Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Yargı Kararları Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-4-53
Karar Sayısı : 16-20/340-155
Karar Tarihi : 09.06.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ,
Kenan TÜRK, Adem BİRCAN
B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Mehmet TOKGÖZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Ferit KESKİN ve İsmail KESKİN
Temsilcileri: Av. Ercan KORKMAZ
Sakarya Mah. Uluyol Cad. Alper Sok. Torunlar İşhanı Kat 1 Daire
No: 3-4 Osmangazi Bursa
D. KARŞI TARAF : 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. K. Korhan YILDIRIM,
Av. Eda DURU
Çitlenbik Sokak No:12, Yıldız Mahallesi, 34349, Beşiktaş İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulu’nun 3M San. ve Tic. A.Ş. hakkında aldığı
25.06.2014 tarih ve 14-22/461-203 sayılı kararın Ankara 15. İdare Mahkemesinin
17.12.2015 tarihli, 2014/1947 E. ve 2015/2403 K. sayılı kararı ile iptal edilmesi
üzerine, dosyanın yeniden değerlendirilmesi.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 28.03.2007 tarih ve 2374 sayı ile
intikal eden şikâyet başvurusunda, başvuru sahiplerine ait olan Keskin İş Güvenlik
Malzemeleri Tic. ve San. Ltd. Şti.’nin (KESKİN İŞ GÜVENLİK), 20 yıldır iş güvenlik
malzemeleri alanında Bursa ve Türkiye genelinde faaliyet gösteren bir işletme olduğu,
2000 yılında 3M Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (3M) bayiliğini aldığı ve kısa sürede artan
satış rakamları ile 3M’in Türkiye’deki bayileri içerisinde ilk üç firma arasına girmeyi
başardığı, KESKİN İŞ GÜVENLİK’in bu başarısına karşın 3M’in başvuru sahipleri
aleyhinde ayrımcı fiyat uygulamasında bulunduğu, ardından da gerekçe göstermeksizin
bayilik sözleşmesini feshettiği, 3M’in bayileri arasında ayrımcılık yapmak, nihai satış
fiyatını tespit etmek ve bayileri arasında bölge ve müşteri tahsisi yapmak suretiyle 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. ve 6.
maddelerini ihlal ettiği iddia edilmektedir.
(3) Başvuruda ayrıca, 3M’in diğer bayilerine %40-45 oranında iskonto uygularken
kendilerine %5 gibi bir iskonto uyguladığı, bu durumun kendilerinin diğer bayilerle
rekabet etmesini güçleştirdiği, 3M tarafından uygulanan bu ayrımcı iskonto oranları
yüzünden 2006 yılının 5. ayından itibaren KESKİN İŞ GÜVENLİK’in nihai konumdaki
birçok firmanın ihalesine iştirak edemediği, dolayısıyla ticari itibar kaybettiği ifade
edilmiştir.
16-20/340-155
2/20
(4) G. DOSYA EVRELERİ: Başvuru üzerine hazırlanan 25.04.2007 tarih ve 2007-4-53/İİ-
07-M.Y. sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 03.05.2007 tarihli toplantısında
görüşülmüş ve 07-37/373-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
27.06.2007 tarih ve 2007-4-53/ ÖA-07-M.Y sayılı Önaraştırma Raporu Kurul’un
04.07.2007 tarihli ve 07-56/669-232 sayılı toplantısında görüşülmüş ve 3M’in,
- Bayisi KESKİN İŞ GÜVENLİK’in Renault’a yaptığı satışta nihai satış fiyatını
belirlemesinin,
- Bayiliğine son verilen KESKİN İŞ GÜVENLİK’in Bursa ilindeki müşterilerini, İstanbul
Ticaret İş Güvenliği ve Endüstriyel Ürünler San. Ltd. Şti. (İSTANBUL TİCARET) ile
Egebant Zımpara ve Polisaj Malzemeleri San. ve. Tic. A.Ş. (EGEBANT) unvanlı
bayileri arasında paylaştırmasının, buna ilaveten iki bayiyi birbirinin müşterilerine
satış yapmamaları konusunda ve ayrıca İzmir merkezli Nam Kişisel Koruyucu
Donanımlar İç ve Dış Tic. A.Ş. (NAM) unvanlı bayiyi Bursa ilinde İSTANBUL
TİCARET ve EGEBANT’ın müşterilerine satış yapmaması konusunda uyarmasının,
- KESKİN İŞ GÜVENLİK ve Ekay Elektrik Kablo Aydınlatma Tic. ve San. Ltd. Şti.
