15-30/445-132

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-4-35 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 15-30/445-132
Karar Tarihi : 10.07.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN,
Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER : Sinan BOZKUŞ, Selvi KOCABAY, Bahar ERSOY,
Halil İbrahim GÜLEROĞLU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Manisa Kardan Cemmer Otomotiv Makina Aksamı Sanayi ve
Ticaret A.Ş
Temsilcisi: Av. Levent UŞKAY, Av. Perihan UŞKAY
Uşkay Avukatlık Bürosu, Talatpaşa Bulvarı No:3 Kat:2
Alsancak-Konak, İzmir
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR :
1- Tirsan Kardan Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8 Balmumcu,
İstanbul
2- Tiryakiler Yedek Parça Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza No:38/8 Balmumcu,
İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Tirsan Kardan Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Tiryakiler Yedek
Parça Sanayi ve Ticaret A.Ş.’den oluşan ekonomik bütünlüğün, rakip
teşebbüslerin piyasaya girişini engellemek suretiyle hakim durumunu kötüye
kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, Tirsan Kardan Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
(TİRSAN KARDAN) kardan şaftı1 pazarındaki hâkim durumunu Manisa Kardan
Cemmer Otomotiv Makina Aksamı Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (MANİSA KARDAN)
piyasaya girişini engellemek suretiyle kötüye kullandığı iddia edilmiştir. Bu kapsamda,
TİRSAN KARDAN’ın şaft imalatında kullanılan girdileri MANİSA KARDAN’a tedarik
eden teşebbüslere baskı yaparak MANİSA KARDAN’ın mal alımını engellediği ve bu
suretle teşebbüsü iş yapamaz hale getirmek istediği öne sürülmekte ve gereğinin
yapılması talep edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 26.05.2014 ve 11.06.2014
tarihlerinde giren başvurular üzerine yapılan inceleme sonucunda hazırlanan
18.06.2014 tarih ve 2014-4-035/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 25.06.2014 tarih ve 14-
22 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 14-22/451-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir.

1 Kardan şaftı ve kardan mili birbirlerinin yerine kullanılmıştır.
15-30/445-132

(4) Şikayete yönelik inceleme ve değerlendirmelerin yapıldığı önaraştırma sonucunda
hazırlanan, 30.09.2014 tarih ve 2014-4-035/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu Kurulun
16.10.2014 tarih ve 14-40 sayılı toplantısında görüşülmüş, TİRSAN KARDAN ve
Tiryakiler Yedek Parça Sanayi ve Ticaret A.Ş.’den (TİRYAKİLER YEDEK PARÇA)
oluşan ekonomik bütünlük (TİRYAKİLER) hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 6. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin
tespiti amacıyla aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma başlatılmıştır.
(5) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca soruşturma açıldığına
dair bildirimler sırasıyla 28.10.2014 tarih ve 11753 sayı ile TİRSAN KARDAN’a,
12.11.2014 tarih ve 12309 sayı ile TİRYAKİLER YEDEK PARÇA’ya yapılmış ve
taraflardan 30 gün içinde birinci yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir.
TİRYAKİLER adına temsilcisi tarafından gönderilen ilk yazılı savunma 27.11.2014
tarih ve 6754 sayı ile süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(6) Soruşturmanın ilk altı aylık süresi 16.04.2015 tarihinde sona ermiş olup, 26.03.2015
tarih ve 15-13/191-M sayılı Kurul kararı ile, 4054 sayılı Kanun'un 43. maddesinin
birinci fıkrası hükmü gözetilerek, soruşturma süresinin, bitiminden itibaren bir ay
uzatılmasına karar verilmiştir. Süre uzatımı bilgisi taraflara 30.03.2015 tarihli, 3407
sayılı ve 30.03.2015 tarihli, 3408 sayılı yazılarla bildirilmiştir.
(7) Yürütülen soruşturma sonucunda hazırlanan ve Soruşturma Heyetinin görüşlerini ve
tespitlerini içeren 15.05.2015 tarih ve 2014-4-35/SR-01 sayılı Soruşturma Raporu,
4054 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca tüm Kurul üyeleri ile ilgili teşebbüse tebliğ
edilmiştir. Soruşturma Raporu TİRYAKİLER tarafından 20.05.2015 tarihinde tebellüğ
edilmiş, TİRYAKİLER’e ait ikinci yazılı savunma, yasal süresi içinde, 05.06.2015
tarihinde 2755 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. Yapılan ikinci yazılı savunmalara
ilişkin Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan 18.06.2015 tarih ve 2014-4-35/EG
sayılı Ek Görüş 19.06.2015 tarihli yazı ile hakkında soruşturma yürütülen teşebbüs ile
Kurul üyelerine tebliğ edilmiştir.
(8) Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüs ek süre talebinde bulunmamış, teşebbüsün
üçüncü yazılı savunması 29.06.2015 tarih ve 3023 sayı ile yasal süresi içinde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. Bu çerçevede soruşturma safhası 29.06.2015 tarihinde
tamamlanmıştır. Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüs, ilk yazılı savunmasında
sözlü savunma talebinde bulunmakla birlikte, ikinci yazılı savunmasında sözlü
savunma talebi olmadığını açıkça beyan etmiş ve bu görüşünü üçüncü yazılı
savunmasında korumuştur.
(9) Soruşturma Heyeti tarafından soruşturmanın bitişine ilişkin hazırlanan 03.07.2015
tarih ve 2014-4-35/BN sayılı Bilgi Notu 09.07.2015 tarihli Kurul toplantısında
görüşülmüş ve Kurul tarafından sözlü savunma toplantısı yapılmamasına 15-29/437-
M sayı ile karar verilmiştir. Rekabet Kurulu, 10.07.2015 tarihli toplantısında, 15-
30/445-132 sayı ile soruşturmaya ilişkin nihai kararını vermiştir.
(10) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, Tirsan Kardan Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve
Tiryakiler Yedek Parça Sanayi ve Ticaret A.Ş.’den oluşan ekonomik bütünlüğün,
1. “Ticari araçlara yönelik kardan şaftı üretimi ve satışı faaliyetleri” ile “endüstriyel
kullanıma, karayolu harici taşıtlara ve yenileme pazarına yönelik kardan şaftı
üretimi ve satışı faaliyetleri” şeklinde tanımlanan ilgili pazarlarda hakim durumda
olmadığı,
15-30/445-132

