik personel
tarafından cihazın kullanımının öğrenilmesi gibi maliyetler ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla
belli bir marka cihazdan başka bir marka cihaza geçişte, müşteriler yüksek maliyetlerle
karşılaşmaktadır.
(21) Ar-ge faaliyetleri ve ileri teknoloji gereksinimi nedeniyle, üreticilerin katlandığı maliyetlerin
yeni nesil dizileme cihazlarının fiyatlarına yansıdığı ve bu cihazların fiyatlarının milyon
dolarları bulabildiği görülmektedir. Söz konusu cihazların üretimi için teşebbüsler
tarafından yüksek maliyetlere katlanılması gerektiğinden, bu pazara girişler oldukça sınırlı
kalmaktadır. Ayrıca yüksek maliyetlere katlanılarak üretilen bu cihazlar ve bunlara ait
yedek parça ve sarf malzemelerinin büyük bir kısmı patent haklarıyla korunduğundan, bir
üreticiye ait ürünler başka bir teşebbüs tarafından üretilememektedir.
(22) ILLUMINA mevcut durumda Türkiye pazarında sadece İNCEKARALAR ile çalıştığından
Illumina cihazları satışında tek yetkili distribütör İNCEKARALAR’dır.

14 Şikayetçi tarafından, Illumina reaktif kitlerin yurt içerisinde tek yetkili distribütörü İNCEKARALAR'dan
temin edilebildiği, yurtdışındaki satışı ise çeşitli ülkelerde tayin ettiği distribütörleri veya kendi temsilcileri
vasıtasıyla olduğu, her distribütörün veya temsilcinin sorumlu olduğu bir veya birden çok ülke olabildiği,
tayin edildiği bölge dışına satış yapmaması gerektiği, aksi takdirde bayilik veya distribütörlük sözleşmesinin
ILLUMINA tarafından feshinin söz konusu olabildiği, piyasadan alınan duyumlara göre farklı firmaların
yurtdışından ürün temin etmeyi denediği ancak ILLUMINA tarafından bu yolun bir müddet sonra
engellendiği ifade edilmiştir.
15 Kitler konusunda Türkiye'de de öne çıkan firmalar, Agilent Technologies, Roche-Kapa Biosystems,
Roche–NimbleGen, Life Tech–bn, Qiagen, Multiplicom, Otogenetics, PacBio, Bioo Scientific, IDT xGen,
Beckman, Archer, Epigentek, EpiCenter, Clontech şeklinde sıralanabilir.
16 İNCEKARALAR mevcut durumda hizmet ihalelerine girmemektedir.
17-26/397-176
7/29