(EKAY) unvanlı bayilerine diğer bayilerden farklı indirim oranları belirlemek yoluyla bu
bayileri rakip konumundaki diğer bayiler karşısında dezavantajlı duruma
düşürmesinin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal teşkil edebileceğine, bu nedenle
4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca bahse konu uygulamalardan kaçınması, aksi
halde haklarında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi gereği soruşturma açılacağı
hususlarında görüş yazısı gönderilmesine karar verilmiştir.
(5) Yukarıda anılan Kurul kararı Danıştay 13. Dairesi’nin 30.11.2011 tarih ve 2008/3117 E.,
2011/5424 K. sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Dosya Kurul’un 29.05.2013 tarihli
toplantısında yeniden görüşülmüş ve 13-32/433-M sayı ile 3M’in, bayilerinin nihai satış
fiyatını tespit etmek, bayilerine müşteri sınırlamaları getirmek, bayileri arasında ayrımcı
uygulamalar yapmak ve bayilerine yönelik hedef indirimleri uygulamak suretiyle 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edip etmediğinin tespitine yönelik olarak soruşturma
açılmasına karar verilmiştir.
(6) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca soruşturma kararı ve
teşebbüsle ilgili ileri sürülen iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi 13.06.2013
tarihinde 6610 sayılı yazı ile hakkında soruşturma yürütülen taraf olan 3M’e tebliğ
edilerek 30 gün içinde ilk yazılı savunmalarının yapılması talep edilmiştir. Tarafın ilk
yazılı savunması 12.07.2013 tarih ve 4280 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
Rekabet Kurulunun 24.10.2013 tarih ve 13-59/827-M sayılı kararı ile soruşturma
süresinin, bitiminden itibaren 2 ay uzatılmasına karar verilmiştir. Soruşturma Heyeti
tarafından hazırlanan 29.01.2014 tarih ve 2007-4-053/SR sayılı Soruşturma Raporu ve
ekleri, Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Kurul üyeleri ile ilgili teşebbüse
tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüsten 30 gün içinde yazılı savunmasını yapması talep edilmiştir. Rekabet
Kurulunun 29.02.2014 tarihli kararı ile teşebbüsün soruşturma raporuna karşı yazılı
savunma süresi 30 gün süre ile uzatılmıştır. İlgili tarafın yazılı savunması yasal süresi
içinde, 26.03.2014 tarih ve 1752 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
(7) Yasal süresi içinde Kurum kayıtlarına giren yazılı savunmaya ilişkin Soruşturma
Heyetinin görüşlerini içeren 10.04.2014 tarih ve 2007-4-53 sayılı Ek Görüş, 4054 sayılı
Kanun’un 45. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu üyeleri ile hakkında soruşturma
yürütülen teşebbüse tebliğ edilmiştir. Kurum kayıtlarına 30.04.2014 tarih ve 2431 sayı
ile giren dosyaya giriş hakkı tanınması talebi Kurul tarafından 08.05.2014 tarih ve 14-
17/331-M sayılı karar ile reddedilmiştir.
16-20/340-155
3/20
(8) Teşebbüsün Ek Görüş’e karşı yazılı savunması yasal süresi içinde, 13.05.2014 tarih ve
2725 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
(9) 23.06.2014 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısının ardından Kurul, 25.06.2014
tarih ve 14-22/461-203 sayı ile nihai kararını vermiştir. Söz konusu kararda Kurul, 3M
tarafından bir kısım satışlarda bayilerin yeniden satış fiyatını belirlemek, bayilere mal
satılabilecek müşteriler ve yerler konusunda kısıtlama getirmek ve bazı bayilere,
rekabette dezavantajlı duruma düşürecek şekilde ayrımcı iskonto oranları uygulamak
suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilmediğine, bu nedenle adı geçen
teşebbüse aynı Kanun’un 16. maddesi uyarınca idari para cezası verilmesine yer
olmadığına karar vermiştir.
