Rekabet Kurumu Başkanlığından,

(Yargı Kararları Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2013-4-78 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 16-35/604-269
Karar Tarihi : 27.10.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK

B. RAPORTÖRLER: Hale GÜNDÜZ, Buket ARI, Abdurrahman TEPELİ
Süleyman DAĞDEVİREN
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR :- A ve A Fuarcılık Organizasyon ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcileri: Av. Bülent SEYHAN, Av. Mustafa KORKMAZ ve Av.
Hakan ÜNCÜOĞLU
Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:9/9 Çukurambar, Ankara
- Türkiye Ağaç İşleri Esnaf ve Sanatkârları Federasyonu
Gazi Mustafa Kemal Bulv. No:107/4, 06570 Çankaya, Ankara
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR:
- Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi A.Ş.
- GL Events Fuarcılık A.Ş.
Temsilcileri: Av. Elvan Sevi FIRAT
Akat Mah. Budin Sokak No:5 Beşiktaş, İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: CONGRESIUM ATO Uluslararası Kongre ve Fuar Merkezi’nin
işleticisi durumundaki Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi
A.Ş.’nin, 2014 yılında A ve A Fuarcılık Organizasyon ve Tic. Ltd. Şti. tarafından
yapılan mobilya fuarı düzenleme başvurusunu reddetmek ve iştiraki GL Events
Fuarcılık A.Ş. ile birlikte alan kiralarında aşırı fiyat uygulamak yoluyla hakim
durumunu kötüye kullandığı iddiaları.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: A ve A Fuarcılık Organizasyon ve Ticaret Ltd. Şti. (A&A)
temsilcileri tarafından yapılan başvuruda özetle, Ankara Ticaret Odası (ATO)
Uluslararası Kongre ve Fuar Merkezi’nin işleticisi konumundaki Ankara Uluslararası
Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi A.Ş.’nin (CONGRESIUM), A&A’nın 2014 yılında
mobilya fuarı düzenleme talebini reddederek hakim durumunu kötüye kullandığı iddia
edilmiştir.
(3) Kurum kayıtlarına 30.06.2015 tarih ve 3051 sayı ile intikal eden ve Türkiye Ağaç İşleri
Esnaf ve Sanatkârları Federasyonu (FEDERASYON) tarafından yapılan başvuruda ise
CONGRESIUM’un iştiraki GL Events Fuarcılık A.Ş. (GLEX) ile birlikte fahiş fiyat
uyguladığı iddia edilerek müdahillik talebinde bulunulmuştur. Söz konusu başvuru
üzerine hazırlanan 03.08.2015 tarihli Bilgi Notu 05.08.2015 tarihli Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 15-33/483-M sayı ile FEDERASYON’un şikâyetçi olarak kabul
edilmesine, soruşturma konusunun, fahiş fiyat iddialarını içerecek şekilde
genişletilmesine karar verilmiştir.

16-35/604-269
2/69

(4) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 19.08.2013 tarih ve 5170 sayı ile
giren ve A&A tarafından yapılan başvuru üzerine hazırlanan 2013-4-78/İİ sayılı ilk
inceleme raporu Rekabet Kurulunun 29.08.2013 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 13-
49/708-M sayı ile CONGRESIUM ve GLEX hakkında önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.
(5) Kurul kararı doğrultusunda hazırlanan 2013-4-078/ÖA sayılı önaraştırma raporu
06.11.2013 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 13-62/861-368 sayı ile şikâyetin
reddi ile soruşturma açılmamasına karar verilmiştir.
(6) A&A tarafından Kurul’un 06.11.2013 tarih ve 13-62/861-368 sayılı kararının
yürütmesinin durdurulması ve iptal edilmesi talep edilmiştir. Ankara 3. İdare Mahkemesi,
Kurum savunmasını da göz önünde bulundurarak 25.04.2014 tarihinde, yürütmenin
durdurulması talebinin reddine karar vermiştir. Rekabet Kurulunun söz konusu kararı
Ankara 3. İdare Mahkemesi'nin 02.02.2015 tarih ve 2014/334 E., 2015/155 K. sayılı
kararı ile iptal edilmiştir. Bahse konu İdare Mahkemesi kararında,
- Şikâyet konusu hizmetin verileceği yerin büyük önem taşıyacağını dikkate alarak,
Kurul’un, bahse konu fuarın Atatürk Kültür Merkezi (AKM) ve ANFA Ankara Altınpark
İşletmeleri Ltd. Şti.’de (ANFA) ya da çadır kurarak da yapılabileceği veya esnafın
başka illere de götürülebileceği yönündeki değerlendirme ve yaklaşımının, rekabetin
ihlaline ilişkin her türlü şikâyet başvurusunun reddinin gerekçesini oluşturabileceği
gerekçesi ile makul olmadığı,
- Hâkim durumda olan firmaların kötü niyetli olmadığından söz edilebilmesi için, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 6. maddesinde
yer alan “eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı
şartlar ileri sürerek, doğrudan ve dolaylı olarak ayrımcılık yapılması” olarak
değerlendirilebilecek davranışlar içerisinde olmadığının hiçbir şüpheye yer
bırakmayacak şekilde ortaya konulmuş olması gerektiği, ancak dosya konusu şikâyet
kapsamında birtakım şüpheler giderilmeden karar alındığı,
ifade edilmiştir.
(7) Bu çerçevede Mahkeme, CONGRESIUM’u işleten şirketin hâkim durumda bulunup
bulunmadığı, CONGRESIUM fuar alanının Ankara'daki fuar hizmetleri için vazgeçilmez
nitelikte olup olmadığı, CONGRESIUM'u işleten şirketin davacı şirketin bütün şartlarını
kabul etmesine rağmen fuar alanı tahsis edilmemesinin kötü niyet olarak değerlendirilip
değerIendirilmeyeceği ve Ankara'da bu fuarın yapılmaması nedeniyle tüketicilerin
uğradıkları herhangi bir zararın olup olmadığı hususlarının açıklığa kavuşturulması için
soruşturma açılması gerektiğine hükmetmiştir.
(8) Ankara 3. İdare Mahkemesi’nin anılan kararı üzerine hazırlanan 11.06.2015 tarihli Bilgi
Notu Rekabet Kurulunun 15.06.2015 tarihli toplantısında görüşülerek, CONGRESIUM
ve GLEX hakkında 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti
amacıyla aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına 15-26/293-M sayı
ile karar verilmiştir.
(9) Soruşturma açılmasına ilişkin kararın ardından anılan teşebbüslere bildirimler, 4054
sayılı Kanun’un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yapılmış ve 29.06.2015 tarihinde
tebellüğ edilmiştir. Tarafların sözlü savunma talepli ilk yazılı savunmaları Kurum
kayıtlarına 27.07.2015 tarih ve 3459 sayı ile intikal etmiştir. Ayrıca 11.08.2015 tarihinde
8322 sayılı yazı ile taraflara, FEDERASYON’un şikâyetçi olarak kabul edildiği ve
soruşturmanın fahiş fiyat iddialarını da içerecek şekilde genişletildiği bildirilerek yeni
iddialara yönelik olarak ilk yazılı savunmaları talep edilmiştir. Tarafların aşırı fiyat
iddiasına yönelik olarak hazırladıkları ilk yazılı savunmaları 15.09.2015 tarih 4382 sayı
ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
16-35/604-269
3/69

(10) 27.10.2015 tarihinde hazırlanan Bilgi Notu ile süre uzatım talebinde bulunulmuş, bunun
üzerine Rekabet Kurulu 10.11.2015 tarih ve 15-40/665-M sayılı kararı ile soruşturmanın
süresini üç ay uzatmıştır. Süre bitiminde Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan
15.03.2016 tarih ve 2013-4-078/SR sayılı Soruşturma Raporu ve ekleri Kanun'un 45.
maddesinin birinci fıkrası uyarınca Kurul üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve
soruşturma taraflarının ikinci yazılı savunmaları talep edilmiştir. Taraflar Kanun’un 45.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ek süre talebinde bulunmuşlardır. Rekabet Kurulu söz
konusu başvuruyu değerlendirerek, 30.03.2016 tarih ve 16-12/197-M sayılı karar ile
taraflara ikinci yazılı savunma sürelerinin bitiminden itibaren otuzar gün ek süre
vermiştir. Tarafların ikinci yazılı savunmaları yasal süresi içerisinde, 11.05.2016 tarih ve
3134 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(11) 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi uyarınca, Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan
ek yazılı görüş taraflara gönderilmiştir. Tarafların üçüncü yazılı savunmaları Kurum
kayıtlarına 18.07.2016 tarih ve 4448 sayı ile intikal etmiştir. 26.10.2016 tarihinde yapılan
sözlü savunma toplantısının ardından Kurul, 27.10.2016 tarihli toplantısında, 16-35/604-
269 sayı ile nihai kararını vermiştir.
(12) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, ATO Uluslararası Kongre ve Fuar Merkezi’nin
işleticisi konumundaki CONGRESIUM’un, A&A’nın 2014 yılı için yaptığı alan kiralama
talebini reddederek hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası üzerine CONGRESIUM
ve GLEX hakkında açılan ve FEDERASYON’un yaptığı başvuru üzerine, konusu fahiş
fiyat iddialarını içerecek şekilde genişletilen soruşturma neticesinde,
- CONGRESIUM’un Ankara ilinde uluslararası mobilya fuarı düzenlemeye uygun
alan işletmeciliği pazarında hâkim durumda olduğu,
- A&A’nın 2014 yılı için yaptığı alan kiralama talebini dolaylı olarak ve nesnel ve
haklı bir gerekçeye dayanmadan reddetmesinin, sözleşme yapmayı reddetme
olarak kabul edilebilecek nitelikte olduğu,
- Ancak, Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da (KILAVUZ) sayılan şartların
mevcut olay bakımından gerçekleşmemesi nedeniyle, bahse konu reddetme
eyleminin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye kullanma olarak
değerlendirilemeyeceği,
- Bunun yanı sıra, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin her ikisi
bakımından yapılan aşırı fiyat değerlendirmesi neticesinde, hem
CONGRESIUM’un hem de GLEX’in fiyatlarının aşırı olarak kabul edilemeyeceği,
dolayısıyla 4054 sayılı Rekabetin Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye
kullanmanın söz konusu olmadığı,
(13) Bu çerçevede, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsler bakımından, 4054 sayılı
Kanun kapsamında ilave bir işlem tesisine yer olmadığı ifade edilmektedir.
16-35/604-269
4/69

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüsler
I.1.1. Ankara Uluslararası Kongre ve Fuar İşletmeciliği Merkezi A.Ş.
(CONGRESIUM)
(14) Faaliyet konusu ATO Uluslararası Kongre ve Fuar Merkezini işletmek olan
CONGRESIUM, kongre turizmi başta olmak üzere kültür-kongre-fuar merkezleri,
toplantı mekânlarının işletilmesi ve/veya kiralanması, kültür-kongre-fuar, eğlence,
düğün, yeme içme, sosyal, kültürel, sportif alanlar için gereken hizmetleri vermektedir.
Şirketin hisselerinin tamamına yakını GL Events Kongre ve Fuar Merkezleri Tesisleri
İşlt. A.Ş.’ye (GL EVENTS) aittir.
(15) 19.04.2011 tarihinde ATO ile 10 yıl 6 aylık bir kira sözleşmesi akdeden CONGRESIUM,
bu tarihten itibaren mülkiyeti ATO'ya ait olan kongre ve sergi sarayını münhasıran her
türlü kongre ve sergi organizasyonları gibi etkinlikler ile sanat etkinliklerinin yapılması
amacıyla kullanmaktadır.
I.1.2. GL Events Fuarcılık A.Ş. (GLEX)
(16) Ana faaliyeti yurt içinde ve yurt dışında her türlü fuar düzenlemek olan GLEX, bu
faaliyetin tanıtımı amacıyla yayıncılık, reklamcılık ve organizasyon işleri yapmak ve fuar
konusuyla ilgili olmak kaydıyla kongre, seminer, sempozyum ve benzeri faaliyetlerde
bulunmaktadır. Şirketin hisselerinin tamamına yakını GL EVENTS’e aittir.
(17) Gerek CONGRESIUM gerekse GLEX'te kontrol sahibi olarak görünen GL EVENTS’in
ana teşebbüsü, Fransa'da yerleşik GL Events SA'dır. Dolayısıyla her iki şirket aynı
ekonomik bütünlük içerisindedir.
I.2. Sektöre İlişkin Bilgi
I.2.1. İlgili Mevzuat
(18) Yurt içinde düzenlenecek ulusal ve uluslararası nitelikteki fuarlar, fuar alanları ve fuar
düzenleyicilerine dair usul ve esaslar Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Yönetim
Kurulunun 03.11.2014 tarihli ve 94 sayılı kararına istinaden 01.01.2015 tarihinde
yayımlanarak yürürlüğe giren Yurt İçinde Fuar Düzenlenmesine Dair Usul ve Esaslar1
(ESASLAR) ile düzenlenmektedir. ESASLAR’ın ilgili hükümlerine aşağıda yer
verilmektedir.
“Uluslararası fuar ve bu unvanın kullanılması
MADDE 6 - (1) Bir fuarın uluslararası nitelikte olması ve “uluslararası” unvanının
kullanılabilmesi için, fuarın aynı düzenleyici tarafından, aynı veya benzer isim ya da
konuda son beş yıl içerisinde en az iki defa düzenlenmiş olması, ayrıca doğrudan
veya dolaylı (temsilcileri kanalıyla) yabancı katılımcı sayısının, tüm katılımcı toplamı
içerisinde en az yüzde on beşe ulaşması veya yabancı katılımcıya tahsis edilen net
metrekare stand alanı büyüklüğünün, toplamın en az yüzde onuna ulaşmış olması
veya yabancı ziyaretçi sayısının, toplam ziyaretçi sayısı içerisinde en az yüzde iki
buçuğu bulması gerekmektedir.

