Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-91 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 13-13/198-100
Karar Tarihi : 08.03.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER: Sinan BOZKUŞ, Çiğdem TUNÇEL, Selvi KOCABAY,
Burcu CAN, Zeynep ŞENGÖREN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Resen
- İhbar
- Gizlilik talebi bulunan 2 başvuru
- Ömer Faruk ERASLAN
Bizimevler 3, A Blok No:4 Ispartakule Avcılar/İstanbul

D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILANLAR : - Akbank T.A.Ş.
Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN
Mete Cad. No:12/7-8 Taksim 34437 İstanbul
- Denizbank A.Ş.
Temsilcisi: Av. Murat ÖZCANLI
Büyükdere Cad. No:106 Esentepe Şişli/İstanbul
- Finans Bank A.Ş.
Temsilcisi: Av. Gönenç GÜRKAYNAK
Çitlenbik Sok. No:12 Yıldız Mah. 34349 Beşiktaş/İstanbul
- HSBC Bank A.Ş.
Temsilcisi: Av. Efser Zeynep ERGÜN
Büyükdere Cad. No:127 Astoria A Kule K:6-26-27 34394
Esentepe/İstanbul
- ING Bank A.Ş.
Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN
Mete Cad. No:12/7-8 34437 Taksim/İstanbul
- Türk Ekonomi Bankası A.Ş.
Temsilcisi: Av. Efser Zeynep ERGÜN
Büyükdere Cad. No:127 Astoria A Kule K:6-26-27 34394
Esentepe/İstanbul
- Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. Zeynep ÇAKMAK
Piyade Sok. Portakal Çiçeği Apt. No:18, C Blok K:3 06550
Çankaya/Ankara
- Türkiye Halk Bankası A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Kemal Tahir SU
Turan Güneş Blv. No:100/20 Yıldız/Ankara
- Türkiye İş Bankası A.Ş.
Temsilcisi: Av. Ayla SONGÖR
Hoşdere Cad. No:202/7 Çankaya/Ankara

13-13/198-100
2 / 169

- Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.
Temsilcisi: Dr. Kemal Tahir SU
Turan Güneş Blv. No:100/20 Yıldız/Ankara
- Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza 38/8 Balmumcu Beşiktaş/İstanbul
- T.C. Ziraat Bankası A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Kemal Tahir SU
Turan Güneş Blv. No:100/20 Yıldız/Ankara
- Garanti Ödeme Sistemleri A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. Zeynep ÇAKMAK
Piyade Sok. Portakal Çiçeği Apt. No:18, C Blok, K:3 06550
Çankaya/Ankara
- Garanti Konut Finansmanı Danışmanlık A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. Zeynep ÇAKMAK
Piyade Sokak, Portakal Çiçeği Apt. No:18, C Blok, K:3 06550
Çankaya/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Türkiye’de faaliyet gösteren 12 bankanın mevduat, kredi ve kredi
kartı hizmetleri konusunda anlaşma ve/veya uyumlu eylem içerisinde bulunmak
suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un (4054 sayılı Kanun) 4.
maddesini ihlal edip etmediğinin tespiti.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Türkiye’de faaliyet gösteren bankaların mevduat, kredi ve kredi kartı
hizmetlerine ilişkin faiz oranı, ücret ve komisyonların birlikte belirlenmesi konusunda anlaşma
ve/veya uyumlu eylem içerisinde bulundukları ve bu suretle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri
iddiası.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 25.03.2011 tarihinde intikal
eden başvuruda tüm bankaların uygulamakta olduğu kredi kartı alışveriş faizi ve gecikme
faizi oranlarının Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından belirlenen en yüksek
oran üzerinden tespit edildiği, hiçbir bankanın bu faiz oranlarında indirime gitmediği ve tüm
bankaların aynı faiz oranını kullandığı iddia edilmiştir.
(4) Başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 20.05.2011 tarih ve 2011-4-91/İİ-
11-377.SB sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun (Kurul) 26.05.2011 tarih ve 11-32
sayılı toplantısında görüşülerek, 11-32/673-M sayı ile, Türkiye'de faaliyet gösteren ve kredi
kartı ihraç eden bankaların kredi kartı alışveriş ve gecikme faizi oranlarını da kapsayacak
şekilde tüm faiz oranlarına ilişkin olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(5) Önaraştırma sonucunda hazırlanan 25.10.2011 tarih ve 2011-4-91/ÖA-11-171.HY sayılı
Önaraştırma Raporu Rekabet Kurulunun 02.11.2011 tarihli ve11-55 sayılı toplantısında ele
alınmış ve 11-55/1438-M sayılı Karar ile, Akbank T.A.Ş. (AKBANK), Denizbank A.Ş.
(DENİZBANK), Finans Bank A.Ş. (FİNANSBANK), HSBC Bank A.Ş. (HSBC), ING Bank A.Ş.
(ING), Türk Ekonomi Bankası A.Ş. (TEB), Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (GARANTİ), Türkiye
Halk Bankası A.Ş. (HALKBANK), Türkiye İş Bankası A.Ş. (İŞ BANKASI), Türkiye Vakıflar
Bankası T.A.O. (VAKIFBANK), Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (YKB) ve T.C. Ziraat Bankası A.Ş.
(ZİRAAT) hakkında, söz konusu teşebbüsler tarafından 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesi amacıyla, aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma başlatılmıştır. Diğer taraftan GARANTİ’nin kredi kartı ve konut kredisi destek
hizmetlerini iştirakleri aracılığıyla yürütmesi nedeniyle Garanti Ödeme Sistemleri A.Ş.
(GÖSAŞ) ve Garanti Konut Finansmanı Danışmanlık A.Ş. (GKFD) de aynı karar ile
soruşturma kapsamına dahil edilmiştir.
(6) Soruşturma kapsamında GARANTİ, GÖSAŞ, YKB, DENİZBANK, FİNANSBANK,
HALKBANK, AKBANK, İŞ BANKASI ve Şekerbank T.A.Ş.’de (ŞEKERBANK) yerinde
inceleme yapılmıştır.
13-13/198-100
3 / 169

(7) Kurum kayıtlarına 09.02.2012, 09.12.2011 ve 19.03.2012 tarihlerinde intikal eden başvurular
Kurulun sırasıyla 02.03.2012 tarih ve 12-09/293-M sayılı, 03.05.2012 tarih ve 12-24/677-M
sayılı, 09.05.2012 tarih ve 12-25/739-M (I) sayılı kararlarıyla mevcut soruşturma ile
birleştirilmiştir.
(8) Kurum kayıtlarına 28.02.2012 tarih ve 1733 sayı ile intikal eden başvuruda ise, yürütülen
soruşturma kapsamında 4054 sayılı Kanun’un 9/4. maddesi gereğince geçici tedbir kararı
alınması talep edilmiştir. Kurulun 14.03.2012 tarih ve 12-11/376-M sayılı kararı ile anılan
talep reddedilmiştir.
(9) Soruşturmanın ilk altı aylık süresi 02.05.2012 tarihinde sona ermiş olup, 06.04.2012 tarih ve
12-17/460-M sayılı Rekabet Kurulu kararı uyarınca, 4054 sayılı Kanun'un 43. maddesinin
birinci fıkrası hükmü gözetilerek söz konusu soruşturmanın süresinin bitiminden itibaren altı
ay uzatılmasına karar verilmiştir.
(10) Tarafların talepleri üzerine Kurul 10.01.2013 tarih ve 13-03/39-M sayılı kararı ile 25.02.2013
tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar vermiştir. Belirtilen tarihte yapılan sözlü
savunma toplantısının ardından Kurul tarafından 08.03.2013 tarih ve 13-13/198-100 sayılı
nihai karar verilmiştir.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Soruşturma Heyeti’nde yer alan raportörler tarafından, AKBANK,
DENİZBANK, FİNANSBANK, HSBC, ING, TEB, HALKBANK, İŞ BANKASI, VAKIFBANK
YKB, ZİRAAT ile GARANTİ, GÖSAŞ ve GKFD’den oluşan ekonomik bütünlüğün 21.08.2007
ve 24.10.2011 tarihleri arasında mevduat, kredi ve kredi kartı hizmetleri bakımından fiyat
tespit etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği, VAKIFBANK, ZİRAAT ve
HALK’ın ise kamu mevduatı açısından Kanun’un 4. maddesini ayrıca ihlal ettikleri ve bu
nedenle adı geçen teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca idari para cezası uygulanması gerektiği sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. YAPILAN İNCELEME VE TESPİTLER
I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüsler
(11) Soruşturmaya taraf olan 12 bankanın sermaye yapıları ve faaliyet alanları hakkında bilgiler
aşağıdaki tabloda sunulmaktadır:
Tablo 1: Bankaların Sermaye Yapıları ve Faaliyet Alanları
Banka Adı Sermaye Yapısı Faaliyet Türü Faaliyet Alanları
AKBANK Özel Sermayeli Mevduat Bankası
Bireysel, kurumsal ve özel bankacılık, KOBİ
bankacılığı ve uluslararası ticaretin finansmanı
(Mevduat, kredi, kredi kartı)
DENİZBANK Türkiye’de kurulu yabancı sermayeli Mevduat Bankası
Bireysel, kurumsal, ticari bankacılık ile kamu
bankacılığı, işletme ve tarım bankacılığı hizmetlerinin
yanı sıra iştirakleri aracılığıyla yatırım, finansal
kiralama, faktoring ve sigortacılık hizmetleri
(Mevduat, kredi, kredi kartı)
FİNANSBANK Türkiye’de kurulu yabancı sermayeli Mevduat Bankası
Bireysel, kurumsal, ticari ve özel bankacılık ve KOBİ
bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
GARANTİ Özel Sermayeli Mevduat Bankası bireysel, kurumsal, ticari bankacılık ve KOBİ bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
GÖSAŞ GARANTİ iştirakidir. Ödeme sistemleri
GKFD GARANTİ iştirakidir. Konut finansmanı faaliyetlerine yönelik olarak destek hizmetleri
HALKBANK Kamu Sermayeli Mevduat Bankası Bireysel, kurumsal ve ticari bankacılık ile KOBİ bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
HSBC Türkiye’de kurulu yabancı sermayeli Mevduat Bankası
Bireysel, kurumsal ve ticari bankacılık ile işletme ve
yatırım bankacılığı
ING Türkiye’de kurulu yabancı sermayeli Mevduat Bankası
Bireysel, özel, kurumsal ve ticari bankacılık ile KOBİ
bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
İŞ BANKASI Özel Sermayeli Mevduat Bankası Bireysel, özel, kurumsal ve ticari bankacılık, KOBİ bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
TEB Özel Sermayeli Mevduat Bankası Bireysel, özel, kurumsal ve ticari bankacılık ile işletme bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
VAKIFBANK Kamu Sermayeli Mevduat Bankası Bireysel, kurumsal ve ticari bankacılık (Mevduat, kredi, kredi kartı)
13-13/198-100
4 / 169