(10) Söz konusu Kurul kararı, Ankara 15. İdare Mahkemesi’nin 17.12.2014 tarih ve
2014/1947 E., 2015/2403 K. sayılı kararıyla iptal edilmiştir. 13.05.2016 tarihinde
Kurumumuz tarafından tebellüğ edilen söz konusu karar üzerine hazırlanan 28.05.2016
tarih ve 2007-4-053/BN-06 sayılı Bilgi Notu, Kurul’un 09.06.2016 tarihli toplantısında
görüşülerek 16-20/340-155 sayı ile nihai karar verilmiştir.
(11) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Ankara 15. İdare Mahkemesi’nin yukarıda anılan kararı
sonrasında Kurul’a sunulan Bilgi Notu’nda raportörler Mehmet YANIK ve Mehmet
TOKGÖZ tarafından 3M’in,
- Bir kısım satışlarda bayilerin yeniden satış fiyatını belirlemesinin,
- Bayilere mal satılabilecek müşteriler ve yerler konusunda kısıtlama getirmesinin,
- Bazı bayilere, rekabette dezavantajlı duruma düşürecek şekilde ayrımcı iskonto
oranları uygulamasının,
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği, 3M’in 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini
ihlal etmesi nedeniyle teşebbüs hakkında yine aynı Kanun’un 16. maddesi uyarınca
idari para cezası uygulanması gerektiği ifade edilmiştir.
(12) Ankara 15. İdare Mahkemesi’nin iptal ettiği 25.06.2014 tarih ve 14-22/461-203 sayılı
Rekabet Kurulu kararına konu soruşturmada çoğunluk görüşü olarak raportörler
Mehmet YANIK ve Mehmet TOKGÖZ tarafından 3M’in,
- Bir kısım satışlarda bayilerin yeniden satış fiyatını belirlemek,
- Bayilere mal satılabilecek müşteriler ve yerler konusunda kısıtlama getirmek, özel
fiyat uygulaması yoluyla marka içi rekabeti sınırlamak ve müşteri kısıtlamaları
getirmek,
- Bazı bayilere, rekabette dezavantajlı duruma düşürecek şekilde ayrımcı iskonto
oranları uygulamak,
suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği ve teşebbüs hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanması gerektiği ifade edilmiştir.
(13) Karşı görüşte bulunan raportör Neşe Nur ONUKLU tarafından ise, 3M’in bayilerinin
yeniden satış fiyatını tespit etmek, bayileri arasında ayrımcılık yapmak ya da bayilere
müşteri veya bölge kısıtlaması getirmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini
ihlal ettiğine yönelik yeterli dayanak bulunmaması nedeniyle, anılan teşebbüse aynı
Kanun'un 16. maddesi uyarınca idari para cezası verilmesine gerek olmadığı ifade
edilmiştir.
16-20/340-155
4/20
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüs: 3M
(14) 3M, hızlı tüketim ve ofis, elektrik, elektronik ve telekomünikasyon, sağlık, endüstri,
güvenlik, reklam ve taşımacılık alanlarında global bazda faaliyet gösteren bir teknoloji
şirketidir. Türkiye’deki faaliyetlerine 1982 yılında başlayan 3M, Türkiye'de ofis ürünleri,
telekomünikasyon sistemleri ürünleri, trafik kontrol malzemeleri, reklâm ürünleri, sağlık
ürünleri, ev bakım ürünleri ile iş ve işçi güvenliği ürünleri alanlarında faaliyet
göstermektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(15) 3M’in satışını yaptığı ürünler, boyun üstü iş güvenliği malzemeleri olan baret, gaz ve toz
maskeleri, göz koruyucu ürünler, kulak tıkacı ve kulaklıktan oluşmaktadır. 3M’in satışını
yaptığı bu ürünler genel olarak iş sağlığı ve işçi güvenliği alanında kullanılmakla birlikte,
her bir ürünün kullanım amacı, işlevi, üretim teknolojisi ve üretim maliyeti farklıdır.
Dolayısıyla söz konusu ürünler talep ve arz açısından birbirine ikame teşkil
etmemektedir.