1 Bu ESASLAR, daha önce TOBB Yönetim Kurulunun 27.02.2007 tarihli ve 242 sayılı kararına istinaden
30.03.2007 tarihinde yürürlüğe ESASLAR’ın bazı hükümlerini değiştirmiş olmakla birlikte karar
bakımından önem arz eden hükümlerde esaslı bir değişiklik olmamıştır.
16-35/604-269
5/69

(2) Fuarların bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen niteliklere sahip olduğu, 3568
sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali
Müşavirlik Kanunu uyarınca yeminli mali müşavir veya bağımsız denetleme kuruluşu
tarafından düzenlenecek rapor ile belgelenmelidir. Ancak, Küresel Fuar Endüstrisi
Birliği (UFI) uluslararası fuar etiketini taşıyan fuarlarda bu şartlar aranmaz.
...
Fuar düzenlenebilir alanlar
MADDE 7 - (1) Fuarlar, fuar merkezleri ile bu maddenin ikinci fıkrasında sayılan
özelliklere sahip alanlarda veya fuar düzenlemek amacıyla geçici olarak tanzim
edilerek bu özellikleri taşır hale getirilecek alanlarda düzenlenebilir.
(2) Fuarın düzenleneceği alanların,
a) Ulusal nitelikte fuar düzenlenecek kapalı alanların en az net iki bin, açık
alanların en az beş bin metrekare olması,
b) Uluslararası nitelikte fuar düzenlenecek kapalı alanların en az net üç bin
metrekare, açık alanların en az yedi bin metrekare olması,
c) Kapalı fuar alanlarında taban-tavan mesafesinin en az dört buçuk metre
olması,
ç) Ziyaretçiler için ayrı giriş-çıkış ve acil durum çıkışlarının, sergilenen ürünler için
yükleme-boşaltma kapılarının bulunması,
d) Aydınlatma ve gereğinde güç kullanımı için yeterli kapasitede elektrik
donanımının ve temel işlevler için yeterli sayıda jeneratörün bulunması,
e) Kapalı alanlar için çalışır durumda ısıtma ve havalandırma sistemlerinin
bulunması,
f) İletişim için gerekli araç ve gereçlerle yeterli iletişim alt yapısının bulunması,
g) Fuar alanına uygun sayıda lavabo ve tuvaletlerin bulunması,
ğ) İhtiyaç ölçüsünde ibadet alanı, büfe, kafeterya ve lokantanın bulunması,
h) Düzenleyici ve görevlendireceği personele ait danışma, yönetim, gözetim
bürolarının bulunması,
ı) Güvenlik ve ilk yardım hizmetleri için gerekli ünitelerin bulunması,
i) Yeterli otopark alanının bulunması,
j) VIP salonu, konuk ağırlama yerleri, basın odası, seminer salonu gibi yerlerin ve
bayrak direklerinin bulunması zorunludur.
(3) Eğitim konulu ihtisas fuarları, kapalı alanlara ilişkin belirtilen ölçülerin en az ½ si
ölçüsündeki alanlarda düzenlenebilir.
(4) Geçici olarak tanzim edilecek alanlarda fuar düzenlenmesine ilişkin başvurular, bu
maddenin ikinci fıkrasında sayılan özelliklerin nasıl yerine getirileceğine ilişkin bütün
bilgi ve çizimleri ayrıntılı biçimde içeren bir projenin başvuru belgeleri ekinde
sunulması koşuluyla, fuarın niteliği dikkate alınarak Birlik tarafından değerlendirmeye
alınır, bu Esaslara uygun bulunanlar ilgili yılın ana fuar takvimine veya ekleme
yoluyla fuar takvimine dahil edilir.
16-35/604-269
6/69

(5) Fuarın düzenleneceği alanın bu Esaslarda belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı fuar
düzenleme başvurusunu alan oda/borsa tarafından tetkik edilir. Alanın, bu şartları
taşıyıp taşımadığına ilişkin oda/borsa görüşü fuar başvurusu ile birlikte Birliğe intikal
ettirilir.
(6) Fuar merkezlerinde düzenlenmek üzere yapılan fuar başvurularında ise, alanın bu
Esaslarda belirtilen şartları taşıyıp taşımadığına ilişkin oda/borsa görüşü aranmaz.
…
Ana fuar takvimi başvurusu
MADDE 14 - (1) Ana fuar takviminde yer almak üzere yapılacak fuar düzenleme
başvuruları, fuarın düzenleneceği yıldan bir önceki yılın Ağustos ayının 1 inci günü
sonuna kadar, …, fuarı düzenleyecekleri yerdeki oda veya borsaya yapılır.
(2) …
(3) Ağustos ayının 1 inci gününden sonra yapılan ana fuar takvimi başvuruları
oda/borsa tarafından reddedilir.
(4) Birlik tarafından bu Esaslara uygun olduğu tespit edilen fuar düzenleme
başvuruları, ana fuar takvimine dahil edilir.
(5) Ana fuar takvimi, ilgili yılın bir önceki yılının Eylül ayı içerisinde Türkiye Ticaret
Sicili Gazetesinde ve Birliğin İnternet sitesinde yayımlanır.
(6) Ana fuar takviminin kapsadığı yıldan bir sonraki yılın fuar takviminde yer almak
üzere, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen belgelerle, başvuruda bulunulabilir.
Birlik tarafından bu Esaslara uygun olduğu tespit edilen fuar düzenleme başvuruları
ilgili yılın ana fuar takvimine dahil edilir.
Fuar takvimine ekleme başvurusu
MADDE 15 - (1) Fuar takvimine ekleme başvurusu, ilgili yılın ana fuar takviminin
yayımlanmasından sonra bu Esasların 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında
belirtilen belgeler ile, fuarın başlangıç tarihinden en geç dört ay öncesine kadar …,
fuarın temel amaç tür ve konusuna göre, fuarın düzenleneceği yerdeki oda veya
borsaya yapılır. Fuarın başlangıç tarihine üç aydan daha az süre kala fuar takvimine
ekleme başvurusu yapılamaz. Bu şekildeki başvurular Birlik tarafından reddedilir.
(2) Ana fuar takviminde yer almış bir fuarın başlangıç tarihinden bir ay öncesine ya
da bitiş tarihinin bir ay sonrasına gelecek şekilde, aynı il sınırları içerisinde aynı ya da
benzer isim veya konuda fuar takvimine ekleme başvurusu yapılamaz. Bu şekildeki
başvurular Birlik tarafından reddedilir.
(3) İlgili yılın ana fuar takviminin yayımlanması öncesinde yapılan bu takvime ekleme
başvuruları oda/borsa tarafından değerlendirmeye alınmaz.”
I.2.2. Türkiye’deki Fuarcılık Sektörüne Genel Bakış
(19) Fuarlar, ticarete konu mal ve hizmetler ile bunlarla ilgili teknolojik gelişmelerin ve
yeniliklerin tanıtımını, ziyaretçi ve katılımcı arasında bilgi alışverişini, işbirliğini, ticari
ilişkilerin kurulmasını ve geliştirilmesini sağlayan etkinlikler olarak tanımlanabilmektedir.
Türkiye’de fuarcılık sektörünün ülkenin ve sektörlerin genel menfaatlerine uygun
biçimde geliştirilmesi, sektörün küresel standartlara ulaştırılması ve bu kapsamda fuar
etkinliklerinin uygun alanlarda bir program dâhilinde yetkin şirketler tarafından
düzenlenmesini sağlamak amacıyla TOBB tarafından esaslar belirlenmiştir.
16-35/604-269
7/69

(20) ESASLAR’ın kapsamı yurtiçinde düzenlenecek ulusal ve uluslararası nitelikteki fuarlar
ve bunları düzenleyecekler olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, kapsamın netleştirilmesi
bakımından, ‘fuar’ ve ‘düzenleyici’ kavramlarının ne şekilde tanımlandığı önem
taşımaktadır.
(21) Fuar, ESASLAR’ın ilgili maddesinde “Standlar kurulması yoluyla, ticarete konu mal ve
hizmetlerin, bunlar ile ilgili teknolojik gelişme, bilgi ve yeniliklerin tanıtımını ve aktarımını
amaçlayan, ziyaretçi ve katılımcı arasında bilgi alışverişi, işbirliği, pazar büyütmeye ve
geleceğe yönelik ticari ilişkilerin kurulması ve geliştirilmesi için bu Esaslarda belirlenen
niteliklere uygun alanlarda düzenlenen, konusunu oluşturduğu alanın, sektörün ve
toplumun menfaatlerini gözeten, düzenleyicisi, adı, türü, yeri, konusu, tarihi ve süresi
önceden belirlenen etkinlikler” olarak tanımlanmaktadır. Fuarlar, ulusal ya da
uluslararası2 nitelikte ve ayrıca genel fuar3 ya da ihtisas fuarı4 türünde olabilmektedir.
2014 ve 2015 yıllarında Türkiye’de düzenlenen fuarların türlerine göre dağılımları, 2014
yılında altı ulusal genel fuar, 288 ulusal ihtisas fuarı, bir uluslararası genel fuar, 112
uluslararası ihtisas fuarı olmak üzere toplam 407, 2015 yılında ise yedi ulusal genel
fuar, 283 ulusal ihtisas fuarı, bir uluslararası genel fuar, 128 uluslararası ihtisas fuarı
olmak üzere toplam 419 fuar şeklindedir.
(22) Fuarlar, ancak, yurt içinde fuar düzenleme yetki belgesine sahip olan anonim veya
limited şirketler tarafından tek başına ya da ortaklaşa düzenlenebilmektedir. Dosya
mevcudu bilgilere göre, hâlihazırda, Türkiye’de faaliyet gösteren 201 adet fuar
düzenleyicisi şirket bulunmaktadır. Fuar düzenleyicileri, ilgili fuara ilişkin olarak her bir
katılımcı ile bir fuar sözleşmesi imzalamak yükümlülüğü altındadır.
(23) ESASLAR’ın 7. maddesine göre, fuarlar, fuar merkezleri5 ile aynı maddenin ikinci
fıkrasında sayılan özelliklere sahip alanlarda veya fuar düzenlemek amacıyla geçici
olarak tanzim edilerek anılan özelliklere sahip hale getirilen alanlarda
düzenlenebilmektedir. Türkiye’de bulunan fuar merkezlerinin mülkiyeti incelendiğinde,
fuar merkezlerinin bir kısmının malikleri tarafından, bir kısmının ise maliklerinin
kontrolündeki şirketler tarafından işletilmekte olduğu, diğer bir kısmının ise üçüncü
kişilere işletilmek üzere kiralanmış olduğu görülmektedir.

2 Bir fuarın uluslararası nitelikte olması ve “uluslararası” unvanının kullanılabilmesi için gerekli kriterler
yukarıda ESASLAR’ın 6. maddesinde açıklanmıştır.
3 Genel fuar, belirli bir sektörü veya ürün grubunu esas almadan, çeşitli mal ve hizmetlerin birlikte
sergilendiği ve bunların ticari tanıtımının yapıldığı, içinde sosyal ve kültürel etkinliklerin de bulunabileceği,
en az elli katılımcının yer aldığı, süresi on beş günü geçmeyen etkinlikler olarak tanımlanmaktadır.
4 İhtisas fuarı, belirli bir ürün veya hizmet grubu ya da sektörle doğrudan ilgili ve sektöre yönelik mal ve
hizmet üreten katılımcıların, teknolojik ve uygulamalı bilgi alışverişinin artırılması ve ticari işbirliğine
yönelik bilgi değişimi ortamının yaratılması ile ihtiyaç duyulan ürün siparişlerinin verilmesini amaçlayan,
en az yirmi katılımcının yer aldığı, süresi on günü geçmeyen etkinlikler olarak tanımlanmaktadır.
5 Fuar merkezi, uluslararası kabul görmüş fuar merkezlerinin nitelikleri dikkate alınarak, TOBB tarafından
belirlenen özelliklere sahip olduğu tespit edilen alanlar olarak tanımlanmaktadır. Fuar merkezleri bir liste
halinde TOBB’un resmi internet sitesinde duyurulmaktadır. Fuar merkezi özelliklerini taşıyan yeni inşa
edilmiş alanlar, TOBB tarafından değerlendirilmekte ve uygun bulunanlar bu listeye dahil edilmektedir.
16-35/604-269
8/69