2. Bu nedenle bahsi geçen pazarlarda gerçekleştirdiği iddia edilen eylemlerin 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye kullanma olarak
değerlendirilemeyeceği
ifade edilmektedir.
I. YAPILAN İNCELEME VE TESPİTLER
I.1. Taraflar Hakkında Bilgi
I.1.1. Şikâyet Başvurusunda Bulunan Taraf: MANİSA KARDAN
(11) Kardan şaftı üretimi amacıyla 2014 yılı başında kurulmuş olan MANİSA KARDAN,
arkadan itişli hafif ve ağır ticari araçlara yönelik üretim yapmayı planlamaktadır.
Halihazırda yenileme (yedek parça) pazarında faaliyet gösteren teşebbüs gerekli
yatırımları tamamlamasının ardından ana sanayi (OEM) pazarına girmeyi
hedeflemektedir.
I.1.2. Hakkında Soruşturma Yürütülen Taraf: TİRYAKİLER
(12) TİRYAKİLER, Manisa Organize Bölgesi’ndeki iki ayrı fabrikasında kardan mili,
direksiyon kolonu ve transmisyon flanşları gibi parçaların üretimini
gerçekleştirmektedir. Söz konusu ürünlerin kullanım alanlarını hafif ticari araçlar, ağır
ticari araçlar, lastik tekerlekli iş makinaları, askeri araçlar ve endüstriyel kullanım
oluşturmaktadır.
(13) TİRYAKİLER Türkiye pazarına yönelik üretim ve satış hizmetlerini iki iştiraki aracılığı
ile yürütmektedir. Bu iştiraklerden TİRSAN KARDAN, tüm üretim faaliyetleri ile ana
sanayi firmalarına yönelik satışları gerçekleştirmektedir. Hâlihazırda TİRSAN
KARDAN’ın hissedarlık ve yönetim kurulu yapıları aşağıdaki tablodaki gibidir:
Tablo 1: TİRSAN KARDAN’ın Hissedarlık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Tiryakiler Oto Makine Tic. ve San. A.Ş. 55
Mehmet TİRYAKİ 44
Nurçin TİRYAKİ ~0
Zeynep TİRYAKİ ~0
Begüm TİRYAKİ ~0
İsmail TİRYAKİ ~0
Toplam 100
Kaynak: TİRSAN KARDAN’da Yapılan Yerinde İnceleme Tutanağı ve Ekleri

Tablo 2: TİRSAN KARDAN’ın Yönetim Kurulu Yapısı
İsim Unvan
Mehmet TİRYAKİ Yönetim Kurulu Başkanı
Zeynep TİRYAKİ Yönetim Kurulu Başkan Vekili
Nurçin TİRYAKİ Üye
Kaynak: TİRSAN KARDAN’da Yapılan Yerinde İnceleme Tutanağı ve Ekleri
(14) TİRYAKİLER YEDEK PARÇA ise, grup şirketleri tarafından üretilen ürünlerin dağıtımı
ile global markaların Türkiye ve bölgedeki münhasır dağıtımını üstlenmiştir.
TİRYAKİLER YEDEK PARÇA’nın başlıca ürün portföyünü motorlu taşıt gövde yedek
parçaları, transmisyon/vites yedek parçaları, elektrik ve elektronik donanımları ve
15-30/445-132

direksiyon ve süspansiyon parçaları oluşturmaktadır. Şirketin hissedarlık ve yönetim
kurulu yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 3: TİRYAKİLER YEDEK PARÇA’nın Hissedarlık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Tiryakiler Oto Makine Tic. ve San. A.Ş. 99
Mehmet TİRYAKİ ~0
Nurçin TİRYAKİ ~0
Zeynep TİRYAKİ ~0
Begüm TİRYAKİ ~0
İsmail TİRYAKİ ~0
Toplam 100
Kaynak: TİRYAKİLER’den Gelen Bilgiler

Tablo 4: TİRYAKİLER YEDEK PARÇA’nın Yönetim Kurulu Yapısı
İsim Unvan
Mehmet TİRYAKİ Yönetim Kurulu Başkanı
Yusuf TANTEKİN Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı
Nurdoğan NEBİOĞLU Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı
Cihanser ERTUNÇ Üye
Osman Melih OĞUZ Üye
Kaynak: TİRYAKİLER’den Gelen Bilgiler

(15) TİRSAN KARDAN ve TİRYAKİLER YEDEK PARÇA’nın ana hissedarı olan Tiryakiler
Oto Makine Tic. ve San. A.Ş.’in hissedarlık ve yönetim kurulu yapısı aşağıdaki
tablolarda gösterildiği gibidir:
Tablo 5: Tiryakiler Oto Makine Tic. ve San. A.Ş.’nin Hissedarlık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Mehmet TİRYAKİ 99
Nurçin TİRYAKİ ~0
Zeynep TİRYAKİ ~0
Begüm TİRYAKİ ~0
İsmail TİRYAKİ ~0
Toplam 100
Kaynak: TİRYAKİLER’den Gelen Bilgiler

Tablo 6: Tiryakiler Oto Makine Tic. ve San. A.Ş.’nin Yönetim Kurulu Yapısı
İsim Unvan
Mehmet TİRYAKİ Yönetim Kurulu Başkanı
Yusuf TANTEKİN Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı
Nurdoğan NEBİOĞLU Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı
Osman Melih OĞUZ Üye
Cihanser ERTUNÇ Üye
Kaynak: TİRYAKİLER’den Gelen Bilgiler
15-30/445-132

(16) Yukarıda yer verilen bilgilerden, TİRSAN KARDAN ve TİRYAKİLER YEDEK
PARÇA’nın, grubun yönetim, gayrimenkul geliştirme ve yatırım faaliyetlerini yürüten
Tiryakiler Oto Makine Tic. ve San. A.Ş. vasıtası ile Mehmet TİRYAKİ tarafından
kontrol edildiği anlaşılmaktadır. Teşebbüs bünyesinde ayrıca Rusya ve Uzakdoğu
pazarına yönelik satış yapmak amacıyla kurulan iki iştirak bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
(17) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında hakim durumun kötüye kullanıldığı
yönündeki iddialara ilişkin yapılan değerlendirmede dosya kapsamı dikkate alınarak
öncelikle, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsün hakim durumda olup olmadığı
incelenmiştir. Hakim durum değerlendirmesinin ilk adımını ise ilgili pazar tespiti
oluşturmaktadır. Bu şekilde teşebbüsler arasındaki rekabetin sınırları tespit edilmekte
ve incelenen teşebbüslerin davranışlarını sınırlama ve etkin bir rekabetçi baskıdan
bağımsız olarak davranmalarını önleme gücüne sahip rakipler ortaya çıkarılmaktadır.
(18) Rekabet Kurulu, ilgili pazarın tanımlanmasında esas alacağı temel ilkeleri İlgili
Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da (İlgili Pazar Kılavuzu) ortaya koymuştur.
Aşağıda, İlgili Pazar Kılavuzu’ndaki ilkeler ışığında yapılan ilgili ürün pazarı ve ilgili
coğrafi pazar değerlendirmelerine yer verilmektedir.
I.2.1. Sektör Hakkında Bilgi
(19) Kardan şaftı olarak adlandırılan ürün en genel şekli ile, (motorda) üretilen gücün
(farklı birimlere) aktarımını sağlayan parça şeklinde tanımlanmaktadır. Kullanım
amaçlarına göre farklı tiplerde ve ebatlarda üretilebilen şaft gerek otomotiv
sektöründe gerekse çeşitli sanayi tesislerinde, iş makinalarında, zirai araçlarda
yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Aşağıdaki şekilde kardan şaftının kullanım alanları
ayrıntılı olarak gösterilmektedir.
15-30/445-132

