Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-1-39 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 14-28/567-248
Karar Tarihi : 13.08.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Mehmet Akif KAYAR, Muhammed Safa UYGUR, İbrahim KUŞCU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş.
Güney Mah. Petrol Cad. No:25 41790 Körfez/Kocaeli
(1) E. DOSYA KONUSU: Türkiye Petrol Rafineleri A.Ş.’nin kükürt fiyatını talebin yoğun
olduğu dönemlerde aşırı yüksek, talebin az olduğu dönemlerde ise düşük belirlemek
suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle,
- Türkiye’de kükürt ürününün yalnızca Türkiye Petrol Rafineleri A.Ş. (TÜPRAŞ) tarafından
Aliağa, İzmit ve Kırıkkale rafinerilerinde üretildiği, bu nedenle kükürt üretiminde
TÜPRAŞ’ın tekel olduğu,
- TÜPRAŞ’ın talebin yoğun olduğu bahar aylarında kükürt satış fiyatlarını üç dört katına
kadar artırdığı, talebin düştüğü aylarda ise fiyatları çok alt seviyelerde tutarak kükürt
ithalatını engellediği,
- Fiyatlarda oluşan aşırı farklılığın stokçuluğa yol açtığı, dolayısıyla toptancıların bu yolla
haksız kazanç elde etmelerine neden olduğu,
- Bu durumun ise nihai tüketici olan çiftçinin zararına bir sonuç doğurduğu
ifade edilerek, TÜPRAŞ hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında gereğinin yapılması
talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.04.2014 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 28.05.2014 tarih ve 2014-1-39/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 05.06.2014 tarihli
Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Konuya ilişkin
karar uyarınca düzenlenen 16.07.2014 tarih ve 2014-1-39/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu
ve 11.08.2014 tarih ve 2014-1-39/BN sayılı Bilgi Notu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, dosya konusu iddialara ilişkin olarak, 4054 sayılı
Kanun’un ihlal edildiği yönünde herhangi bir tespit yapılmaması nedeniyle, soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ve başvurunun reddedilmesi gerektiği, ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Teşebbüs: TÜPRAŞ
(5) 1983 yılında kurulan TÜPRAŞ, sırasıyla Batman, İzmir, İzmit ve Kırıkkale rafinerileri olmak
üzere, hâlihazırda ülkemizde faal durumda olan dört ayrı rafinerinin tamamını bünyesinde
bulundurmaktadır. TÜPRAŞ İzmir, İzmit ve Kırıkkale rafinelerinde kükürt üretiminde
bulunmaktadır. Hâlihazırda TÜPRAŞ yurtiçinde kükürt üretimi yapan yegâne teşebbüs
konumundandır. Rekabet Kurulunun 21.10.2005 tarihli ve 05-71/981-270 kararı uyarınca
hisselerinin %51’i blok satış yoluyla özelleştirilen şirketin, geriye kalan %49’luk hisse payı
halka açık durumdadır. Söz konusu %51 oranındaki hisse payı, Koç Holding kontrolünde
bulunan Enerji Yatırımları A.Ş.’ye aittir.
14-28/567-248
2/5

I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(6) Kükürt başta gübre sanayii için gerekli olan sülfürik asit üretiminde olmak üzere, kimya,
lastik, boya, kâğıt, tarım ilaçları, barut, kibrit, demir-çelik ve petrol sanayi gibi geniş bir
yelpazede kullanılan endüstriyel bir hammaddedir. Kükürdün başlıca üretim kaynağı petrol
ve doğal gaz rafinerileridir. Bunun yanında doğal kükürt kaynakları ve kükürt içeren pirit
cevherlerinden de kükürt elde edilebilmektedir.
(7) Türkiye’de kükürt üretimi yalnızca TÜPRAŞ tarafından İzmir, İzmit ve Kırıkkale
rafinerilerinde gerçekleştirilmektedir. Doğal kükürt kaynaklarından üretim yapan Keçiborlu
Kükürt İşletmesi 1995 yılında kapanmıştır.
(8) Türkiye’nin en büyük kükürt tüketicisi konumundaki BAGFAŞ gübre üretiminde kullanmak
üzere satın aldığı kükürdü sülfürik aside dönüştürmektedir. BAGFAŞ haricindeki kükürt
satın alan teşebbüsler temin ettikleri kükürdü başta tarım sektörü olmak üzere, kauçuk,
deterjan, sabun, tekstil ve kâğıt sanayilerine satmaktadırlar. Bu teşebbüsler kükürdü
işleyerek elementel toz kükürt, zirai toz kükürt, elementel sıvı kükürt, bentonitli granül
kükürt ve mikronize toz kükürt olmak üzere çeşitli formlarda satmaktadırlar.
(9) Kükürdün homojen bir ürün olması ve kullanım alanının genişliği dikkate alındığında dosya
kapsamında ilgili ürün pazarı, ‘’kükürt üretimi ve toptan satışı pazarı’’ olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(10) İlgili ürün pazarında üretimi ve satışı gerçekleştirilen ürünler bakımından ülkenin herhangi
bir bölgesinde rekabet koşullarının diğer bölgelerden farklılık göstermesini gerektiren
hususların mevcut olmaması nedeniyle dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar, “Türkiye”
olarak kabul edilmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler
(11) Başvuruya konu şikayette, TÜPRAŞ’ın kükürt üretimi ve toptan satışı pazarında hâkim
durumda bulunduğu, TÜPRAŞ’ın bu hakim konumunu kükürt talebinin yüksek olduğu
aylarda aşırı fiyatlama yaparak, talebin düşük olduğu dönemlerde ise kükürt fiyatlarını
düşürmek suretiyle ithalatı engelleyerek kötüye kullandığı iddia edilmektedir. Bu çerçevede
başvuru konusu iddialar, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir.
(12) Söz konusu madde uyarınca, bir eylemin hâkim durumun kötüye kullanılması olarak
değerlendirilebilmesi için teşebbüsün hâkim durumda bulunması ve hâkim durumdaki
teşebbüsün eyleminin kötüye kullanma olarak kabul edilebilecek nitelikte olması
gerekmektedir. Nitekim “Hakim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma
Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz”a (Hakim Durum Kılavuzu)
göre, “Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenen bir davranışın ihlal teşkil edebilmesi
için davranışı gerçekleştiren teşebbüsün ilgili pazarda hâkim durumda olması ve
davranışın bir kötüye kullanma niteliği taşıması gerekmektedir. Kurul, bu iki temel
unsurdan birinin bulunmadığının açıkça gösterilebildiği durumlarda diğer unsura ilişkin
analize yer vermeyebilir.” Bu çerçevede inceleme konusu teşebbüsün iddia olunan
eylemlerine ilişkin tespit ve değerlendirmelere geçmeden önce TÜPRAŞ’ın ilgili pazarda
hakim durumda bulunup bulunmadığı incelenmiştir.
I.3.1. TÜPRAŞ’ın Hakim Durumuna İlişkin Tespitler
(13) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hakim durum, “belirli bir piyasadaki bir veya birden
fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve
dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” şeklinde
tanımlanmaktadır.
(14) Hakim Durum Kılavuzu’nda hakim durumun tespitine yönelik olarak üç kriter
getirilmektedir. Bunlar, incelenen teşebbüsün ve rak