(24) Bu çerçevede, fuar düzenleyicilerinin fuar düzenleyebilmeleri için öncelikle, ilgili fuar
düzenlenmesine uygun bir alana sahip olmaları veya bu nitelikteki bir alanı kiralamış
olmaları yahut da fuar alanı işletmecisi ile yer tahsis sözleşmesi akdetmiş olmaları
gerekmektedir. Ülkemizdeki yapıya bakıldığında, fuar düzenleyicisi teşebbüslerin bir
kısmının aynı zamanda fuar alanı işletmeciliği faaliyetinde bulunduğu6 ve istisnai olarak
bir fuar merkezinin maliki olduğu7, bir başka deyişle dikey bütünleşik yapıda olduğu
görülmektedir. Bununla birlikte, dikey bütünleşik yapıya sahip olmayan çok sayıda fuar
düzenleyicisi şirket de bulunmaktadır.
(25) Fuar düzenleyicisi teşebbüsler, fuar düzenleme başvurularını fuarın düzenleneceği
yıldan bir önceki yılın Ağustos ayının ilk gününe kadar ESASLAR’ın 14. maddesinde
belirlenen çerçevede yapmak durumundadırlar. Bu başvurulardan uygun olduğu tespit
edilenler, fuarların düzenleyicisine, adına, türüne, yerine, konusuna ve tarihine ilişkin
bilgileri içerecek şekilde hazırlanan ana fuar takvimine dâhil edilmektedir. Bu esaslara
göre hazırlanan ana fuar takvimi, TOBB tarafından ilgili yıldan bir önceki yılın Eylül
ayının onbeşinci gününde yayımlanmaktadır. Buna ilaveten, düzenleyiciler, ilgili yılın
ana fuar takviminin yayımlanmasından sonra, fuarın başlangıç tarihinden en geç dört ay
öncesine kadar ESASLAR’ın 15. maddesi çerçevesinde fuar takvimine ekleme
başvurusunda bulunabilmektedir. Ancak, aynı maddenin ikinci fıkrasında ana fuar
takviminde yer almış bir fuarın başlangıç tarihinden bir ay öncesine ya da fuarın bitiş
tarihinin bir ay sonrasına gelecek şekilde, aynı il sınırları içerisinde aynı ya da benzer
isim ve konuda fuar takvimine ekleme başvurusu yapılamayacağı düzenlenmiştir.
(26) Türkiye’de fuarcılık sektörüne yönelik bu genel açıklamalar çerçevesinde, sektörde fuar
alanı işletmecileri, fuar düzenleyen şirketler ve fuar katılımcıları olmak üzere üç temel
oyuncu bulunmaktadır. Bu üç temel oyuncunun yanı sıra sektöre yan hizmet sunan
teşebbüsler de bulunmaktadır.
(27) Fuar alanı seçiminde, fuar alanın fiziki imkânları (kapalı ve açık alan büyüklüğü, taban-
tavan mesafesi, yeterli sayıda ve büyüklükte toplantı salonu olup olmadığı, otopark
alanı, sergileme alanının taşıma kapasitesi, sergilenecek ürünlerin kurulumunda
kullanılacak vinç gibi makinelerin çalışmasına olanak bulunup bulunmadığı gibi), altyapı
imkânları (elektrik gücü, basınçlı hava ve su sistemleri, kullanılabilir bilgi işlem
sistemleri, internet bağlantısı, güvenlik ve temizlik alt yapısı gibi), ulaşım ve konaklama
imkânları (fuarda sergilenecek ürünlerin fuar alanına taşınma maliyeti ve olanakları,
katılımcıların ve ziyaretçilerin fuar alanına ulaşımını kolaylaştıracak kara, hava ve deniz
yolu bağlantılarının bulunup bulunmadığı, toplu taşıma araçlarının alana ulaşıma
elverişliliği, katılımcılar ve ziyaretçiler için alana yakın ve uygun konaklama imkânlarının
varlığı gibi) ve katılımcılar ile ziyaretçilerin fuar saatleri dışında vakit geçirebilecekleri
sosyal ve kültürel faaliyetlerin varlığı gibi unsurlar rol oynamaktadır. Bu çerçevede,
fuarda sergilenecek ürünlerin hacmi, fuar alanına taşınmalarının güçlüğü ve
sergilenmeleri süresince ihtiyaç duydukları altyapı gereksinimleri nedeniyle yatçılık,
otomotiv, iş ve inşaat makineleri, havacılık ve demiryolu gibi sektörlere yönelik fuarlar
bakımından, fuar alanının kapalı ve açık alan büyüklüğü, tavan yüksekliği ve ulaşım
imkânları fuar alanı tercihinde özel bir önem kazanmakta ve bu sektörlere ilişkin fuarlar
ancak belli kriterleri karşılayan fuar alanlarında düzenlenebilmektedir.

6 Örneğin, CNR, bünyesindeki şirketler vasıtasıyla hem fuar alanı işletmeciliği hem de fuar düzenleyiciliği
alanında faaliyette bulunmaktadır.
7 Örneğin, İstanbul Tüyap Beylikdüzü Fuar ve Kongre Merkezi’nin mülkiyetine sahip olan Tüyap Tüm
Fuarcılık Yapım A.Ş. aynı zamanda iştirakleri vasıtasıyla fuar düzenleyiciliği faaliyetinde bulunmaktadır.
Benzer şekilde Antalya Fuar Merkezinin maliki olan Anfaş Antalya Fuar İşl. ve Yatırım A.Ş. aynı zamanda
fuar düzenleyiciliği alanında faaliyet göstermektedir.
16-35/604-269
9/69

(28) Fuar alanlarının niteliklerinin yanı sıra, bulundukları il de fuar organizatörlerinin
seçiminde etkili olmaktadır. Bu bakımdan, teknoloji, otomotiv, denizcilik, inşaat, ulaşım
gibi bölgesel nitelik göstermeyen ticaret fuarlarının hem teknik gereklilikler hem de
katılımcıların ve ziyaretçilerin önemli kısmının İstanbul’da ve çevresinde yer alması
nedeniyle İstanbul’da düzenlenmesi tercih edilmektedir. Nitekim 2013 ve 2014 yıllarında
düzenlenen fuarların, şehirler bazındaki dağılımı incelendiğinde, 2013 yılında
düzenlenen toplam 407 fuardan 206’sı, yine 2014 yılında toplam 407 fuardan 215’i
İstanbul’da gerçekleşmiştir. Dolayısıyla her iki yılda da ülkemizde gerçekleşen fuarların
%50’den fazlası İstanbul’da gerçekleşmiştir. Katılımcı sayısı ve fuarların
gerçekleştirildiği net alan büyüklüğü bakımından incelendiğinde ise 2013 yılında
Türkiye’de gerçekleştirilen fuarlara yönelik katılımın %63,31’i, 2014 yılında ise %64,41’i
İstanbul’daki fuarlara yönelik olmuştur. Benzer şekilde, 2013 yılında fiilen kullanılan
toplam fuar alanının %56,86’sı, 2014 yılında ise %60,17’si İstanbul’da düzenlenen
fuarlara aittir.
(29) Yeni fuar alanları açılması imkânlarına bakıldığında, yukarıda belirtildiği üzere, fuarlar
ancak ESASLAR’ın 7. maddesinin ikinci fıkrasında sayılan özelliklere sahip olan
alanlarda düzenlenebilmektedir. Bu özelliklere sahip bir alanın inşası ise, gerekli
arazinin büyüklük ve konumunun elverişli olması gerekliliği de hesaba katıldığında,
önemli yatırımlar gerektirmektedir. Nitekim Türkiye’deki fuar alanlarının tamamına
yakınının kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına
ait olması da bu gerekliliğin bir göstergesi olarak değerlendirilmektedir. Fuar alanları
bakımından arzın artırılmasının kısa vadede kolay olmaması, her sektöre yönelik ihtisas
fuarları düzenlenmesine olanak tanıyan mevcut fuar alanlarının önemini daha da
artırmaktadır.
(30) Fuar alanlarına yönelik talebin yapısı da mevcut fuar alanlarına ilişkin olarak yapılacak
değerlendirmeler bakımından önem arz etmektedir. Fuar organizasyonları özellikle
ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde yoğunlaşmakta ve bu nedenle fuar alanlarına
yönelik talep bu dönemlerde oldukça artmaktadır. Özellikle uluslararası fuarlar
bakımından, fuar zamanlarının belirlenmesinde, fuarların Avrupa’da düzenlenen benzer
nitelikli fuarlarla çakışmaması da gözetilmekte, bu da mevsimsel talebi oldukça
yoğunlaştırmaktadır. Son iki yıldaki fuar organizasyonlarının aylara göre dağılımına
bakıldığında, her iki yılda da yılın en yoğun dönemlerinin ilkbahar ve sonbahar ayları
olduğu görülmektedir.
(31) Fuar düzenleyiciliği alanında faaliyet gösteren şirketler bakımından fuarın sektöre
duyurulması, katılımcılarının belirlenmesi ve katılımcılarla fuar sözleşmesinin
imzalanması da önemli bir aşamadır. Bu noktada fuar düzenleyicisi şirketlerin ilgili
sektörler bakımından uzmanlaşmaya sahip olması bir gereklilik olarak kabul
edilmektedir. Dolayısıyla, sürekliliği olan ve yıllar itibarıyla büyüyen başarılı fuarların
varlığı için söz konusu uzmanlaşma önem arz etmektedir.
(32) Fuarın duyurulması ve katılımcıların belirlenmesi sürecinde, çoğu zaman, söz konusu
fuarın ilgili olduğu sektörde faaliyet gösteren teşebbüs birlikleri de rol oynamaktadır.
Şöyle ki, fuar organizasyonlarında fuarın ilgili olduğu sektördeki dernek veya birlik gibi
meslek örgütleri ile de işbirliği yapılması söz konusu olabilmektedir. Bu işbirliği
karşılığında fuar organizatörleri gelirlerinden belli bir payı anlaşmalar ile fatura
karşılığında meslek örgütlerinin iktisadi işletmelerine aktarabilmektedir. Ayrıca, zaman
zaman, teşebbüs birlikleri fuar düzenleyicisi ile yapacakları anlaşmalar sonucu fuarı
desteklemekte, bu destek karşılığında fuar düzenleyicisi şirketten üyeleri için indirimli
fiyatlar alabilmektedir.
16-35/604-269
10/69

(33) Fuarın ilgili olduğu sektörlerde faaliyet gösteren üretici, dağıtıcı, ithalatçı konumundaki
teşebbüslerin veya bu teşebbüsleri temsil eden birliklerin oluşturduğu fuar katılımcıları,
fuar düzenleyicisi ile bir fuar sözleşmesi imzalamakta ve bu sözleşme çerçevesinde
düzenleyicinin kendisine tahsis ettiği bir stantta ürün ve hizmetlerini sergilemektedir. Bu
çerçevede, fuar katılımcıları fuar sözleşmesinin içeriğine uygun olarak, stantlarını
kendileri kurabilmekte ya da stant kurulumunu yapmak üzere üçüncü kişilerle
anlaşabilmektedir.
(34) Fuar düzenlenmesi fuar alanının sağlanmasının ve katılımcılarla olan ilişkilerin yanı sıra
pek çok faaliyetin de gerçekleşmesini gerektirmektedir. Temizlik, yeme-içme, güvenlik,
nakliye, görüntü alma, ses sistemlerinin kurulması, stant kurulması gibi pek çok faaliyet
bu kapsamda değerlendirilebilecektir. Yan hizmet olarak nitelendirilebilecek bu
faaliyetlerin organizasyonu çoğu zaman fuar düzenleyicisi şirketlerin sorumluluğu
altında bulunmaktadır. Bununla birlikte, yapılan anlaşmaların içeriğine göre zaman
zaman bu faaliyetlerin organizasyonu veya denetimi fuar alanı işletmecisine de ait
olabilmektedir.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(35) Soruşturma konusu olayın gerçekleştiği fuarcılık sektöründe fuar alanı işletmecisi, fuar
organizatörü ve fuara katılan firmalar olmak üzere üç ayrı taraf bulunmaktadır. Bu
özellik dikkate alındığında, farklı ticari ilişkilere konu olması nedeniyle ilki düzenlenen
fuar, ikincisi ise fuarın düzenlendiği mekân olmak üzere iki farklı ürün bulunduğu sonucu
ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla değerlendirmesi yapılacak ilk ürün pazarı şikâyete konu
olan mobilya üreticilerine ve katılımcılara yönelik olarak düzenlenen mobilya fuarı pazarı
olup, bu pazarın talep yönü fuara katılan mobilya üreticileri ve fuarın ziyaretçilerinden,
arz yönü ise fuar organizatörü firmalardan oluşmaktadır.
(36) Mobilya fuarına olan talebin her iki grup bakımından ikamesinin olup olmadığı
değerlendirildiğinde, öncelikle fuarın esas müşterisi/tüketicisi konusundaki mobilya
üreticilerinin, fiyatlardaki küçük kalıcı bir artış karşısında taleplerini başka fuarlara
kaydırmaları beklenmeyecektir. Zira mobilya fuarı dışında başka bir ihtisas fuarı mobilya
üreticilerine mobilya fuarının sağladığı faydayı sağlamayacaktır. Ziyaretçiler bakımından
ise daha esnek bir talep olduğu değerlendirilmektedir. Zira fuarın ziyaretçileri
bakımından fuarlar sadece çeşitlilik bakımından çok sayıda ürünü aynı anda görebilme
olanağının yanı sıra, sosyal aktivite amacına da hizmet etmektedir. Bu bakımdan
ziyaretçilerin fuara giriş fiyatlarından daha çok etkilenmesi ve taleplerini başka fuarlara
kaydırması muhtemeldir. Ancak fuara olan talebin önemli bir kısmı üreticilerden
oluştuğu için pazarın bu müşteri grubunun talebi doğrultusunda belirlenmesinin daha
uygun olacağı değerlendirilmektedir.
(37) Öte yandan arz ikamesine bakıldığında, başarılı bir fuar organizasyonu, sektörü
yakından tanıma, sektördeki üreticilerle yakın ilişkiler ve deneyim gerektirdiği için
organizatörler genellikle belli fuarlarda uzmanlaşmakta ve uzun yıllar aynı fuarları
düzenlemektedirler8. Şikâyet konusu olayda da şikâyetçi teşebbüs 46 yıldır aynı fuarı
düzenlemekte olup, CONGRESIUM ile sözleşme yapamadığı ilk yıl başka bir fuar
düzenleyememiştir. Bu bakımdan, esasında uzmanlaşma gerektiren bir hizmet sektörü
olan fuarcılık sektöründe organizatör firmalar bakımından arz ikamesinin kısıtlı olduğu
değerlendirilmektedir.