(16) Bu çerçevede ilgili ürün pazarları, ayrı ayrı olmak üzere, “baret”, “gaz maskesi”, “toz
maskesi”, “güvenlik gözlükleri”, “kulak tıkacı” ve “kulaklık” pazarları olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(17) Ürünlerin tedarik sistemi ve farklı coğrafi bölgeler arasında rekabetçi koşullar
bakımından farklılıkların olmaması dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
I.3. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.3.1. Şikayetçiden Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(18) Şikâyet dilekçesi ekinde, 3M’in nihai satış fiyatını tespit ettiğine ilişkin olarak 3M satış
yetkilisi (…..) ile KESKİN İŞ GÜVENLİK firması arasındaki bir e-posta yazışması
sunulmuştur. 28.04.2006 tarihli söz konusu e-postada:
“(…..) Bey merhaba,
“Renault’da kullanılan 4251 alış fiyatınızı 10,4 Euro’ya indirmiş bulunuyoruz. Bu
indirimi Renault firmasına %4 indirim olarak yansıtmanızı rica ederiz.”
ifadesi yer almaktadır.
(19) 29.03.2007 tarihinde KESKİN İŞ GÜVENLİK’in sahipleri Ferit KESKİN ve İsmail
KESKİN ile yapılan görüşmede “3M ürünleri ile ilgili olarak yapacağınız özellikle toplu
satışlarda 3M tarafından bir baskı ya da sınırlama ile karşılaşıyor musunuz?” şeklindeki
soruya,
“Aramızdaki ihtilafın çıkış noktası da zaten bu konuyla ilgilidir. Teşebbüsümüzün
ANADOLU ISUZU’ya teklif yaptığını öğrenen 3M yetkilisi bu firmaya Egebant tarafından
satış yapacağını belirterek verdiğimiz fiyat teklifi konusunda teşebbüsümüzü uyarmıştır.
Bununla da yetinmeyip o dönem satışta çalışan (…..) isimli çalışanını işten çıkarmıştır.
Onun yerine göreve gelen (…..) bize karşı agresif bir tutum sergilemiştir. Bizim
İstanbul’da satış yaptığımız Kare isimli firmaya satış yapamayacağımız iddiasında
bulunmuş bu konuda bizi tehdit etmiştir. Bizim geri adım atmamız üzerine bize
uygulanan %40-45 oranında iskontolar %5’e çekilmiştir ve son olarak bayiliğimiz iptal
edilmiştir.”
şeklinde cevap verilmiştir.
16-20/340-155
5/20
(20) “3M ürünleri satışında 3M’in sizin satış fiyatlarınıza müdahale ettiği olmuş mudur?”
şeklindeki soruya ise,
“Olmaktadır. Bilhassa büyük firmalara satışta veya rakiple karşılaşılan satışlarda
yeniden satış fiyatımızı tespit etmektedir. Örneğin Renault’a Nisan 2006’da yapılan
satışta fiyat konusunda her ne kadar rica ederiz denilmekteyse de bizim kendilerinin
bildirdiği fiyatı uygulamamız durumunda başka bir bayiyi bizim yerimize
görevlendirmektedir. Biz de mecburen bize verilen fiyatı uygulamak durumunda
kalmaktayız.
ANADOLU ISUZU’ya teklif etmemiz marka içi rekabeti artırıp fiyatları düşüreceğinden
3M’in tepkisini çekmiş ve bugünkü ihtilaf çıkmıştır. Ayrıca, Kare’ye mal satışı yapmamız
ve tehditlerine rağmen Kare’ye satış yapmaya devam etmemiz sonucunda bayiliğimize
son verilmesi 3M’in hiçbir şekilde rekabeti istemediğinin göstergesidir. Şu an yurt
dışından gizlice ithalat dağıttığını duyduğumuzdan ve bize de aynısını yapacağını
bildiğimizden bu işi gizlice yapmaktayız.”
şeklinde cevap verilmiştir.
(21) 11.09.2013 tarihinde KESKİN İŞ GÜVENLİK’te Ferit KESKİN ile yapılan görüşmede,
ayrıca Kurum kayıtlarına 23.09.2013 tarihinde giren yazıda, 1999-2006 yıllarında 3M’de
iş güvenliği bölümünde çalışan (…..) ile ismini vermek istemeyen başka bir çalışanın
soruşturmaya konu bilgileri içeren e-postalarına yer verilmektedir.