(23) Cihaz pazarına göre alt pazar olarak nitelebilecek hizmet ihalelerine giriş pazarında
şikayetçiden alınan bilgiye göre, Miseq ile moleküler tanı alanında pazara girme
konusunda genel anlamda bir sınırlama bulunmamaktadır. Pazarın büyük kısmını kamu
hastaneleri bünyesindeki laboratuvarlara yerinde hizmet sağlanması veya kit karşılığı
cihaz kapsamındaki satışlar oluşturmaktadır. Dolayısıyla pazara giriş için kamu
ihalelerinde aranan yeterlilik koşullarına sahip olunması, bazı kamu ihalelerinde üretici
firmadan veya onun yurtiçindeki temsilcisinden (Örn: İNCEKARALAR) yetki belgesi
alınması istenilmektedir.
(24) İlk yatırım maliyetine ilişkin olarak şikayetçi tarafından, Miseq cihaz için yaklaşık (…..) TL
ile (…..) TL arasında değişen yatırım gerektirdiği, cihazın kullanımı için bazı ek cihazlar
ve laboratuvar gereçlerinin gerekli olduğu, bu maliyete, çoğu kamu hastanesinin
laboratuvar altyapısının elverişli olmaması veya çalışılan yerde daha önce herhangi bir
laboratuvar olmaması nedeniyle inşaat ve tefrişat maliyetlerinin de eklenebildiği, bu
maliyetlere de ihaleyi kazanan firmaların katlandığı dolayısıyla kamu hizmet ihalelerinde
toplam altyapı gereksinimine bağlı olarak (…..) TL - (…..) TL arasında değişen yatırımın
gerekli olacağı ifade edilmektedir.
(25) Sektör hakkında tanıtıcı bilgilere yer verilmesinin ardından takip eden bölümde dosya
konusu başvuru ile ilgili sekanslama pazarı, tıbbi cihaz pazarına ilişkin önceki Kurul
kararları ışığında incelenerek, ilgili pazar hakkında bilgi verilecektir.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(26) Önaraştırmaya konu şikâyetin temelinde İNCEKARALAR’ın Illumina marka Miseq
cihazının kullanılması için gerekli reaktif kit pazarındaki eylemleri yer almaktadır. Bu
noktada şikâyete konu eylemin incelenebilmesi için, satışı gerçekleştirilen cihaza ait ürün
pazarına ve bu pazarla ilişki içerisinde olan reaktif kit pazarına yönelik değerlendirme
yapmak gerekmektedir.
(27) Dayanıklı malların oluşturduğu ve Miseq cihazların da içerisinde yer aldığı pazarlar,
zamanla tamamlayıcı ürün ve hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle “birincil” veya
“öncül” pazarlar olarak isimlendirilmektedir. Yedek parça, sarf malzemesi, tamir, bakım-
onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte kullanılan ve birincil ürünün satın alınmasıyla
veya satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan ürün ve hizmetlerin
bulunduğu pazarlar ise “ikincil” veya “ardıl” pazarlar olarak tanımlanmaktadır.
(28) Rekabet hukuku literatüründe, öncül ve ardıl ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların
tanımlanmasında i) söz konusu ürün ve hizmetlerin aynı pazara dahil edilip
edilemeyeceği, ii) eğer bu sonuca ulaşılamazsa ardıl ürün ve hizmetlerin yer aldığı
pazarların marka-spesifik tanımlanıp tanımlanamayacağı hususları değerlendirilmektedir.