Şekil 1: Şaft Kullanım Alanları

15-30/445-132

(20) Yukarıdaki şekilde belirtilen her bir kullanım alanı bakımından, talep edilen ve üretilen
şaftların birbirinden farklı ebatlarda ve kalitede olduğunu söylemek mümkündür.
Otomotiv sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerce talep edilen bir şaftın taşıması
gereken fiziksel özellikler ve kalite standartları ile endüstriyel kullanıma yönelik olarak
üretilen şaftın özellikleri ile kalite standardı birbirinden oldukça farklıdır. Özellikle
şaftın taşıması gereken gücün büyüklüğü, şaftın dayanıklılığı gibi unsurlar talebin
farklılaşmasının ana nedenidir. Diğer yandan, bahse konu talep farklılığının yukarıda
yer verilen kullanım alanlarının alt segmentleri bakımından da geçerli olduğu
söylenebilecektir. Bu durum özellikle otomotiv sektöründe farklı teknoloji gerektiren,
önden çekişli ve arkadan itişli araçlara yönelik üretim bakımından söz konusu
olabilmektedir. Günümüzde binek araçların neredeyse tamamı (4x4 araçlar hariç)
önden çekişli olarak üretilmekte iken, ticari araçların ise arkadan itişli üretildiğini
söylemek mümkündür.
(21) Önden çekişli araçlarda kullanılan şaft “yan şaft”, arkadan itişli araçlarda kullanılan
şaft ise “dikine şaft” olarak adlandırılmaktadır. Önden çekişli araçlarda (ön tarafta
bulunan) motorda üretilen gücün arka tekerleklere iletilme ihtiyacı bulunmamaktadır.
CV Joints (constant velocity joints) olarak da adlandırılan sabit hız mafsalları yardımı
ile, herhangi bir güç kaybı yaşanmaksızın, motorda üretilen gücün vites kutusundan
(ön) tekerleklere iletilmesi sağlanmaktadır. Arkadan itişli araçlarda ise, (önde yer
alan) motorda üretilen gücün diferansiyele ve diferansiyel aracılığı ile (arka) tekerlere
iletilmesi görevini kardan şaftı (universal joints) yerine getirmektedir. Özellikle dingil
mesafesi fazla olan araçlarda mafsallar yardımı ile şaft uzamakta ve gerekli olan
teknik nitelikler değişmektedir.
(22) Yukarıda sayılan teknik nedenlerle her şaft talebi birbirinden farklı niteliktedir.
Örneğin bir otomotiv üreticisinin tasarladığı araç ile başka bir üreticinin tasarladığı
araç hem boy (akslar arası mesafe), hem motorda üretilen güç, hem de kullanım
amacı bakımından oldukça farklı şekillerde olabilmektedir. Bu durumda şaft talebi de
model bazında değişebilmektedir. Benzer hususlar otomotiv dışındaki sektörler
bakımından da geçerli olup, standart bir ürün geliştirerek tüm alıcılara benzer teknik
özelliklere sahip şaftlar satılmamakta, proje bazlı olarak, her bir model için ayrı ayrı
tasarım ve üretim yapılarak satış gerçekleştirilmektedir. Dolayısıyla, salt talep
açısından yapılacak bir değerlendirmede, talep edilen hiçbir şaftın birbiri ile ikame
olmadığı görülmektedir.
(23) Şaft talebine yönelik diğer bir farklılık ise ürünün ana sanayi firmalarına veya yedek
parça pazarına satışı bakımından söz konusu olmaktadır. Müşterilerin yeni üretilen
araçlarda kullanılmak üzere “tam mamul” şeklinde gerçekleştirdikleri alımlardan
oluşan ana sanayi (OEM) pazarı, şaft parçalarının ayrı ayrı “parça mamul” olarak
satıldığı yenileme (yedek parça - aftermarket) pazarından, özellikle tedarik süreci ve
ürünün niteliği bakımından farklılaşmaktadır. Bu bağlamda, ana sanayi firmaları ürün
tedarikinde belli bir kalite standardını yakalayan, Ar-Ge ekibi bulunan ve sattığı
ürünün garanti kapsamında sorumluluğunu üstlenebilecek firmalarla çalışmak
istemektedir. Satılan tüm ürünlerin aynı kalitede olması, güvenliğin yanı sıra sürüş
konforu ve müşteri memnuniyeti açısından önem taşımaktadır. Bu bağlamda ana
sanayi firmalarına satış yapmak isteyen teşebbüslerin yüksek bir yatırım maliyetine
katlanarak kaliteli ürünler geliştirmesi ve üretimini aynı kalitede devam ettirebilmesi
gerekmektedir. Dolayısıyla, ana sanayi firmalarına satış yapabilecek teşebbüs sayısı,
bu kriterleri sağlamanın zorluğu nedeniyle görece azdır.
15-30/445-132

(24) Bahsi geçen durum şaft üreticilerinin belli alanlarda uzmanlaşması sonucunu
doğurmuştur. Bu çerçevede şaft üreticilerinin, binek ve ticari araçlardan oluşan
otomotiv sektörüne, zirai araçlar ile iş makinelerinden oluşan karayolu harici araçlara,
endüstriyel kullanıma ve bunların yenileme pazarına yönelik şaft üretiminde
özelleştiklerini söylemek mümkündür. Diğer taraftan, karayolu harici araçlara yönelik
gerçekleştirilen şaft üretiminin kalite standartlarının otomotiv sektörüne yönelik
araçlara kıyasla daha düşük olması nedeniyle, otomotiv sektörüne üretim yapan şaft
üreticilerinin karayolu harici araçlar için de şaft ürettiği görülmektedir. Aşağıdaki
tabloda 2014 yılında Türkiye’de üretim yapan şaft üreticilerinin sektörel bazda
faaliyetlerine ve bu faaliyetlerden elde ettikleri cirolara yer verilmiştir.

