Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2015-3-54 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 15-40/664-232
Karar Tarihi : 10.11.2015

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN,
Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK

B. RAPORTÖRLER: Erdem AKTEKİN, Name AKÇA

C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
Strateji Geliştirme Başkanlığı
Eskişehir Yolu 10 km. Lodumlu/Ankara

D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Limon Sektöründe Faaliyet Gösteren Teşebbüsler

(1) E. DOSYA KONUSU: Limon piyasasında faaliyet gösteren teşebbüslerin limon
fiyatlarını birlikte belirlemeye yönelik girişim ve davranışlarda bulunmak suretiyle
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal edip etmediklerinin
tespiti.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yapılan
başvuruda özetle, Gıda ve Tarımsal Ürün Piyasaları İzleme ve Değerlendirme
Komitesi’nin limon özelinde yaptığı değerlendirmede özellikle Mayıs-Haziran-Temmuz
aylarında ürünün fiyatında görülen artışların, 2015 yılında Nevşehir’deki depolara 1,5
milyon sandık kadar fazla limon stoku yapılması nedeniyle suni bir biçimde yaratıldığı
şüphesi oluştuğu ifade edilerek, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
(4054 sayılı Kanun) 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğine dair işlem tesis edilmesi talep
edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.08.2015 tarih ve 3787 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 19.08.2015 tarih ve 2015-3-54/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu’nun
görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 28.10.2015 tarih ve 2015-3-54/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda önaraştırma konusu iddialar ile ilgili olarak, limon
piyasasında faaliyet gösteren teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettiklerine dair herhangi bir emarenin bulunmadığı, dolayısıyla aynı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı
ifade edilmiştir.

15-40/664-232
2 / 9

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Limon Sektörüne İlişkin Bilgi1
I.1.1. Dünya Limon Üretimi ve Ticareti
(6) Limonun da aralarında yer aldığı turunçgiller, portakal, mandalina, limon ve vb. ticari
türleri içeren, taze tüketildiği gibi işlenerek de çeşitli sanayi dallarında (meyve suyu, reçel
vb.) hammadde olarak kullanılabilen bir meyve grubudur. Turunçgiller içinde limon, asitli
olması nedeniyle diğer turunçgillerden tüketim yönüyle farklılık göstermekte ve ağırlıklı
olarak diğer gıdalarla birlikte tüketilmektedir.
(7) Dünyada limon üretiminde önemli üretici ülkeler arasında Hindistan, Meksika, Çin ve
Arjantin başı çekmektedir. Brezilya, ABD, İspanya ve Türkiye ise bu ülkeleri takip
etmektedir. 2010-2013 yılları arasında Dünya limon üretimi 15 milyon ton düzeyinde yatay
bir seyir izlemiştir.
(8) Dünya limon ticareti ele alındığında Türkiye, üretimine kıyasla daha önemli bir noktada
yer almaktadır. Türkiye, Meksika ve İspanya’dan sonra dünya limon ihracatından aldığı
%13’lük pay ile üçüncü sıradadır.
I.1.2. Türkiye Limon Üretim ve Ticareti
(9) Ülkemizde limon hasadı Ağustos ayı sonunda bazı erkenci limon çeşitlerinin yetişmesiyle
başlamakta, o yılki sıcaklık gerçekleşmelerine göre Mart veya Nisan ayında ise
tamamlanmaktadır.
(10) Türkiye’nin limon üretimi 1970’li yıllarda yüz bin tonun biraz üzerinde iken, bunu takip
eden her on yılda yaklaşık olarak yüz bin ton artış göstererek 2000’li yıllarda beş yüz bin
tona, daha sonra ise tekrar artarak yaklaşık sekiz yüz bin tona kadar yükselmiştir.
(11) Türkiye’nin limon üretiminin önemli bir kısmı Akdeniz bölgesinde yer alan dört ilde
gerçekleştirilmektedir. Üretim miktarı açısından en büyük pay ise yaklaşık %57 ile Mersin
iline aittir. Türkiye’nin limon üretiminde 2014 yılı verilerine göre Mersin ili dışındaki yerlerin
aldıkları paylar Adana %18, Antalya %10, Muğla %8 ve Hatay %5 şeklinde dağılmaktadır.
Limon üretiminin yapıldığı diğer bazı illerimiz arasında İzmir, Aydın ve Osmaniye de
sayılabilecek olmakla birlikte bu illerin üretim miktarı önemsiz düzeydedir. Türkiye limon
üretiminin son üç yılda 2011 yılında yakaladığı zirve noktası olan sekiz yüz bin ton
düzeylerinden yedi yüz bin ton düzeylerine gerilediği söylenebilecektir.
Tablo1- Türkiye Limon Üretimi (2010-2014) (Ton)
İl/Yıl 2010 2011 2012 2013 2014
Mersin 527.976 482.456 403.123 407.401 414.499
Adana 111.900 145.948 133.918 142.591 132.953
Antalya 57.379 66.725 71.507 72.668 73.369
Muğla 57.297 60.778 61.155 61.779 60.411
Hatay 29.039 30.793 36.990 38.241 40.556
Diğer 3.472 3.511 3.518 3.603 3.442
TOPLAM 787.063 790.211 710.211 726.283 725.230
Kaynak: TÜİK Verileri
(12) Limon üretiminin, mevsimsellik nedeniyle kuzey ve güney yarım küre ülkeleri arasında
farklı zamanlarda gerçekleşmesi dış ticaretin akışını da önemli bir biçimde etkilemektedir.
Türkiye, İspanya ile birlikte, dış pazarda ürün hasadının alındığı döneme denk gelen
Eylül-Mart ayları arasında aktif iken, yaz aylarında Arjantin gibi güney yarım küre
ülkelerinin ihracata başlamasıyla birlikte dış pazarda bulunurluğunu yitirmektedir.