17-26/397-176
8/29

(29) Pazarda şikâyete konu cihazla eşdeğer nitelikte cihazların bulunması öncül pazar
özelinde yapılacak ilgili ürün pazarı tanımlamasında dikkate alınacak bir unsur olarak
değerlendirilmektedir. Bunun yanında şikâyete konu cihaza ait reaktif kitler ile bu cihazın
rakibi konumunda olan tıbbi cihazlara ait reaktif kitlerin birbiriyle ikame edilip
edilemeyeceği hususu da ardıl pazarlara yönelik olarak yapılacak pazar tanımlamasında
önem arz etmektedir. Bu bağlamda yukarıda da ifade edildiği üzere yeni nesil dizileme
cihazları sadece kendi markalarında olan reaktif kitler ile çalışabildiğinden Thermo Fisher
marka bir cihaza (Örn: İontorent) uygun bir reaktif kit ILLUMINA’ya ait bir dizileme
cihazına (Örn: Miseq) uyum sağlamayacaktır. Bu anlamda reaktif kitler birbirleriyle ikame
edilememektedir17. Diğer bir ifadeyle, Illumina markalı bir cihaza sahip olan müşteri, rakip
markaların ikincil ürününe geçememekte ve bu durum söz konusu müşteriyi Illumina
markalı ikincil ürünlere bağımlı kılmaktadır.
(30) Tüm bunların yanında, yeni nesil dizileme cihazları maliyetli cihazlardır. Bu durum,
cihazlar bir kez satın alındıktan sonra bir başka marka cihaza geçiş maliyetinin yüksek
olması sonucunu doğurmakta ve böylelikle müşteriyi söz konusu cihazı kullanım ömrünün
sonuna kadar değiştirmemeye sevk etmektedir. Geçiş maliyetlerinin yüksekliğine tekabül
eden bu durum, ikincil ürünlerin fiyatlarının birincil ürüne göre düşük olması da göz önüne
alındığında daha da önem kazanmaktadır.
(31) Nitekim İNCEKARALAR tarafından müşterilerin veya son kullanıcıların reaktifleri
yurtdışından ithal edebildikleri için, "başka bir cihaza geçişi" ihtimal olarak
düşünmedikleri*, önemli bir kısım reaktif kitin, toplam genetik test veya DNA dizileme
maliyetine etkisinin son derece sınırlı olduğu ve kurumların hastalarına verdikleri test
sonuç maliyetlerine etkisi olmadığı18, son 4 yıl içinde bu sebeplere dayalı bir "başka
cihaza geçiş" vakasına rastlanmadığı ifade edilmiştir.
(32) Miseq cihazın ortalama kullanım ömrü beş yıldır19. Hassas ve yüksek teknoloji ürünü bir
cihaz olduğundan önlem amaçlı olarak bakım gerektirmektedir. Reaktif kitlerinin kullanım
ömrünün teşebbüsler tarafından 3 ay ile bir yıl arasında değişen süreler olduğu ifade
edilmiştir. Şikayetçi tarafından kullanım sıklığına göre toplam reaktif kit ihtiyacının yılda
20 ile 40 reaktif kit arasında olduğu açıklanmıştır. Buna göre ortalama beş yıl ömrü olan
bir MiSeq cihazın toplamda ortalama 150 reaktif kit ihtiyacı olacağı belirtilmiştir.
(33) Miseq güncel cihaz alım bedeli, şikayetçiye verilen son cihaz teklifi üzerinden, güncel kur
ile hesaplandığında (…..) TL 'dir. Bahse konu cihaz maliyeti dışında, cihazın
kullanılabilmesi için gerekli olan maliyetlere ise aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. Bu
hesaplamaya göre beş yıl ömrü olan bahse konu cihazın maliyeti hariç olmak üzere
katlanılması gereken toplam maliyet (…..) TL’dir.

17 Genel olarak tıbbi cihazların kendilerine özgü teknolojileri ve donanımları olduğu için, bu husus yalnızca
yedek parçalar için değil, Illumina markalı dizileme cihazlarına verilen bakım-onarım ve servis için de
geçerlidir. Illumina marka dizileme cihazı için verilecek olan servisle rakip markalı dizileme cihazlar için
verilecek olan servis arasında bazı farklılıklar olduğu, bu nedenle her iki servisin ikame edilemeyeceği
değerlendirilmektedir.
18 Ayrıca, söz konusu reaktifleri yurtdışından getiren şirketler, genelde hizmet alımı ihalelerine girdikleri için,
her zaman "test başına" fiyat teklifi vermekte oldukları, reaktif maliyetleri halihazırda test başına maliyetin
içine yedirilmiş olduğundan teklifte ayrı bir masraf kalemi olarak görünmediği ifade edilmiştir.
19 İNCEKARALAR tarafından MiSeq cihazının toplam tahmini kullanım ömrünün 7 yıl, ilk cihaz satış
bedelinin (…..) ABD Doları, 7 yıl boyunca katlanması gereken kit, yedek parça, sarf malzemesi ve bakım
gibi maliyetlerin toplam tutarının (…..) ABD Doları olduğu ifade edilmiştir.
17-26/397-176
9/29

