Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Yargı Kararları Üzerine)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-2-162 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 16-05/118-53
Karar Tarihi : 18.02.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ,
Dr. Metin ARSLAN, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER : A. Özlem UZUN, İmren KOL, Atıf BİBER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Detaş Beton San. A.Ş.
Eyüp Sultan Mah. Yanyol Lale Sok. No: 4 Samandıra
Sancaktepe/İstanbul
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILANLAR : - Nuh Çimento San. A.Ş.
- Nuh Beton A.Ş.
Temsilcisileri: Av. Yusuf Bülent AYDIN
Mahatma Gandhi Caddesi No:33/4 GOP/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Nuh Çimento Sanayi A.Ş. ve Nuh Beton A.Ş.’nin, İstanbul
Anadolu yakası (İzmit dâhil) çimento pazarında hâkim durumdan kaynaklanan
gücünü kullanarak, hazır beton pazarında fiyat sıkıştırması yapmak suretiyle 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal edip etmediklerinin tespiti.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle, Nuh Çimento San. A.Ş.'nin (NUH ÇİMENTO),
İstanbul Anadolu yakasındaki (Kocaeli dahil) çimento pazarında hakim durumda
bulunduğu, hakim durumdan kaynaklanan gücünü kullanarak hazır beton pazarında fiyat
sıkıştırması yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettiği iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 09.06.2010 tarih ve 4563
sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan İlk İnceleme Raporu, 05.08.2010 tarihli Rekabet
Kurulu (Kurul) toplantısında görüşülmüş ve 10-52/988-M sayı ile önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 29.09.2010 tarihli ve 2010-2-
162/ÖA-10-321.AA sayılı Önaraştırma Raporu 07.10.2010 tarihli Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 10-63/1317-494 sayı ile dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar verilmiştir.
Danıştay 13. Daire nezdinde 2011/69 E. sayısı ile açılan davada mezkûr Kurul kararı,
somut olayın 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi kapsamında incelenmesi ve Kurul tarafından
araştırmanın genişletilmesi suretiyle elde edilecek bilgi, belge ve deliller ışığında
değerlendirilmesi ve her türlü şüpheden uzak bir şekilde açıklığa kavuşturulması için
soruşturma açılması gerekirken, yeterli incelemeye dayanmayan önaraştırma aşamasında
şikâyetin reddi ile soruşturma açılmasına gerek olmadığına ilişkin Kurul kararının hukuka
uygun olmadığı gerekçeleri doğrultusunda 25.11.2014 tarih ve 2014/3739 K. sayı ile iptal
edilmiştir.

16-05/118-53
2/24

(4) Danıştay 13. Dairesinin anılan iptal kararı üzerine hazırlanan 20.03.2015 tarih ve 2010-2-
162/BN sayılı Bilgi Notu Kurulun 26.03.2015 tarihli ve 15-13/182-M sayılı toplantısında
görüşülmüş ve İstanbul Anadolu yakası (İzmit dâhil) çimento pazarında hâkim durumdan
kaynaklanan gücünü kullanarak, hazır beton pazarında fiyat sıkıştırması yapmak suretiyle
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal edip etmediklerinin tespitine yönelik olarak NUH
ÇİMENTO ve Nuh Beton A.Ş. (NUH BETON) hakkında soruşturma açılmasına karar
verilmiştir. 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca soruşturma kararı
ve ileri sürülen iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi, hakkında soruşturma
yürütülen taraflardan NUH ÇİMENTO’ya 07.04.2015 tarihinde, NUH BETON’a 08.04.2015
tarihinde tebliğ edilerek tarafların 30 gün içinde ilk yazılı savunmalarını yapmaları talep
edilmiştir.
(5) NUH ÇİMENTO ve NUH BETON’un ilk yazılı savunması 06.05.2015 tarihinde 2320 sayılı
yazı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Dosya kapsamında ilave inceleme yapılması
ihtiyacı nedeniyle soruşturma süresinin uzatılması talebini içeren 20.08.2015 tarih ve 2010-
2-162/BN-02 sayılı Bilgi Notu, 01.09.2015 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 15-
34/520-M sayılı karar ile soruşturmanın ilk altı aylık süresi, bitiminden itibaren üç ay
uzatılmıştır. Soruşturma sonunda hazırlanan 28.12.2015 tarih ve 2010-2-162/SR sayılı
Soruşturma Raporu ve ekleri, 4054 sayılı Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca Kurul üyeleri
ile ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. Soruşturma Raporu NUH ÇİMENTO ve NUH BETON
tarafından 30.12.2015 tarihinde tebellüğ edilmiş, NUH ÇİMENTO ve NUH BETON’a ait
ikinci yazılı savunma ise yasal süresi içerisinde, 12.01.2016 tarih ve sırasıyla 218, 219 sayı
ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi gereğince
hazırlanan 15.01.2016 tarihli ve 2010-2-162/EG sayılı Ek Görüş 20.01.2016 tarihinde
tebellüğ edilmiştir. NUH ÇİMENTO ve NUH BETON’un üçüncü yazılı savunmaları
28.01.2016 tarih ve 615, 616 sayı ile yasal süresi içerisinde Kurum kayıtlarına girmiştir.
(6) 03.02.2016 tarihli ve 2010-2-162/BN-03 sayılı Bilgi Notu, Kurulun 10.02.2016 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 16-04/95-M sayı ile hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslerin sözlü savunma toplantısı yapılması yönünde talebinin olmadığından bilgi
alınarak 4054 sayılı Kanun’un 46. maddesine göre sözlü savunma toplantısı yapılmasına
gerek olmadığına, nihai karar toplantısının 18.02.2016 tarihinde yapılmasına karar
verilmiştir. Bu çerçevede Kurul 18.02.2016 tarihli toplantısında, 16-05/118-53 sayılı nihai
kararını vermiştir.
(7) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, NUH ÇİMENTO ve NUH BETON hakkında 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiklerine yönelik yeterli bilgi, belge ve bulguya
ulaşılamadığı ve taraflarca 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilmediği ifade
edilmektedir.