YKB Özel Sermayeli Mevduat Bankası Kurumsal ve ticari bankacılık ile bireysel bankacılık (Mevduat, kredi, kredi kartı)
ZİRAAT Kamu Sermayeli Mevduat Bankası Bireysel, ticari ve KOBİ bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
(12) Kamu sermayeli bankaların ortaklık ve yönetim yapılarının değerlendirme bakımından önem
arz etmesi sebebiyle, belirtilen bankaların ortaklık yapılarına aşağıdaki tablolarda yer
verilmektedir.
Tablo 2: HALKBANK’ın Hissedarlık Yapısı
Hissedar Adı Hisse Oranı (%)
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 75,03
Halka Açık 24,94
Diğer 0,03
Toplam 100
Tablo 3: VAKIFBANK’ın Hissedarlık Yapısı
Hissedar Adı Hisse Oranı (%)
Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün İdare ve Temsil Ettiği Mazbut
Vakıflar 43,00
Mülhak Vakıflar 15,45
Diğer Mülhak Vakıflar 0,13
Diğer Mazbut Vakıflar 0,06
Vakıfbank Mem. ve Hizm. Em. Ve Sağ. Yard. San. 16,10
Diğer Gerçek ve Tüzel Kişiler 0,06
Halka Açık 25,20
Toplam 100
(13) Son olarak, ZİRAAT’in tüm hisseleri T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığına aittir. Yönetim
kurulu başkan ve üyeleri, denetim kurulu üyeleri ile genel müdür ve yardımcıları, Bankada
hisse sahibi değildir. ZİRAAT bireysel, ticari ve KOBİ müşterilerine kartlı ödeme hizmetleri,
mevduat, kredi ve yatırım hizmetleri sunmaktadır.
I.2. Bankacılık Sektörüne İlişkin Bilgiler
(14) Türkiye Bankalar Birliği (TBB) verilerine göre Türkiye'de Mart 2012 itibarıyla 48 banka faaliyet
göstermektedir. Bu bankalar genel itibarıyla mevduat bankaları, kalkınma ve yatırım
bankaları ile katılım bankaları olarak sınıflandırılmaktadır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun
3. maddesinde mevduat bankası, katılım bankası ve kalkınma ve yatırım bankası şu şekilde
tanımlanmıştır:
Mevduat Bankası: Kendi nam ve hesabına mevduat kabul etmek ve kredi kullandırmak esas
olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların
Türkiye'deki şubeleri.
Katılım Bankası: Özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak
esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların
Türkiye'deki şubeleri.
Kalkınma ve Yatırım Bankası: Mevduat veya katılım fonu kabul etme dışında, kredi
kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren ve/veya özel kanunlarla kendilerine verilen
görevleri yerine getiren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların
Türkiye'deki şubeleri.
(15) 5411 sayılı Kanun’un 4. maddesinde ise mevduat bankalarının katılım fonu kabulü ve
finansal kiralama işlemleri, katılım bankalarının mevduat kabulü, kalkınma ve yatırım
bankalarının ise mevduat ve katılım fonu kabulü gerçekleştirmesi yasaklanmıştır.
(16) Türk bankacılık sisteminde faaliyet gösteren bankaların faaliyet alanlarına ve hissedarlık
yapılarına göre dağılımı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
13-13/198-100
5 / 169

Tablo 4: Türkiye’de Faaliyet Gösteren Banka Grupları ve Sayıları
Banka Grubu Banka Sayısı
Kalkınma ve Yatırım Bankaları 13
Kamu Sermayeli 4
Özel Sermayeli 5
Türkiye’de Kurulu Yabancı Sermayeli 4
Mevduat Bankaları 23
Kamu Sermayeli 3
Özel Sermayeli 10
Türkiye’de Kurulu Yabancı Sermayeli 10
Yabancı Banka Şubeleri 6
Katılım Bankaları 4
TMSF Bünyesindeki Bankalar 2
Toplam 48
(17) Soruşturmaya taraf olan bankalardan VAKIFBANK, HALKBANK ve ZİRAAT kamu sermayeli
mevduat bankaları iken, AKBANK, GARANTİ, İŞ BANKASI, YKB ve TEB özel sermayeli
mevduat bankası, DENİZBANK, FİNANSBANK, HSBC ve ING ise Türkiye’de kurulu yabancı
sermayeli mevduat bankalarıdır.
(18) Bankacılık sisteminde, banka büyüklüğünü belirleyen unsurların başında bankaların aktif
büyüklüğü gelmekte, sektördeki yoğunlaşma oranları da aktif büyüklüğüne göre
hesaplanmaktadır. Tablo 5’te, 2007-2011 döneminde Türkiye’de faaliyet gösteren banka
sayısı ile aktif büyüklüğüne göre yoğunlaşma oranları yer almaktadır. Tablo 6’da ise
soruşturmaya taraf bankaların 2007-2011 döneminde aktif büyüklükleri ile 2011 yılına ilişkin
sektördeki aktif paylarına yer verilmiştir.
Tablo 5: Banka Sayısı ve Yoğunlaşma Oranları
2007 2008 2009 2010 2011
Banka Sayısı 50 49 49 49 48
CR5 (%) 59,8 60,1 60,5 60,1 61,2
CR10 (%) 82,5 82,8 83,4 83,2 87,1
HHI 879,1 885,7 913,3 897,0 934,5

Tablo 6: Bankaların Aktif Büyüklükleri (milyon TL) ve Payları (%)
Banka 2007 2008 2009 2010 2011 2011 (%)
İŞ BANKASI 80.181 97.552 113.223 131.796 161.669 13,93
ZİRAAT 80.942 104.412 124.529 151.160 160.681 13,84
GARANTİ 67.578 88.941 105.462 123.963 146.642 12,63
AKBANK 68.205 85.655 95.309 113.183 133.552 11,51
YKB 50.353 63.723 64.560 84.776 108.103 9,31
VAKIFBANK 42.408 52.193 64.798 73.962 89.184 7,68
HALKBANK 40.234 51.096 60.650 72.942 91.124 7,85
FİNANSBANK 20.882 26.573 29.318 38.087 46.199 3,98
TEB 11.801 14.736 15.064 19.031 38.092 3,28
DENİZBANK 14.912 19.225 21.205 27.660 35.983 3,10
HSBC 13.432 14.696 13.850 17.737 24.132 2,08
ING 12.541 16.503 15.233 17.299 21.066 1,81
Diğer 57.669 70.565 75.332 90.278 104.285 8,98
Toplam 561.140 705.871 798.533 961.876 1.160.712 100

(19) Tablo 5’ten görüleceği üzere aktif büyüklüğüne göre ilk 5 ve ilk 10 banka yoğunlaşma oranları
oldukça yüksek seyretmekte olup 2011 yılında bu oranlar sırasıyla %61,2 ve %87,1
düzeyinde gerçekleşmiştir. Soruşturmaya taraf 12 bankanın toplam aktif payı ise 2011 yılında
%91,02 olup sektörün önemli bir bölümünü oluşturmaktadır.
13-13/198-100
6 / 169