8 Bkz. 26.07.2007 tarih ve 07-62/736-264 sayılı Kurul kararı ile 13.10.2009 tarih ve 09-46/1154-290 sayılı
Kurul kararı.
16-35/604-269
11/69

(38) Dolayısıyla ihtisas fuarlarının başlı başına birer ürün pazarı olarak belirlenmesi gerektiği
değerlendirilmektedir. Nitekim daha önceki Kurul kararlarında da9 hem talep hem de arz
ikamesi açısından bakıldığında, ihtisas fuarlarının birbirlerinin ikamesi olmadıkları ve her
bir ihtisas fuarının ayrı bir ürün olduğu tespiti yapılmaktadır.
(39) Buna ilaveten ulusal fuarlarla uluslararası fuarların birbirine ikame olup olmadıklarının
da değerlendirilmesi ilgili ürün pazarının tespitinde önem taşımaktadır. ESASLAR’ın 6.
maddesi ulusal ve uluslararası fuar düzenleyebilecek teşebbüsler arasında bir ayrım
yapmıştır. Buna göre bir fuarın uluslararası nitelikte olması ve “uluslararası” unvanının
kullanılabilmesi için, fuarın aynı düzenleyici tarafından, aynı veya benzer isim ya da
konuda son beş yıl içerisinde en az iki defa düzenlenmiş olması, ayrıca doğrudan veya
dolaylı (temsilcileri kanalıyla) yabancı katılımcı sayısının, tüm katılımcı toplamı
içerisinde en az yüzde on beşe ulaşması veya yabancı katılımcıya tahsis edilen net
metrekare stand alanı büyüklüğünün, toplamın en az yüzde onuna ulaşmış olması veya
yabancı ziyaretçi sayısının, toplam ziyaretçi sayısı içerisinde en az yüzde iki buçuğu
bulması gerekmektedir.
(40) Uluslararası fuarları ulusal fuarlardan ayıran bir diğer özellik de gerekli fuar alanının
büyüklüğüdür. ESASLAR’ın 7. maddesinde de değinildiği üzere, ulusal bir fuar
düzenleyebilmek için 2.000 m2 kapalı alan veya 5.000 m2 açık alan yeterliyken
uluslararası bir fuar düzenleyebilmek için en az 3.000 m2 kapalı alana ya da 7.000 m2
açık alana ihtiyaç duyulmaktadır. Gerek fuar alanının fiziki özellikleri, gerek fuar
düzenleyicinin gerçekleştirdiği fuarların uluslararası niteliği gerekse yabancı asgari
katılımcı ve ziyaretçi sayılarının sağlanması zorunluluğu uluslararası fuarları ulusal
nitelikteki fuarlardan ayırmaktadır.
(41) Bu çerçevede soruşturma konusu bakımından ilgili ilk ürün pazarı “uluslararası mobilya
ve dekorasyon fuarı” olarak belirlenmiştir.
(42) Diğer taraftan incelemeye konu ikinci ürün fuar alanı olup, hangi fuar alanlarının aynı
pazarda değerlendirileceği hâkim durum tespiti bakımından önem arz etmektedir.
Soruşturma konusu ihlal iddialarından biri başvuru sahibi teşebbüsün, Ankara’da
uluslararası mobilya fuarı düzenlemeye uygun olan tek fuar alanına erişiminin
reddedildiğidir. Dolayısıyla, öncelikle CONGRESIUM fuar alanının uluslararası mobilya
fuarı düzenlemeye uygun tek alan olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
(43) Yukarıda ayrıntılarına yer verildiği üzere, ESASLAR’ın 7. maddesinde uluslararası
mobilya fuarı düzenlenecek alanların taşıması gereken özellikler belirlenmektedir. Buna
göre uluslararası nitelikte fuar düzenlenecek alanın, en az 3.000 m2 kapalı 7.000 m2 de
açık alana sahip olması ve 4,5 metre tavan yüksekliği şartını karşılaması
beklenmektedir. Kapalı alan ile kastedilenin sadece kurulu bulunan alanlar mı
olduğunun netleştirilmesi bakımından, dosya kapsamında TOBB yetkilileri ile bir
görüşme yapılmış, söz konusu görüşmede TOBB bakımından fuar alanının niteliğinden
ziyade, ESASLAR’daki şartların karşılanmasının önemli olduğu, anılan maddede
sıralanan şartlar karşılandıktan sonra, çadırda, hatta açık havada bile fuar
düzenlenmesinin mümkün olduğu ifade edilmiştir. Yine aynı görüşmede, çadır kurularak
düzenlenmesi halinde TOBB’a onay için proje sunulması gerektiği, projenin gerekli
şartların sağlandığının değerlendirilmesinden sonra onaylandığı ifade edilmiştir.
(44) Buna göre her ne kadar ESASLAR, fuar düzenlenebilecek alanları sınırlasa da TOBB
yetkililerinin açıklamalarından, anılan maddede sıralanan şartların sağlanması halinde,
çadırın da fuar alanı olarak kullanılmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır.

9 20.10.2000 tarih ve 00-40/443-243 sayılı Kurul kararı.
16-35/604-269
12/69

(45) Öte yandan otellerin konferans salonlarının da yapılacak bir takım düzenlemelerle fuar
alanına dönüştürülmesinin mümkün olduğu, örneğin 16-20 Mayıs 2007 ve 07-11 Mayıs
2008 tarihlerinde Bilkent Otel ve Konferans Merkezi’nde (BİLKENT OTEL) MODEV
Mobilya ve Dekorasyon Fuarı’nın düzenlendiği bilgisi edinilmiştir. Son olarak 2011-2015
yılları arasında fuar alanı tahsisi hizmeti vermeyen ANFA 2015 yılı itibarıyla tekrar fuar
organizasyonlarının kullanımına açık hale gelmiş ve bunun üzerine şikâyetçi teşebbüs
tarafından 4-7 Kasım 2015 tarihinde mobilya fuarı düzenlenmiş olup, aynı konuya ilişkin
ikinci fuarın 06-10 Nisan 2016 tarihinde yine ANFA’da düzenleneceği duyurulmuştur.
(46) Bu çerçevede ilgili ürün pazarı CONGRESIUM’un faaliyet gösterdiği pazar dikkate
alınarak genel itibarıyla “uluslararası nitelikte fuar düzenlemeye uygun alan işletmeciliği
pazarı” olarak belirlenmekle birlikte, dosya konusu iddialar dikkate alınarak aşağıda
CONGRESIUM fuar alanının mobilya fuar alanı özelinde olmak üzere diğer fuar
alanlarıyla ikame teşkil edip etmediği ayrıca değerlendirilecektir.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(47) Uluslararası mobilya fuarlarının ülkemizde Ankara, İstanbul, Bursa, Kayseri, Antalya ve
İzmir gibi illerde düzenlendiği dikkate alındığında, coğrafi pazarın il bazında mı yoksa
daha geniş mi belirlenmesi hususu önem arz etmektedir. Genel olarak coğrafi pazarın,
taşıma maliyetleri, malın dayanıklılığı, dağıtım sisteminin etkinliği, belirli sağlayıcılar
bakımından tüketici tercihleri ve hatta geleneksel alışkanlıklar gibi unsurlar
incelendiğinde, benzer bir yapıya sahip olması gerekmektedir. Soruşturma konusu
bakımından da fuarların büyüklükleri, ürün niteliği, fuarların zamanlaması, katılımcıların
ve ziyaretçilerin nitelikleri gibi hususlar dikkate alınarak bir değerlendirme yapılması
gerekmektedir.
(48) İlk olarak fuarın zamanlaması açısından bakıldığında, mobilya fuarı, fuarın uluslararası
niteliği dikkate alınarak, uluslararası katılımcıların sırayla farklı ülkelerde düzenlenen
fuarları gezebilmesini mümkün kılmak için yurtdışındaki mobilya fuarlarının
zamanlamasıyla uyumlu olacak şekilde, daha çok sonbahar ve ilkbahar aylarında
yapılmaktadır. Esasında sonbahar ve ilkbahar ayları hava şartları bakımında
belirsizliklerin daha çok olduğu aylardır. Dolayısıyla fuarın düzenleneceği coğrafi
bölgede geniş kapalı alanlara ihtiyaç bulunmaktadır.
(49) Bir fuarda ziyaretçi sayısının artması katılımcı talebini artırmakta, katılımcıların sayısı da
ürün çeşitliğini artırdığından ziyaretçi talebine pozitif yönde etki etmektedir. Bu
bakımdan uluslararası nitelikteki bir fuarın düzenlendiği alana şehir içi, şehir dışı ve
hatta uluslararası ulaşımın kolay olması önemlidir. Dolayısıyla fuarın gerçekleştiği
şehirde havaalanı olması hatta fuar alanının havaalanına yakın olması dahi fuar alanına
olan talebi etkilemekte olduğundan, pazarın tanımında dikkate alınması gerekmektedir.
Nitekim Türkiye’nin en yoğun fuar düzenlenen alanları, İstanbul Atatürk Havaalanına
neredeyse yürüme mesafesinde olan İDTM ve CNR fuar alanlarıdır.
16-35/604-269
13/69

(50) İkinci olarak katılımcılar ve ziyaretçiler açısından bakıldığında, ağırlıklı olarak fuarların
katılımcılarının fuarın düzenlendiği illerde yerleşik üreticilerden oluştuğu gözlenmektedir.
Her ne kadar teorik olarak mobilyaların farklı illere taşınması mümkün olsa da taşıma
maliyetleri ve taşıma sırasında oluşabilecek hasarlar göz önünde bulundurulduğunda,
katılımcıların kendilerine en yakın olan mobilya fuarı tercih etmeleri daha rasyonel bir
davranış olacaktır. Bunun yanı sıra fuarda sergilenen mobilyaların potansiyel müşterileri
olan ziyaretçiler bakımından da kendi yaşadıkları şehirde yerleşik mobilya
üreticilerinden ürün almaları daha az maliyetlidir. Dolayısıyla fuarın katılımcıları olan
mobilya üreticilerinin, ürettikleri ürünlerinin tanıtımı ve satışını yapmayı amaçladıkları
potansiyel müşteri grubu olan fuarın ziyaretçilerinin talebinden etkilenmesi doğaldır. Bu
bakımdan, kendilerine en yakın müşteri potansiyeli nerdeyse ürünlerini orada
sergilemek istemektedirler.
(51) Bu çerçevede, mobilya fuarı ve uluslararası nitelikte fuar düzenlemeye uygun alan
işletmeciliği pazarı bakımından ilgili coğrafi pazar Ankara ili olarak belirlenmiştir.
I.4. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
(52) Soruşturma sürecinde ileri sürülen iddialardan ilki, CONGRESIUM’un hakim durumda
olduğu ve bu hakim durumunu sözleşme yapmayı reddederek kötüye kullandığı
yönündedir. Mal vermeyi/hizmet sunmayı reddetme eylemi, temel olarak, bir teşebbüsün
mal/hizmet teminini doğrudan ve herhangi bir gerekçe olmaksızın reddetmesi, mevcut
mal/hizmet tedarik ilişkisinin yine aynı koşullarda sonlanmaması şeklinde ya da yüksek
fiyat ve/veya düşük kalitede mal/hizmet temin etmek gibi olumsuz ticari koşullarda mal
vermeyi/hizmet sunmayı teklif etmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Mal vermeyi/hizmet
sunmayı reddetme eyleminin rekabet hukuku kapsamda değerlendirilebilmesi için söz
konusu teşebbüsün ilgili pazarda hâkim durumda bulunmasının yanı sıra birtakım
şartların da varlığı gerekmektedir. Bu nedenle öncelikle, CONGRESIUM’un hâkim
durumda olup olmadığı değerlendirilecektir.
I.4.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
(53) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum, “Belirli bir piyasadaki bir veya birden
fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim
ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmıştır. Bu tanım çerçevesinde, rekabetçi baskılardan belirgin şekilde bağımsız
davranma gücüne sahip olan bir teşebbüsün hâkim durumda bulunduğu kabul
edilmektedir. Nitekim rekabetçi baskılardan bağımsız davranabilen bir teşebbüs,
fiyatlarını kârlı bir şekilde rekabetçi düzeyin üzerine çıkarabilme ve belirli bir süre
boyunca bu düzeyde sürdürebilme imkânına sahiptir.
(54) KILAVUZ’da, hâkim durum değerlendirmesi yapılırken esasen, incelenen teşebbüsün
rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiğinin araştırılması gerektiği
belirtilmektedir. Hâkim durum değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel
unsurlar, incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve
pazarda büyüme engelleri ile alıcıların pazarlık gücü olarak sınıflandırılmaktadır.
16-35/604-269
14/69

