Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-1-60 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-50/714-301
Karar Tarihi : 05.09.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Kenan TÜRK (İkinci Başkan)
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER: Çağlar Deniz ATA, Şamil PİŞMAF, Muhammed Safa UYĞUR
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Teknosan İnşaat A.Ş.
Temsilcisi: Av. Tayfun SÜMER
Aydınevler Mah. Sanayi Cad. Saydam Plaza No:19/7
34854 Küçükyalı-Maltepe/İstanbul
Temsilcisi: Av. Erol ÖZDEMİR
Kozyatağı Mah. Bayar Cad. No:107 D:8 Kadıköy/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Opet Petrolcülük A.Ş.
Kısıklı Mah. Sarıgazi Cad. No:65 34696 Üsküdar/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş.’nin yapmış olduğu dikey anlaşma ve
çeşitli uygulamalar yolu ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'ni ihlal ettiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 04.06.2013 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 10.07.2013 tarih ve 2013-1-60/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 18.07.2013
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca düzenlenen 21.08.2013 tarih ve 2013-1-60/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
1. Teknosan İnşaat A.Ş. (TEKNOSAN), Lütfi Şahsuvaroğlu Akaryakıt Ürünleri Otomotiv
İnşaat Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti. (LÜTFİ ŞAHSUVAROĞLU) ve Opet Petrolcülük
A.Ş. (OPET) arasındaki muhtelif sözleşmelerle kurulan dikey ilişkinin,
a. 15.08.2012 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden
yararlanabileceği, bu tarihten itibaren ise grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığı,
b. Bununla birlikte dikey anlaşmanın daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti
yürütülmemiş gayrimenkul üzerinde yeni bir istasyon kurulmasına ilişkin olması,
istasyona özgü yatırım maliyetinin OPET tarafından karşılanması nedeniyle ve
somut olayın özellikleri dikkate alınarak, TEKNOSAN’a OPET tarafından üstlenilen
ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden kısmını ödemek suretiyle
anlaşmayı sona erdirme imkânı tanınması şartıyla, ilgili dikey anlaşmaya
15.08.2007 tarihinden itibaren 10 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınabileceği,
2. Tarafların yukarıda belirtilen hususlarda anlaşamamaları halinde ise bahse konu
dikey anlaşmaya bireysel muafiyet de tanınamayacağı, bu durumda taraflara
gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren 10 gün içinde aralarındaki dikey anlaşmayı
sonlandırmaları, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma
açılabileceği yönünde Kanun’un 9. maddesi uyarınca, görüş bildirilmesinin uygun
olacağı,
13-50/714-301
2/11
3. Bunun yanında OPET’e, 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyeti süresi sona
ermiş olan ve Kurulun geçmiş kararlarında ortaya koyduğu bireysel muafiyet
kriterlerini taşımayan veya bu kriterleri taşıyabilecek olmakla birlikte ikinci beş yıllık
süre için dikey anlaşmanın Kurul tarafından belirlenen bireysel muafiyet koşullarını
yerine getirmek suretiyle sürdürülmesi hususunda ilgili tarafla anlaşma
sağlanamayan veya bu hususta anlaşma sağlanamayacağı açık olan tüm dikey
anlaşmaların da gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren 60 gün içinde
sonlandırılması, aksi takdirde hakkında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma
açılabileceği yönünde Kanun’un 9. maddesi uyarınca ayrıca görüş bildirilmesinin
uygun olacağı,
ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar Arasındaki Dikey İlişkiye Yönelik Bulgular
(4) TEKNOSAN vekili tarafından yapılan 04.06.2013 tarihli başvuruda özetle,
- TEKNOSAN’ın başvuruya konu taşınmazı 13.07.2012 tarihinde satın aldığı,
- Bahse konu taşınmazın önceki maliki ile OPET arasında 15.08.2007 tarihli ve 15 yıl
süreli kira sözleşmesi imzalandığı ve 26.09.2007 tarihinde sözleşmenin tapuya şerh
edildiği,
- Taraflar arasında 20.07.2008 tarihinde beş yıl süreli bayilik sözleşmesi imzalandığı,
- Eski malikin TEKNOSAN’ın da muvafakatı ile taşınmazın üzerinde bulunduğu
akaryakıt istasyonunu OPET bayisi olarak bahse konu dikey ilişkinin tabi bulunduğu
beş yıllık grup muafiyeti süresinin sonuna kadar işlettiği ve bu sürenin sonunda yasal
olarak dikey ilişkinin sona ereceğini OPET’e 20.07.2012 tarihinde yazılı olarak
bildirdiği,
- Söz konusu akaryakıt istasyonu ile ilgili olarak 26.09.2007 tarihinde kurulmuş olan
dikey ilişkinin 26.09.2012 tarihinde sona ermesi gerektiği ve TEKNOSAN’ın bu
tarihten sonra OPET’e yazılı bildirimde bulunarak istasyon üzerinde bulunan
kurumsal kimlik ve ariyet malzemelerini teslim almasını ve tapu kaydında bulunan 15
yıl süreli kira şerhini kaldırmasını ihtar ettiği,
- OPET’in bütün bu yazılı ihtarlara rağmen kira şerhini terkin etmediği gibi TEKNOSAN
ve istasyonda bayiliğini yapmak üzere bayilik sözleşmesi imzaladığı OMV Petrol Ofisi
A.Ş. (POAŞ) aleyhinde taşınmazın tahliye edilerek kendisine teslimi konulu bir dava
ikame etmiş bulunduğu,
- Bahse konu davada OPET tarafından ileri sürülen hususların rekabet mevzuatına
aykırı olduğu,
- OPET’in taşınmazın önceki malikinden almış olduğu teminat mektubunu nakde
çevirdiği ve bu durumun OPET’in takındığı tutum ve sürdürmekte olduğu eylemlerde
çelişkiye düştüğünün açık bir göstergesi olduğu,
iddia edilerek, OPET hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir.