16-05/118-53
3/24

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Taraflar
I.1.1. NUH ÇİMENTO
(8) NUH ÇİMENTO 04.08.1966 tarihinde Ticaret Sicil Gazetesine tescillenmiş ve 1969 yılında
faaliyetlerine başlamıştır. Kocaeli ili Körfez ilçesinde bulunan entegre çimento fabrikası
dışında başka bir fabrikası ya da terminali bulunmamaktadır. Yıllık çimento üretim
kapasitesi (…..), yıllık klinker üretim kapasitesi ise (…..) tondur. NUH ÇİMENTO halka açık
bir şirket olarak faaliyet göstermekte olup ortaklık yapısı Tablo 1’de gösterilmektedir.
Tablo 1: NUH ÇİMENTO’nun Ortaklık Yapısı
Unvan Hisse Oranı (%)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
Toplam 100,00
(9) NUH ÇİMENTO, hazır beton alanındaki faaliyetlerini NUH BETON aracılığı ile
sürdürmektedir.
I.1.2. NUH BETON
(10) NUH BETON, 1996 yılında faaliyete başlamıştır. Şirket sermayesinin tamamına NUH
ÇİMENTO sahiptir. Şirket hâlihazırda İstanbul ve Kocaeli’nin de aralarında bulunduğu
çeşitli illerde, (…..) beton santraline ve Kocaeli ilinde (…..) ton kapasiteli çimento öğütme
tesisine sahiptir. Öğütme tesisindeki üretimin tamamı iç tüketimde kullanılmaktadır.
I.2.Sektöre İlişkin Bilgiler
I.2.1. Çimento Sektörüne İlişkin Genel Bilgiler
(11) Çimento, esas olarak, doğal kalker taşları ve kil karışımının yüksek sıcaklıkta ısıtıldıktan
sonra öğütülmesi ile elde edilen hidrolik bir bağlayıcı malzeme olarak tanımlanmakta olup
belirli standartlara göre üretilen homojen nitelikte bir yapı malzemesi ürünüdür. Çimento
ürününün niteliği bakımından farklılaştırılması ya da farklı fiyatlama yapılması imkânı
oldukça kısıtlıdır. Ayrıca ürünün stokta uzun süre kalması durumunda kalitesi
bozulmaktadır. Bu bakımdan üreticiler ve satıcılar tarafından kısa sürede satışının
yapılması önem arz etmektedir.
(12) Çimento yükçe ağır, pahaca hafif sayılan ürünlerdendir. Genel maliyetleri içinde ürün
nakliyesinin maliyeti oldukça büyük bir yer tutmaktadır. Bu özelliği nedeniyle çimento
fabrikalarından satış yapılabilen alan sınırlıdır. Sektörde yaygın olan kanaat bu alanın 200-
300 km’yi geçmemesi gerektiği yönündedir. Bu durum, çimentonun bölgeler arası
dolaşımını kısıtlamakta ve bir bölgedeki çimento müşterisinin dilediği bölgedeki fabrikadan
satın alım yapmasını sınırlandırmaktadır. Bu sebeple, çimento fabrikaları kuruldukları bölge
ve çevresinde yüksek pazar gücüne sahipken, bu bölgeden uzaklaşıldıkça pazar güçleri
azalmaktadır. Bu bölgenin dışına çıkılması, nakliye masraflarını artırmakta, karlılığı ortadan
kaldırabilmektedir.
(13) Çimento pazarı, az sayıda firmanın bulunduğu oligopolistik bir pazar niteliğindedir. Pazarın
bu özelliğinin yanı sıra çimentonun homojen bir ürün olması da teşebbüsler arası rekabetin
şekillenmesinde etkili olmaktadır. Ayrıca çimento üretiminin sermaye yoğun bir faaliyet
olması, önemli ölçüde pahalı yatırımlar gerektirmesi ve yatırımların faaliyete geçirilmesi için
belirli bir süreye ihtiyaç duyulması sebebiyle çimento pazarına giriş engellerinin yüksek
olduğu kabul edilmektedir. Sermaye ihtiyacının fazla olmasının yanı sıra, batık maliyetlerin
bulunması ve dikey bütünleşmenin yoğun olması da pazara giriş ve çıkış engelleri
yaratmaktadır.
16-05/118-53
4/24