(22) Söz konusu yazıda (…..) tarafından, iş güvenliği bölüm müdürü (…..) yöneticiliğinde,
KESKİN İŞ GÜVENLİK’in de aralarında bulunduğu 3M iş güvenliği bayileri toplantısı
yapılırken, o dönemde ANADOLU ISUZU’nun iş güvenliği ürünleri tedarikini EGEBANT
yapmasına rağmen, KESKİN İŞ GÜVENLİK’ten teklif istemesi, buna karşılık KESKİN İŞ
GÜVENLİK’in de teklif vermesi ile ilgili olarak “transportation” bölümünden sorumlu
yönetici (…..)’in “Otomotiv bölümünün yöneticisi olarak, hangi bayilere hangi firmaların
satış yapacağına kendisinin karar vereceğini, bayilerin de onun kararlarına uymak
zorunda olduklarını ve KESKİN İŞ GÜVENLİK’in 3M’in rızası olmadan ANADOLU
ISUZU’ya kesinlikle satış yapamayacağını hatta fiyat teklifi veremeyeceğini” söylediği
belirtilmektedir. Yazının devamında nihayetinde çıkan tartışmalar sonucu olarak da
(…..)’in bölüm yöneticisi (…..)’ı toplantı odasından çıkartarak KESKİN İŞ GÜVENLİK’i
3M bayisi olarak görmek istemediğini söylediği ifade edilmiş ve böylece KESKİN İŞ
GÜVENLİK’in bayiliğine son verilme sürecinin başladığı belirtilmiştir.
(23) Aynı yazıda ismini vermek istemeyen bir çalışanın ifadelerinde, o dönemde ANADOLU
ISUZU’nun iş güvenliği malzemeleri tedarikini EGEBANT’ın yaptığı ifade edilerek,
ANADOLU ISUZU firmasının o günlerde iş güvenliği ürünleri için KESKİN İŞ
GÜVENLİK’ten fiyat teklifi istediği ve KESKİN İŞ GÜVENLİK’in de kendi fiyat teklifini
verdiği bildirilmiştir. (…..)’in bu duruma “…hangi firmaya hangi bayinin satış yapacağına
kendisinin karar vereceğini, bayilerin de onun iradesine uymak zorunda olduğunu,
KESKİN İŞ GÜVENLİK’in de 3M’in onayı olmadan ANADOLU ISUZU’ya ürün tedarik
edemeyeceğini, fiyat teklifi veremeyeceğini…” söylediği ifade edilerek, bu durumun
tartışmaya yol açtığı, İlkay ERDEM’in KESKİN İŞ GÜVENLİK’in bayilikten çıkarılması
için (…..)’a baskı yaptığı ve olaydan kısa süre sonra ayrılan (…..)’ın yerine atanan
(…..)’ın KESKİN İŞ GÜVENLİK’in bayiliğine son verdiği belirtilmiştir.
16-20/340-155
6/20
I.3.2. 3M Bayisi İSTANBUL TİCARET’in Genel Müdürü ile Yapılan Görüşme
(24) 31.05.2007 tarihinde İSTANBUL TİCARET Genel Müdürü (…..) ile yapılan görüşmede,
“Ürün satışlarınız ve satış yöntemleriniz hakkında kısaca bilgi verir misiniz?” şeklindeki
soruya (…..) tarafından,
“Bizim sattığımız bütün ürünler CE belgesine sahiptir. Biz genellikle doğrudan
kullanıcılara ve satıcı firmalara satış yapıyoruz. Doğrudan kullanıcılara yaptığımız bu
satışlarda satış yapılan yerin ödeme şekline, ödeme süresine vb. unsurlara göre yani
müşterilerimizin ödeme koşullarına göre kendi iskontolarımızı belirleyerek satışlarımızı
gerçekleştiriyoruz. Sektörde eskiden olduğu gibi büyük kar marjı mümkün değil artık.
Genel olarak %2-10 arasında değişen kar marjlarıyla satış yapıyoruz”
şeklinde cevap verilmiştir.
(25) Aynı görüşmede “sağlayıcılarınızla (3M, Dupont, Ansell gibi) ilişkileriniz ve bu şirketlerin
satış politikaları hakkında bilgi verir misiniz?” şeklindeki soruya ise, (…..) tarafından,
“Sağlayıcılarımızdan 3M’in bildiğim kadarıyla doğrudan satışı bulunmuyor. Satışlar
bayiler aracılığıyla gerçekleştiriliyor ve bayiler arasında mesela İstanbul içerisinde
herhangi bir bölge veya firma paylaşımı bulunmuyor. Örneğin diğer bayiler ve bizim
beraber ürün sattığımız firmalar var. Türkiye içerisinde istediğimiz her yere satış
yapabiliyoruz ancak mesela Karaman’daki bir firma Ankara bölge bayisinden malzeme
temini daha kolay olduğu için oradan alıyor şöyle ki maliyetlerdeki artışlardan dolayı o
firmaya malzeme satmak için çaba sarf etmiyoruz…”
şeklinde cevap verilmiştir.