Tablo 7: Şaft Üreticilerinin Faaliyet Alanları ve Elde Ettikleri Cirolar (TL)
Şaft Üreticisi Endüstriyel Kara Yolu Harici Taşıtlar Otomotiv Yedek Parça
AKSAN
KARDAN (…..) (…..)
- (…..)
ATY - - - (…..)
EGE ŞAFT (…..) (…..) - (…..)
MANİSA
KARDAN - (…..)
- (…..)
OYMAK - (…..) (…..) (…..)
ŞAFTSAN - - - (…..)
TİRYAKİLER (…..) (…..) (…..) (…..)
WELTE2 - - - (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(25) Tablodan görüleceği üzere Aksan Kardan San. ve Dış Tic. Ltd. Şti. (AKSAN
KARDAN) ve TİRYAKİLER, belirtilen üç alanda da faaliyet göstermektedir. ATY
Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. (ATY), Welte Cardan Servis Ltd. Şti. (WELTE) ve Şaftsan
Kardan Mili Makine Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti. (ŞAFTSAN) ise yalnızca yenileme
pazarına yönelik şaft üretimi yapmaktadır. Ege Şaft San. Tic. Ltd. Şti. (EGE ŞAFT)
ise endüstriyel kullanıma ve karayolu harici taşıtlara yönelik üretim gerçekleştirirken,
MANİSA KARDAN ve Oymak Oto Yan Sanayii ve Ticaret Ltd. Şti. (OYMAK) otomotiv
ve karayolu harici taşıtlara yönelik şaft üretmektedir.
(26) Yukarıda bahsi geçen teşebbüslerin faaliyetlerinin otomotiv sektörünün alt
segmentleri bakımından da incelenmesi gerekmektedir. Zira bu segmentler
bakımından teşebbüslerin üretimlerinin farklı branşlarda yoğunlaştığı görülmektedir.
Aşağıdaki tabloda 2014 yılında otomotiv sektörünün alt segmentlerine yönelik yapılan
üretime ilişkin bilgiler yer almaktadır. Tablodan, binek araçlara yönelik şaft üretimi
gerçekleştirilmediği, ticari araçlara yönelik olarak ise yalnızca OYMAK ve
TİRYAKİLER’in üretim yaptığı görülmektedir.

2 WELTE, 2015 yılı başında faaliyetlerini sonlandırmıştır.
15-30/445-132

Tablo 8: Otomotiv Alt Segmentleri İtibarıyla Yapılan Satışların Dağılımı (TL)
Teşebbüs Binek Araçlar Ticari Araçlar
AKSAN KARDAN - -
ATY - -
EGE ŞAFT - -
MANİSA KARDAN - -
OYMAK - (…..)
TİRYAKİLER - (…..)
ŞAFTSAN - -
WELTE - -
Toplam - (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
(27) Yukarıda ayrıntılarına yer verilen yerli üretim dışında kardan milinin bir diğer temin
kaynağı ise ithalattır. Ancak bu hususta ana sanayi firmaları arasında farklı
uygulamaların bulunduğu görülmektedir. Bu bağlamda öncelikle ülkemizdeki otomotiv
ana sanayi firmalarının çok büyük bir kısmı global üreticilerin iştiraki şeklinde
üretimlerini sürdürdüğü ifade edilmelidir. Bu durum, yerli üreticilerin, yurt dışındaki
ana teşebbüslerin tedarik zincirine erişim imkanlarını kolaylaştırmakta ve şaft
ithalatını mümkün hale getirmektedir. Zira aynı gruba ait olan ve diğer ülkelerde
üretim yapan fabrikalarda da benzer nitelikte ve kalitede kardan şaftı
kullanıldığından, bu ürünlerin aynı şekilde ülkemize ithal edilmesi yerli üreticiler
bakımından önemli bir maliyet yaratmamaktadır. Nitekim Mercedes-Benz Türk A.Ş
(MERCEDES), ürünlerinde kullandığı şaftın büyük bölümünü Almanya’da kurulu
bulunan grup şirketlerinden temin etmektedir. Buna karşın yurt dışı üreticileri ile bağı
olmayan yahut yerli pazara özgü üretim yapan otomotiv firmalarının ise ithalat yerine
yerli firmalardan alım yapmasının aşağıda açıklanan ekonomik gerekçeleri
bulunmaktadır.
(28) Öncelikle kardan mili her bir araç modeli için, gereken performans kriterlerine göre
farklı şekillerde (uzunluk, kalite vb.) talep edilmekte ve kardan mili üreticileri bu
modellere özgü üretim yapmaktadırlar. Örneğin, Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. (FORD)
hafif ticari araç serisinde bulunan Transit modeli için farklı, kamyon modeli için farklı
nitelikte kardan mili satın almaktadır. Bunun yanında, üretilen kardan mili aynı model
içindeki değişik tip araçlarda dahi farklılaşabilmektedir. Örneğin, Transit modelinin
kamyonet, van ve minibüs şeklinde alt segmentlerinde kullanılan kardan şaftı farklı
niteliklere sahip olabilmektedir. Bu nedenle otomotiv firmalarının talep ettikleri şaftın
seri üretimi ve tek seferde ithalatı mümkün olamamakta, farklı niteliklere sahip
şaftların farklı zamanlarda nakliye edilmesi ise nakliye masraflarını artırmakta ve
ithalat yoluyla temini pahalı hale getirmektedir. Buna ek olarak, kardan şaftının bu
şekilde üretimi ve nakliyesi global şaft üreticileri tarafından da ekonomik
bulunmamaktadır.
(29) İkinci olarak, ana sanayi firmaları kardan mili üretimi aşamalarında kardan mili
üreticileri ile sıkı bir işbirliği içine girmekte ve ürün dizaynından kullanılacak
malzemeye kadar üretim sürecinin her aşamasına müdahil olabilmektedir. Bunun
yanında ana sanayi firmaları tedarikçilere çeşitli kalıpların üretilmesinde katkı
sağlamakta ve anılan taraflar arasında uzun süreli bir iş ilişkisi kurulmuş olmaktadır.
15-30/445-132