1“Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı 2012 Narenciye Sektör Araştırması”, “Türkiye’de Limon Üretim Ekonomisi
ve Pazar Yapısı”, Ziraat Mühendisleri Odası’nın “Türkiye’de Turunçgil Üretimi, Dış Ticareti ve Sorunları”
eserleri ve teşebbüslerden edinilen bilgilerden yararlanılmıştır.
15-40/664-232
3 / 9

(13) Türkiye son dönemlerde yıllık dört yüz bin ton limon ihraç ederken, limon ithalatı ise
önemsiz düzeyde gerçekleşmiştir. İthalatın düşük seyretmesinin bir nedeninin halihazırda
uygulanan %54 oranında gümrük vergisi olduğu kanaati oluşmuştur.
Tablo 2- Türkiye Limon Dış Ticareti (2011-2015) (Ton)
2011 2012 2013 2014 2015 (Ağustos)
İhracat 487.001 366.288 409.618 408.378 227.294
İthalat 512 2.856 1.704 2.098 1.957
Kaynak: TÜİK Verileri
(14) Turunçgiller içinde limon, yıl boyu talep edilen ve tüketilen bir ürün olması nedeniyle,
tüketim yönünden sürekli bir talep ile karşı karşıyadır. Yılın her ayında limona yönelik bir
talep varlığından bahsedilebilecekse de ürünün üretimi ancak yılın bir bölümünde
gerçekleştirilmektedir.
(15) Bu nedenle yıl boyu süren talebi karşılayabilmek için piyasada limonun depolanması ve
üretim olmayan aylarda talebin bu depolardan karşılanması şeklinde bir yöntem
geliştirilmiştir. Bu uzun dönemli saklama yönteminin uygulanabilmesi ise bir bakıma,
Türkiye’nin Ürgüp-Ortahisar bölgesinde sahip olduğu doğal soğuk hava deposu niteliği
taşıyan mağaraların varlığı ile mümkün olmuştur.
(16) Türkiye’de limonlar uzun yıllardır Ürgüp-Ortahisar bölgesindeki volkanik kayalara
oyulmuş yaklaşık iki bin kadar depoda saklanmakta ve buradan iç ve dış pazarlara
gönderilmektedir. Üretici veya tüccarlar üretim bölgesinde topladıkları limonları bu
bölgede bulunan depolara taşıyarak sandıklar içinde ambalajlayıp
depolayabilmektedirler. Depolama hasadın sona erme dönemi olan Mart ayına kadar
devam edebilmektedir. Mart ayı sonundan itibaren buraya gelen limonlar en son Ağustos
ayına kadar kalmakta ve bu dönem boyunca piyasalara arz edilmektedir. Genellikle depo
işletmecileri bu ticaretin aracısı konumunda olmakla birlikte kendi adlarına ürün alarak da
depolama yapabilmektedirler.
(17) Uygun bakım ve besleme işlemleri depolanacak meyve kalitesi üzerinde etkili olmakta ve
iyi bir depolama için de kaliteli meyve elde edilmesi gerekmektedir. Ancak ürünün iyi
bakımdan geçmesi depodaki çürümenin tamamen önüne geçememektedir. Bu nedenle
depoda sandıklarda kontroller yapılmakta ve oluşan çürük meyveler ayıklanarak tekrar
sandıklara doldurularak depolamaya devam edilmektedir. Fire miktarı limonun depoda
kaldığı süreye bağlı olarak artmakla birlikte yaklaşık %10 civarında gerçekleşmektedir.

15-40/664-232
4 / 9

I.1.3. Limon Pazarlama Kanalları
Şekil 1- Limon Pazarlama Kanalları

Kaynak: “Türkiye’de Limon Üretim Ekonomisi ve Pazar Yapısı” başlıklı Doktora Tezi.
(18) Limon tarladan son tüketiciye ulaşıncaya kadar bir dizi pazarlama kanalından
geçmektedir. Şekil 1’de de görüldüğü üzere üreticiden birçok farklı türden teşebbüs alım
yapabilmektedir. Esasen yukarıdaki şekilde yer alan limon ticaretine ilişkin katmanlı ve
karmaşık yapı Türkiye’deki çoğu tarım ürünü açısından benzerlik göstermektedir2. Sebze
ve meyve fiyatlarını tarladan tüketiciye kadar gelen süreçte arttıran bu yapı ve yarattığı
sorunlar son dönemde Türkiye gündeminde de kendisine daha sık yer bulur hale
gelmiştir.
I.2. İlgili Pazar
(19) Limon ürününün, “Lamas Limonu”, “Kara Limon”, “Molla Mehmet Limonu”, “Kıbrıs
Limonu”, “Kütdiken Limonu”, “M