I.3.3. Hedef İş Güvenliği Malzemeleri Tic. San. Ltd. Şti. Ortağı ve 3M Eski Çalışanı
(…..) ile Yapılan Görüşme
(26) 29.05.2007 tarihinde Hedef İş Güvenliği Malzemeleri Tic. San. Ltd. Şti. (HEDEF İŞ)
ortağı ve 3M Eski Çalışanı (…..) ile yapılan görüşmede, “KESKİN İŞ GÜVENLİK’in 3M
bayiliğinden çıkarılma süreci hakkında bilgi verebilir misiniz? şeklindeki soruya,
“Keskin’in bayilikten atılmasının ardındaki temel sebep ortaklardan Ferit Keskin’in 3M’de
benim üstümde bulunan ve 3M Türkiye’nin iş güvenlik alanında en yetkili kişisi olan
(…..) ile yaşadığı anlaşmazlıktır. Ben 3M’de çalıştığım dönemde Keskin’in bayilikten
çıkarılması kararı bana ulaştı. Bunun üzerine Bursa’ya gittik ve Keskin’in müşterileriyle
konuşarak artık Keskin’in bizim bayimiz olmadığını 3M mallarını Egebant ve İstanbul
Ticaret’ten alabileceklerini söyledik. Ayrıca Keskin’den en çok satış yaptığı müşterilerin
listesini istedik, bunu yaparken amacımız müşterilerini Egebant ve İstanbul Ticaret
arasında paylaştırmak istememizdi. Bursa’daki müşterileri bu teşebbüsler arasına
paylaştırmak istememizdi. Bursa’daki müşteri bu teşebbüsler arasında paylaştırdık ve
birbirlerinin müşterilerine karışmamalarını bildirdik. Keskin’in Bursa’daki bayiliğine son
verilince Bursa’da eş zamanlı olarak şube açan aslında İzmir bayisi olan Nam adlı
firmaya Keskin’in eski müşterilerine satış yapmamasını söyledik, çünkü o müşterileri
söylediğim iki firmaya paylaştırmıştık.”
şeklinde cevap verilmiştir.
16-20/340-155
7/20

(27) “3M’in bayileri arasında birbirlerinin müşterilerine satış yapmalarını engelleyecek bir
durum var mıdır?” şeklindeki soruya (…..) tarafından,
“3M’in bayilerinden hangisi bir müşteriyi 3M’e ilk tanıtan bayi olmuşsa o müşteri o
bayinin sayılır ve müşteriye yapacağı satışta bayi 3M’den daha uygun fiyattan mal alır.
Dolayısıyla fiyat avantajı sağlar ve müşteri kendisinin olur.”
şeklinde cevap verilmiştir. Aynı görüşmede, “3M bayilerinin satış fiyatına doğrudan ya
da dolaylı etkide bulunur mu?” şeklindeki soruya ise,
“3M fiyat konusunda bayilerine karışmaz. Bayiler dilediği fiyattan satmakta özgürdür.
Ancak, istisnai bir Döktaş uygulaması vardır ki, burada direkt bayi adına fiyat vermiştir
ve bayinin fiyat konusundaki özgürlüğünü elinden almıştır.”
şeklinde cevap verilmiştir.
I.3.4. 3M Eski Bayisi EKAY’ın Ortağı (…..) ile Yapılan Görüşme
(28) 08.06.2007 tarihinde 3M eski bayisi EKAY ortağı (…..) ile yapılan görüşmede, “3M iş
güvenlik malzemelerinde uygulanan nihai tüketici fiyatları hakkında bilgi verebilir
misiniz?” sorusuna aşağıdaki yanıt verilmiştir:
“Bizim satış fiyatlarımız 3M tarafından belirlenmekteydi. Yani satacağımız fiyatlarda bir
serbestimiz olmamıştır. Hatta bu belirlemeler dolayısıyla zarara uğradık ve bu durumu
yazıyla detaylı bir şekilde 3M’e ilettik. 3M ilerde kazanacaksınız diyerek baştan savdı.