I.2.2. Hazır Beton Sektörüne İlişkin Genel Bilgiler
(14) Hazır beton, çimento, agrega ve belirli katkı malzemeleriyle suyun karıştırılması yöntemiyle
üretilen bir inşaat malzemesidir. Niteliği gereği çok kısa zamanda tüketilmesinin zorunlu
olması, stoklanamaması, yüksek taşıma maliyetlerinin birim maliyetini artırması gibi
nedenlerle uzun mesafelere taşınması mümkün olmayan bir üründür. Ürünler, TS EN 206-
1'e göre dayanıklılık, çevresel etki, kıvam, agrega büyüklüğü ve klorür içeriğine göre çeşitli
tiplere ayrılmakta, çevresel ve iklimsel durumlara göre farklı beton türlerinin kullanılması
söz konusu olabilmektedir. Dayanıklılığına göre, C 8/10, C 12/15, C 16/20, C 20/25, C
25/30, C 30/37, C 35/45, C 40/50, C 45/55, C 50/60 normal dayanımlı, C 55/67, C 60/75,
C 70/85, C 80/95, C 90/105, C 100/115 yüksek dayanımlı hazır beton türleri olarak
sınıflandırılmaktadır.
(15) TSE standartlarına göre tanımı yapılan pek çok beton sınıfı bulunmasının yanı sıra her
beton sınıfı da kendi içerisinde değişik özelliklere sahip olabilmektedir. Nitekim betonun
döküleceği yerin özelliklerine göre su-çimento oranı, minimum çimento dozajı ve beton
dayanıklılığı değişebilmektedir.
(16) Hazır beton pazarı, gerek iktisadi gerekse de hukuki bakımdan önemli pazara giriş
engellerinin bulunmadığı bir yapıya sahiptir. Bir hazır beton santralinin faaliyete
geçebilmesi için santralin yer aldığı yerdeki belediye başkanlığından “işyeri açma ve
çalıştırma ruhsatı (GSM)”, Türk Standartları Enstitüsünden “TSE Uygunluk Belgesi” ve
Kalite Güvence Sistemi Kurumundan “KGS Uygunluk Belgesi” alınması gereklidir. Bu
belgelerin alınmasının önünde herhangi bir engel olmayıp, gerekli şartları yerine getiren
teşebbüsler ilgili belgelere sahip olmaktadır.
(17) Bir hazır beton santralinin kurulumu için hukuki boyutun yanı sıra iktisadi boyutun da göz
önünde bulundurulması gerekmektedir. Bu tesislerin kurulumu için teşebbüsler, gerekli izin
ve onayları alarak öncelikle saha (yaklaşık 10.000 m2), daha sonra ise bu saha üzerine
kurulacak santral için gerekli ekipmanı yaklaşık olarak 1-1,5 milyon TL’lik bir yatırım
karşılığında edinerek faaliyet gösterebilmektedir. Nitekim yeterli talebin olduğu her bölgede
birden fazla hazır beton tesisinin bulunduğu şu ana kadar yapılmış Kurum incelemelerinde
de tespit edilmiştir. Ayrıca, mobil hazır beton santralleri de kurulabilmektedir. Bu tür hazır
beton santralleri bir çekici yardımıyla taşınarak inşaat alanına kurulabilmekte ve sabit hazır
beton santrallerinin süre, uzaklık gibi unsurlardan kaynaklanan dezavantajlarının önüne
geçilebilmektedir. Mobiliteyi destekleyen bu teknolojinin, ürünün kısa sürede tüketilmesi
zorunluluğunun yarattığı giriş engelinin de önüne geçtiği, dolayısıyla, hazır beton tesisi
kurulumunun iktisadi bakımdan güç olmadığı söylenebilecektir.
I.2.3. Çimento ve Hazır Beton İlişkisi
(18) Hazır beton, çimento agrega ve değişik katkı malzemelerinin girdi olarak kullanıldığı bir
inşaat malzemesidir. Hazır beton üretiminde çimento, ikamesi olmaması ve çimento
olmadan hazır beton üretiminin yapılamaması nedeniyle en önemli girdi konumundadır.
Çimentoda nakliye maliyetleri önemli rol oynamaktadır. Sektörde çimento ve hazır beton
üretimi alanında faaliyet gösteren dikey bütünleşik teşebbüsler yoğunluk göstermekle
birlikte sadece hazır beton alanında faaliyet gösteren bağımsız hazır beton üreticileri de
bulunmaktadır. Dikey bütünleşik teşebbüslerin pazarda önemli bir avantaja sahip olmasına
karşın çimento temin etmek isteyen bağımsız hazır beton üreticisi teşebbüsler, nakliye
maliyetleri nedeniyle kendi bölgelerinde bulunan mümkün olan en yakın çimento
üreticilerinden alım yapmaktadır.
16-05/118-53
5/24