(5) Bunun yanı sıra yine TEKNOSAN’ın vekili tarafından gönderilen 30.07.2013 tarihli
yazıda ise özetle,
- Bahse konu taşınmazın önceki maliki olan LÜTFİ ŞAHSUVAROĞLU ile OPET
arasında 26.09.2007 tarih ile şerh edilen 15 yıl süreli bir kira sözleşmesi ve yine
taraflar arasında 20.07.2008 tarihinde bayilik sözleşmesi imzalandığı,
- Bayi açısından rekabet yasağının kira sözleşmesinin tapuya şerhi ile başladığı,
Rekabet Kurulunun daha önce vermiş olduğu kararlar ve Danıştayın içtihatları
doğrultusunda dikey ilişkinin grup muafiyetinden yararlandığı en son tarihin
26.09.2012 olduğu,
13-50/714-301
3/11
- İlgili dikey ilişkiyi oluşturan kira sözleşmesinin bu tarihten sonra geçersiz olduğu ve
bu nedenle TEKNOSAN’ın bu tarihten sonra OPET’e karşı bir ifa yükümlülüğünün
bulunmadığı,
- OPET tarafından kötü niyetli olarak mahkemeler nezdinde Rekabet Kurulunun kira
sözleşmelerinin sona erdirme yetkisinin bulunmadığının ileri sürüldüğü ve bu
kapsamda TEKNOSAN’ı cebri icra tehdidi altına sokmaktan ve rekabet mevzuatına
uymamaktan kaynaklanan yaptırımlardan çekinilmiyor olduğu,
- OPET tarafından yatırımların kendisi tarafından karşılandığı iddiası ile sözleşmelerin
sona erdirilemeyeceğinin öne sürülmesine karşın Kurulun 19.12.2012 tarih ve 12-
65/1650-605 sayılı kararında ifade edildiği gibi bu durumun grup muafiyeti süresinin
bitiminden sonra ifaya zorlama hakkı vermeyeceğinin açık ve net olarak sınırlarının
çizilerek tespit edilmiş olduğu ve bu kuralın OPET tarafından da iyi bilinmekte olduğu,
- Bununla birlikte OPET tarafından her dosyada konu ilk defa tartışılırcasına kira
şerhlerini tapudan terkin etmemesi ve bayilerini cebri icra tehdidi ile baskı altına
almasının şirketin rekabet mevzuatına muhalefet iradesini ortaya koyduğu,
- Rekabet Kuruluna daha önce 04.06.2013 tarih ve 3480 sayı ile başvuru yapılmış
olduğu ancak OPET tarafından gerek şikayetin incelenme süresi gerekse de karar
neticesinde verilen 60 günlük sürenin kötü niyetli bir hak olarak kullanıldığı,
- Bu doğrultuda TEKNOSAN ve POAŞ aleyhine ikame edilen davada kesin hüküm
bulunmamasına karşın OPET tarafından mahkemece verilen tahliye kararının icra
dairesi marifetiyle uygulanmak istendiği ancak şikayet üzerine verilen 90 günlük mehil
nedeniyle kararın icra edilememiş olduğu,
- OPET’in rekabet hukuku mevzuatı ve Kurul kararlarını bilinçli ve kötüniyetli olarak
ihlal etmekte olduğu,
- OPET’in Kurulca takdir edilecek kararın sonrasında kira şerhini kaldırmasının dahi
şikayet prosedürünün ortadan kalkması sonucunu doğurmayacağı
ifade edilerek, OPET hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir.