(20) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK) tarafından aktif büyüklüğü baz alınarak
yapılan ölçeklerine göre banka sınıflamasında1, ZİRAAT, İŞ BANKASI, GARANTİ, AKBANK,
YKB, VAKIFBANK ve HALKBANK büyük ölçekli banka, FİNANSBANK, DENİZBANK, TEB,
HSBC ve ING ise orta ölçekli banka olarak nitelendirilmiştir. Söz konusu sınıflamaya göre,
tümü mevcut soruşturmaya dahil olan yedi adet bankadan oluşan büyük ölçekli bankalar
grubunun toplam aktiflerinin sektördeki payı 2011 yılında %76,75’tir. Sekiz adet bankanın
bulunduğu ve bunlardan beşinin soruşturmaya dahil olduğu orta ölçekli bankalar grubunun
toplam payı ise yaklaşık %17’dir. Büyük ölçekli bankaların tümü mevduat bankası iken orta
ve küçük ölçekli bankalar grubu genel itibariyle mevduat bankaları ile katılım bankalarından
oluşmaktadır. Kalkınma ve yatırım bankaları ile yabancı banka şubeleri ise mikro ölçekli
bankalar grubuna dahildir2.
(21) Yukarıda bahsedildiği üzere, yürütülmekte olan soruşturmaya taraf 12 banka mevduat
bankası niteliğindedir. Türkiye’de mevduat bankalarının temel faaliyet alanını mevduat ve
kredi hizmetleri ile kartlı ve kartsız ödeme hizmetleri oluşturmaktadır. Kartlı ödeme
hizmetlerinde ise kredi kartı hizmetleri önemli bir yer tutmaktadır.
I.2.1. Sektörün Düzenlenmesi ve Denetimi
(22) Türk bankacılık sektörünün düzenlemesinden 5411 sayılı Bankacılık Kanunu çerçevesinde
BDDK sorumludur. BDDK banka ve çeşitli finansal şirketlerin kuruluşu, faaliyetleri, yönetimi,
birleşme, bölünme, hisse değişimi ve tasfiyelerini düzenlemek ve denetlemekle yetkilidir.
Mezkur Kanun’la bankaların faaliyet alanları belirlenmiş olup, yeni bir bankanın kurulması ve
faaliyete başlaması belli koşullara bağlanarak BDDK’nın iznine tabi tutulmuştur. Bunun yanı
sıra, 5464 sayılı Banka ve Kredi Kartları Kanunu gereğince kartlı sistem kurma, kart çıkarma,
üye işyerleri ile anlaşma yapma, bilgi alışverişi, takas ve mahsuplaşma faaliyetinde bulunmak
isteyen kuruluşların da BDDK’dan izin almaları zorunludur.
(23) Bankacılık piyasasında, düzenleyici ve denetleyici kurum olan BDDK’nın yanı sıra Türkiye
Cumhuriyeti Merkez Bankası da mevduat sınıflaması, zorunlu karşılıklar, kredi kartı faizlerinin
sınırları konularında düzenleyici kuruluş rolü üstlenmektedir. Halka açık bankalar ise
Sermaye Piyasası Kurulu’nun düzenlemelerine de tabidir. Ayrıca mevduat sigortası alanında
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF)’nin düzenleme yapma yetkisi bulunmaktadır.
(24) 5411 sayılı Kanun’un 29. maddesine göre mevduat bankaları ile kalkınma ve yatırım
bankaları faaliyet izni aldıkları tarihten itibaren bir ay içinde tüzel kişiliği haiz ve kamu kurumu
niteliğinde meslek kuruluşu olan TBB’ye, katılım bankaları ise aynı nitelikteki Türkiye Katılım
Bankaları Birliği (TKBB)’ne üye olmak zorundadır. Bunun yanı sıra üyelik zorunlu olmamakla
birlikte, Bankalararası Kart Merkezi (BKM) tarafından sunulan takas ve hesaplaşma, mesaj
yönlendirme, ortak ATM (Automatic Teller Machine-Para Çekme Makinesi) ve POS (Point of
Sale-Satış Noktası) sistemi gibi kartlı ödeme altyapısından ve hizmetlerinden yararlanmak
isteyen bankalar BKM’ye üye olmaktadır. Hâlihazırda BKM’nin 10 ortağı ve 16 üyesi
bulunmaktadır.
I.2.2. Mevduat Hizmetleri
(25) Mevduat, gerçek ya da tüzel kişiler tarafından bankalara veya bu konuda yetkili kuruluşlara
belli bir faiz getirisi karşılığında, istenildiği zaman veya belli bir vade ya da ihbar süresi
sonunda çekmek üzere yatırılan Türk Lirası veya yabancı paralar olarak tanımlanmaktadır.
5411 sayılı Kanun’un 3. maddesinde ise mevduat, yazılı ya da sözlü olarak veya herhangi bir
şekilde halka duyurulmak suretiyle ivazsız veya bir ivaz karşılığında, istendiğinde ya da belli
bir vadede geri ödenmek üzere kabul edilen para şeklinde tanımlanmıştır. Ülkemizde sadece
mevduat bankalarının mevduat toplama yetkisi bulunmaktadır. Mevduat, banka kaynakları
arasında önemli bir yer tutmakta, banka pasiflerinin büyük bir kısmını oluşturmaktadır.
Bankalar özkaynaklarından ziyade mevduata ve diğer yabancı kaynaklara dayanarak faaliyet
göstermektedir. Dolayısıyla mevduat miktarı, aktif büyüklüğünün yanı sıra banka

1 Bu sınıflama çerçevesinde aktif büyüklüğünün sektör toplamı içindeki payı %5’in üzerinde olan bankalar büyük ölçekli, %1
ila %5 arasında olan bankalar orta ölçekli, %1’in altında olan bankalar ise küçük ölçekli banka olarak değerlendirilmektedir.
2 BDDK (2010), Bankacılıkta Yapısal Gelişmeler, Sayı 5.
13-13/198-100
7 / 169

büyüklüğünü belirleyen önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır3. Aşağıdaki tabloda
soruşturmaya taraf bankaların 2007-2011 döneminde mevduat bakımından pazar paylarına
yer verilmiştir.
Tablo 7: Bankaların Mevduat Hizmetleri Bakımından Pazar Payları (%)
Banka 2007 2008 2009 2010 2011
İŞ BANKASI 14,53 14,87 15,23 15,35 15,02
ZİRAAT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
GARANTİ 11,70 12,33 13,25 12,64 12,91
AKBANK 12,29 12,21 11,78 11,68 11,73
YKB 9,63 9,76 8,61 9,17 9,73
HALKBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
VAKIFBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
FİNANSBANK 3,88 3,73 4,28 4,25 4,47
TEB 2,12 2,17 1,99 2,09 3,50
DENİZBANK 2,76 2,34 2,45 2,75 3,07
HSBC 2,29 2,15 1,88 1,86 2,02
ING 2,67 2,34 2,02 1,62 1,76
Diğer 6,69 6,48 6,05 5,80 5,85
Toplam 100 100 100 100 100
(26) İlk beş banka toplam mevduatın yaklaşık %(…..) sahip olurken, toplam mevduatın yaklaşık
dörtte üçünün ise ilk 6 bankada tutulduğu anlaşılmaktadır. 2011 yılı verilerine göre,
soruşturmaya taraf 12 bankanın sektördeki mevduatın toplam %(…..) elinde bulundurduğu
görülmektedir.
(27) Bankalar nezdinde tutulan mevduat hesaplarının çeşitli türleri bulunmaktadır. 5411 sayılı
Kanun’un 60. maddesine göre mevduat kabul eden bankalar BDDK’nın görüşü alınmak
kaydıyla mevduat hesaplarını TCMB tarafından tespit edilecek vade ve türlere göre tasnif
etmekle ve tasarruf mevduatını diğer hesaplardan ayrı tutmakla yükümlüdür. 03.02.2007 tarih
ve 26423 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TCMB’nin 2007/1 sayılı Mevduat ve Katılım
Fonlarının Vadeleri ve Türleri Hakkında Tebliğ’inde, mevduat vadesine ve türlerine göre
sınıflandırılmıştır.
(28) 2007-2011 yılları arasında bankacılık sisteminin toplam mevduatının vade yapısı ve tutarlara
göre dağılımı aşağıdaki şekilde gerçekleşmiştir.
Tablo 8: Mevduatın Vadeye Göre Dağılımı (%)
Vade 2007 2008 2009 2010 2011
Vadesiz 16,1 13,7 15,6 15,9 17,4
0-1 ay 29,0 31,5 27,7 26,0 14,8
1-3 ay 44,8 46,1 48,6 49,7 53,2
3-6 ay 5,1 3,3 3,3 4,1 7,5
6-12 ay 2,3 2,5 1,6 1,5 2,4
1 yıl ve üzeri 2,7 2,9 3,3 2,7 4,6
Toplam 100 100 100 100 100
Tablo 9: Mevduatın Tutarlara Göre Dağılımı (%)
Tutar 2007 2008 2009 2010 2011
1 milyon TL’den büyük 39,7 - 43,1 47,1 47,4
250 bin TL - 1 milyon TL 13,8 - 14,8 14,6 15,4
51 bin TL- 250 bin TL 21,7 - 21,9 20,6 20,7
11 bin TL- 50 bin TL 16,7 - 14,2 12,6 11,8
10 bin TL’den az 8,0 - 6,0 5,1 4,7
Toplam 100 - 100 100 100