I.3.İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(19) Çimento, beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere başlıca iki ürün grubu altında
değerlendirilmektedir. Gri çimento, altyapı ve inşaat endüstrilerinin en önemli girdilerinden
birisidir. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri, mimari ve
dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları üretiminde
kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve üretim miktarı gri
çimentoya oranla çok azdır.
(20) Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim süreçleri
birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame olması söz
konusu değildir. Beyaz çimento dışında kalan tüm çimento türleri gri çimento olarak kabul
edilmektedir. Gerek üretim süreçleri gerekse kullanım alanları açısından farklılık arz
etmeleri sebebiyle beyaz çimento ve gri çimento genellikle ayrı ürün pazarları olarak ele
alınmaktadır.
(21) Beyaz ve gri çimento ayrımının yanı sıra çimento ürünleri içerdikleri katkı maddelerine göre
de sınıflandırılmaktadır. Türkiye pazarında çimento türleri genel olarak Türk Standartları
Enstitüsünün çimentoya ilişkin standardı olan TS EN 197-1: 2011 kapsamında içerdiği katkı
maddelerine göre sınıflandırılmaktadır.
(22) Ayrıca, çimento türleri ile ilgili olarak pazarlama yöntemi bakımından “torbalı” ve “dökme”
ayrımı da yapılmaktadır. Hazır beton üretiminde temel olarak dökme çimento
kullanılmaktadır. Dökme çimento, hazır beton tesislerinin yanı sıra diğer endüstriyel
üreticiler ve silosu olan büyük inşaat şirketleri tarafından kullanılmakta iken, torbalı çimento,
“elle beton dökümü” gibi daha düşük yoğunluklu tüketim gerektiren işlerde kullanılmak
üzere talep edilmektedir.
(23) Hazır beton ürünleri dayanıklılık, agrega büyüklüğü ve klorür içeriğine göre çeşitli türlere
ayrılmakta, çevresel ve iklimsel durumlara göre farklı beton türlerinin kullanılması söz
konusu olabilmektedir. Kullanım amaçları bakımından C14, C16, C18, C20, C25 ve C25+
gibi kategoriler bulunsa da alt ürün grupları arasında yüksek arz ikamesi bulunmaktadır.
(24) Dosya konusu eylemin değerlendirilmesi açısından hazır beton ve gri çimentoda sonucu
etkilemeyeceği için alt pazarların tanımlanmasına gerek görülmemiştir. Bu çerçevede, ilgili
ürün pazarları “gri çimento pazarı” ve “hazır beton pazarı” olarak tanımlanmıştır. Ancak
özellikle hazır beton pazarında dökme çimentonun kullanım oranın yüksek olması göz
önünde bulundurularak dosya bazında yapılacak değerlendirmelerde “gri çimento pazarı”
yanında “dökme çimento pazarı” analizlerine de yer verilmektedir.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
I.3.2.1.Çimento Bakımından İlgili Coğrafi Pazar
(25) Nakliye maliyetleri ve bu maliyetlerin ürünün değerine oranı, çimentonun ekonomik olarak
satılabileceği pazarın belirlenmesinde önem arz etmektedir. Bu sebeple, çimento
fabrikaları kuruldukları coğrafi pazar ve yakın çevresinde yüksek pazar gücüne sahip
olurken, bu bölgeden uzaklaştıkça pazar gücünü kaybetmektedirler. Bu özelliği,
çimentonun ekonomik olarak satılabildiği bölgeyi sınırlandırmaktadır. İlgili bölgenin dışına
çimento satılması, nakliye masraflarını artırmakta ve karlılığı giderek azaltmaktadır. Bu
sebeplerle, çimento sektörü incelemelerinde ilgili coğrafi pazarın tespiti büyük önem
taşımaktadır.