Tablo 1: Şikayetçinin Sunduğu Cihazın Kullanım Süresi Boyunca Katlanılan Ardıl Maliyetler Çizelgesi
Ürün adı Ürün/Hizmet Alım
Periyodu
Ürün/Hizmet
Birim Fiyatı20 (TL)
Ürün/Hizmet Toplam
Fiyatı21 (TL)
Reaktif kiti Yıllık (30 kutu) (…..) (…..)
Ek cihaz maliyeti Tek Seferlik (…..) (…..)
Sarf maliyeti Yıllık (…..) (…..)
Yedek parça dahil teknik servis Yıllık (…..) (…..)
Toplam (…..)
Kaynak: Bakırköy KHB ihalesi örneği alınarak şikayetçi tarafından yapılan hesaplama.
(34) Kurul’un tıbbi teşhis ve görüntüleme cihazı sektörüne ilişkin kararları incelendiğinde, ardıl
pazar tanımlamalarında marka-spesifik pazar tanımlama anlayışının benimsendiği
görülmektedir. Gerek yukarıda yer verilen bilgiler gerek Kurul’un geçmiş tarihli kararları
da göz önünde bulundurularak, işbu dosya bakımından da marka uyumunun gerekliliğinin
değişmediği dikkate alındığında, marka-spesifik ardıl pazar belirlenebileceği
değerlendirilmektedir.
(35) Bu çerçevede, ilgili ürün pazarlarının, “yeni nesil dizileme cihazları pazarı” (öncül pazar),
“Illumina markalı yeni nesil dizileme cihazlarına yönelik yedek parça ve sarf malzemeleri
pazarı” (ardıl pazar) olarak belirlenebileceği, ancak bu aşamada kesin bir pazar tanımına
gidilmeden, şikayet edilen teşebbüsün hakim durumda olduğu varsayılarak kötüye
kullanma analizi yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(36) İlgili ürün pazarını oluşturan ürünlerin ülke içinde rekabet şartlarının bölgesel olarak
farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak ele alınmıştır.
I.3. Değerlendirme
(37) Şikayetçi tarafından öne sürülen iddialar, İNCEKARALAR’ın distribütörlüğünü yürüttüğü
Illumina marka Miseq cihazlarında Türkiye’de sadece İNCEKARALAR tarafından satışı
yapılan reaktif kitlerin kullanılabildiği, söz konusu pazarda İNCEKARALAR’ın hakim
durumda olduğu ve bu hakim durumunu ayrımcı ve fahiş fiyatlama yapmak suretiyle
kötüye kullandığı yönündedir.
(38) Başvuruda, ILLUMINA’nın Türkiye distribütörlüğünü yapan İNCEKARALAR’ın Miseq
cihazları ve reaktif kitlerinin şikâyetçiye sağlandığı, bununla birlikte 2017 yılında sunulan
fiyat teklifinin 2016 yılında sunulan fiyat teklifi karşısında fahiş seviyede olduğu, cihazların
kullanımı için söz konusu kitlerin zorunlu bir nitelik taşıdığı ve alternatif temin imkânının
da bulunmadığı ifade edilmektedir. Aşağıdaki Tablo 2’de reaktif kitler için İNCEKARALAR
tarafından teklif edilen fiyatlar bir önceki yılla mukayese edilerek sunulmaktadır. Fiyatların
satış adetleri ile ilişkisini görebilmek amacıyla parantez içinde 2016 için satılan 2017 yılı
için teklifte yer alan adetlere de yer verilmiştir.
Tablo 2: 2016 Şikayetçiye Satış Fiyatları ve 2017 Şikayetçiye Teklif Edilen Fiyatlar İçin Kutu Bazlı Reaktif
Kit Fiyatları ve Artış Oranları
Nano 500 cyle v2 500 cyle v3 150 cyle v3 600 cycle
2016 (ABD Doları) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (ABD Doları) (…..) (…..) (…..) (…..)
Değişim Tutarı (ABD Doları) (…..) (…..) (…..) (…..)
Değişim Oranı ~%(…..) ~%(…..) ~%(…..) ~%(…..)
Kaynak: Şikayet başvurusu
(39) Başvuru kapsamında sunulan yukarıdaki tabloda her ne kadar Nano 500 cyle reaktif kit
türü için (…..) ABD Dolarının baz fiyatı olduğu ifade edilse de- kararın ilerleyen

