1/10

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2012-3-165 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-46/589-259
Karar Tarihi : 18.07.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Osman Tan ÇATALCALI, İbrahim Hilmi KOÇAK
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş.
Osman Kavuncu Cad. 7. km 38070 Kocasinan/Kayseri
- Gizlilik Talebi Bulunmaktadır.
- Gizlilik Talebi Bulunmaktadır.
- Gizlilik Talebi Bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.
Mithatpaşa Caddesi No: 14 06100 Yenişehir/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.’nin zam yapmasına rağmen
zammı bir süre uygulamayarak ve peşin fiyatına çok uzun süre vade yaparak
yıkıcı fiyat uygulamak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş. (Kayseri Şeker) tarafından
yapılan başvuruda özetle, Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. (Türkşeker)’nin,
- 08.08.2012 tarihinde %7,6 zam yaptığı ancak bu zammı uygulamayarak
22.08.2012’ye kadar zamsız fiyattan 324.000 ton şeker sattığı,
- 01.10.2012 itibarıyla peşin fiyatına 12 ay vadeli satışlara başladığı ve bunun %15-
16 iskontoya tekabül ettiği,
- Her üretim yılı (Ekim ayı) başında stok yeri olmadığı gerekçesiyle peşin fiyatına
yüksek vadeler ile (16-20 ay) satış yaptığı,
- Maliyetinin altındaki bu satışlar ile kamu gücünü kötüye kullandığı
ve kendilerinin de bu uygulamalar nedeniyle zararına satış yapmak zorunda kaldığı
iddia edilmektedir.
Kurum kayıtlarına intikal eden ve gizlilik talebi bulunan başvurularda ise Türkşeker’in
maliyet altında satış yaptığı, kampanya alım dönemi başlar başlamaz 12 ay vade ile
satış yaparak %15’e denk gelen iskonto uyguladığı, bu uygulamadan dolayı Kayseri
Şeker’in sıkıntı yaşaması durumunda Kayseri, Sivas ve Yozgat illerindeki pancar
ekicilerinin pancar ekemez hale geleceği iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.10.2012 tarih ve 7332 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 1.11.2012 tarih ve 2012-3-165/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu
16.11.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-54/1528-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan
15.7.2013 tarih ve 2012-3-165/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
13-46/589-259

2/10

(4) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, önaraştırma konusuna ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca Türkşeker hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraf: Türkşeker
(5) 25 adet fabrikasıyla sektördeki en büyük teşebbüs olan Türkşeker’in 2012 yılı cirosu
(…..) TL’dir. Teşebbüsün hisselerinin tamamı TC Başbakanlık Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı’na aittir.
I.2. Pazara İlişkin Bilgiler
I.2.1. Genel Olarak Şeker Sektörü ve İlgili Mevzuat
(6) Dünyada tatlandırıcı olarak nitelendirilen ürünlerin büyük bir bölümü kamıştan veya
pancardan elde edilen şeker (sakaroz) ile nişastadan elde edilen şekerden
oluşmaktadır. Şeker kamışından ve pancardan elde edilen şeker birbirinin tam
anlamıyla ikamesidir. Ancak bu iki hammaddenin üretim maliyetleri ve yetiştirildiği
coğrafi alanlar farklılık arz etmektedir. Şeker kamışı havanın daha sıcak olduğu tropik
bölgelerde oldukça düşük maliyetle üretilebilirken, şeker pancarı iklimin daha soğuk
olduğu bölgelerde üretilmektedir. Ülkemizin bulunduğu yakın coğrafyada sadece şeker
pancarı yetiştirilebilmektedir.
(7) Nişasta bazlı şeker (NBŞ) ürünleri ise mısır, patates, buğday, kasava (tapioka) gibi
bitkilerden izole edilen nişastadan elde edilen ve genel olarak glukoz şurubu ve
izoglukoz olmak üzere iki ana türü bulunan karbonhidrat türü şekerlerdir. Ülkemizde
NBŞ, sadece mısırdan üretilmektedir.
(8) 2011-2012 pazarlama yılı1 verilerine göre, dünyada şeker üretiminin %78’i kamıştan,
%22’si ise pancardan elde edilmektedir. Dünya şeker borsa fiyatlarını pancar şekerine
göre düşük maliyetli olan kamış şekeri belirlemektedir. Dünyada kamış yetiştirilmesine
elverişli olmayan ancak pancar yetiştirilebilen bölgelerde şeker, esas olarak yerel
tüketim için üretilmektedir.
(9) Ülkemizde şekere ilişkin temel düzenleme, 19.04.2001 tarih ve 24378 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4634 sayılı Şeker Kanunu (Kanun)’dur. “Amaç”
başlıklı 1. maddede Kanun’un amacının yurt içi talebin yurt içi üretimle karşılanması ve
gerektiğinde ihracata yönelik olarak Türkiye’de şeker rejiminin, şeker üretimindeki usul
ve esaslar ile fiyatlandırmanın, pazarlama şart ve yöntemlerinin düzenlenmesi olduğu,
7. maddede ise bu amacın gerçekleştirilmesi için Şeker Kurumu’nun yetkilendirildiği
ifade edilmektedir.
(10) Şeker Kurumu, Kanun’un 3. maddesi uyarınca, yurt içi şeker talebi ile fabrikaların
işleme ve üretim kapasitelerini göz önünde bulundurarak her yıl şirketlerin A ve B
kotalarını belirlemektedir. Kanun’un 2. maddesine göre A kotası “Yurt içi talebe göre
üretilen ve pazarlama yılı içinde iç pazara verilebilen şeker miktarı”, B kotası “ A
kotasının belli bir oranına tekabül eden ve güvenlik payı için bulundurulmak üzere
üretilen şeker miktarı” ve C kotası ise “A ve B kotaları dışında üretilen ve yurt içinde
pazarlanamayan şeker ile işlenmek üzere ihraç kaydıyla temin edilen ham ve beyaz
şekeri” ifade etmektedir. Yeni fabrika kurulabilmesi veya mevcut fabrikaların
kapasitelerini artırabilmeleri için Şeker Kurulu’ndan izin alınması gerekmektedir.