Bu durum da coğrafi olarak otomotiv üreticilerine yakın mesafedeki (aynı ülkedeki)
kardan mili üreticilerini avantajlı konuma getirmektedir.
(30) Yukarıda belirtilen hususlardan, şaft bakımından ithal ürünlerin kullanımının teşebbüs
bazında farklılaşabildiği anlaşılmaktadır. Bazı teşebbüsler ürünlerin büyük bir kısmını
ithal ederken bir kısmı ise yukarıda açıklanan lojistik gerekçeler nedeniyle ithalatı
tercih etmemektedir. Bununla birlikte, yerli ürünleri kullanan otomotiv üreticileri
bakımından dahi, ithalatın tamamen ihtimal dışında olmasından bahsedilemeyeceği
düşünülmektedir. Zira, her ne kadar maliyet artırıcı olsa da, teşebbüsler gerektiğinde
ithal ürünlerin kullanılabileceğini ifade etmişlerdir. Şaft ithalatı genellikle üretici
firmalarca doğrudan gerçekleştirilmekte olup, otomotiv üreticilerine satış yapmak
üzere ithalat yapan bağımsız bir şaft firması bulunmamaktadır. Yalnızca GKN
Eskişehir Otomotiv Ürünleri Üretim ve Satış A.Ş. (GKN), Eskişehir’de bulunan
merkezinden binek araçlara yönelik yan şaft ithal ederek ülkemizde montaj yapmakta
ve otomotiv üreticilerine satmaktadır. Ancak, yukarıda bahsedildiği üzere, binek
araçlarda kullanılan şaft farklı nitelikte olup, hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüsün ürün gamı içinde yer almamaktadır. Aşağıdaki tabloda otomotiv üreticileri
tarafından ithal edilen şaft tutarı yıllar itibarıyla sunulmaktadır.
Tablo 9: Üretici ve Tedarikçi Bazında Şaft İthalatı (TL)
Üretici/Tedarikçi 2010 2011 2012 2013 2014
ISUZU - - - - (…..)
Isuzu Int. - - - - (…..)
Itochu Copr. - - - - (…..)
KARSAN - - - (…..) -
Klein - - - (…..) -
MERCEDES (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Daimler (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Elbe (…..) - - - -
Evobus (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Spicer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TEMSA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
GKN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Klein (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MAN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Man AG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Taraflardan Elde Edilen Bilgiler
(31) Tablodan görüleceği üzere, ithal ürünlerin alım tutarı yıllar itibarıyla artan bir seyir
izlemiştir. Bu artışta özellikle, ülkemizde kamyon ve otobüs üretiminde ilk sıralarda
yer alan MERCEDES’in yaptığı alımların etkisi görülmektedir. Anılan teşebbüs toplam
ithalatın önemli bir bölümünü tek başına üstlenmiştir. Diğer yandan, otomotiv
üreticilerinin kardan şaftı alımlarında ithal ürün oranının da yıllar itibarıyla arttığı
görülmektedir. Aşağıdaki şekilde, 2010-2014 yılları arasında yerli otomotiv
üreticilerinin toplam kardan şaftı alımlarının yerli tedarikçi ve yabancı tedarikçi
bazında alım oranlarına yer verilmiştir.
15-30/445-132

Şekil 2: Kardan Şaftı Temin Kaynakları (2010-2014)

Kaynak:Tablo 9
(32) Şekilden görüleceği üzere, 2010 yılında otomotiv üreticilerinin toplam alımlarının
yaklaşık dörtte üçü yerli tedarikçilerden temin edilmekte iken, 2014 yılında bu oran
%50 seviyesine yakın bir orana gelmiştir. Bu durum, ithal ürün kullanımının mümkün
olduğunu ve –bazı teşebbüsler bakımından zorluklar yaşansa da- genel olarak yerli
üreticilerin tek temin kaynağı olarak görülmediğini göstermektedir.
(33) Yenileme pazarı bakımından ise ayrı bir üretim ve satış ağının bulunduğu
görülmektedir. Şaft, diğer otomotiv parçalarında olduğu gibi, yedek parça olarak da
bayiler kanalı ile veya doğrudan (yetkili/özel) servislere satılabilmektedir. Zaman
içinde yıpranan yahut kullanım koşullarından dolayı kırılan parçaların tamiri veya
değiştirilmesi gerekmektedir. Bu tür durumlarda araçlar yetkili servislere veya “şaft
servisleri”ne götürülmekte ve şaft araçtan çıkarılarak yerli üreticilerden ya da
ithalatçılardan temin edilen parçalarla bakım-onarım faaliyeti gerçekleştirilmektedir.
Bununla birlikte raportörlerce otomotiv üreticileri ile yapılan görüşmelerde şaftın
sürekli bakım-onarım gerektiren veya sık arızalanan ve değişim gerektiren bir parça
olarak değerlendirilemeyeceği, dolayısıyla yedek parça bakımından da önemli
miktarda stok tutulmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. Otomotiv üreticileri
genellikle şaftta meydana gelen arızalar sonucunda üründe parça değişimi yerine
tüm şaftın değiştirilmesini önermektedir. Bu bağlamda, otomotiv üreticilerinin
yenileme pazarına dönük alımlarının da tam mamul ürünlerden oluştuğu
görülmektedir. Ancak özel şaft servislerinde komple şaft yerine şaft parçalarının
değiştirilerek bakım/onarım gerçekleştirilmesi de yaygın bir uygulamadır. Nitekim
hakkında inceleme yürütülen teşebbüsün Türkiye genelinde 25 adet bayisi ve 105
adet şaft servisi bulunmaktadır3. Bunun yanı sıra, bilgi talep edilen bayilerin
gönderdikleri cevabi yazılardan da alım yapılan şaftların büyük bir bölümünün şaft
parçalarına ait olduğu, az miktarda komple şaft alımı yapıldığı anlaşılmıştır.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(34) İlgili ürün pazarının belirlenmesinde, temel olarak, tüketicinin gözünde fiyatları,
kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından birbiri ile ikame edilebilir olarak kabul
edilen tüm mal ve hizmetlerden oluşan pazarın dikkate alınacağı söylenebilecektir.
İlgili Pazar Kılavuzu’nda pazar tanımlamasının temel ilkeleri olarak “talep ikamesi” ile
“arz ikamesi”nin analiz edileceği, potansiyel rekabetin ise genellikle göz ardı edileceği
ifade edilmiştir. Diğer taraftan, arz ikamesinin ancak talep ikamesi ile aynı ölçüde
etkili olması durumunda dikkate alınacağı belirtilmiştir. Bu çerçevede aşağıda