3 KAYA, F. (2012), Bankacılık Giriş ve İlkeleri, Beta Yayınları ,s.25-26, 209.
13-13/198-100
8 / 169

I.2.3. Kredi Hizmetleri
(29) Kredi, bir bankanın, gerçek ya da tüzel kişilere yasaları, iç kurallarını ve kendi kaynaklarını
göz önünde tutarak belli bir teminat karşılığında ya da teminatsız olarak para, teminat
(mektubu) ya da kefalet verme şeklinde tanıdığı imkan ya da limit olarak tanımlanmaktadır.
Krediler belli bir başlangıç ve bitiş süresi, başka bir ifadeyle vade içermektedir. Bankalar
kredilerden faiz, komisyon ve benzeri gelirler elde etmekte olup söz konusu gelirler
bankaların en önemli gelir kaynağını oluşturmaktadır. Bu çerçevede krediler banka
büyüklüğünü belirleyen önemli bir unsurdur. Aşağıdaki tabloda soruşturmaya taraf bankaların
2007-2011 yılları arasında sahip oldukları kredi büyüklükleri bakımından pazar payları yer
almaktadır. Buna göre, soruşturmaya taraf bankaların toplam kredi paylarının sektör içinde
önemli bir ağırlığa sahip olduğu, 2011 yılında bu oranın %91,22 olarak gerçekleştiği
görülmektedir.
Tablo 10: Bankaların Toplam Kredi ve Alacakları Bakımından Pazar Payları (%)
(30) Bankalar tarafından kullandırılan krediler nitelikleri, vadeleri, kullanım amacı, verilen teminat,
izin veren birim ve kullanılan kaynaklar açısından çeşitli şekillerde sınıflandırılmaktadır.
Nitelikleri açısından nakdi ve gayri nakdi, kullanım amacı açısından bireysel (tüketici) ve ticari
krediler gibi.
(31) 2007-2011 döneminde bankalar tarafından sağlanan tüketici kredilerinin ve ticari kredilerin
toplam krediler içindeki oranı incelendiğinde, yıllar itibarıyla tüketici kredilerinin toplam
krediler içerisindeki oranının (yaklaşık %33) ticari kredilerin oranından (yaklaşık %11) daha
yüksek seyrettiği görülmüştür. Tüketici kredileri içerisinde ise konut kredileri en yüksek paya
sahip olup bunu ihtiyaç kredileri ile kredi kartları izlemiştir. Taşıt kredilerinin ise toplam
krediler içerisindeki payı bahsi geçen tüketici kredisi türlerine kıyasla oldukça düşüktür.
(32) Ticari kredi çeşitlerinin toplam krediler içerindeki oranına bakıldığında, ihtiyaç kredilerinin en
yüksek paya sahip olduğu görülmektedir. İhtiyaç kredilerini sırasıyla taşıt kredileri, işyeri
kredileri ve kurumsal kredi kartları izlemektedir.
I.2.4. Kredi Refinansmanı
(33) Kredilere ilişkin önem arz eden bir diğer husus ise kredi refinansmanıdır. Kredi refinansmanı,
genellikle daha uzun vadeli ve yüksek tutarlı krediler olan konut kredilerinde söz konusu
olmaktadır. Konut kredisi refinansmanı, bir bankadan alınan konut kredisinin müşterinin talebi
üzerine ve genellikle kredinin maliyetini azaltmak amacıyla yeniden yapılandırılmasıdır.
Yeniden yapılandırma çoğunlukla faiz oranı düşüşleriyle paralel olarak konut kredisinin faiz
oranının ve bu çerçevede maliyetinin azaltılması amacıyla gerçekleştirilmektedir. Ayrıca
kredinin vadesinde, teminatında ve ödeme planında da değişikliğe gidilebilmektedir. Bunun
Banka 2007 2008 2009 2010 2011
İŞ BANKASI 12,12 12,98 12,69 12,62 13,79
GARANTİ 13,27 13,60 13,05 12,74 12,62
ZİRAAT 7,70 8,40 9,64 11,29 10,75
AKBANK 13,20 12,09 10,42 10,39 10,58
YKB 10,17 10,54 9,94 10,34 10,20
VAKIFBANK 8,37 8,31 9,07 8,82 8,63
HALKBANK 6,46 7,04 8,52 8,70 8,46
FİNANSBANK 5,05 4,87 4,61 4,89 4,56
DENİZBANK 3,71 3,48 3,72 3,63 3,38
TEB 2,45 2,32 2,36 2,31 3,86
ING 3,03 3,01 2,89 2,39 2,31
HSBC 3,33 2,65 2,30 1,90 2,08
Diğer 11,14 10,70 10,80 9,98 8,77
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
13-13/198-100
9 / 169

yanı sıra, konut kredileri bir başka bankaya transfer edilerek de yeniden
yapılandırılabilmektedir.
I.2.5. Mevduat ve Kredi Faiz Oranlarının Belirlenmesi
(34) Mevduat ve kredi hizmetlerinde bankalar arası rekabeti belirleyen en önemli unsur faiz
oranlarıdır. Mevduat hizmetlerinde bankalar yatırdıkları mevduat karşılığında
müşterilerine belli bir vade sonunda taahhüt edilen faiz oranı üzerinden faiz ödemektedir.
Kredi hizmetlerinde ise, bankalar müşterilerine sağladıkları kredi karşılığında uzlaşılan faiz
oranı üzerinden faiz geliri elde etmekte, bunun yanı sıra dosya masrafı ve komisyon da tahsil
edebilmektedir. Dolayısıyla, faiz oranları müşterilerin banka tercihinde önemli bir unsurdur.
(35) 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun “Faiz Oranları ile Diğer Menfaatler” başlıklı 144.
maddesinde, Bakanlar Kurulunun, bankaların ödünç para verme işlemlerinde ve mevduat
kabulünde uygulanacak azamî faiz oranlarını, katılma hesaplarında kâr ve zarara katılma
oranlarını, özel cari hesaplar dâhil belirtilen işlemlerde sağlanacak diğer menfaatlerin
nitelikleri ile azamî miktar ya da oranlarını tespit etmeye, bunları kısmen veya tamamen
serbest bırakmaya yetkili olduğu ve bu yetkilerini TCMB’ye devredebileceği düzenlenmiştir.
(36) Bahsi geçen Kanun maddesine dayanılarak çıkarılan “Mevduat ve Kredi Faiz Oranları ve
Katılma Hesapları Kar ve Zarara Katılma Oranları ile Özel Cari Hesaplar Dahil Bu İşlemlerde
Sağlanacak Diğer Menfaatler Hakkında Karar” başlıklı 16.10.2006 tarih ve 2006/11188 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı, 22.11.2006 tarih ve 26354 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Karar’da, bankaların mevduata ve kredilere uygulayacakları
faiz oranları ile bu oranların kısmen veya tamamen serbest bırakılmasının, ayrıca kredi
işlemlerinden sağlayacakları faiz dışındaki diğer menfaatlerin ve tahsil olunacak masrafların
nitelikleri ile azami miktar ya da oranları ve bunların kısmen veya tamamen serbest
bırakılmasının TCMB tarafından yayımlanacak tebliğlerle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
Kararda ayrıca, bankaların mevduata peşin faiz veremeyeceği ve mevduattan faiz dışında
menfaat temin edilemeyeceği düzenlenmiştir. Bunun yanı sıra, bankaların mevduat ve kredi
faiz oranlarını TCMB tarafından yayımlanacak tebliğler ile belirlenecek esas ve usuller
çerçevesinde TCMB’ye bildirmek ve ilan etmek zorunda oldukları ifade edilmiştir.
(37) Karar’da ayrıca, mevduat faiz oranlarının değiştirilmesi halinde daha önce açılmış mevduat
hesaplarına uygulanan faiz oranlarının vadeleri sonuna kadar değiştirilemeyeceği, kredi faiz
oranlarının ise, açılmış ve açılacak kredi hesaplarına ilan tarihinden itibaren uygulanabileceği
ifade edilmiştir. Bunun yanı sıra, bankaların onayı ile vadesinden önce çekilen vadeli
mevduata vadesiz mevduat faiz oranı uygulanacağı ifade edilmiştir.
(38) 2006/11188 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile TCMB’ye bırakılan hususlara ilişkin olarak
TCMB tarafından hazırlanan 2006/1 sayılı Mevduat ve Kredi Faiz Oranları ve Katılma
Hesapları Kar ve Zarara Katılma Oranları ile Kredi İşlemlerinde Faiz Dışında Sağlanacak
Diğer Menfaatler Hakkında Tebliğ, 09.12.2006 tarih ve 26371 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Tebliğ’de bankalarca, mevduata uygulanacak sabit veya
değişken faiz oranları, reeskont kaynaklı krediler dışındaki kredilere uygulanacak faiz oranları
ile faiz dışında sağlanacak diğer menfaatlerin ve tahsil olunacak masrafların niteliklerinin ve
sınırlarının bankalarca serbestçe belirlenebileceği hükme bağlanmıştır. Bankalarca serbestçe
belirlenen azami faiz oranlarının uygulamaya konulmadan önce TCMB’ye bildirileceği ve
bankaların bildirdikleri azami oranları aşmamak kaydıyla, mevduat ve kredi işlemlerinde
uygulayacakları faiz oranlarını banka şubelerinde halkın görebileceği şekilde ilan edecekleri
belirtilmiştir. Tebliğ’de ayrıca, vadesiz mevduat faiz oranının yıllık %0,25’i geçemeyeceği,
değişken faiz oranının altı aydan uzun vadeli mevduat için uygulanabileceği ve TCMB’nin
uygun görüşü alınmak suretiyle bankalarca belirlenebileceği belirtilmiştir.
(39) Yukarıda bahsi geçen mevzuat hükümleri çerçevesinde bankalar, mevduat ve kredi
hizmetlerine ilişkin olarak belli bir dönem için belirledikleri azami faiz oranlarını TCMB’ye
bildirmekle yükümlüdür. TCMB’nin 07.01.2011 tarihli Talimatı’na göre bankalar mevduata
ilişkin olarak, tasarruf mevduatı (bu kapsamda vadesiz, ihbarlı, vadeli ve birikimli mevduat) ile
resmi kuruluşlar, ticari kuruluşlar, bankalar ve diğer kuruluşların mevduatına yönelik tutar
ayrımına göre belirledikleri faiz oranlarını ve yürürlük tarihlerini TCMB’ye bildirmek
13-13/198-100
10 / 169