20 Teşebbüs tarafından yapılan hesaplamalarda 1 ABD Doları=3,5 TL esas alınmıştır.
21 Şikayetçi tarafından yapılan hesaplama hataları raportörler tarafından giderilmiştir.
17-26/397-176
10/29

bölümünde ayrıntılarına yer verileceği üzere- 23.06.2016 tarihinde revize edilen sözleşme
ekinde söz konusu reaktif kite ait alım adetinin düşürülmesi ile halihazırda ürün fiyatının
(…..) ABD Dolarından (…..) Dolarına yükseltildiği görülmekte, bu nedenle baz fiyat olarak
(…..) ABD Dolarının esas alınarak fiyat artışının %(…..) yerine, %(…..) olarak
güncellenmesi gerekmektedir.
(40) Yukarıda yer alan ve başvuru dilekçesi doğrultusunda sunulan tabloda şikayetçinin
kendisini 2016 yılı için sunulan fiyatlar ile 2017 yılı için sunulan fiyatları karşılaştırdığı
görülmektedir. Bu noktada, kararın ilerleyen bölümlerinde ifade edileceği üzere 2016
yılında şikayetçi İNCEKARALAR’dan rakiplerine kıyasla daha uygun fiyatlarda ürün satın
almaktadır. Bu bağlamda objektif zam oranlarını görebilmek amacıyla, şikayetçiye teklif
edilen 2017 fiyatlarının İNCEKARALAR tarafından satılan ürünlerin 2016 ortalama satış
fiyatları ile karşılaştırılması gerekmektedir.
Tablo 3: 2016 İNCEKARALAR Ortalama Satış Fiyatı, 2017 Yılı Şikayetçiye Teklif Edilen Fiyatlar İçin Kutu
Bazlı Reaktif Kit Fiyatları ve Artış Oranları
Nano 500 cyle v2 500 cyle v3 150 cyle v3 600 cycle
2016 Ortalama Satış
Fiyatları (TL)22
(…..) (…..) (…..) (…..)
2017 Yılı (TL23) (…..) (…..) (…..) (…..)
Değişim Tutarı (TL) (…..) (…..) (…..) (…..)
Değişim Oranı ~%(…..) ~%(…..) ~%(…..) ~%(…..)
Kaynak: Raportörler tarafından yapılan hesaplama
(41) Üstteki tabloda İNCEKARALAR 2016 ortalama satışları ile şikayetçiye teklif edilen fiyatlar
karşılaştırıldığında, nano 500 cycle için %(…..) ile değişim oranının diğer ürünlerdeki
değişim oranından düşük olduğu görülmektedir.
(42) Her ne kadar İNCEKARALAR’dan 2017 yılında gelen tekliften, şikayetçi tarafından Tablo
2 de görüldüğü üzere sırasıyla (…..), (…..), (…..), (…..) adet talep edildiği anlaşılmaktaysa
da şikayetçi tarafından gönderilen e-postada aynı ürünler için sırasıyla (…..), (…..), (…..),
(…..) adet kutu reaktif kit için önceki yıl fiyatları talep edilmiş, buna karşın İNCEKARALAR
tarafından “(…..) Bey, gerek supply contract’ın (…..) tarihinde sona ermesi, gerekse etik
olmayan davranışlarınız, (illumina ile gerek yurt içi gerekse yurtdışında görüşme) sonucu
fiyatlar yeniden revize edilmiş ve teklif hazırlanarak incelemenize sunulmuştur” cevabının
verildiği görülmektedir. İNCEKARALAR tarafından söz konusu duruma yönelik olarak
önceki yıllardaki taahhütlerini yerine getirmemeleri ve toplu alıma ilişkin kesin bir alım
taahhüdünün olmaması nedenleriyle, revize fiyatların uygulandığı ifade edilmektedir.