1 Pazarlama yılı 1 Eylül- 31 Ağustos dönemidir.
13-46/589-259

3/10

(11) Kanun’un şeker arzına ilişkin düzenlemelerin yer aldığı 4. maddesinde şirketlerin iki yıl
üst üste kendilerine tahsis edilen kotanın %90’ının altında bir arz gerçekleştirmeleri
durumunda kota ile arz arasındaki fark kadar kota haklarını kaybedecekleri, şirketlere
tahsis edilen kotaların Şeker Kurulu tarafından belirlenecek sürede kullanılmadığı
takdirde iptal edileceği, kotalar arasındaki transferin zorunlu hallerde ve Şeker
Kurulu’nun izniyle gerçekleşebildiği, şirketlerin bünyelerindeki fabrikalar için tahsis
edilen kotaların Şeker Kurulu’nun izniyle transfer edilebildiği belirtilmektedir.
(12) Kanun’un fiyatlara ilişkin düzenlemelerin yer aldığı 5. maddesinde ise şeker pancarı
alım fiyatının şirketler ile üreticiler ve/veya temsilcileri arasında varılan mutabakata
göre belirleneceği, buna ilişkin usul ve esasların Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından
çıkartılacak yönetmelikle düzenleneceği, şeker satış fiyatlarının şirketler tarafından
serbestçe belirleneceği ifade edilmektedir.
(13) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde şeker piyasasının işleyişi aşağıdaki
grafikte gösterilmektedir.
Grafik 1 – Pancar Şekeri Piyasasının İşleyişi

(14) Üretim yapmak üzere fabrika kurmak isteyen teşebbüslerin Şeker Kurumu’ndan izin
alma zorunluluğunun bulunması, şeker ithalatı için yüksek sayılabilecek bir vergi
uygulanması, üretim fazlasının yurt içine satılmasının Şeker Kurulu’nun iznine tabi
olması gibi faktörler bir arada düşünüldüğünde, şeker piyasasının yüksek giriş
engellerine sahip olduğunu ifade etmek mümkündür.
I.2.2. Şeker Kurumu’ndan Alınan Pazara İlişkin Bilgiler
(15) 2011/2012 ile 2012/2013 pazarlama yılları için Şeker Kurumu tarafından belirlenen A
ve B kotalarının şirketlere dağılımı ve şirketlerin kapasiteleri Tablo 1’de yer almaktadır.

Tablo 1 - Teşebbüslerin Kapasiteleri ve Kota Dağılımı (ton)
ŞİRKET
2011/12
Pazarlama Yılı
(Ton)
Oran
(%)
2012/13
PazarlamaYılı
(Ton)
Oran
(%)
Kapasite
(Ton) Oran (%)
13-46/589-259

4/10

(16) Tablodan görüldüğü gibi, son iki pazarlama yılında Şeker Kurumu tarafından şirketlere
dağıtılan kota miktarı hemen hemen aynı kalmış ve toplam kota miktarı yurtiçi şeker
üretim kapasitesinin yaklaşık %(…..)’sı oranında gerçekleşmiştir. Diğer yandan
Türkşeker, Kayseri Şeker, Amasya Şeker, Adapazarı Şeker ve Kütahya Şeker için
belirlenen kota miktarının bu şirketlerin yıllık kapasitelerinin altında olduğu, Konya
Şeker, Kayseri Şeker ve Keskinkılıç için belirlenen kota miktarının ise bu şirketlerin
yıllık kapasitelerinin üstünde olduğu görülmektedir.
(17) Aşağıdaki tabloda ise şirketlerin 2011/2012 pazarlama yılı ile 2012/2013 pazarlama
yılının Mart ayına kadar olan yurtiçi şeker satışlarına yer verilmektedir.
Tablo 2- Teşebbüslerin Yurtiçi Şeker Satışları
ŞİRKET 2011/2012 Oran (%) 2012/2013 Mart Oran (%)
TÜRKŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KONYA ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KAYSERİ ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KESKİNKILIÇ
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
AMASYA ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
ADAPAZARI ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
KÜTAHYA ŞEKER
MİKTAR (Ton) (…..) (…..) (…..) (…..)
TL (…..) (…..) (…..) (…..)
$ (…..) (…..) (…..) (…..)
GENEL TOPLAM
MİKTAR (Ton) 2.150.930,40 100,00 839.443,90 100,00
TL 4.165.843,70 100,00 1.758.507,40 100,00
$ 2.300.146,80 100,00 979.237,70 100,00
Kaynak: Şeker Kurumu
TÜRKŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KONYA ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KAYSERİ ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KESKİNKILIÇ (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AMASYA ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ADAPAZARI ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KÜTAHYA ŞEKER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) 100,00 (…..) 100,00 (…..) 100,00
Kaynak: Şeker Kurumu
13-46/589-259

5/10

(18) Tablo 2 incelendiğinde, 2011/2012 pazarlama döneminde en yüksek satışı
Türkşeker’in gerçekleştirdiği, teşebbüsün satışlarının toplam satışlara oranının miktar
bazında yaklaşık %(…..), toplam