zorundadır. Buna ek olarak bankaların vadeli mevduatta faiz oranını vade ayrımına göre
bildirmesi beklenmektedir. Kredi hizmetlerine ilişkin olarak ise bankalar kredili mevduat
hesabı dahil tüm kredi türlerine ilişkin olarak belirledikleri azami faiz oranlarını vade ayrımıyla
bildirmekle yükümlüdür. Bankalar müşterilere uygulayacakları faiz oranlarını ise TCMB’ye
bildirdikleri azami oranları aşmayacak şekilde serbestçe belirleyebilmekte ve bu oranları
şubelerinde, web sitelerinde ve diğer duyuru alanlarında ilan etmektedir.
I.2.6. Kredi Kartı Hizmetleri
(40) 5464 sayılı Banka ve Kredi Kartları Kanunu’nun 3. maddesinin (e) bendinde kredi kartı, nakit
kullanımı gerekmeksizin mal ve hizmet alımı veya nakit çekme olanağı sağlayan basılı kart
veya fiziki varlığı bulunmayan kart numarası olarak tanımlanmıştır. BKM ise kredi kartını,
bankalar ve çıkartmaya yetkili kuruluşların müşterilerine belirli limitler dahilinde açtıkları
kredilerle, nakit kullanmaksızın mal ve hizmet alımı ile nakit kredi çekme imkanı sağlamak
için verdikleri ödeme aracı şeklinde tanımlamıştır. Kredi kartı ile ödeme hizmetleri ülkemizde
bankalar aracılığı ile yapılan ödeme hizmetlerinin büyük bir bölümünü oluşturmaktadır.
(41) Aşağıdaki tabloda, soruşturmaya taraf bankaların 2007-2011 yıllarına ilişkin olarak kart hamili
işlemleri (issuing) ve üye işyeri işlemleri (acquiring) için kredi kartı işlem adetleri ve hacimleri
bazındaki pazar paylarına yer verilmiştir.
Tablo 11: Kredi Kartı Hamili İşlemlerindeki Pazar Payları
İşlem Hacmi (%) İşlem Adedi (%)
Banka 2007 2008 2009 2010 2011 2007 2008 2009 2010 2011
GARANTİ (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
YKB (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İŞ BANKASI (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
FİNANSBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
HSBC (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
VAKIFBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DENİZBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ZİRAAT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TEB (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
HALKBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ING (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100
Kaynak: BKM
Tablo 12: Üye İşyeri İşlemlerindeki Pazar Payları (2007-2011)
İşlem Hacmi (%) İşlem Adedi (%)
Banka 2007 2008 2009 2010 2011 2007 2008 2009 2010 2011
YKB (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
GARANTİ (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İŞ BANKASI (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
FİNANSBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
VAKIFBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TEB (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DENİZBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
HALKBANK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
HSBC (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ZİRAAT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ING (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100
Kaynak: BKM

13-13/198-100
11 / 169

(42) Kredi kartı ile yapılan alışverişlerden ve nakit avans çekimi işlemlerinden bankalar birtakım
faiz, ücret ve komisyon elde etmektedir. Aşağıda söz konusu faiz, ücret ve komisyonlara
ilişkin açıklamalar yer almaktadır:

Kredi kartı müşterilerinden alınan ücret, komisyon ve faizler
Ücretler:
(43) Yıllık kart ücreti: Kredi kartı sahibinin tüm kredi kartları için ayrı ayrı olmak üzere her yıl
ödemekle yükümlü olduğu bedeldir.
(44) Nakit çekim ücreti: Kredi kartı sahibinin bankanın yetkilendirdiği nakit çekim yapılabilen
noktalardan yaptığı nakit çekimi işlemi için ödediği, banka tarafından belirlenen oranın
ve/veya tutarın uygulanması suretiyle nakit çekilen tutar üzerinden hesaplanan ücrettir.
(45) Limit aşım ücreti: Kredi kartına tahsis edilen limitin aşılması durumunda aşılan kısım
üzerinden hesaplanan ücrettir.
(46) İşlem ücreti: Kredi kartı hesabından ödenen anlaşmalı kurumlara ait faturaların her biri için
bankaca belirlenen işlem ücretidir.
(47) Üye işyeri komisyonu: Üye işyeri, bankalar ile yaptıkları sözleşme çerçevesinde kredi kartı
hamiline mal ve hizmet satmayı kabul eden gerçek veya tüzel kişidir. Üye işyerleri tarafından,
yapılan anlaşmalar çerçevesinde bankalara kredi kartı ile yapılan alışveriş tutarları üzerinden
üye işyeri komisyonu ödenmektedir.
(48) Gecikme Bildirim Ücreti: Bankaların, müşterilerinin kredi kartı borçlarını zamanında
ödememesi durumunda yaptıkları bildirim karşılığı aldıkları ücretlerdir.
Faiz gelirleri:
(49) Gecikme faizi: Kredi kartı hamili tarafından, hesap özetinde belirtilen ödenmesi gereken
asgari borç tutarı son ödeme tarihine kadar ödenmediği veya asgari tutarın altında ödeme
yapıldığı takdirde, son ödeme tarihinden itibaren borcun ödeneceği tarihe kadar asgari tutarın
ödenmeyen kısmına yürütülen faizdir.
(50) Nakit avans faizi: Kredi kartı hamili tarafından kart hesabından nakit çekilmesi durumunda,
nakit çekilen günden itibaren nakit çekilen tutar üzerinden günlük olarak hesaplanan faizdir.
(51) Akdi faiz: Son ödeme tarihinde ödenmesi gereken asgari tutarın ödenmesinden sonra kalan
harcama bakiyesine ödeme yapılan tarihe kadar uygulanan faiz oranıdır.
I.2.7. Kamu Mevduatına İlişkin Düzenlemeler
(52) Ülkemizde kamu kurumlarının sahip olduğu nakit kaynakların değerlendirilmesine yönelik
belli düzenlemeler bulunmaktadır. 07.05.2012 tarih ve 28285 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği, kapsamda yer alan kamu kurumlarının mali
kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması ve izlenebilmesi amacıyla söz konusu kurumlar
açısından bağlayıcı hükümler içermektedir. Tebliğin 5. maddesine göre,
“Hazine Müsteşarlığı dışında kalan genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri,
a) Kendi bütçeleri veya tasarrufları altında bulunan her türlü mali kaynaklarını TCMB veya muhabiri
olan bankada açılacak TL cinsi vadesiz hesaplarda tutmakla yükümlüdür.
b) Dış alımlar veya yurtdışından temin edilen krediler nedeni ile döviz cinsinden ödeme veya
yükümlülükleri olması veya Avrupa Birliği tarafından sağlanan ve döviz cinsinden izlenmesi gereken
hibe anlaşmaları ile çeşitli faaliyetler kapsamında uluslararası örgütler tarafından hesaplarına döviz
cinsi aktarım yapılması durumunda sadece bu işlemlerle sınırlı olmak kaydıyla vadeli veya vadesiz
döviz tevdiat hesabı açtırabilir.
Genel bütçe kapsamındaki kurumlarca
a) Afet nedeniyle toplanan nakdi bağış ve yardımlar,
b)Özel kanunların verdiği yetki çerçevesinde belli bir kamusal amaca özgülenmek suretiyle fon,
hesap, özel hesap, havuz ve benzeri adlarla açılan ve/veya yönetilen her türlü banka hesaplarında
tutulan kaynaklar
13-13/198-100
12 / 169