16-05/118-53
6/24

(26) Rekabet hukuku uygulamalarında, ilgili coğrafi pazarın tespit edilmesinde fiyat serilerinin
ve nakliye verilerinin kullanıldığı çeşitli yöntemler bulunmaktadır. Bu yöntemlerden biri
Elzinga-Hogarty testi (E-H testi)’dir. Bu test geçmişe yönelik olarak uzun fiyat serilerine
ulaşılamadığı, yıllık olarak belirlenen fiyatların pazarın gerçek arz ve talebini göstermediği,
fiyatların pazarlık usulü ile belirlendiği ve farklı müşterilere farklı fiyatların sunulduğu,
dolayısıyla gerçek fiyatlara ulaşılamadığı durumlarda tercih edilen, nakliye verilerine
dayanılarak yapılan bir testtir. E-H testi, incelenen bölgeler arasındaki ürün giriş çıkışlarını
dikkate almaktadır. Testin genel mantığına göre, eğer belli bir coğrafi pazara dışarıdan
girişler (ithalat) ve o bölgeden dışarıya çıkışlar (ihracat) az ise, o bölgede ilgili ürünün fiyatı
diğer bölgelerden bağımsız olarak belirlenebilir. Dolayısıyla, bu bölge ayrı bir coğrafi pazar
olarak tanımlanabilir.
(27) Test, nakliye bilgilerine dayalı şu iki ölçütü dikkate almaktadır:
a. Analize konu tesisin, o bölgeye yaptığı satışların o bölgedeki toplam tüketime oranı,
b. Analize konu tesisin, o bölgeye yaptığı satışların o bölgedeki toplam üretime oranı.
(28) Birinci ölçüt LIFO, ikinci ölçüt ise LOFI olarak adlandırılmaktadır. Literatürde, bu iki değerin
birlikte %801 gibi yüksek seviyelerde çıkması durumunda, incelenen bölgenin coğrafi pazar
oluşturduğu kabul edilmektedir.
Literatürde LIFO, aşağıdaki şekilde formüle edilmektedir:
LIFO= ( Üretim(P)-İhracat(X) ) / Tüketim(C) (1)
Tüketim, üretimden ihracatın çıkarılması, ithalatın (M) eklenmesi ve mal stokundaki
(I) değişimin çıkarılmasıyla elde edilmektedir. Diğer bir ifadeyle,
C= P-X+M-ΔI (2)
Mal stokları sabit olduğu durumlarda, (2) nci denklemin (1) inciye yerleştirilmesiyle
aşağıdaki eşitlik elde edilmektedir:
LIFO= 1-(M/C) (3)
Öte yandan, LOFI’nin formüle edilmiş hali ise aşağıdaki şekildedir:
LOFI= (P-X)/P
(2) nolu eşitlik kullanıldığında,
LOFI=1-(X/P) (4)
şeklinde elde edilmektedir2.
(29) E-H testi, başta ABD olmak üzere birçok ülkede rekabet otoriteleri ve mahkemeler
tarafından sıklıkla kullanılmaktadır. Bununla birlikte, teste getirilen çeşitli eleştiriler de
bulunmaktadır. Buna göre test, statik bir analiz olması nedeniyle birleşme incelemelerinde
potansiyel rekabeti dikkate almadığı, ilgili pazarı olduğundan daha geniş veya dar
tanımladığı, testte temel alınan %80-90 gibi eşik değerlerin saptanmasının ekonomik
dayanaktan yoksun olduğu yönünde eleştirilmektedir3.

1 %80 eşiği, Kurulun 20.12.2005 tarih ve 05-86/1190-342 sayılı, 20.12.2005 tarih ve 05-86/1192-344 sayılı,
28.4.2006 tarih ve 06-31/379-96 sayılı kararlarında da kullanılmış bir orandır. Elzinga ve Hogarty’nin, bira
endüstrisini ele aldıkları orijinal çalışmalarında eşik değeri %75 olarak kabul edilmiş ancak kömür endüstrisini
ele aldıkları diğer çalışmalarında eşik daha doğru olduğu düşünülen %90 olarak revize edilmiştir. Bununla
birlikte çok sayıdaki Avrupa ve Amerikan davalarında eşik değer olarak %80 kullanılmıştır.
2 Kurulun 20.12.2005 tarih ve 05-86/1194-346 sayılı kararı.
3 LUNDMARK R VE WARELL L (2005), “Simulation of Efficiency and Competitive Effects of Horizontal
Mergers in the Iron Ore Industry ”, Sweden, s.13.
16-05/118-53
7/24