i) Pazar Payı:
(55) Bir teşebbüsün ilgili pazardaki hâkim durumunun birincil göstergesi, sahip olduğu pazar
payıdır. Bir teşebbüsün hâkim durumda bulunduğuna dair delil teşkil eden belirli bir
pazar payı eşiği yoktur. Bununla birlikte, aksini gösterecek bir durum söz konusu
değilse, Kurul’un yerleşik uygulamasında %40’ın altında pazar payına sahip olan
teşebbüslerin hâkim durumda olması ihtimalinin düşük olduğu kabul edilmekte, bu
düzeyin üzerindeki pazar payına sahip olan teşebbüsler bakımından ise daha detaylı bir
incelemeye gidilmektedir. Bu incelemenin fiili rekabete ilişkin ilk aşamasında, incelenen
teşebbüsün sahip olduğu pazar payının yanı sıra bu pazar payının zaman içerisindeki
istikrarı, ilgili pazarda faaliyet gösteren rakiplerin sayısı ve pazar payları da dikkate
alınmaktadır.
(56) Bu ilk ölçüt bakımından CONGRESIUM’un durumu 2010-2015 yılları arasında
düzenlenen fuarların nitelikleri bakımından incelendiğinde, öncelikle ESASLAR’ın 7.
maddesinde belirtilen fuar alanlarının özelliklerine değinmek gerekecektir. Buna göre
uluslararası nitelikte bir fuarın en az net 3.000 m2 kapalı alanda ve en az 7.000 m2 açık
alanda düzenlenmesi gerekmektedir. Kapalı fuar alanlarında taban-tavan mesafesinin
ise en az dört buçuk metre olması şartı aranmaktadır.
(57) İlgili ürün pazarına ilişkin açıklamalarda da yer verildiği gibi, herhangi bir ihtisas fuarı bir
diğeriyle ikame edilemeyecek, bir ihtisas fuarının fiyatında veya niteliğinde meydana
gelebilecek herhangi bir değişiklik diğer bir sektör firmaları için tercih edilebilir
olmayacaktır. Ayrıca fuarın kapsamı, yapıldığı yer, hitap ettiği ziyaretçi ve katılımcı
kitlesi göz önüne alınarak ulusal ve uluslararası fuar ayrımının yapılması gerekmektedir.
(58) Bu bilgilerden yola çıkarak 2014 yılında uluslararası nitelikte fuar düzenlenmiş olan
kapalı alanın sadece CONGRESIUM, açık alanların ise AKM ve Ostim Stadyumu
olduğu görülmektedir. TOBB’un yayımladığı 2014 yılı fuar takvimine bakıldığında
büyüklüğü 2.000 m2 üstünde olan alanlarda ulusal veya uluslararası nitelikte 11 adet
fuar düzenlendiği, bunların ikisinin AKM’de birinin Ostim Stadyumunda ve geri kalan
sekiz adedinin ise CONGRESIUM’da organize edildiği anlaşılmaktadır. 2013 ve 2014
yıllarında ANFA pazarda faaliyet göstermemiştir. Bu çerçevede 2014 yılında
düzenlenen fuarların dağılımına bakıldığında, fuar sayısı bakımından CONGRESIUM’un
pazar payının %(…..), AKM’nin %(…..) ve OSTİM’in %(…..) olduğu görülmektedir.
(59) Ancak ilgili ürün pazarına ilişkin açıklamalarda da yer verildiği üzere, bir ihtisas fuarı ile
diğer başka bir ihtisas fuarı yahut genel fuar birbirinin ikamesi değildir. Aynı şekilde
ulusal fuarlarla uluslararası fuarlar da birbirine ikame değildir. Bu nedenle 2014 yılında
düzenlenen mobilya fuarları bakımından da CONGRESIUM’un pazar payının
incelenmesi gerekmektedir. 2014 yılında gerçekleştirilen tek mobilya fuarı 02-
04.04.2014 tarihleri arasında GLEX tarafından CONGRESIUM’da düzenlenen ANKAFF
fuarıdır. Dolayısıyla anılan yılda organize edilen mobilya fuarı bakımından
CONGRESIUM’un pazar payı oranı %(…..) olmaktadır. Uluslararası fuarlar noktasında
ise 2014 yılında CONGRESIUM’da üç, AKM’de ise iki adet uluslararası nitelikte fuar
düzenlendiği görülmektedir. Buna göre 2014 yılında düzenlenmiş olan uluslararası fuar
sayısı bakımından da CONGRESIUM’un pazar payı %(…..) olarak gerçekleşmiştir.
(60) Bununla birlikte, pazar payı hâkim durum tespitinde kullanılan tek ölçüt olmayıp, pazar
payının yanı sıra, pazara giriş ve büyüme engeli ile alıcı gücünün de değerlendirilmesi
gerekmektedir.
16-35/604-269
15/69

ii) Pazara Giriş ve Pazarda Büyüme Engelleri:
(61) Pazar payının yüksek olduğu hallerde dahi pazara girişlerde veya pazarda büyümede
önemli engellerin bulunmaması, diğer bir ifadeyle pazara yeni girişlerin muhtemel
olması, uygun zamanda gerçekleşmesi ve yeterli olması, söz konusu yüksek pazar
payının kısa veya orta dönemde düşme ihtimalini doğurmakta, bu da hâkim durum
değerlendirmesini etkilemektedir.
(62) Fuar alanı işletebilmek için ya alanın mülkiyetine sahip olmak ve üzerine fuar alanı inşa
etmek ya da mevcut bir alanı sahibinden kiralamak gerekecektir. Öncelikle ESASLAR’ın
7. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, uluslararası bir fuar düzenleyebilmek için en az net
3.000 m2 alana sahip olunması gerektiğinden, 2014 yılı itibarıyla bu büyüklükte kapalı
bir alanın inşa edilmesi halinde katlanılması gereken maliyete bakmak gerekecektir.
(63) Bu amaçla referans olarak Maliye Bakanlığı İnternet Vergi Dairesi’nin internet sitesinde
yer alan m2 olarak inşaat maliyeti verileri kullanılmıştır. Buna göre 2014 yılı için binaların
m2 bazında normal inşaat maliyet bedellerini gösteren cetvel uyarınca pazar/fuar yeri
amacıyla kullanılacak olan basit bir betonarme binanın maliyetine bakıldığında,
uluslararası bir mobilya fuarının düzenlenebileceği en küçük kapalı alan olan 3.000 m2
büyüklüğünde bir fuar alanının 2014 yılında en düşük inşaat bedeli 294.000TL
olmaktadır. Bu bedele inşaatın yapılacağı arsa bedelinin de eklenmesi gerekmektedir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 2014 yılında Ankara’daki ortalama m2 arsa değerini
1.375 TL olarak açıklamıştır. Bu verilere göre Ankara’da 3.000 m2’lik bir arsanın alış
fiyatının yaklaşık 4.125.000 TL olacağı anlaşılmaktadır. En düşük inşaat bedeli ile
birlikte 3.000 m2’lik bir inşaatın bedelinin 4.419.000 TL olacağı görülmektedir. Bu miktar
sadece 3.000 m2’lik bir alana fuar binası yapmanın minimum tutarı olup, ortaya çıkacak
gerçek maliyet Belediye’den alınacak izin ve ruhsatlar, binayı çevreleyecek bahçe ve
otopark alanlarının satın alınması ve düzenlenmesi, arsanın konumu, iç ve peyzaj
mimari maliyetleri gibi sair maliyetlerin de hesaba dâhil edilmesiyle çok daha artacaktır.
(64) Ankara’da fuar alanı olarak tasarlanmış olan ANFA’nın Ankara Büyükşehir
Belediyesine, CONGRESIUM fuar alanının kamu tüzel kişiliğini haiz meslek kuruluşu
olan ATO’ya ait olduğu, AKM’nin ise Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye
İşletmesi Merkez Müdürlüğü (DÖSİMM) tarafından işletildiği, Esenboğa Havalimanının
bitişiğinde inşa edilmekte olan “Ankara Fuar Alanı ve Kongre Merkezi”nin ise Ankara
Valiliği, Ankara Büyükşehir Belediyesi, TOBB, ATO, Ankara Sanayi Odası, Ticaret
Borsası, Ankara Esnaf Odaları Birliği ve Akyurt Belediyesi’ne ait olduğu dikkate
alındığında, salt fuar alanı inşasının bir özel teşebbüs tarafından gerçekleştirilmesinin
oldukça zor olduğu değerlendirilmektedir.
(65) Fuar alanı işletebilmek için başvurulabilecek ikinci yol, fuar alanı kiralamaktır. 2014 yılı
itibarıyla ANFA’nın faaliyette olmadığı, AKM ve Ostim Stadyumunun da kamu
otoritelerince fuar düzenleyicilere direkt kiralandığı, ATO’ya ait fuar alanının ise
CONGRESIUM ile ATO arasında akdedilen sözleşme uyarınca 2021 yılından önce
kural olarak başka bir teşebbüse kiralanamayacağı değerlendirildiğinde, söz konusu
dönemde Ankara’daki bir fuar alanını, işletmek üzere kiralamanın mümkün olmadığı
anlaşılmaktadır. Bu nedenle gerek inşa yoluyla gerekse kiralama yoluyla Ankara’da fuar
alanı işletmeciliği pazarına giriş engellerinin yüksek olduğu ve pazara yeni girişlerin zor
olduğu anlaşılmaktadır.
(66) KILAVUZ, hâkim durumda olduğu iddia edilen teşebbüsün kilit girdilere ve özel bilgiye
erişim imkânına, atıl kapasiteye, dikey bütünleşik yapıya, güçlü bir dağıtım ağına ve
geniş bir ürün portföyüne, yüksek marka bilinirliğine, finansal ve ekonomik güce sahip
olması halinde mevcut ya da potansiyel rakipleri karşısında avantaj sağlamak suretiyle
rakiplerin pazara girişini ya da pazarda büyümesini zorlaştırabildiğini belirtmiştir.
16-35/604-269
16/69

(67) Somut olayda 2014 yılında Ankara’da ESASLAR’da yer alan koşulları taşıyan ulaşım
açısından elverişli ve başlangıçta da bir fuar alanı olarak tasarlanmış olan kapalı tek faal
fuar alanının CONGRESIUM olduğu görülmektedir. Nitekim ilerleyen bölümlerde
detaylarına yer verileceği üzere CONGRESIUM’un atıl kapasite ile çalıştığı
görülmektedir. Bu hususların pazara girişleri zorlaştırdığı ve CONGRESIUM’un hakim
durumunu güçlendirdiği değerlendirilmektedir.
(68) Bu noktada CONGRESIUM’a 2014 yılında faaliyette olmayan ANFA’nın sonraki
dönemlerde pazara tekrar giriş yaparak CONGRESIUM üzerinde rekabetçi baskı yapıp
yapmayacağı ihtimali de değerlendirilmektedir. Öncelikle sözleşme yapmanın reddine
dair ihlal iddiaları 2014 yılına ilişkin olduğundan değerlendirme de bu yıla ilişkin olarak
yapılacaktır. Öte yandan A&A’nın 2014 yılında CONGRESIUM’dan yer
kiralayamamasına yol açan eylemler, 2013 yılının yaz aylarında gerçekleşmiştir.
Dolayısıyla 2013 veya 2014 yıllarında ANFA’nın tekrar pazara giriş yapabilecek
potansiyel bir rakip olabileceğini eylemlerin gerçekleştiği dönem itibarıyla öngörmek
mümkün görünmemektedir. Bu nedenle ANFA’nın 2014 yılı itibarıyla pazara uygun
zamanda ve yeterli şekilde girebilecek muhtemel bir rakip olduğunu söylemek mümkün
değildir.
(69) AKM’nin, 2014 yılında CONGRESIUM’a rekabetçi baskı uygulamaya elverişli mevcut bir
rakip olup olmadığı da değerlendirilmelidir. CONGRESIUM’un nesnel gereklilik
değerlendirilmesine ilişkin bölümde ayrıntılı olarak açıklanacağı üzere her ne kadar
mobilya fuarları açısından yeterince elverişli olmadığı sonucuna ulaşılsa da AKM’de,
uluslararası çeşitli fuarların düzenlenmesi mümkündür. Bu nedenle, AKM alanının
CONGRESIUM üzerinde rekabetçi bir baskı uygulama durumu hâkim durum
değerlendirmesinde nazara alınmalıdır.
(70) KILAVUZ’un 13. maddesinde belirtildiği üzere, hâkim durum tespitinde ilgili pazarda
faaliyet gösteren rakiplerin sayısı ve pazar payları da dikkate alınmaktadır. Buna göre
incelenen teşebbüsün pazar payı ne kadar yüksekse ve istikrarlıysa, incelenen
teşebbüsün pazar payı ile rakiplerinin pazar payları arasındaki fark ne kadar büyükse ve
istikrarlıysa mevcut rakiplerin incelenen teşebbüs üzerinde rekabetçi baskı yaratma
olasılığı o kadar azalacaktır.
(71) Somut olayda 2014 yılı itibarıyla AKM’de hiç mobilya fuarı düzenlenmemiştir. Bu
durumun oluşmasında AKM’nin açık bir alan olması nedeniyle ancak üstü çadırla
kapatılarak bir mobilya fuarına ev sahipliği yapabilmesi rol oynamaktadır. Hâlihazırda
kapalı bir fuar alanı olarak CONGRESIUM varken fuar organizatörleri için AKM’de çadır
kurarak fuar düzenlemek özellikle harcanacak emek ve maliyet bakımından tercih edilir
bir davranış olmayacaktır. Nitekim 2014 yılında CONGRESIUM’da düzenlenen toplam
11 adet fuara karşılık AKM’de sadece iki fuar gerçekleştirilmiştir. CONGRESIUM’da
düzenlenen uluslararası fuar sayısı üç iken AKM’de düzenlenen uluslararası fuar sayısı
ikidir. Sonraki yıllara bakıldığında 2015 yılında AKM’de üç fuar organize edildiği, 2016
yılında ise AKM’de düzenlenmesi planlanan herhangi bir fuar bulunmadığı
görülmektedir. Söz konusu veriler çerçevesinde şikâyete konu dönemde AKM’nin
CONGRESIUM üzerinde rekabetçi baskı oluşturmaya elverişli, yüksek ve istikrarlı pazar
payına sahip bir rakip olmadığı değerlendirilmektedir.
16-35/604-269
17/69