3M’in yeniden satışları konusunda akıl almaz uygulamaları bulunmaktadır. Örneğin,
normalde 100 YTL’ye satılan bir ürünü 10 Lira’ya satabilmektedir. Soda-Kromsan’a
yaptığımız satış bunun bir örneğidir. Bana adet başına sadece 1 Kuruş’luk kar
belirlediler. Bu kadar fahiş farklar, rakipleri yok etmek için yapılan uygulamalardır. Bu
uygulamalardan dolayı ben utanç duyuyorum. Yapılan bu durum resmen haksızlıktır.
Ayrıca 3M’in bir fiyat istikrarı bulunmamaktadır. Bayisine ve müşterisine göre birbirinden
çok farklı fiyatlar verilmektedir. Bir halk tabiri var 3M bohçacı pazarlamacılardan daha
kötü bir örnektir. Yani rakibe duruma göre değişiyor. Fiyatlar çok düşebildiği gibi rakip
olmadığı ve marka yazdırdıkları durumlarda inanılmaz yükselmektedir. Bayilerin,
müşterilere verdikleri düşük fiyatlar da bayi toplantılarında gündeme getirilip uyarılar
yapılmakta ve tüm bayiler önünde küçük düşürülebilmektedir.
Başka bölgeye de çıkış kesinlikle yasaktır. Böyle yapılması durumunda adamın ipini
keserler. Bayilerden tek tek faturalar istenerek bu kontrol çok sıkı yapılabilmektedir.
Ayrıca bayi toplantılarında gerek bayinin vermiş olduğu düşük fiyatlar gerekse bölge
dışına çıkışlar konusunda tüm bayiler önünde çok hararetli tartışmalar yaşanmaktadır.
Öyle ki, bayilerle kötü söz söylemeye varan olaylar yaşanmıştır. Bayilerle mal satılan
müşterinin yeri konusunda şiddetli tartışmalar bu toplantılarda karşılaşılan durumlardır.
3M’den habersiz gerek fiyatlama konusunda gerekse müşteriye satışlarda kuş
uçurulmamaktadır. Buna örnek, 3M tarafından bayilere yazılan mektupta da görüleceği
üzere bayinin satış yaptığı tüm faturaların fotokopisi bizzat istenmekte ve faturanın
gönderilmemesi halinde bayinin alacağı tenzilat iptal edilmektedir. Biz faturalarımızı
gönderip bu kurallara uymak için böyle bir durumla karşılaşmadık.”
16-20/340-155
8/20

I.3.5. (…..) ile Yapılan Görüşme
(29) 31.05.2007 tarihinde 3M Endüstriyel ve Otomotiv Pazarları Satış Pazarlama Müdürü
(…..) ile yapılan görüşmede, “3M’in fiyatlandırma politikası nasıl işlemektedir?”
sorusuna,
“3M olarak bir liste fiyatımız bulunmaktadır. Bayilerle yaptığımız bayilik sözleşmelerinde
nasıl bir iskonto yapılacağı belirtilmiştir. Uygulamada standart iskonto oranımız %45’dir.
Bayilerimiz sadece bizim ürünlerimizi satıyorsa ürünlere göre değişmekle birlikte %1-2
arasında bir iskonto alıyor, buna ilaveten her üç aylık dönemlerde hedefini
gerçekleştiren bayilere %4 indirim ve buna ilaveten %1’lik sene sonu iskontosu
yapabiliyoruz. Ayrıca altı aylık periyotlar halinde hedefi aşma durumuna göre (%5-10,
%15-20) %1-2-3-4 indirimler yapılabilmektedir. Bu iskontolar dönem sonlarında bayiler
tarafından düzenlenen fark faturası yoluyla ürün grubuna göre yapılmaktadır. Yukarıda
saydığımız ana bayilerden Egebant tüm ürün gruplarında münhasır olduğu için ürün
gruplarının tamamında ekstra indirim alabilmektedir. İstanbul Ticaret hiçbir ürün
grubunda münhasır bayimiz olmadığı için ekstra indirim almamaktadır. İdeal ise, birkaç
ürün grubunda ek