(30) İlgili pazarın geniş veya dar tanımlanmasına yönelik eleştirilerden biri, pazarların asimetrik
taşıma verilerine sahip olduğu durumlara ilişkindir. Örneğin, bir bölgeye dışarıdan gelen
ürünler, o bölgedeki fiyatlara baskı uygulayabiliyorken, bölge dışına yapılan nakliye
giderleri o bölgedeki fiyatları etkileme gücüne sahip olmayabilmektedir. Bölge içine
dışarıdan yüksek miktarda ürün girmesi (LOFI testinin sağlanmaması), bölge dışına yapılan
satışların yüksek miktarda olmasına (LIFO testinin sağlanmaması) kıyasla daha geniş bir
pazar tanımı için daha güçlü bir delil oluşturmaktadır. Bir diğer eleştiri, testin tek taraflı
işlemesine yönelik olup, bölgeler arasında yüksek miktarda ürün geçişi olması durumunun
daha geniş pazarları işaret etmesine rağmen yüksek miktarda ürün geçişi olmamasının her
durumda pazarın dar olduğunun göstergesi sayılmasının hatalı sonuçlar ortaya
koyabileceği yönündedir4.
(31) Avrupa Birliği Komisyon’u (Komisyon) kararları incelendiğinde bu eleştirilerin dikkate
alındığı ve eşik değerin %80-90 arasında değişen oranlarda belirlendiği görülmektedir.
Saint-Gobain/Wacker-Chemie/NOM5 kararında ithalatın tüketimin %15’ini karşıladığı bir
durum, bir diğer deyişle LIFO ölçütünün %85 olduğu bir durum, coğrafi pazarın sınırlanması
için yeterli görülmüştür. Mannesmann/Vallourec/Ilva6 kararında taraflar, kaynaksız
paslanmaz çelik boru ürünü için ilgili coğrafi pazarı tanımlarken %90 eşiğini esas alarak E-
H testini kullanmış ve LIFO değerinin yeterli (%90’dan fazla) çıkmasına rağmen LOFI
değerinin düşük (%90’dan daha az) çıkmasından dolayı pazarın Batı Avrupa’dan daha
geniş olduğunu ileri sürmüşlerdir. Ancak, Komisyon ileri sürülen bu iddiayı reddederek Batı
Avrupa’ya oldukça düşük seviyede ithalat yapılması nedeniyle, yalnızca söz konusu
bölgenin (Batı Avrupa) ilgili coğrafi pazar olarak belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir.
Komisyonun, LIFO ve LOFI için öngörülen orandan herhangi birinin belirlenen değeri
aşmadığı durumlarda, pazarın genişletilmesi gerektiği sonucuna dayanan E-H testini
birebir esas almadığı da görülmektedir. Bu doğrultuda kararlarda, LIFO testi sağlanmış,
LOFİ testinin sağlanmamış olduğu durumda pazarın daha geniş olması gerektiği sonucuna
ulaşılabildiği gibi pazarın daha fazla genişletilmesine gerek olmadığı sonucuna da
ulaşılabilmiştir. Komisyon, Italian Flat Glass kararında7, pazarın teorik olarak mümkün olan
yerine gerçekleşen ürün sevkiyatları dikkate alınarak belirleneceğini ileri sürerek, İtalyan
üreticilerinin İtalya’da kullanılan düz camın %80’ini sağladığı ve coğrafi pazarın İtalya
olmasında hiçbir şüphe olmadığı sonucuna ulaşmıştır8.
(32) E-H testine ilişkin olarak yapılan değerlendirmelerde ortaya konan genel kabul, testin
faydalı ve geçmiş ürün akışını göstermesi bakımından değerli olduğu yönündedir. Bu
çerçevede E-H testinin, birleşme incelemelerinde gelecekteki ürün akışları hakkında karara
varmadan önce, geçmiş ürün akışlarının bilinmesinin önemli olması nedeniyle, yapılacak
analiz için iyi bir başlangıç noktası olduğunu söylemek mümkün olmakla birlikte, bütün bir
analizi içermediği, diğer bilgilerle desteklenmesi gerektiği kabul edilmektedir. Öte yandan,
coğrafi pazar tanımında kullanılabilecek çeşitli ekonometrik metodlar bakımından
maliyetlerin ölçümlenmesindeki zorluklar gibi sebeplerle herhangi bir yöntemin tek başına
en iyi yöntem olduğunu söylemek de güçtür9.

4BISHOP, S & WALKER,M (1999) E.C. Competition Law: Concepts, Application and Measurement, Sweet
and Maxwell, London, s.259,264.
5 IV/M774 (1997), O.J. L247/1
6 IV/M315 (1994), O.J. L102/15
7 1988, OJ 133/34
8 MASSEY P (2000), “Market Definition and Market Power in CompetitionAnalysis: Some Practical Issues”,
s.316,
9 EPSTEİN RJ ve RUBİNFELD DL (2004), “Technical Report Effects of Mergers Involving Differentiated
Products COMP/B1/2003/07”, s.36,42.
16-05/118-53
8/24