(6) Diğer taraftan OPET’ten edinilen ve Kurum kayıtlarına 16.08.2013 tarihinde giren yazıda
ise özetle,
- Bahse konu dikey ilişkinin Kurulun daha önceki kararlarına konu olanlardan temelde
önemli farklılıklar arz ettiği ve ilgili mevzuat kapsamında muafiyet alabilecek nitelikte
olduğu,
- Şikayetçi TEKNOSAN ile OPET arasında hiçbir ticari ilişkinin mevcut olmadığı ve
TEKNOSAN’ın ilk dikey ilişkinin kurulmasından sonraki dönemde LÜTFİ
ŞAHSUVAROĞLU ile hiçbir ilişkisinin bulunmadığı,
- Dikey ilişkinin eski malik olan LÜTFİ ŞAHSUVAROĞLU ile kurulmuş olduğu ve yeni
malikin taşınmazı tapudaki kira şerhini bilerek satın aldığı,
- Yeni malik ile OPET arasında bayilik anlaşması ve herhangi bir dikey ilişki
bulunmaması nedeniyle yeni malik ile kendileri arasında rekabet hukukuna konu
olabilecek bir ilişkinin bulunmuyor olduğu,
- Bahse konu taşınmaz üzerinde OPET lehine 26.09 2007 tarihinde 15 yıl süreli kira
hakkının toplamda (…..) ABD Doları + KDV karşılığında tapuya şerh edildiği,
- Bahse konu taşınmaz üzerinde ilk defa akaryakıt istasyonu kurulduğu ve ilişkiye özgü
yatırımın tamamının OPET tarafından karşılandığı,
- LÜTFİ ŞAHSUVAROĞLU’nun ilişkinin beş yıllık süresi dolmadan taşınmazı
13.07.2012 tarihinde TEKNOSAN’a devrettiği,
- Eski malik LÜTFİ ŞAHSUVAROĞLU’nun bayilik sözleşmesinin ve taraf sıfatı
kalmamış olmasına karşın kira sözleşmesinin 26.09.2012 tarihi itibarıyla münfesih
olacağını ihtaren bildirdiği,
13-50/714-301
4/11
- TEKNOSAN’ın kira sözleşmesini sona erdirmek amacıyla BK 351’de öngörülen
bildirimde bulunmadığı ve fakat bunun yerine rekabet hukuku mevzuatı gereği
kendiliğinden sona erdiği kanaatiyle taşınmaza müdahalelerde bulunduğu ve bu
olayların mahkeme kararı ile sabit olduğu,
- 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi gereği TEKNOSAN’ın alıcı ile bağlantısı
bulunmayan üçüncü kişi olarak değerlendirilmesi gerektiği,
- TEKNOSAN’ın tahliye kararına kadar ilişkinin tespitine yönelik herhangi bir tespitte
bulunmayıp ve fakat bu karardan sonra şikayet yoluna gitmesinin suç teşkil ettiği zira,
a. OPET’in anayasal bir hak olan dava açma hakkını kullanmış olduğu,
b. Yapılan yargılama sonucunda müdahalenin mennine ve taşınmazın davacıya
teslimine karar verildiği,
c. Anayasa’nın 138. maddesinde, "Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar,
Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm
verirler. Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak
zorundadır, bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez
ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükmünün bulunduğu,
- Bu açıklamalarla birlikte şikayetçinin şikayetçi sıfatı taşımadığı, çünkü bahse konu
taşınmazın 01.10.2012 tarihli kira sözleşmesi kapsamında ERK Petrol Yatırımları
A.Ş.’ye kiraya verilmiş olduğu, adı geçen şirketlerin EPDK ve ilgili diğer mevzuata
aykırı olarak faaliyet gösterdikleri,
- Kurulun ilgili dikey ilişkinin bireysel muafiyetin şartlarını taşıdığına karar vermesi
halinde, TEKNOSAN’ın bahse konu taşınmazı devralmakla birlikte yukarıda
açıklanan bir aylık süre içerisinde OPET’e fesih bildiriminde bulunmamasının ikinci
beş yıllık dönem için zımni kabul, mutabakat olarak değerlendirilmesi gerektiği,
öne sürülmüştür.
H.2. Konu ile İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları
(7) 4054 sayılı Kanun’un “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı
4. maddesi, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak
rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran
yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaların, uyumlu eylemlerin ve
teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerinin hukuka aykırı ve yasak olduğunu
hükme bağlamıştır.
(8) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde, üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak
tanımlanmaktadır. Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
her türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5/a maddesinde ise, Tebliğ ile
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
(9) Diğer taraftan, Danıştayın 13.05.2008 tarih ve E.2006/1604, K.2008/4196 sayılı kararı,
bu karar üzerine Rekabet Kurulunca alınan 30.10.2008 tarih ve 08-61/997-389 sayılı
Total-Akdağ kararı, yine Kurulun 05.03.2009 tarihli “Pol-Pet Petrol Ürün. Tur. Konak. ve
Din. Tesis. Ltd. Şti. - Bölünmez Petrolcülük A.Ş.” ve “Barbaros Akaryakıt San. Tic. Ltd.
Şti.- Altınbaş Petrol ve Tic. A.Ş.” kararları ile sektöre yönelik almış olduğu diğer kararlar
ve son olarak Danıştayın 28.06.2010 tarih ve E. 2009/3044, K. 2010/5458,
E.2009/5164, K.2010/5457 sayılı kararları ile de sabit olduğu üzere, intifa, tapuya şerh
edilmiş kira veya benzer etkiye sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen beş yıllık üst sınırı fiili
13-50/714-301
5/11
olarak aşmasına neden olmaktadır. Bu bakımdan ba