3
15-30/445-132

öncelikle talep ikamesi bakımından bir analiz yapılacak ardından arz ikamesinin
etkisine ilişkin görüşlere yer verilecektir.
(35) “Sektör Hakkında Bilgi” başlıklı bölümde değinildiği üzere, kardan şaftı gerek kullanım
alanları ve nitelikleri, gerekse de kalite standartları bakımından birbirinden oldukça
farklı şekillerde ve özelliklerde üretilmektedir. Dolayısıyla, talep ikamesi açısından
farklı sektörlerden gelen talebin birbiri ile ikame olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Diğer
taraftan, İlgili Pazar Kılavuzu’nda talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda
arz ikamesinin de pazar tanımlamasında hesaba katılabileceği belirtilmiştir. Bahsi
geçen Kılavuz’da arz ikamesinin tedarikçilerin göreceli fiyatlarda meydana gelecek
küçük ve kalıcı artışlar karşısında üretimlerini başka ürünlere kaydırabilmeleri ve
bunları kısa dönemde kayda değer ek maliyetlere ve risklere katlanmak zorunda
kalmadan pazarlayabilme imkanlarının varlığı durumunda geçerli olacağı
vurgulanmıştır. Bu koşullar yerine geldiğinde, piyasaya sürülecek ek üretim,
incelenen teşebbüsler üzerinde rekabetçi bir baskı oluşturacağından, bu etki talep
ikamesine eşdeğer kabul edilmiştir.
(36) Literatürde arz ikamesinin tespitinde dikkate alınması gereken şartlar şu şekilde
sıralanmıştır4.
i. Ürünü üretmek, dağıtımını yapmak ve ticarileştirmek için gerekli olan
varlıklar mevcut ve hemen kullanıma hazır olmalıdır.
ii. Teşebbüsler üretim için gerekli ek yatırımı herhangi bir batık maliyete
katlanmadan yapabilmelidir.
iii. Teşebbüsler arz ikamesine konu ürünü üretmek için yeterli ekonomik
güdüye sahip olmalıdır.
iv. Teşebbüsler, bu ürünü üretmek için yeterli kapasiteye sahip olmalıdır.
v. Tüketiciler/alıcılar (üretilecek) bu ürünü piyasadaki ürünlerle aynı düzeyde
ikame edilebilir bulmalıdır.
(37) Arz ikamesinin dikkate alınabilmesi için, yukarıda sayılan şartların sağlanmasının
yanı sıra, yeterli sayıda üretici grubunun, fiyat değişimleri karşısında üretimlerini bu
ürüne kaydırabilmesi de gerekmektedir. Başka bir ifadeyle, arz ikamesinin
varlığından söz edebilmek için sadece birkaç teşebbüsün bahse konu şartları
sağlaması yeterli olmamakta, sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin önemli bir
çoğunluğu için söz konusu koşulların gerçekleşmesi gerekmektedir.
(38) İlgili Pazar Kılavuzu’nda ve literatürde yer verilen hususlar incelendiğinde, talep
açısından ikame olmayan ancak arz ikamesi yoluyla aynı pazarda kabul edilebilecek
ürünler için oldukça sıkı şartların arandığı görülmektedir. Nitekim, arz ikamesine konu
pazarda üretim yapmaya istekli olan teşebbüslerin herhangi bir batık maliyete
katlanmadan ve önemli bir yatırım gerçekleştirmeden kısa zamanda üretimlerini bu
alana kaydırabilmeleri ve bunun için yeterli üretim kapasitesine sahip olmaları, aynı
zamanda tüketicilerin de üretilecek ürünleri (mevcut ürünlere) ikame kabul etmeleri
gerekmektedir.
(39) Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda, otomotiv üreticilerinin talep ettiği
şaftların diğer sektörlerde kullanılan şaftlara nazaran daha kompleks yapıda ve
yüksek kalite standartlarına sahip olduğu görülmektedir. Nitekim raportörlerce yapılan
görüşmelerde şaft üreticileri tarafından da, otomotiv sektörü için üretilen şaftın asgari

4 O’Donoghue, R. & A.J. Padilla (2013), The Law and Economics of Article 102 TFEU, Hart
Publishing, s. 103.
15-30/445-132

2000/dk devir hızını yakalamasının gerektiği, buna karşın karayolu harici taşıtlara
(zirai araçlar ve iş makineleri gibi) yönelik üretilen şaftın ise ortalama 540/dk devir
hızında çalıştığı ifade edilerek, otomotiv sektörüne yönelik üretilen şaft grubunda
konforun çok önemli bir unsur olduğu ve bu nedenle aracın titreme yapmaması için
balans ayarının yapılması gerektiği ve hassasiyetin ön planda olduğu vurgulanmıştır.
Bunun yanı sıra, şaft üreticilerinin, otomotiv ana sanayi firmaları tarafından
tedarikçilerde aranan kalite standartlarını karşılamaları ve bu kriterleri proje süresi
boyunca da korumaları gerekmektedir. Raportörlerce sektör temsilcileri ile yapılan
görüşmelerden hareketle, şaft üreticilerinde aranan kriterlerin başında teşebbüslerin
kurumsal bir yapıya ve yeterli finansal güce sahip olması, iş akış süreçlerinin net
olması ve üretilen ürünlerin kalite kontrollerinin yapıldığı bir test merkezinin
bulunması gelmektedir. Diğer taraftan, özellikle ürün geliştirme aşamasında otomotiv
üreticilerinin mühendisleri ile birlikte çalışabilecek bir Ar-Ge ekibinin de bulunması
önem taşımaktadır. Dolayısıyla, otomotiv ana sanayi firmalarına satış yapmak isteyen
bir şaft üreticisinin söz konusu yatırımları yapması, ardından da otomotiv ana sanayi
firmalarınca yapılan denetimlerde bu yatırımların uygun bulunması gerekmektedir.
(40) Bu husus, yukarıda arz ikamesine dair yapılan açıklamalar ile birlikte
değerlendirildiğinde, kurulu kapasitesi otomotiv sektörüne yönelik üretim yapmaya
elverişli olmayan teşebbüslerin kısa sürede üretimlerini bu alana kaydıramayacağını
ortaya koymaktadır. Nitekim, şikayetçi MANİSA KARDAN’ın 2014 yılı başında
yatırıma başladığı ve halen ana sanayi firmalarına satış yapamadığı da dikkate
alındığında arz ikamesine ilişkin yukarıda belirtilen şartların karşılanmadığı ve bu
alanda herhangi bir yatırımı bulunmayan teşebbüslerin aynı pazarda kabul
edilemeyeceği ortaya çıkmaktadır. Buna ek olarak, pazarda önemli bir pay elde eden,
ancak 2012 yılı sonunda faaliyetlerini sonlandıran Akkardan Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin (AKKARDAN) pazardan çıkışının ardından, mevcut durumda farklı alanlarda
faaliyet gösteren şaft firmaları arasından hiçbiri mevcut kapasitesini otomotiv
sektörüne yönelik üretim yapmaya tahsis etmemiştir. Bu durum otomotiv dışındaki
alanlara üretim yapan şaft üreticilerinin, talep fazlalığı olmasına rağmen otomotiv
sektörüne yönelik şaft üretimine yönelmeyi iktisadi açıdan rasyonel görmediklerini
ortaya koymaktadır.
(41) Bu çerçevede, halihazırda karayolu harici araçlara, endüstriyel kullanıma ve yenileme
pazarına yönelik şaft üretimi yapan firmaların, otomotiv sektörüne yönelik üretim
yapabilmeleri için önemli miktarda yatırım yapmaları gerektiği anlaşılmaktadır. Şaft
üreticileri söz konusu yatırımın yaklaşık 2 yıl içerisinde gerçekleşebileceğini ve 2-3
milyon ABD Doları değerinde ek yatırım gerektireceğini belirtmiştir. TİRYAKİLER
tarafından yapılan savunmada da (…..) TL harcanarak bir test merkezi kurulduğu ve
her yıl en az (…..) TL’nin Ar-Ge çalışmaları için harcandığı ifade edilmiştir. Bu
değerlendirmeler ışığında, otomotiv sektöründe kullanılan şaftlara, endüstriyel
kullanıma, karayolu harici taşıtlara ve yenileme pazarına yönelik üretilen şaftların arz
yönünden ikame olmadığı kanaatine varılmıştır.
(42) Öte yandan, endüstriyel kullanıma, karayolu harici taşıtlara ve yenileme pazarına
yönelik üretilen şaftların nitelikleri ve kalite standartları ile üretim için gerekli teknik
altyapı ve ekipmanların kendi içerisinde benzerlik gösterdiği görülmektedir. Nitekim
endüstriyel kullanımdan, karayolu harici taşıtlardan ve yenileme pazarından birine
veya birkaçına yönelik şaft üreten firmaların diğerlerine de üretim yaptığı
görülmektedir. Dolayısıyla söz konusu sektörlere yönelik üretilen şaftların arz
yönünden birbirine ikame olabileceği ve bu nedenle aynı pazarda
değerlendirilebileceği kanaatine varılmıştır.
15-30/445-132