(33) Kurul kararlarında E-H testi için getirilen eleştiriler göz önünde bulundurularak Kurulca
geliştirilen “%10 Kriteri yöntemi” de kullanılmaktadır10. %10 kriteri yönteminde, bir çimento
tesisinin satışları il bazında ayrıştırılarak, bir ile yapılan satışların o ilin toplam çimento
tüketiminin en az %10’unu oluşturması durumunda, satış yapılan il ilgili coğrafi pazara dâhil
edilmektedir. Buradaki temel ölçüt, o tesisin o bölge (il) için ne kadar önemli olduğunun bir
diğer deyişle, tesisin o bölgede (ilde) rekabetçi bir baskı oluşturabilme yeteneğine sahip
olup olmadığının tespit edilmesidir.
(34) Buna ilaveten Kurulun Lafarge-OYAK devralmasını inceleyen 18.11.2009 tarih ve 09-
56/1338-341 sayılı kararında yoğunlaşmanın gerçekleşeceği ilgili ürün pazarı “(gri) çimento
pazarı” olarak ele alınmış, coğrafi pazar ise bir diğer yöntem olan SSNIP testine göre
belirlenmiştir. SNIP testi, hipotetik bir monopolün ürün veya hizmetlerinin fiyatlarında küçük
fakat önemli ve geçici olmayan artış yapması durumunda, o bölgedeki tüketicilerin
davranışının hangi yönde olacağını incelemektedir. Literatürde, %5-10 arasındaki bir fiyat
artış oranı, küçük ancak önemli kabul edilmektedir. Bu çerçevede Kurul, Kocaeli-Sakarya
bölgesinde, Lafarge ASLAN ve NUH ÇİMENTO’nun, Bolu-Düzce bölgesinde OYAK Bolu
Çimento’nun, Zonguldak ilinde Lafarge Ereğli Çimento’nun karlı biçimde %10’luk fiyat artışı
gerçekleştirebileceklerini tespit ederek ilgili bölgelerin ayrı ayrı birer ilgili coğrafi pazar
olarak tanımlanmasına karar vermiştir. Kurulun bu kararı dışında, önceki kararlarına
bakıldığında ise E-H testi ile birlikte %10 Kriteri yönteminden faydalanıldığı ve çimento
sektöründe genel kabul görmüş 200-300 km sınırı ile de daha yüksek oranda örtüşen
coğrafi pazar tanımlarının benimsendiği görülmektedir11. Örneğin, Çimsa Çimento San. ve
Tic. A.Ş. tarafından Ciments Français'in tamamına sahip olduğu Parcib S.A.S. kontrolünde
bulunan Afyon Çimento Türk A.Ş.'nin hissesinin %51'inin ve tam kontrolünün devralınması
işlemini konu alan 12.04.2012 tarih ve 12-20/503-142 sayılı kararda “Afyon, Uşak, Denizli,
Isparta, Kütahya, Eskişehir, Burdur, Bursa, Bilecik ve Antalya”, Deniz Çimento İnşaat ve
Denizcilik San. ve Tic. A.Ş.’ye ait çimento öğütme ve paketleme tesisi ile özel liman
tesisinin Bolu Çimento Sanayi A.Ş. tarafından devralınmasını konu alan 24.4.2007 tarih ve
07-34/352-132 sayılı kararda “Adapazarı, Bartın, Bolu, Çankırı, Düzce, Karabük,
Kastamonu, Kocaeli, Sinop, Yalova ve Zonguldak illerinin birlikte kapladığı alan” coğrafi
pazar olarak esas alınmıştır.
(35) Mevcut dosyada şikâyetçi olan DETAŞ BETON, hem Kocaeli hem de İstanbul’da hazır
beton tesisleri bulunan bir teşebbüs olup, başvurusu NUH ÇİMENTO’nun İstanbul Anadolu
Yakasında (Kocaeli dâhil) çimento pazarında hâkim durumda olduğu ve hâkim durumunu
kötüye kullanıcı eylemlerde bulunduğu yönündedir. Hâkim durumun kötüye kullanılmasına
yönelik söz konusu şikâyete konu uygulamalar, geçmiş döneme ait verilerin incelenmesini
gerektirmektir. Buna ilaveten şikayetçinin faaliyet gösterdiği İstanbul Anadolu Yakası
bölgesi ilgili kararda belirlenen coğrafi pazarın dışında kalmaktadır. Bu nedenle, yukarıda
zikredilen 18.11.2009 tarih ve 09-56/1338-341 sayılı karara esas teşkil eden il bazlı coğrafi
pazar tanımı dosya kapsamında yapılacak incelemelerle örtüşmemektedir.
(36) Bu sebeple yapılan analizlerde, Kurulun geçmiş kararları doğrultusunda, gerçekleşmiş ürün
akışlarının incelenmesine dayalı olan E-H testinin yanı sıra bir çimento tesisinin bir ile olan
satışlarının o ilin toplam tüketimi içindeki oranını dikkate alan %10 kriteri yönteminden de
faydalanılmıştır. Bu çerçevede, NUH ÇİMENTO baz alınarak hem E-H testi hem %10 Kriteri
kullanıldıktan sonra, mesafeler de göz önüne alınarak olası ilgili coğrafi pazarlar tespit
edilmiştir.