22 Hesaplamaya bedelsiz ürünler dahil edilmemiştir.
23 Yukarıdaki tabloda yer alan ABD Doları tutarlarının 3,5 ile çarpılarak TL’ye çevrilmiş halidir.
17-26/397-176
11/29

(43) Öte yandan başvuru konusuna ilişkin olarak İNCEKARALAR’dan gelen cevabi yazıda,
reaktif kitlerin şikayetçi tarafından da ithal edilerek ticaretinin yapıldığı ifade
edilmektedir24. Şikayetçi tarafından da Miseq reaktif teminini 2017 itibarıyla yurtdışından
yaptıkları ancak bu kitleri, kit karşılığı ya da hizmet alımı ihalelerinde kullandıkları için
satışını gerçekleştirmedikleri ifade edilmiştir. Dosya raportörleri tarafından şikayetçi ile
yapılan telefon görüşmesinde, şikayetçinin Miseq cihazlar bazında ihalelere katılan en
büyük şirket ve İNCEKARALAR’ın en büyük reaktif kit müşterisi olduğu25, (…..) ABD
Doları civarında (…..) adet Miseq cihaz yatırımında bulundukları, 2014 ve 2015 yıllarında
cihaz alımı yaparken reaktif kitleri de birlikte satın aldıkları, 2016 yılında ise bir yıllık
sözleşme ile çalıştıkları ifade edilmiştir.
(44) Pazar gücüne ilişkin olarak, İNCEKARALAR tarafından genel olarak sekanslama
pazarında hakim durumda olunmadığı, Sanger’in de dahil olduğu pazarda ciddi bir
rekabet yaşandığı ifade edilmekte, cevabi yazıda sunulan pazar payları tablosunda
“sekanslama ve array sistemleri” pazarında pazar paylarının 2014-2015 yılları için %(…..)
aralığında olduğu ifade edilmektedir26. Yine teşebbüs tarafından sekanslama pazarında,
hastane ve laboratuvarlar alternatif olarak Miseq ve muadili cihaz veya sistem yatırımı
yapmaksızın yurtdışına numune gönderimi suretiyle genetik tarama test sonuçlarını temin
edildiği ifade edilmektedir. İNCEKARALAR tarafından Miseq cihaz pazarında ithalat
yapılabilmesinin önünde bir engel bulunmadığı, fakat bu yolu tercih eden teşebbüslerin
üretici firma tarafından eğitilmiş sertifikalı uzmanı ve satış sonrası servis ve garanti
hizmetinin bulunmadığı ifade edilmiştir. Nitekim şikayetçi tarafından (…..) adet ikinci el
Miseq cihaz ithalatı gerçekleştirildiği ifade edilmektedir. Bu nedenlerle de mevcut
durumda pazarda sağlıklı dataya ulaşabilmenin mümkün olmadığı ileri sürülmektedir. Bu
kapsamda yeni nesil dizileme pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerden son 3 yıla
ilişkin elde edilen verilerle hesaplanan pazar payları aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.
Tablo 4:Yeni Nesil Dizileme Pazarında Faaliyet Gösteren Teşbbüslerin Adet ve Tutar (TL) Bazında Satışları
ve Pazar Payları

2014 2015 2016
Yeni Nesil Dizileme
Pazarı
Pazar
Payı
(%) Adet
Pazar
Payı
(%) Tutar
Pazar
Payı
(%) Adet
Pazar
Payı
(%) Tutar
Pazar
Payı
(%) Adet
Pazar
Payı
(%) Tutar
ILLUMİNA İNCEKARALAR (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
THERMO
FİSHER
MEDSANTEK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
GENOMED (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100

(…..) 100 (…..) 100 (…..) 100 (…..)

100 (…..) 100 (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler

24 İNCEKARALAR tarafından ayrıca GEN ERA, INTRON, DATA-GEN, FARMASINA gibi hizmet firmaları
ve hastaneler