bu maddenin üçüncü fıkrasında sayılan esaslar çerçevesinde değerlendirilir.
Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri dışındaki kurumlar kendi bütçeleri veya tasarrufları altında
bulunan her türlü mali kaynaklarını TCMB, T.C. Ziraat Bankası A.Ş., T. Halk Bankası A.Ş. veya T.
Vakıflar Bankası T.A.O’nda açtıracakları hesaplarda aşağıdaki araçları kullanarak değerlendirmekle
yükümlüdür.
a) TL cinsi vadesiz mevduat,
b) TL cinsi vadeli mevduat,
c) İhale, doğrudan satış, ihale öncesi rekabetçi olmayan teklif ya da ikincil piyasadan doğrudan ya da
ters repo yoluyla temin etmek suretiyle DİBS,
ç) Gerekli görülmesi halinde ve ihtiyaçları ölçüsünde döviz cinsi ödemeleri için vadeli veya vadesiz
döviz hesabı.
Kurumlar, özel kanunların verdiği yetkiye dayanılarak veya herhangi bir kamu bankasının faaliyet
göstermediği yerleşim yerlerinde yapacakları tahsilatlar için yurtiçinde yerleşik diğer bankaları da
kullanabilirler. Bu şekilde gerçekleştirilen tahsilat tutarlarının, özel kanunların verdiği yetki kapsamında
yapılan düzenlemelerde yer alan hükümler saklı kalmak kaydı ile takip eden işgünü içinde ilgili
kurumun kamu bankasındaki hesabına aktarılması zorunludur.”
(53) Söz konusu Tebliğ, nemalandırmaya ilişkin olarak ise, vadeli mevduat faiz oranının piyasada
oluşan benzer vadedeki Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) faiz oranından daha düşük
olamayacağını, düşük olması halinde ise mali kaynakların DİBS alım satım işlemleri yoluyla
değerlendirilebileceğini düzenlemiştir. Ayrıca Tebliğ’in 7. maddesine göre kurumların mali
kaynaklarının değerlendirilmesinde faiz veya kar payı dışında ayni ya da nakdi herhangi bir
menfaat temin etmesi yasaklanmıştır.
I.3. İlgili Pazar
1.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(54) İlgili ürün pazarı, belirli bir ürün ile tüketici gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından benzer olan ürünlerden oluşmaktadır. Başka bir deyişle ilgili ürün pazarı, ürün
özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları bakımından tüketici tarafından ikame edilebilir
sayılan bütün ürünleri kapsamaktadır. İlgili ürün pazarı tanımında talep ikamesinin yanında,
talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda arz ikamesi de hesaba katılmaktadır.
(55) Bankacılık, esas olarak tasarruf sahipleri ile kredi kullananlar arasında fon transferi
konusunda aracılık hizmetlerinin sunulduğu bir sektördür. Sunulan bu hizmetler, çok sayıda
alt hizmet koluna ayrılabilmekte ve bu bağlamda oldukça farklı hizmet türleri aynı kurumlarca
sağlanabilmektedir. Diğer bir ifadeyle aynı banka, talep ikamesi açısından birbirine alternatif
olamayacak çok sayıda hizmet sunabilmektedir. Bununla birlikte düzenleyici işlemler
sebebiyle bankaların hizmet verdiği alanlar sınırlandırılabilmektedir. Daha önce yer verilen
5411 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca mevduat bankalarının katılım fonu kabulü ve
finansal kiralama işlemleri, katılım bankalarının mevduat kabulü, kalkınma ve yatırım
bankalarının ise mevduat ve katılım fonu kabulü gerçekleştirmesi yasaklanmıştır. Bu
çerçevede, arz ikamesi açısından bütün banka türlerinin hizmetlerinin birbirine ikame kabul
edilmesi de mümkün olamamaktadır. Bu çerçevede ilgili ürün pazarına ilişkin
değerlendirmelere inceleme konusu bankacılık hizmetleri ve hakkında soruşturma yürütülen
bankaların faaliyet gösterdiği alanlar ve soruşturma çerçevesinde elde edilen belgelerin ait
olduğu hizmet türleri itibarıyla yer vermek yerinde olacaktır.
(56) Soruşturmaya taraf olan bankaların faaliyet alanları değerlendirildiğinde, 12 bankanın
tamamının “mevduat bankası” olduğu ve bu kapsamda mevduat, kredi ve kredi kartı
hizmetleri alanında faaliyet gösterdikleri görülmektedir. Dolayısıyla bu hizmetlerin tamamı
ilgili pazar tanımı içinde yer alabilecektir. Bununla birlikte, daha önce belirtildiği üzere,
bahsedilen hizmetlerin birbirinden oldukça farklı alt kırılımları bulunmaktadır. Örneğin, kredi
hizmetleri içinde nitelik açısından farklılık gösteren nakdi ve gayrinakdî kredi türleri
bulunmakta, bunun yanında türlerine göre ihtiyaç ve konut kredileri gibi düzenleyici çerçeve,
faiz oranı ve vade yapısı açısından birbirinden farklı kredi türleri yer almakta, diğer yandan
bireysel veya kurumsal müşteriler için kullandırılabilecek krediler de ayrışmaktadır. Mevduat
hizmetlerinde de tasarruf mevduatı, ticari kuruluşlar mevduatı, resmi kuruluşlar mevduatı gibi
13-13/198-100
13 / 169

nitelik olarak birbirinden farklı çeşitli alt segmentler bulunmaktadır. Kredi kartı hizmetleri
açısından da benzer şekilde üye işyerleri ve kart kullanıcıları gibi farklı müşteri grupları yer
almakta ve dolayısıyla bu grupların talep ettikleri hizmetler farklılaşmaktadır.
(57) Yukarıda sayılan bankacılık hizmetleri kapsamında bir tüketicinin tüm hizmetlerden
faydalanması mümkün olamamaktadır. Örneğin bireysel bir müşterinin ticari işletmelere
sunulan kredilerden faydalanması mümkün olmadığı gibi, belirli kredi türlerinden
yararlanabilmek için de ek teminatlara ihtiyaç duyulmaktadır. Örneğin herhangi bir ek teminat
göstermeden ihtiyaç kredisi alabilen bir kişinin aynı koşullarda konut kredisi kullanması
mümkün değildir. Zira bu tür kredileri kullanabilmek için bankanın satın alınan konut üzerine
ipotek tesis etmesi gerektiğinden, bu kredi türünden yalnızca konut satın almak isteyen
müşteriler yararlanabilmektedir.
(58) Soruşturma çerçevesinde elde edilen belgelerin ilişkili olduğu hizmet türleri incelendiğinde
ise, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerde elde edilen belgeler ana hatlarıyla kamu
mevduatı dahil olmak üzere mevduat, kredi ve kredi kartı hizmetlerine ilişkindir.
(59) Dolayısıyla, ilgili pazara ilişkin yapılacak değerlendirme ana bankacılık hizmetlerinin
tamamını ve kamu kurumlarının mevduatına dönük bankacılık hizmetlerini kapsayacaktır. Bu
durumda ilgili pazar Kurulun çeşitli tarihlerde aldığı kararlarda benimsediği yaklaşıma paralel
olarak, en geniş tanımı ile “bankacılık hizmetleri” şeklinde, yahut her bir ana hizmet türü baz
alınmak suretiyle “mevduat hizmetleri”, “kredi hizmetleri” ve “kredi kartı hizmetleri” şeklinde ya
da daha alt segmentler bazında “konut kredileri” veya “KOBİ’lere sunulan kredi hizmetleri”
şeklinde tanımlanabilecektir. İlgili pazarın bu şekilde geniş ya da dar tanımlanmasının
teşebbüsler üzerinde olumlu ya da olumsuz bir etkisi bulunmayacak ve ihlale ilişkin
değerlendirmeyi etkilemeyecektir. Zira alternatif pazar tanımlarının tamamında rekabeti
bozucu bir etkinin varlığından bahsedilmektedir. Dolayısıyla, bu açıklamalar dikkate
alındığında mevcut soruşturma bakımından ilgili ürün pazarının tanımlanmasına gerek
görülmemiştir.
1.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(60) Soruşturma kapsamında incelenen bankacılık hizmetlerinin, hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüsler tarafından ülke genelinde sunuluyor olması dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak tanımlanmıştır.
I.4. Yapılan Tespitler ve Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(61) Yerinde incelemelerde elde edilen belgelere aşağıda tarih sırasına göre yer verilmiştir.
(62) Belge 1: GARANTİ’de yapılan yerinde incelemede elde edilen, 21.08.2007 tarihinde (saat:
14.36) Bireysel Bankacılık ve Dağıtım Kanallarından sorumlu Genel Müdür Yardımcısı (GMY)
(…..) tarafından Genel Müdür (GM) (…..) gönderilen ve Hazineden Sorumlu GMY (…..) ile
Bireysel Bankacılık Pazarlama Müdürlüğü (…..) bilgi verilen “akbank 1.41” konulu iç yazışma
niteliğindeki elektronik postada,
“(…..) bey,
Akbank yarından itibaren 1.41% yapıyor konutu…
İşbank ta hareket yok daha hala…
Biz 1-2 gün daha bekleyelim mi (…..) bey?”
ifadeleri yer almaktadır.
(63) Belge 2: YKB’de yapılan yerinde incelemede tespit edilen, 27.09.2007 tarihinde Özel
Bankacılık İstanbul Avrupa Bölge Müdür Yardımcısı (…..) tarafından Şubeler Satış Bölüm
Başkanı (…..) gönderilen, Özel Bankacılık Satış Grubu Başkanı (…..) Para ve Döviz
Piyasaları Başkanı (…..), Hazine Yönetimi Sabit Getirili Menkul Kıymetler Grup Başkanı
(…..), Özel Bankacılık Bölge Müdürü (…..), Özel Bankacılık Bölge Müdür Yardımcısı (…..)
bilgi verilen “Zararına Mevduat Uygulaması” konulu iç yazışma niteliğindeki e-postada
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Yapılan centilmenlik anlaşması gereği hazine olarak verdiğiniz üst oranının üzerinden zararına
mevduat bağlamamak üzere satış ekibimize bilgi verdik.
13-13/198-100
14 / 169