10 Söz konusu yöntem daha önce Kurulun 24.4.2007 tarih ve 07-34/352-132 sayılı ve 26.08.2009 tarih ve 09-
39/926-227 sayılı kararlarında kullanılmıştır.
11 Kurulun 22.10.2014 tarih ve 14-42/769-343 sayılı, 26.8.2009 tarih ve 09-39/926-227 sayılı, 6.12.2007 tarih
ve 07-89/1130-441 sayılı, 28.4.2006 tarih ve 06-31/379-96 sayılı, 20.12.2005 tarih ve 05-86/1191-343 sayılı
kararları.
16-05/118-53
9/24

(37) Aşağıda, Marmara Bölgesinde faaliyet gösteren teşebbüslerin sahip olduğu tesisler ve
konumları gösterilmektedir:
Şekil 1: Teşebbüslerin Coğrafi Konumuna İlişkin Harita12

(38) Marmara Bölgesine düzenli olarak çimento satışı gerçekleştiren teşebbüsler ve bu
satışların gerçekleştirildiği tesisler aşağıda sunulmaktadır. Bu çerçevede,
 Akçansa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (AKÇANSA)’nin Çanakkale ve İstanbul
çimento fabrikaları, Yalova, Kocaeli, İstanbul Avrupa Yakası’nda terminalleri
aracılığıyla,
 Adoçim Çimento Beton San. ve Tic. A.Ş.’nin (ADOÇİM) Marmara Ereğlisi’nde
bulunan tesisi aracılığıyla,
 Aslan Çimento A.Ş.’nin (ASLAN ÇİMENTO) Kocaeli’ndeki çimento tesisi aracılığıyla,
 Bartın Çimento San. ve Tic. A.Ş.’nin (BARTIN ÇİMENTO) Bartın ilindeki entegre
çimento üretim tesisi ile,
 Baştaş Başkent Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (BAŞTAŞ) Ankara ilindeki
entegre çimento tesisi aracılığıyla,
 Bolu Çimento Sanayii A.Ş.’nin (BOLU ÇİMENTO) Bolu ilindeki entegre tesisi
aracılığıyla,
 Bursa Çimento Fabrikası A.Ş.’nin (BURSA ÇİMENTO) Bursa ilindeki entegre
çimento üretim tesisi aracılığıyla,
 Çimentaş İzmir Çimento Fabrikası Türk A.Ş.’nin (ÇİMENTAŞ) Trakya’da faaliyet
gösteren tesisi aracılığıyla,
 Çimsa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (ÇİMSA) Eskişehir’de bulunan tesisi
aracılığıyla,
 Limak Çimento Grubu’nun Balıkesir ve Trakya’da bulunan tesisleri aracılığıyla,
 Soyak Holding kuruluşlarından biri olan Traçim Çimento San. ve Tic. A.Ş.’nin
(TRAÇİM) Kırklareli ilindeki entegre çimento üretim tesisi aracılığıyla,

12 “Google Maps” ile hazırlanmış ve teşebbüslerin bulundukları ilçe merkezleri baz alınmıştır.
16-05/118-53
10/24

 Sançim Bilecik Çimento Madencilik Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (SANÇİM)
Bilecik ilindeki entegre çimento üretim tesisi aracılığıyla,
Marmara Bölgesine çimento satışı bulunmaktadır.
(39) Dosya kapsamında yapılan analizlere ve E-H testinin uygulanmasına öncelikle, NUH
ÇİMENTO’nun faaliyet gösterdiği Kocaeli ili tek başına ele alınarak başlanılmıştır. Daha
sonra ise İstanbul Anadolu yakası, İstanbul Avrupa yakası, Yalova, Sakarya, Düzce, Bolu
ve Bursa illeri eklenerek pazar genişletilmiştir. Test kapsamında LİFO ve LOFİ değerlerinin
hesaplanması amacıyla söz konusu illere satış gerçekleştiren tüm çimento üretim
tesislerinin il bazında 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 ve 2010 yılları satış rakamları
ve pazar payları incelenmiş, ilgili dönemden seçilen 2006, 2008 ve 2010 yıllarına ilişkin
LİFO LOFİ analizleri gerçekleştirilmiştir. 2006 yılı öncesinde teşebbüslerden elde edilen
verilerde eksiklikler bulunması nedeniyle sadece TÇMB verileri kullanılmıştır.
(40) Analizler hazır beton üretiminde %99 oranınd