Tablo 10: Teşebbüslerin Faaliyet Gösterdiği Sektörler
Sektör Aksan Kardan ATY Ege Şaft
Manisa
Kardan Oymak Tiryakiler Şaftsan Welte
Endüstriyel  -  - -  - -
Binek Araçlar - - - - - - - -
Ticari Araçlar - - - -   - -
Karayolu
Harici Taşıtlar  -    
- -
Yedek Parça        
Kaynak: Taraflardan Elde Edilen Bilgiler
(43) Bu noktada, otomotiv sektörünün alt segmentlerinde (binek, ticari) kullanılan şaftların
birbirine ikame olup olmadığı da değerlendirilmelidir. Öncelikle belirtilmelidir ki,
“Sektör Hakkında Bilgi” bölümünde bahsedildiği üzere, önden çekişli olan binek
araçlarda kullanılan şaftlar, arkadan itişli ticari araçlarda kullanılan şaftlardan
nitelikleri itibarıyla önemli düzeyde farklı olup binek araçlarda kullanılan şaftın üretimi
için farklı yatırımların yapılması gerekmektedir. Nitekim, Türkiye’de hiçbir üreticinin
(otomotiv veya diğer sektörlere yönelik şaft üreten) binek araçlara yönelik şaft üretimi
bulunmamaktadır. Bu nedenle talep ikamesine ek olarak, arz ikamesi açısından da
binek araçlara yönelik şaft pazarının ticari araçlara yönelik şaft pazarı ile ikame
olmadığı ve aynı pazarda yer almayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte,
Türkiye’de binek araçlara yönelik şaft üretimi yapılmadığından, söz konusu türdeki
şaftların ilgili ürün pazarı kapsamında değerlendirilmesine gerek olmadığı kanaatine
varılmıştır.
(44) Ticari araçlara yönelik olarak ise, bu araçlarda kullanılan şaftların nitelikleri dikkate
alındığında, farklı ana sanayi firmalarının ürettiği ağır ve hafif ticari araçlara yönelik
şaftlar arasında arz ikamesinin varlığı görülmektedir. Bu bağlamda, ana sanayi
firmalarına tedarik edilen şaftların özellikleri ve kalite standartları ile tedarikçilerde
aranan kriterler birbirine benzerdir. Bu nedenle herhangi bir otomotiv üreticisinin
aradığı kriterleri sağlayan şaft tedarikçisinin diğer otomotiv üreticilerinin kriterlerini de
sağlayabileceğini varsaymak mümkündür. Nitekim TİRYAKİLER ülkemizde üretim
yapan birçok otomotiv firması ile tedarik anlaşmaları yapmaktadır. Bu durumda,
otomotiv üreticilerinin talep ettiği şaftlar her ne kadar birbirinden farklı ebatlarda ve
özelliklerde olsa da, aynı teşebbüs tarafından kısa sürede ve önemli bir maliyete
katlanmadan bu taleplerin karşılanması mümkün görünmektedir. Dolayısıyla,
halihazırda herhangi bir otomotiv üreticisine üretim yapabilen şaft üreticilerinin aynı
pazarda faaliyet gösterdiği kabul edilebilecektir.
(45) Netice itibarıyla, talep ikamesine ilişkin yapılan değerlendirme sonucunda her bir araç
türüne veya endüstriyel kullanıma yönelik üretilen şaftların birbirine ikame olmadığı
ve ayrı birer ilgili ürün pazarı teşkil ettiği kanaatine varılmıştır. Diğer taraftan arz
ikamesine ilişkin yapılan değerlendirmede ise ticari araçlara yönelik üretilen şaftların
aynı ürün pazarında olduğu, bunun dışında endüstriyel kullanıma, karayolu harici
taşıtlara ve yenileme pazarına yönelik şaftların da birbirine ikame olduğu ve aynı ürün
pazarı kapsamında değerlendirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan bu
değerlendirmeler ışığında ilgili ürün pazarları, “ticari araçlara yönelik kardan şaftı
üretimi ve satışı faaliyetleri” ile “endüstriyel kullanıma, karayolu harici taşıtlara ve
yenileme pazarına yönelik kardan şaftı üretimi ve satışı faaliyetleri” şeklinde
tanımlanmıştır.