(72) Buna ek olarak CONGRESIUM’un GLEX ile birlikte oluşturduğu dikey bütünleşik yapıya
da dikkat çekilmelidir. Aynı ekonomik bütünlüğe dâhil olan bu teşebbüslerden
CONGRESIUM rekabet etmek için gerekli alt yapıyı oluşturan fuar alanını işletmekte,
GLEX ise bu alt yapı üstünde fuar düzenleme faaliyetlerini yürütmektedir. Bu şekilde
dikey bütünleşik yapıya sahip bir teşebbüs alt pazarda faaliyet gösteren rakiplerine göre
belirli bir maliyet avantajına sahip olacaktır. Bu da alt pazardaki rakiplerin üstündeki
rekabet baskısını artıracak ve söz konusu baskıya karşı koymalarını zorlaştıracaktır.
Dolayısıyla dikey bütünleşik yapının alt pazardaki rekabeti etkileyen ve
CONGRESIUM’un pazar gücünü kuvvetlendiren bir unsur olduğu değerlendirilmektedir.
(73) Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda, 2014 yılı itibarıyla fuar alanı
işletmeciliği pazarına girişlerin zor olduğu, dolayısıyla söz konusu pazara yeni bir
teşebbüsün girmesinin kısa vadede mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.
iii) Alıcının Pazarlık Gücü
(74) KILAVUZ’da belirtildiği üzere, incelenen teşebbüsün müşterileri görece büyük, alternatif
temin kaynakları hakkında yeterince bilgili ve makul bir süre içerisinde başka bir
sağlayıcıya geçmek ya da kendi arzını yaratmak imkânına sahip ise bu müşterilerin
pazarlık gücüne, bir başka deyişle alıcı gücüne sahip olduğu söylenebilecektir. Bu
durumda müşterilerin alıcı gücü, incelenen teşebbüsün davranışlarını sınırlayan
rekabetçi bir unsur olarak ortaya çıkacak ve teşebbüsün hâkim durumda olarak
değerlendirilmesini engelleyebilecektir. Bununla birlikte, yalnızca sınırlı bir müşteri
kitlesinin hâkim durumdaki teşebbüsün pazar gücünden korunmasını sağladığı
durumlarda, alıcı gücünün yeterli seviyede rekabetçi baskı oluşturmadığı
değerlendirilebilecektir.
(75) Somut olay bakımından, bir önceki bölümde yer alan açıklamalar çerçevesinde, fuar
düzenleyen teşebbüslerin kendi arzlarını oluşturmaları, maliyetler nazara alındığında
oldukça zordur. Alıcıların alternatif temin kaynakları konusunda yeterince bilgili
olduğunu söylemek de güçtür. 2013 yılından itibaren şikâyetçinin aşağıda detayları
açıklanacağı üzere AKM’yi kiralama ihtimalini düşünmediği, ANFA açıldığında bu
alanda fuar düzenlemeye karar verdiği görülmektedir. Öte yandan 2014 yılında AKM’de
düzenlenen iki fuardan ikisinin de aynı teşebbüs tarafından organize edildiği ve diğer
teşebbüslerin CONGRESIUM alanı dışında başka bir fuar alanına yönelmediği göz
önünde bulundurulduğunda, fuar organizatörlerinin alternatif bir fuar alanı temin etme
bakımından yeterli ölçüde bilgi sahibi olmadığı değerlendirilmektedir.
(76) Buna ek olarak, CONGRESIUM ile aynı ekonomik bütünlüğe dâhil olan GLEX’in, boş
kalan tarihlerde belli bir ihtisas sınırlaması olmaksızın fuar düzenleyebileceği
vurgulanmalıdır. Şikâyete konu olayda da görüldüğü gibi A&A’nın sözleşme
hükümlerindeki değişiklik talebi ana fuar takvimine dâhil olma süresi boyunca cevapsız
bırakılmış ve ihtilafa konu tarihler GLEX’e tahsis edilerek doldurulmuştur. Dolayısıyla alt
pazarda da GLEX vasıtasıyla faaliyet gösteren CONGRESIUM karşısında fuar
düzenleyicilerin alıcı gücüne sahip olmasının düşük bir ihtimal olduğu
değerlendirilmektedir.
(77) Bu çerçevede CONGRESIUM’un, pazar payı, pazara girişteki engeller, dikey bütünleşik
yapı ve alıcıların pazarlık gücü birlikte değerlendirildiğinde, Ankara’da uluslararası
nitelikte fuar düzenlemeye uygun alan işletmeciliği pazarında hâkim durumda olduğu
sonucuna ulaşılmıştır.
16-35/604-269
18/69

I.4.2. Hakim Durumun Kötüye Kullanılmasına İlişkin Değerlendirme
I.4.2.1. Sözleşme Yapmanın Reddine İlişkin Değerlendirme
(78) Rekabet hukuku uygulamasında, esas olarak, hâkim durumda olsun ya da olmasın tüm
teşebbüslerin iş yapacakları teşebbüsleri özgürce seçme ve mülkiyetlerinde bulunan
varlıklar üzerinde özgürce tasarruf edebilme hakları olduğu kabul edilmektedir. Bununla
birlikte, istisnai bazı durumlarda hâkim durumdaki teşebbüslerin sözleşme yapmayı
reddetmeleri rekabeti kısıtlayıcı bir davranış olarak değerlendirilebilmekte ve hâkim
durumdaki teşebbüse rekabet hukuku çerçevesinde sözleşme yapma yükümlülüğü
getirilebilmektedir10.
(79) Rekabet Kurulunun sözleşme yapmayı reddetmenin konu alındığı kararları
incelendiğinde (Türk Telekom/Tissad11, Ulusal Dolaşım12, Kablo TV13, UMTH14, Solmaz
Mercan15, CNR/NTSR16) bu kararlardan Türk Telekom/Tissad kararında ret eyleminin
ihlal olarak değerlendirilebilmesi için gerekli koşullar,
- Giriş yapılmak istenen varlığın (zorunlu unsurun) bir tekelci teşebbüs tarafından
kontrolü,
- Giriş yapmak isteyen bir rakibin pratik olarak ve makul bir şekilde
varlığı/ürünü/tesisi/altyapıyı kurmasının/üretmesinin imkânsız olması,
- Tekelci teşebbüsün giriş yapmak isteyen rakibi reddetmesi,
- İlgili zorunlu unsurdan faydalanmanın imkânlar dâhilinde olması
şeklinde sayılmıştır.
(80) Ulusal Dolaşım kararına göre ise,
- Erişimin ilgili pazarda rekabet eden teşebbüsler için zorunlu olduğunun ve bu
anlamda hizmetin mevcut şebekeye giriş yapmadan sunulmasının ekonomik
olarak imkânsız olduğunun belirtilmesi,
- Talebi karşılayacak yeterli kapasitenin olması,
- Zorunlu unsuru kontrol eden teşebbüsün mevcut hizmet ve ürün piyasasındaki
talebi karşılamada yetersiz kalması, potansiyel yeni bir ürün ya da hizmetin
sunulmasını engellemesi veya mevcut ya da potansiyel hizmet ve ürünler
üzerindeki rekabeti kısıtlaması,
- Erişim talep eden teşebbüsün makul ve ayrımcı olmayan bir giriş fiyatı ödemeye
hazır olması,
- Reddetme eylemi için objektif haklı bir gerekçe olmaması
halleri sözleşme yapmanın reddi olarak nitelendirilmektedir.

10 KILAVUZ Par. 35.
11 02-60/755-305 sayılı Rekabet Kurulu kararının Danıştayca iptali üzerine alınan 05.01.2006 tarih ve 06-
02/47-8 sayılı karar.
12 03-40/432-186 sayılı Rekabet Kurulu kararı.
13 05-10/81-30 sayılı Rekabet Kurulu kararı.
14 05-87/1199-348 sayılı Rekabet Kurulu kararı.
15 05.06.2007 tarih ve 07-47/506-181 sayılı Rekabet Kurulu kararı.
16 19.9.2007 tarih ve 07-74/896-333 sayılı Rekabet Kurulu kararı.

16-35/604-269
19/69

(81) CNR/NTSR kararında ise “Mal vermeyi reddetme eyleminin hâkim durumu kötüye
kullanma sayılıp rekabet ihlali olarak değerlendirilebilmesi için makul bir gerekçeye
dayanmaması” gerektiği belirtilmiştir. Bu çerçevede, Kurul sözleşme yapmanın reddinin
ihlal olup olmadığına ilişkin değerlendirmede, hâkim durumdaki bir firma tarafından
reddetme eyleminin gerçekleştirilmesi, ret eyleminin rekabeti kısıtlayıcı bir etki
yaratması ve eylemin nesnel olarak haklı bir gerekçeye dayanmaması koşullarını
aramaktadır.
(82) Öte yandan KILAVUZ’a göre, sözleşme yapmayı reddetme iddiaları değerlendirilirken
ihlalin tespiti için üç koşulun birlikte varlığı aranmaktadır. Buna göre,
- Reddetme, alt pazarda rekabet etmek için vazgeçilmez bir ürüne ya da hizmete
ilişkin olmalı,
- Reddetmenin alt pazarda etkin rekabeti ortadan kaldırması muhtemel olmalı,
- Reddetmenin tüketici zararına yol açması muhtemel olmalıdır.
(83) Dolayısıyla dosya çerçevesinde ihlal olup olmadığının değerlendirilmesinde
KILAVUZ’da yer verilen yukarıdaki koşulların sağlanıp sağlanmadığı
değerlendirilecektir. Bu değerlendirmeye geçmeden önce reddetme eyleminin varlığı ve
reddetmenin haklı bir gerekçeye dayanıp dayanmadığı incelenecektir.
I.4.2.1.1. CONGRESIUM’un Eylemlerinin Sözleşmenin Reddi Bakımından
Değerlendirilmesi
(84) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi hâkim durumda bulunan teşebbüslerin bu durumlarını
bilhassa ticarî faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı
olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını
amaçlayan eylemler ile kötüye kullanmasını yasaklamıştır. Tekel konumunda olan bir
teşebbüsün rakiplerle sözleşme yapmaktan imtina etmek suretiyle onların faaliyetlerini
zorlaştırması da bu kapsama dahil edilmektedir. Ayrıntıları ileriki bölümlerde ele
alınacağı gibi bu durum genellikle üst pazarda hakim durumda olan ve aynı zamanda alt
pazarda da faaliyeti bulunan bir teşebbüsün üst pazarda rakipleri ile sözleşme
yapmaktan kaçınmak suretiyle bunların alt pazarda rekabet edebilmelerini engellemesi
şeklinde ortaya çıkmaktadır.
(85) KILAVUZ’da, bir teşebbüsün ürettiği mal ya da hizmetler ile sahip olduğu maddi ya da
gayri maddi işletme unsurlarını diğer teşebbüslere sağlamaması ya da bunların diğer
teşebbüsler tarafından kullanılmasına doğrudan veya dolaylı olarak izin vermemesi
sözleşme yapmayı reddetme olarak ele alınmaktadır. Buna göre sözleşme yapmayı
reddetme, hâkim durumdaki teşebbüsün, kendisine yöneltilen sözleşme yapma talebini
herhangi bir sebep göstermeksizin reddetmesi şeklinde doğrudan reddetme ya da
makul olmayan ertelemeler, ürün arzının azaltılması ve makul olmayan şartlar ileri
sürülmesi gibi davranışlar yoluyla dolaylı olarak reddetme şeklinde de ortaya
çıkabilmektedir. Hâkim durumdaki teşebbüsün, sözleşme yapmayı reddettiği teşebbüs
ile alt pazarda rekabet ediyor olması halinde sözleşme yapmayı reddetme davranışının
rekabeti kısıtlayıcı sonuçlar ortaya çıkarması daha muhtemeldir.
16-35/604-269
20/69

(86) Genel olarak sözleşme yapmanın reddi iki şekilde ortaya çıkmaktadır: açık red (outright
refusal) ve dolaylı red (constructive refusal). Açık red, hakim durumdaki teşebbüsün
sözleşme yapma talebini herhangi bir neden göstermeksizin açıkça reddetmesi
durumunda zuhur etmektedir. Dolaylı ret ise, KILAVUZ’da da belirtildiği gibi, makul
olmayan ertelemeler, ürün arzının azaltılması, makul olmayan şartlar ileri sürülmesi gibi
şekillerde ortaya çıkmaktadır. Ret eylemine ilişkin diğer bir ayrım da koşulsuz ve koşullu
oluşuna göre yapılmaktadır. Hâkim durumdaki teşebbüsün hiçbir koşul ileri sürmeden
sözleşme yapmayı reddetmesi durumunda koşulsuz (unconditional) redde, alt pazarda
rakibi olmayanlarla sözleşme yapması yahut kendi rakibiyle iş yapan teşebbüslerle
sözleşme yapmayı reddetmesi de koşullu (conditional) redde işaret etmektedir.
(87) Rekabet Kurulunun sözleşme yapmanın reddi eylemini değerlendirdiği kararlara
bakıldığında, 03.05.2012 tarihli ve 12-24/710-198 sayılı Cine 5 kararında17 sözleşme
yapmanın reddi eyleminin, mevcut sözleşme ilişkisinin sona erdirilmesi, ilk defa
sözleşme yapma talebinin reddi, fikri mülkiyet hakkı lisanslamasının reddi, birlikte işlerlik
bilgilerinin verilmesinin reddi, tek taraflı ya da uyumlu ret halleri gibi çeşitli alt
kategorilere ayrılabildiği belirtilmiştir.
(88) CONGRESIUM’un eyleminin sözleşmenin reddi olup olmadığını değerlendirebilmek için
A&A ile CONGRESIUM arasında sözleşme yapmaya yönelik olarak gerçekleşen
iletişimlerin detayına bakılmalıdır. Dosya mevcudunda bulunan bilgilerden 2014 yılında
A&A’nın bir mobilya fuarı düzenleme niyetinin CONGRESIUM tarafından bilindiği ve
sözleşme yapmak üzere tarafların şifahi müzakerelerde bulunduğu anlaşılmaktadır.
Ancak öncesinde CONGRESIUM’un bazı iç yazışmalarında A&A’nın yöneticisi (…..) ile
aralarında husumet olduğu, bu nedenle istediği tarihlerde onu oyalayacaklarına yönelik
ifadelere rastlanmıştır. Bu yazışmaların detaylarına tarih sırasına göre aşağıda yer
verilmektedir:
(89) 17.08.2015 tarihinde CONGRESIUM’da yapılan yerinde incelemede bulunan,
09.01.2013 tarihinde GLEX çalışanı (…..)’in o dönemde ARYA EXPO adlı fuar
düzenleme şirketinde çalışan (…..)’a gönderdiği ve “cc” kısmında CONGRESIUM ve
GLEX’in sahibi (…..) ile GLEX yetkilisi (…..)’ın bulunduğu bir e-postada, A&A’nın sahibi
(…..)’nın önceki bir tarihte GLEX’in tek başına fuar düzenlememesini, düzenleyecekse
A&A ile birlikte düzenlemesini, kendisinin ATO üyesi olduğunu ve GLEX hakkında
olumsuz konuşabileceğini söylediği bir ifadeye yer verilmiş ve ne yapılması gerektiği
sorulmuştur. Aynı tarihte CONGRESIUM ve GLEX’in sahibi (…..) e-postayı,
Bu fuarı yapacağız. ATO da çalışması bizi ilgilendirmez. (…..) senin ile iletişime
geçerse hangi gerekçe ile bu konuda engel çıkaracağını sor. Hakkımızda
konuşma hakkına sahip. Elinden geleni ardına koymasın. Buna benzer daha çok
baskı gelecek”
şeklinde cevaplamıştır.
(90) Yine aynı tarihte ARYA EXPO çalışanı (…..) ise, söz konusu e-postayı,
“…bu kişiyi gözünüzde büyütmeyin lütfen rahat olun. Onun paniği bizim çok daha
iyi bir iş çıkaracağımızı bilmesinden kaynaklanıyor.”
şeklinde yanıtlamıştır.