Bu durumda çok zorda kalan yüklü mevduat ve portföy taşıyan şubelerimiz için operasyonel risk
formu üzerinden vade sonunda faiz geçmek zorunda kalabiliyoruz.
Ancak şubelerimizden başta Akbank olmak üzere bazı bankaların %18,75 faiz oranını defter işletmek
suretiyle müşterilere kullandığı yönünde şikayetler alıyoruz. Bugün bizden çıkan bir tutarın Akbank’la
ortak bir müşterimizin hesap cüzdanında %18,75 ile bağlatıldığını gördük.
Müşterilerimize bu oranın piyasa yapıcı büyük bankalarda verilmediğini söylerken centilmenlik
anlaşması yapılan bankalardan birinde de %18,75 oranının deklare edilmesi ve deftere işletilmesi
müşterilerimizin bize olan güvenininde de sorun yaşamamıza neden olmaktadır…”
(64) Belge 3: GARANTİ’de yapılan yerinde incelemede alınan, 25.06.2008 tarihinde YKB Yönetim
Kurulu Murahhas Üyesi ve GM’si (…..) tarafından İŞ BANKASI Yönetim Kurulu Üyesi ve
GM’si (…..), AKBANK Yönetim Kurulu Üyesi ve GM’si (…..) ve GARANTİ Yönetim Kurulu
Üyesi ve GM’si (…..) gönderilen “Yapı Kredi’de kahvaltı?” konulu, “yüksek önem düzeyinde”
ve “gizli” olduğu belirtilen elektronik postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Dün (…..) ile bir vesile ile beraberken yakın bir zamanda bir araya gelmemizde yarar olduğunu
düşündük.
Özellikle artan maliyet baskısı, düzenleyici kurumların bazı işkollarımıza bakışı ve küresel
gelişmelerin çok da ümit verici gelişmediği bir ortamda dördümüzün bazı konuları bir sohbet
ortamında konuşmamızın yararlı olacağını düşündük.
… 3 Temmuz perşembe (alternatif 1 Temmuz salı) 7.30-9.00 programınıza uygun mudur?...”
(65) 26.06.2008 tarihindeki cevabi e-postalardan kahvaltının 1 Temmuz’da saat 7.30’da
yapılmasının kararlaştırıldığı anlaşılmaktadır.
(66) Belge 4: YKB’de yapılan yerinde incelemede elde edilen, 04.07.2008 tarihinde Hazine
Yönetimi Sabit Getirili Menkul Kıymetler Grup Başkanı (…..) tarafından GM (…..) gönderilen
ve Hazine Yönetim Başkanı (…..) ile Para ve Döviz Piyasaları Grup Başkanı (…..) bilgi
verilen “YTL mevduat fiyatlaması hk.” konulu iç yazışma niteliğindeki e-postada aşağıda
belirtilen ifadeler yer almaktadır:
“YTL Mevduat fiyatlaması ile ilgili kısa bilgi vermek istiyorum.
Dün Garanti Bankası bizi arayarak aylık vadede %20 faiz için centilmenlik anlaşması teklifinde
bulunmuştu. Bugün aylık vadede, özellikle sorun yaşanabilecek büyük montanlı işlem olmamasının
verdiği avantaj ile, bu faiz oranının üzerinde faizi ykb olarak telaffuz etmedik. Ancak sabah itibariyle
Akbank’tan bu vadede % 20,60 faizi duyduk. Geçiş günü olması sebebiyle, iletişimdeki aksama
olmuş olabilir. Bugün (…..) Bey4 aracılığı ile iletilen konuya istinaden, genel müdürler düzeyinde
anlaşma olduğunun teyit edilmesinin ardından, p.tesi gününden itibaren, faiz oranı olarak bu
limite sadık kalmaya devam edeceğiz. ...
Bu nedenle haftanın ilk 3 işgünü içinde Akbank ile Garanti Bankası’nın bu anlaşmaya uymasını
beklemekle beraber, İş Bankası ile kamu bankalarının bu anlaşma dahil olup olmadığına göre,
bu mevduatları diğer bankalara ödeme ihtimalimizin olduğunu düşünüyorum. Faizlerin düşürülmesi
hepimiz açısından son derece önemli bir konu olmakla beraber, likidite rasyosu nedeniyle de
kaybedilen mevduatların en az yarısının son iki günde telafi edilmesi gerekeceği kanısındayım.
Rakamlarla ifade etmem gerekirse, bu sabah itibariyle likidite yeterliliği açısından (…..) ytl lik bir
marjımız bulunmakta. Diğer yandan ise ilk 3 gündeki “(…..) YTL üzeri miktarlı olan” (…..) adet mevduat
işleminin tutarı ise (…..) YTL’dir. Bu nedenledir ki, haftanın sonuna doğru gelişmelere göre Ykb
özelinde strateji belirlenmesi açısından yönlendirmelerinize ihtiyaç duyacağız.”
“(…) Diğer yandan …’in (…..) TL düzeyindeki dönüşü ile, özellikle kamu bankalarından oran alan
müşterimiz …’ın (…..) TL tutarındaki dönüşü bizim açımızdan kritik olacaktır. Bu işlemleri hafta
başında gerekirse çıkarabiliyor olmakla beraber, haftasonunda çıkan mevduatların yerine Likidite
Yeterlilik Rasyosu nedeniyle yeni işlem almak durumunda kalabileceğimiz ihtimali söz konusudur.
Bu nedenle haftanın ilk 3 işgünü içinde Akbank ile Garanti Bankası’nın bu anlaşmaya uymasını
beklemekle beraber, İş Bankası ile kamu bankalarının bu anlaşma dahilinde olup olmadığına göre, bu
mevduatları diğer bankalara ödeme ihtimalimizin olduğunu düşünüyorum. Faizlerin düşürülmesi
hepimiz açısından son derece önemli bir konu olmakla beraber, likidite rasyosu nedeniyle de
kaybedilen mevduatların en az yarısının son iki günde telafi edilmesi gerekeceği kanısındayım.(…)”
Hazine Yönetim Başkanı (…..) aynı tarihli cevabi e-postasında ise