15-30/445-132

I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(46) İlgili coğrafi pazarı, teşebbüslerin, mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda
faaliyet gösterdikleri, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve komşu
bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için komşu bölgelerden ayrılabilen
bölgeler olarak tanımlamak mümkündür.
(47) Yukarıda yer verilen ilgili ürün pazarları bakımından coğrafi pazar tanımının
farklılaşmayacağı düşünülmektedir. Zira her iki ürün pazarı açısından da teşebbüsler
Türkiye’nin tüm bölgelerinden gelen talepleri karşılayabilecek durumdadır. Ana
sanayi firmaları ise kardan mili üreticilerinden farklı şehirlerde bulunmakta ve
teşebbüsler bu illerin tamamına ürün gönderebilmektedir. Dolayısıyla rekabet
koşullarının ülkenin farklı bölgeleri için birbirinden farklılaştığını söylemek mümkün
değildir. Bu çerçevede ilgili coğrafi pazar, her iki ilgili ürün pazarı bakımından da
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
J. DEĞERLENDİRME
(48) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu
tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile
kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü yer almaktadır. Maddenin
devamında ise kötüye kullanma halleri örnek kabilinden sıralanmıştır. Söz konusu
maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde “Ticarî faaliyet alanına başka bir teşebbüsün
girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki
faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler” kötüye kullanma halleri arasında
sayılmıştır.
(49) Yukarıda bahsedildiği üzere şikayet başvurusunda, ilgili pazarda hakim durumda
olduğu iddia edilen TİRYAKİLER’in kardan şaftı imalatında kullanılan birtakım girdileri
MANİSA KARDAN’a tedarik eden teşebbüslere baskı yaparak MANİSA KARDAN’ın
mal alımını engellediği ve bu suretle teşebbüsü iş yapamaz hale getirmek istediği öne
sürülmüştür. Başka bir ifadeyle, TİRYAKİLER’in, rakiplerinin kardan şaftı pazarındaki
faaliyetlerini zorlaştırmak veya rakiplerini pazar dışına çıkarmak amacıyla, şaft
üretiminde kullanılan girdileri tedarik ettiği sağlayıcılarına, rakiplerine mal vermeme
yönünde baskı uyguladığı ve bu şekilde hakim durumunu kötüye kullandığı iddia
edilmiştir. Hakim durumdaki bir teşebbüsün sağlayıcılarına münhasır çalışma
yükümlüğü getirmesi veya bu sağlayıcıların rakipleri ile çalışmasının engellenmesi,
hakim durumdaki teşebbüsün rakipleri açısından pazarın kapatılması veya bu
rakiplerin pazardan dışlanması sonucunu doğurabileceğinden, söz konusu eylemler
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi kapsamında kötüye
kullanma olarak nitelendirilebilecektir.
(50) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi hükmü uyarınca bir teşebbüs davranışının hâkim
durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilmesi için, incelemeye konu
teşebbüsün hâkim durumda bulunması ve davranışın kötüye kullanma niteliği
taşıması gerekmektedir. Bu çerçevede, aşağıda öncelikle TİRYAKİLER’in ilgili
pazarlarda hâkim durumda olup olmadığı değerlendirmektedir.
J.1. Hakim Durum Değerlendirmesi
(51) 4054 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde hakim durum, “belirli bir
piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmıştır. Hakim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı
15-30/445-132

Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da
(Hakim Durum Kılavuzu) belirtildiği üzere, bu tanım çerçevesinde, rekabetçi
baskılardan belirgin şekilde bağımsız davranma gücüne sahip olan, diğer bir ifadeyle
fiyatlarını kârlı bir şekilde rekabetçi düzeyin üzerine çıkarabilen ve belirli bir süre
boyunca bu düzeyde sürdürebilen, üretim ve dağıtım düzeyi, mal ve hizmet çeşitliliği
ve/veya kalitesi, yenilik düzeyi gibi unsurları kendi lehine ve tüketicilerin zararına
olacak şekilde rekabetçi seviyenin altına çekebilen bir teşebbüsün hakim durumda
olduğu kabul edilmektedir.
(52) Yukarıda yer verilen tanıma paralel olarak, hakim durum tespitinde ilgili teşebbüsün
rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız davranabilme gücüne sahip olup
olmadığının tespit edilmesi gerekmekte olup, bunun için ise öncelikle pazardaki
rekabet koşulları incelenmelidir. Bu çerçevede, incelemeye konu teşebbüsün ve
rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve pazarda büyüme engelleri,
alıcıların pazarlık gücü değerlendirilmelidir. Bahsi geçen temel unsurların her bir ilgili
pazar bakımından incelenmesine aşağıda yer verilmiştir.
J.1.1. Ticari Araçlara Yönelik Şaft Üretimi ve Satışı Pazarı Bakımından Hakim
Durum Değerlendirmesi
(a) TİRYAKİLER ve Rakiplerinin İlgili Pazardaki Konumu
(53) Hakim Durum Kılavuzu’nda da belirtildiği üzere, pazar payları teşebbüslerin ilgili
pazardaki konumunun ve sahip oldukları pazar gücünün önemli bir göstergesidir. Bir
teşebbüsün hâkim durumda bulunduğuna dair delil teşkil eden belirli bir pazar payı
eşiği bulunmamakla birlikte, %40’ın altında pazar payına sahip olan teşebbüslerin
hâkim durumda olması ihtimalinin düşük olduğu kabul edilmekte, %40’ın üzerinde
pazar payına sahip olan teşebbüsler bakımından ise pazara ilişkin daha detaylı bir
incelemeye gerek duyulmaktadır. Literatürde de, çok yüksek pazar paylarının (%70
üzeri) istisnai durumlar dışında hakim duruma işaret ettiği, %40-70 arası pazar
payına sahip olan teşebbüslerin ise hakim durumda olma ihtimallerinin yüksek
olduğu, ancak diğer unsurların da ayrıntılı olarak değerlendirilmesinin gerektiği kabul
edilmiştir5.
(54) Dolayısıyla pazar gücünün en önemli göstergesi olan yüksek pazar payları hâkim
durumun varlığına işaret etmekle birlikte, pazar paylarının, ilgili pazara ilişkin diğer
koşullarla birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Hakim Durum Kılavuzu’nda
belirtildiği üzere, ilgili teşebbüsün ve rakiplerinin incelenen dönemdeki pazar
paylarına ilaveten, bu payların zaman içerisindeki gelişimi de dikkate alınmalıdır.
Ayrıca, pazar paylarının sürekli dalgalanma gösterdiği yeni oluşmakta olan pazarlar
ile yıllar itibarıyla istikrarlı pazar paylarının mevcut olduğu doymuş pazarlar
bakımından pazar payı analizi ile ulaşılan sonuçlar değişkenlik gösterebilmektedir.
(5