17 Danıştay Onüçüncü Dairenin 12.04.2011 tarih ve 2008/8249 E., 2011/1525 K. sayılı kararı ile iptal ettiği
27.05.2008 tarih ve 08-35/466-166 sayılı Kurul kararı üzerine alınan karar.
16-35/604-269
21/69

(91) 18.02.2013 tarihli bir başka yazışmada (…..)’ın CONGRESIUM’dan aşağıdaki gibi bir
rezervasyon talebinde bulunduğu görülmektedir:
“2014 Yılı ile ilgili gelişmelerle ilgili değerlendirme yapabilmek ve oluşabilecek
durumlarla ilgili planları imkânsız hale getirmemek için tedbir olarak
CONGRESIUM'un
03-16 Mart 2014 (2 Hafta) ve
14-20 Nisan (1 Hafta)
05-11 Mayıs (1 Hafta)
tarihlerinin en azından 15 Haziran 2013'e kadar kimseye resmi olarak tahsis
edilmemesi önem arz etmektedir.
Ne olur ne olmaz bilemeyiz, belki diğer şirketlere kiralama devam edebilir ama
elimizde en azından kendi adımıza olması muhtemel işleri düşünmemize imkân
sağlayacak bir süre ve tarih olması gerekiyor.”
(92) 28.05.2013 tarihli bir e-postada ise (…..), (…..), (…..) ve (…..) arasında aşağıdaki gibi
bir e-posta yazışması gerçekleşmiştir:
(…..): Ağaç işleme mart son hafta demiştiniz 10-17 Mart'tan iki hafta sonra
diye biliyorum. 10-17 Mart haftası tamamen A&A'nin karşısında her ihtimale
karşı koz olarak ve gerekirse de karşısına çıkmak için kullanacağımız
rezervasyondur. Kararlar duruma göre alınacak, 20 Temmuz'a kadar
kesinlikle bekletmemiz gerekli.”
(…..): “(…) O iş, Mobilya Aksesuar (kumaş, baskı vs.) Mart son hafta... Ama
hala opsiyonlu... AA Fuarcılık (…..) istedi ve ben de verdim. Çünkü farkında
değil seçim haftası. Kimse iş yapmak istemiyor o tarihlerde ve 90.000 €
istedik. Zaten konfirme değil ve çok daha piyasayı kızıştırmak istersen ne
kontrat ne de tahsisi var. İptal ederiz (…)Bence biz (…..) Bey'e 10-17 Martı
satsak bile söylemeyelim. Yine ona karşı koz olur. Kaldı ki (…..)'ın diğer
işlerinin de kontratı yok. Tahsis vermem mekân kontratı anlamına gelmiyor.
Bu kadar çok zorluyorsa iptal ederiz biter gider.”
(93) Bu yazışmaların hemen ertesi günü 29.05.2013 tarihinde (…..) “Ağaç İşleme Makinaları
Fuarı”nın A&A tarafından düzenlenecek bir fuar olduğunu öğrenmiş ve
CONGRESIUM’dan (…..) ve (…..)’a sitem etmiştir. Bunun üzerine (…..)’a aşağıdaki e-
postayı göndermiştir:
“ (…) seninle mutabık kaldık o tarihler öncelikli senindir. Adam parayı bile
bastırsa oyalarız senin için:))) dedim (…)Sen önümüzdeki hafta geldiğinde
bence çok net olalım. Bir toplantı yapalım. (…..)'ı senin olduğun ve bizim
ofiste bir toplantıya çağıralım ve piyasa tabiriyle "raconu keselim". Her gün bir
haber alıp gerileceğimize bir kere sıkıntı çekelim, ama raconu biz keselim.”
16-35/604-269
22/69

(94) CONGRESIUM ile GLEX arasında gerçekleşen bu yazışmalar belli tarihlerin GLEX’e
rezerve edildiğine, A&A’nın o tarihlerde fuar düzenlemesine oyalama yoluyla engel
olunacağına, bu şekilde CONGRESIUM’un A&A ile sözleşme yapmaktan kaçınacağına
işaret etmektedir. Bu yazışmaların ardından gelişen süreç aşağıda tarih sırasına göre
özetlenmiştir.
- 07.06.2013 tarihinde CONGRESIUM tarafından şikâyetçiye gönderilen bir e-posta
ekinde tadil istenen hükümlerle birlikte sözleşme taslağı yollanmıştır. Ancak
şikâyetçi sözleşmedeki mücbir sebep halinde tarafların hak ve borçları ile ayıplı ifa
nedeniyle tek taraflı fesih hakkına ilişkin hükümlerin tadil edilmesini talep etmiştir.
- 18.06.2013’te CONGRESIUM, A&A’ya yeni bir e-posta göndererek mücbir sebebe
ilişkin danıştıkları kişiden geri dönüş olmadığını, o bölümler hariç sözleşme
metninin ekte gönderildiğini belirtmiştir.
- 19.06.2013’te CONGRESIUM’un şikâyetçiye ihtilaflı hükümlerin değiştirilmediği
yeni sözleşme nüshalarını yolladığı anlaşılmaktadır.
- 19.06.2013’te CONGRESIUM çalışanı (…..), aynı ekonomik bütünlük içinde yer
alan Serenas Turizm A.Ş. (SERENAS) çalışanı (…..)’na “Sarı ile işaretlemiş
olduğum maddeleri Fuar Firması Sahibi değiştirmek ister. Uygun görmeniz
durumunda gerekli değişiklikleri yapıp kontratı imzalatacağız” şeklinde bir e-posta
göndererek görüş sormuştur.
- 27.06.2013’te (…..)’nun CONGRESIUM’a gönderdiği e-posta ile söz konusu
hükümlerin kaldırılmaması gerektiği yönünde görüş beyan ettiği görülmüştür.
- Bu görüş sonrasında CONGRESIUM ile A&A arasında herhangi bir iletişim tespit
edilememiştir.
- 10.07.2013’te şikâyetçi TOBB’a katılımlarını bildirmek üzere tahsis yazısı
beklediklerine dair CONGRESIUM’a bir e-posta yollamış ancak bu e-postaya
cevap verilmemiştir.
- 22.07.2013’te şikâyetçi noter kanalıyla CONGRESIUM’a bir ihtarname
göndererek, düzenlenecek Uluslararası Modev Mobilya ve Dekorasyon Fuarı'nın
sözleşmesinin aralarında müzakere edildiğini, kendilerine gönderilen e-postalarda
sözleşme yapılacağının söylendiğini, kendilerince tüm ağır şartlar kabul edildiği
halde 18.07.2013 tarihli görüşmede sözleşmenin yapılmayacağının bildirildiğini
belirterek, yer tahsisi ile sözleşme imzalanmasını, aksi halde Rekabet Kurumu'na
başvuracağını ihtar etmiştir. Bu ihtarname ertesi gün CONGRESIUM’a tebliğ
edilmiş olup CONGRESIUM’un söz konusu ihtarnameye yanıt vermediği
görülmüştür.
- 23.07.2013’te ise GLEX, A&A’nın talep ettiği 02-04.04.2014 tarihlerinde bir
mobilya fuarı organize etmek üzere ATO’ya müracaat etmiştir.
- 01.08.2013’te iletişim çabalarına yanıt alamayan A&A, CONGRESIUM’a bir e-
posta yollayarak “Şayet sözleşme ve tahsis yazısının (daha önceki görüşmelerdeki
1-2 maddedeki revizelerin yapılmış hali ile) saat 16:00 'ya kadar ulaşması halinde,
sözleşmenin onaylanıp ön ödemenin de yapılabileceği”ni belirtmiştir.
- 01.08.2013’te, 2014 yılı TOBB ana fuar takvimine dâhil olmak için yapılacak
başvuru süresinin son günü olması, 02-04.04.2014 tarihlerinin dolu olduğu,
şikâyetçi ile aralarında sözleşme de bulunmadığı gerekçesiyle CONGRESIUM
A&A’nın talebini reddetmiştir.
16-35/604-269
23/69

(95) Yukarıda özetlenen olay akışında, CONGRESIUM’un A&A ile görüşmeler başlamadan
önce onu oyalama, gerekirse organizasyonu iptal etme niyeti taşıdığı görülmektedir.
Nitekim 27.06.2013 tarihinde SERENAS çalışanı (…..)’nun görüşünü aldıktan sonra
şikâyetçiye olumlu ya da olumsuz herhangi bir dönüş yapılmamış, onun yerine GLEX ile
bir sözleşme imzalanarak söz konusu tarihler GLEX’e tahsis edilmiştir. Buna rağmen
CONGRESIUM, A&A’ya cevap vermek için 01.08.2013 tarihini beklemiştir. Bu tarihin
TOBB ana fuar takvimine girebilmek için son tarih olduğu tekrar vurgulanmalıdır.
(96) Bu noktada CONGRESIUM’un şikâyetçiye cevap vermeyerek sessiz kalmasının ret
anlamına gelip gelmediği irdelenmelidir. Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre kural
olarak kabulcünün kendisine yöneltilen bir icaba mutlaka cevap vermesi gerekmez, o
halde icabın cevapsız bırakılmış olması, kural olarak onun kabul edildiği anlamında
gelmeyecektir18. Fakat Borçlar Kanunu istisna olarak bazı durumlarda kabulcünün
susmasını kabul saymaktadır. Gerçekten, Borçlar Kanunu’nun 6. maddesine göre,
icapçının gerek işin özel mahiyeti, gerek halin icabı dolayısıyla açık bir kabul haberini
beklemek zorunluluğunda olmadığı durumlarda, kabulcünün icabı uygun bir süre içinde
reddetmemiş olması onu kabul ettiği anlamına gelmektedir.
(97) Somut olayda A&A ile CONGRESIUM arasında imzalanacak sözleşme bir
Organizasyon Satış Sözleşmesi olup, konusu organize edilecek fuar süresince
CONGRESIUM’un fuar alanı tahsisiyle buna bağlı hizmetleri sunmasından, A&A’nın da
alan tahsisi ve buna bağlı sair hizmetler karşılığında belli bir ücret ödemesinden
ibarettir. Dolayısıyla sözleşmenin CONGRESIUM’un sessiz kalmasının örtülü kabul
olarak yorumlanmasını gerektirecek bir özellik taşımadığı anlaşılmaktadır. Olay akışına
bakıldığında, şikâyetçinin gönderdiği e-postalara ve ihtarnameye karşın
CONGRESIUM’un sessiz kaldığı, 01.08.2013 tarihinde ise aralarında herhangi bir
sözleşme olmadığına ve istenen tarihlerin başka bir şirkete tahsis edildiğine dair cevap
gönderdiği anlaşılmaktadır. CONGRESIUM’un sessizliği tadili istenen maddelerle
birlikte sözleşmenin kabul edildiği anlamına gelmemektedir. Nitekim bu durum
CONGRESIUM’un son cevabi e-postası ile de teyit edilmektedir. Bu sebeple
CONGRESIUM’un bu eylemi sözleşme yapmayı reddetme olarak nitelendirilmektedir.
(98) CONGRESIUM’un reddetme eyleminin devam edip etmediğine ilişkin olarak yapılan
incelemede, 10.04.2014 tarihinde A&A’nın CONGRESIUM’dan 2015 Nisan ayı için yer
tahsisi talebinde bulunduğu, ancak 12.04.2014’te CONGRESIUM’un o tarihlerde uygun
yer olmadığı için talebi reddettiği anlaşılmaktadır. 21.04.2015 tarihli bir yerinde inceleme
belgesinde ise 2019 yılına kadar söz konusu tarihlerin ANKAFF fuarı için GLEX’e
rezerve edilmek istendiği görülmüştür. 05.06.2015’te ise A&A’nın Nisan 2016 için yer
talebinde bulunduğu, ancak istediği tarihler dolu olduğu için kendisine olumsuz cevap
verildiği anlaşılmıştır. TOBB 2015 yılı fuar takvimine bakıldığında, 2015 yılı Nisan
ayındaki mobilya fuarının GLEX tarafından düzenlendiği, ancak ANFA’nın hizmete
girmesiyle burada 2015 yılı Kasım ayında A&A tarafından “Modev - Uluslararası Mobilya
Dekorasyon Fuarı 2015”in düzenlendiği görülmektedir. 2016 yılında ise 06-10.04.2016
tarihleri arasında GLEX’in CONGRESIUM’da, A&A’nın da ANFA’da bir mobilya fuarı
düzenleyeceği anlaşılmaktadır.

18 ÖZTÜRK, S. Elektronik Sözleşmeler (Kuruluş ve Geçerlik Şartları) – İ.Ü.SBE. Basılmamış Yüksek
Lisans Tezi, 2002, sf.105, , erişim tarihi: 16.03.2016.
16-35/604-269
24/69

I.4.2.1.2. Reddetmeye İlişkin Haklı Gerekçenin Varlığına İlişkin Değerlendirme
(99) KILAVUZ’un 30. paragrafında Kurul tarafından dikkate alınacak haklı gerekçe
savunmalarının, nesnel gereklilik ve etkinlik başlıkları altında sınıflandırılabileceği
belirtilmektedir. Buna göre Kurul nesnel gereklilik gerekçesini değerlendirirken öncelikle
davranış ile korunan meşru bir menfaatin bulunup bulunmadığını ve davranışın,
korumaya çalıştığı menfaatin ortaya çıkması için vazgeçilmez olup olmadığını göz
önünde bulundurmaktadır. Ayrıca incelemeye konu davranışın nesnel olarak gerekli
kabul edilebilmesi için hâkim durumdaki teşebbüsün bu davranışı kendisi dışındaki
sebeplerden (örneğin, ilgili kamu otoriteleri tarafından belirlenen sağlık ve güvenlik
gereksinimleri gibi) kaynaklanmalı ve teşebbüs söz konusu menfaati korurken rekabeti
zorunlu olandan fazla sınırlamamalıdır. İncelemeye konu davranışın meşru bir menfaati
korumak için vazgeçilmez olduğunu ispat etme yükü hâkim durumdaki teşebbüs
üzerindedir.
(100) KILAVUZ’da belirtildiği üzere, incelemeye konu teşebbüs tarafından öne sürülen etkinlik
gerekçesini değerlendirirken Kurul, teşebbüsten aşağıda sayılan dört koşulun birlikte
sağlandığını ispat etmesini beklemektedir:
- Etkinlikler davranışın sonucu olarak gerçekleşmeli ya da gerçekleşmesi muhtemel
olmalı,
- Davranış söz konusu etkinliklerin gerçekleşmesi için vazgeçilmez olmalı,
- İncelenen davranış sonucunda ortaya çıkması muhtemel etkinlikler, davranışın
etkilenen pazarlarda rekabet ve tüketici refahı üzerindeki olası olumsuz etkilerini
telafi etmeli,
- Davranış, fiili ve potansiyel rekabetin kaynaklarının tamamını ya da çoğunu devre
dışı bırakarak etkin rekabeti ortadan kaldırmamalıdır.
(101) Hâkim durumdaki teşebbüslerin ihlal şüphesi uyandıran davranışlarını yasaklama
kapsamı dışına çıkaran içtihadi nitelikteki iktisadi ve hukuki ilkeler olarak
tanımlanabilecek haklı gerekçelerin varlığı, diğer ihlal türlerinde olduğu gibi reddetme
eylemleri bakımından da ihlal iddiasını yasaklama kapsamı dışına çıkarabilecektir.
Gerek Rekabet Kurulu kararları ve gerekse Avrupa Birliği (AB) içtihadı, ihlal şüphesi
uyandıran hâkim durumdaki teşebbüs davranışı için üç gerekçe türüne işaret
etmektedir: nesnel zorunluluk gerekçesi19, rekabete karşılık verme gerekçesi20 ve
etkinlik gerekçesidir21.

19 Hâkim durumdaki teşebbüs, görünüşte ihlal niteliğinde olan davranışlarının dışsal bir takım etkenlerden
dolayı nesnel olarak zorunlu olduğunu ileri sürebilir. Örneğin, sözleşme yapmayı reddetme bakımından
arz şokları ya da kapasite kısıtı içtihatta en azından ilkesel olarak kabul edilen nesnel zorunluluk
gerekçeleridir.
20 Genellikle fiyat temelli ihlal iddiaları kapsamında ele alınmakta olup, hakim durumdaki teşebbüslerin
meşru rekabet sınırları içinde fiyat rekabetine karşılık vermesi esasına dayanmaktadır.
21 Etkinliğin, üretimde etkinlik, tahsis etkinliği ve dinamik etkinlik olmak üzere üç çeşidi bulunmaktadır.
Üretimde etkinlik, çıktı ilerlemesi ya da girdi ilerlemesi yolu ile kaynakların daha verimli kullanılmasını
ifade ederken, tahsis etkinliği ekonomideki kıt kaynakların azami faydayı sağlayacak şekilde dağıtılmasını
ifade etmektedir. Dinamik etkinlik ise “belirli bir döneme” ilişkin bir kavram olarak araştırma-geliştirme
(ar-ge) ve yatırım harcamaları sonucunda ekonomide yeni ürünlerin üretilme hızına referansta
bulunmaktadır. Dinamik etkinlik kazançları, uzun dönemde ekonominin üretim kapasitesini ve sosyal
refahını artıran innovasyonların teminatı olarak görülmektedir. Bu nedenle son dönemde literatürde,
dinamik etkinlik kazançlarının korunması gerekliliği daha sık vurgulanır hale gelmiştir.
16-35/604-269
25/69

(102) Gerek teorik olarak ve gerekse içtihat hukuku düzleminde ele alındığında, sözleşme
yapmanın reddine ilişkin olarak hakim durumdaki teşebbüsler tarafından öne sürülmesi
muhtemel görülen haklı gerekçelerden bazılarına aşağıda yer verilmiştir:
Nesnel zorunluluk gerekçesi:
- Devam eden bir sözleşmesel ilişkinin sona erdirilmesi bakımından,
 Karşı tarafın yükümlülüklerini yerine getirebilmek adına yeterli ticari garantiyi
sunamaması,
 Koşullara göre, hâkim durumdaki teşebbüsün dikey bütünleşik bir yapı içinde alt
pazarda kendisinin faaliyet göstermek istemesi.
- Mal vermeye başlamanın reddi bakımından,
 Yeterli ticari güvencenin sunulmaması,
 Zorunlu unsur bakımından kapasite sınırlamasının mevcudiyeti ya da zorunlu
unsurun kullanımının ekonomik değerinin azalmasına yol açacak maliyetler
yaratacak olması,
 Talep edenin teknik yetersizliği,
 Alıcının zayıf kredi derecesi, ticari hayattaki olumsuz ünü, mal arzı için genel
kabul görmüş koşulları kabul etmemesi,
 Stok, hammadde ve kapasite sınırı nedeni ile talep edilen miktarın
karşılanamaması,
 Hâkim durumdaki teşebbüsün altyapısına zarar verebilecek nitelikteki teknik
uyumsuzluk,
 Sağlık ve güvenlik gerekçelerinin varlığı,
 Kamunun mal veya hizmetin arzına yönelik kısıtlamaları.
Etkinlik gerekçesi:
- Mal Vermeye Başlamanın Reddi Bakımından:
 Dinamik etkinlik kazançları (yapılan yatırımların karşılığının alınabilmesi ve yenilik
motivasyonunun yok edilmemesi için gerekli olan kısıtlamaların varlığı),
 Mal verme ya da benzeri bir yükümlülüğün pazarın yapısında yaratacağı
değişikliğin rakiplere avantaj sağlamak suretiyle yatırımlarına zarar vereceği
iddiası.
(103) Dolayısıyla, yukarıda yer verilen haklı gerekçelerin herhangi birinin varlığı ihlal şüphesi
doğuran davranışı yasaklama kapsamı dışına çıkaracaktır. Haklı gerekçenin bizzat
incelemeye konu teşebbüsler tarafından ileri sürülmesi ve savunulması beklenmekle
birlikte, bu hallerin var olup olmadığı Kurul tarafından da dikkate alınmaktadır.
(104) Sözleşme yapmanın reddi eylemi özelinde, sözleşme yapma talebinde bulunan
teşebbüsün ticari kredibilitesinin olmaması, arzın kapasite sınırlarına bağlı olarak geçici
olarak ya da tamamen durdurulması, çeşitli güvenlik gerekliliklerinin karşılanamaması
gibi hususlar nesnel gereklilik olarak değerlendirilebilmektedir. Hâkim durumda bulunan
teşebbüsün, rakipleriyle sözleşme yapması halinde yaptığı yatırımları karşılamaya
yetecek bir getiri elde edemediği, yatırımlarını devam ettirmek için redde konu unsurdan
belirli bir süre sadece kendisinin yararlanması gerektiği, aksi takdirde yatırım
güdüsünün olumsuz etkileneceği yönündeki iddialarının ise etkinlik savunması
bağlamında değerlendirilmesi mümkündür.
16-35/604-269
26/69

(105) CONGRESIUM’un savunmasında, A&A ile sözleşme yapmayı reddetmesinin haklı
gerekçelere dayandığı ve bunların en başında da A&A'nın CONGRESIUM’a karşı kötü
niyetli davranışlarının bulunduğu, A&A’nın bir çalışanının GLEX çalışanı (…..) ile
iletişime geçerek tehditkâr ifadeler kullandığı, A&A’nın bu yaklaşımlarına itibar
edilmediği belirtilmiştir. Ayrıca A&A’nın 2012 yılının sonbahar aylarında yaptırmış
olduğu fuar rezervasyonunu iptal etmesinin CONGRESIUM’u zarara uğrattığı ve bunun
da A&A’nın kötü niyetine işaret ettiği iddia edilmiş ve bunlara rağmen CONGRESIUM’un
davranışlarında A&A'nın sebep olduğu zarardan dolayı herhangi bir farklılık olmadığı,
2015 ve 2016 yıllarında gerçekleştirilecek fuarlar için tarafların tekrardan görüşmeler
gerçekleştirdiği ifade edilmiştir.
(106) Yapılan savunmada ayrıca, yapılması planlanan söz konusu sözleşmenin bir şablon
sözleşme niteliğinde olduğu ve CONGRESIUM’un tüm müşterileri ile aynı sözleşmeyi
imzaladığı, A&A tarafından iletilen ve mücbir sebep ile temerrüde ilişkin değişiklik
taleplerinin, kanunlar ve ticari teamüller açısından kabul edilebilir nitelikte olmadığı dile
getirilmiştir. Diğer taraftan A&A’nın sözleşme maddelerinin tadil edilmesine yönelik
talebini ilettikten sonra noter kanalı ile 22.07.2013 tarihinde bir ihtarname ilettiği, söz
konusu ihtarnamede gerçeği yansıtmayan ifadelere yer verilerek A&A'nın söz konusu
sözleşme kapsamında tüm ağır şartları kabul ettiğinin belirtildiği, ancak ihtarnamenin
aksine A&A’nın 01.08.2014 tarihinde göndermiş olduğu e-posta mesajında hala tadil
maddelerinde ısrarlı olduğu ve sözleşmenin kendisine özel olarak değiştirilmesi
konusundaki ısrarcı tutumundan vazgeçmediği iddia edilmiştir.
(107) CONGRESIUM mücbir sebebe ilişkin revizyon talebini kabul etmemesine dayanak
olarak Borçlar Kanunu’nun “Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle
imkânsızlaşırsa borç sona erer” şeklindeki 136. maddesini göstermiştir. Ancak rekabet
hukuku anlamında haklı gerekçe yukarıda açıklanan bilgiler çerçevesinde
değerlendirilmektedir.
(108) CONGRESIUM tarafından temel olarak ileri sürülen gerekçe A&A’nın kötü niyetli olması
ve 2012 yılındaki fuarı iptal ederek ticari kredibilitesini azalttığı noktalarında
yoğunlaşmaktadır.
(109) KILAVUZ’a bakıldığında sözleşme yapmak isteyen tarafın kötü niyetli veya tehditkâr
olmasının yahut sözleşme hükümlerinin maktu olmasının hakim durumdaki teşebbüsün
sözleşme yapmayı reddedebilmesi için dayanacağı haklı sebepler arasında yer
almadığı görülmektedir. Nitekim tek tip sözleşme hükümleri CONGRESIUM ile fuar
düzenleyiciler arasında yapılan sözleşmelerin müzakereye elverişsiz ve iltihaki
sözleşmelere benzer nitelik taşıması sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Öyle ki iltihaki
sözleşmeler genellikle elektrik, gaz, su temini gibi hizmetlerden faydalanacak çok
sayıdaki abonenin söz konusu olduğu durumlarda ortaya çıkmaktadır. Ancak fuar alanı
tahsisi gibi ihtiyaca göre değişen koşul ve fiyatların söz konusu olduğu sözleşmelerin
tek tip hükümler içermesi makul olmayacağı gibi sözleşme yapmanın reddine de haklı
gerekçe teşkil etmemelidir.
16-35/604-269
27/69

(110) Sözleşme yapmak isteyen A&A’nın ticari kredibilitesine gelindiğinde, TOBB tarafından
2005 yılından itibaren yayımlanan fuarlar takviminin incelenmesinde bu teşebbüsün
2006 yılından itibaren 2014 yılına kadar Ankara’da, başta mobilya olmak üzere, çeşitli
alanlarda her yıl en az bir defa fuar organize ettiği görülmüştür. 2014 yılında
soruşturmaya konu olaylar sebebiyle fuar düzenleyemeyen şikâyetçi 2015 yılında bir
mobilya fuarı düzenlemiş, 2016 yılında ise iki fuar daha organize etmek üzere ana fuar
takvimine dahil olmuştur. Nitekim A&A, 46 yıldır fuar düzenlediğini belirtmiştir. Zaten
uluslararası nitelikte fuar düzenleyebilmek için son beş yıl içinde en az iki defa bu
nitelikte fuar düzenlemiş olma gereği aranmaktadır. A&A’nın düzenlediği mobilya
fuarlarının uluslararası niteliği göz önüne alındığında bu teşebbüsün kredibilitesinin
düşük olduğu sonucuna ulaşmak mümkün görünmemektedir. Dolayısıyla şikâyetçinin
ticari bakımından güvenilirliği noktasında CONGRESIUM’un haklı gerekçesinin
bulunmadığı anlaşılmaktadır.
(111) Bu hususlar dışında CONGRESIUM tarafından ret eylemine ilişkin olarak arzın kapasite
sınırlarına bağlı olarak geçici olarak ya da tamamen durdurulması, çeşitli güvenlik
gerekliliklerinin karşılanamaması gibi nesnel gereklilik iddiaları dile getirilmemiştir.
CONGRESIUM’un rakipleriyle sözleşme yapması