4 O dönemde YKB Perakende Satış Yönetiminden sorumlu GMY’si (…..)
13-13/198-100
15 / 169

“Merhabalar, Kamu bankaları ve iş bankası da dahilmiş”
ifadesine yer verilmiştir.
(67) Belge 5: GARANTİ’de yapılan yerinde incelemede elde edilen, 21.10.2008 tarihinde Finansal
Kurumlar ve Kurumsal Bankacılıktan sorumlu GMY (…..) tarafından Kurumsal Bankacılık
Koordinasyon Birim Müdürü (…..) gönderilen “Akbank (Çok Gizli)” konulu iç yazışma
niteliğindeki e-postada şu ifadeler yer almaktadır:
“(…..) aradı. Proje finansmanı ve işletme kredilerinde kanunen artıramıyoruz ama ihracat
kredilerinde birlikte bir artış yapsak mı dedi.
L+500’lere çekelim mi diyor. Bir bakalım Cuma konuşalım dedim. Ben gelene kadar siz de bir
değerlendirin lütfen.”
(68) (…..) tarafından (…..) 31.10.2008 tarihinde gönderilen aynı konulu e-posta mesajında ise,
“Bizde fiyat indirimine değecek sayıda ve düşüklükte kredi yok diye söyledim.” İfadeleri
bulunmaktadır.
(69) Belge 6: GARANTİ’de yapılan yerinde incelemede alınan, 23.10.2008 tarihinde Bireysel
Bankacılık ve Dağıtım Kanallarından sorumlu GMY (…..) tarafından GM (…..) gönderilen ve
Hazineden sorumlu GMY (…..) bilgi verilen “konut kredisi faizleri” konulu iç yazışma
niteliğindeki elektronik postada şu ifadelere yer verilmiştir:
“Konutta 5 puan daha artırmayı öneriyoruz.
1,84 e geleceğiz (24,45 bileşik). İndirimliyi de 1,82 yapmayı düşünüyoruz (24,16 bileşik).
Rekabet ile de anlaştık, hepsi geliyor.
Sizin için uygunsa yarından itibaren yapmak için apko mail atmak istiyoruz. …
Not: aynı artışı (5 puan), oto ve destekde de yapacağız.”
(70) Belge 7: YKB’de yapılan yerinde incelemede elde edilen, Şubeler Satış Bölümü çalışanı
(…..) tarafından 28.11.2008 tarihinde Şubeler Satış Bölüm Başkanı (…..) ile Şubeler Satış
Bölümü çalışanları olan (…..) gönderilen e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Merhaba,
Akbank (…..)üstü – mak (…..) kadar (…..) veriyor.
 Yalnızca 2 ocak ve 23 ocak arası vade bağlarsanız…
 Pazartesi günü yüzde (…..) olma olasılığı var. ÖBM yöneticisi genelde banka olarak (geçmiş
yıllardaki uygulamaları baz alarak) 1 Aralıkta faiz oranlarını arttırdıklarını söyledi.
 Faiz oranlarını bu hafta artmış. Genelde diğer bankaların yüksek verdiği dönemde, piyasaya
göre düşük kaldıklarını iletti. Ama önümüzdeki dönemde tam tersi durumun oluşacağını,
piyasanın üstünde oran vereceklerini söyledi.
(…)
Bilginize sunarım…”
(71) Belge 8: YKB’de yapılan yerinde incelemede tespit edilen, 02.06.2009 tarihinde Perakende
Bankacılık Satış ve Kredi Destek Grubu Başkanı (…..) tarafından Bireysel Bankacılık
Pazarlama Bölüm Başkanı (…..), KOBİ Pazarlama Bölüm Başkanı (…..), Kişisel Bankacılık
Pazarlama Bölüm Başkanı (…..) ve CRM ve Kampanya Yönetimi Bölüm Başkanı (…..)
gönderilen, Perakende Bankacılık Pazarlama Grupları Başkanı (…..), Stratejik Planlama,
CRM ve Bütçe Yönetimi Grup Başkanı (…..), Perakende Satış Destek Bölümü Başkanı (…..)
ve Perakende Bankacılık Satış Yönetimi GMY (…..) bilgi verilen, “Rakip Bilgisi*ek” konulu iç
yazışma niteliğindeki e-postada aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Çapraz satışla ilgili Garanti Bankasından aldığımız diğer bilgiler,
Portföylerinde etkinlik oranı takip ediyorlar ve ürün grupları var, (…..).
Ürün grupları:
 (…..)
 (…..)
 (…..)
 (…..)
 (…..)
13-13/198-100
16 / 169

 (…..)
 (…..)
 (…..)
 (…..)
bu ürünlerin etkinlik dedikleri aktif olma kriterlerini almaya çalışıyoruz, aldıklarımızdan bazıları

(…..TİCARİ SIR…..)

Bizde affluent segmente karşılık gelen segmentte Garanti Bankasının etkinlik oranı ortalaması
(…..) ürün grubu, hedefleri (…..) imiş.”
(72) Belge 9: FİNANSBANK’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen, 22.10.2009 tarihinde
Perakende Satış / Kitle Bankacılığı Satış Yönetimi Birim Yöneticisi (…..) tarafından Konut ve
Oto Kredileri Ürün Yönetimi Birim Yöneticisi (…..) gönderilen ve Bireysel Bankacılık Satış
Grup Yöneticisi (…..) ile Kitle Bankacılığı Satış Yönetiminde Yönetmen olan (…..) bilgi verilen
“Ing bank refinansman smsleri” konulu e-postada,
“Ingbank konut kredisi olsun olmasın elinde datası bulunan bütün müşterilere sms le refinansman
talep mesajı gönderiyor. Hatırladığım kadarı ile bankaların bu konuda kendi aralarında karar
aldıklarını ve mesaj göndermeyeceklerini belirtmiştin.”
İfadelerine yer verilmiştir.
(73) Aynı tarihte (…..) tarafından (…..) gönderilen cevabi e-postada ise “Böyle bir centilmenlik
kararı var mı bankalar arasında?” sorusu sorulmuştur. (…..) tarafından gönderilen
24.10.2009 tarihli cevapta ise,
“Önce işbankası sms yöntemi ile refinansman mesajı attı. Bu işlemi diğer bankalarda uygulamaya
başlayınca böyle bir kararı aldıklarını biliyoruz. Biz de ilk günden tüm data ve sms mesajını
hazırladık. Ancak kendi kendimizi baltaladığımızı düşündüğümüzden ve diğer bankaların da
mutabakatı ile uygulamadık. Ing şu anda gönderiyormuş. Bir sapma var kısacası.”
İfadeleri yer almaktadır.
(74) (…..) tarafından aynı tarihte gönderilen cevapta, “Bugün de Akbank beni aradı. Konut
krediniz görünüyor, refinansman yapalım dediler. Gördüğüm kadarıyla herkes saldırıda
bizim de bir şeyler yapmamız lazım.” Denilmiştir. (…..) tarafından ise aynı tarihte, “Pazartesi
(…..) ve (…..) ya konuyla ilgili talebimizi geçebiliriz. Bence de refinansman işini artık herkes
biliyor banka olarak fark yaratmak gerek” cevabı verilmiştir.
(75) Belge 10: HSBC’de yapılan yerinde incelemede alınan, Bireysel Bankacılık-Kredi Kartları
Ürün Yönetimi Birim Yöneticisi (…..), Bireysel Bankacılık Yönetim ve Destek Hizmetlerinden
sorumlu GMY (…..), Bireysel Bankacılık Grup Başkanı (…..) ile Bireysel Bankacılık-Kredi
Kartları Müşteri Segmenti Birim Yöneticisi (…..) arasında geçen “Gecikme Bildirim Ücreti”
konulu e-posta silsilesinde ilk olarak (…..) tarafından 08.06.2010 tarihinde gönderilen e-
postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“(…..) Hanım,
Gecikmeye giren müşterilerden Nisan 2009 itibariyle, “SMS ile yaptığımız gönderiler ve/veya telefon
ile yaptığımız aramalar” için aylık 1 TL Gecikme Bildirim Ücreti tahsil etmeye başlamıştık.
Şu anda gecikme bildirim ücreti ile her ay ortalama olarak (…..) TL gelir elde etmekteyiz. Rakip
bankaların, ilave gelir elde etmek amacıyla gecikme bildirim ücretlerini arttırdığını görüyoruz.
(Rekabetteki ücretler ekteki tabloda yer almaktadır.) Bu kapsamda biz de Haziran ayında duyurup
Ağustos ayında Gecikme Bildirim Ücretini 2 TL’ye arttırmayı öneriyoruz. İlgili güncelleme ile birlikte
2010’da (…..) TL tutarında ilave gelir elde edebileceğiz.
Görüş ve onayınıza sunarım.
Saygılarımla,

13-13/198-100
17 / 169

Ek: Bankalar tarafından tahsil edilen gecikme bildirim ücretleri Gecikme Bildirim Ücreti
Yapı Kredi Ücret Almıyor
Garanti 1.25 TL
Akbank 1.5 TL
İş Bankası 2 TL
Finansbank 1.5 TL (Fix Card için 2 TL)
HSBC 1 TL
(76) (…..) tarafından 10.06.2010 tarihinde gönderilen cevapta, “Arttırılması konusunda mutabıkım
ama TL 1'dan TL 2'ya çıkmak 100% zam anlamına geliyor. 1.5 tl veya 1.25 TL daha makul
değilmi.” ifadeleri yer almaktadır.
(77) (…..) tarafından aynı tarihte gönderilen cevapta ise,
“(…..) Hanım,
Aldığımız insider bilgi ile Akbank'ın da gecikme ücretini 2 TL'ye çıkarmayı planladığını
öğrendik. İş Bankası'nın 2 TL ücret tahsil etmesi, Akbank'ın ücret arttırma planı yapması ve
müşterilerin bu konuda 'price sensitive' olmaması nedenleriyle 2 TL'yi önermiştik. (Gecikme bildirim
ücreti nedeniyle ayda ortalama olarak 2 adet şikayet almaktayız.)
Alternatif olarak, gecikme bildirim ücretini 1.5 TL'ye arttırmayı ve 6 ay sonra müşterilerden gelen
bildirimlere ve rekabetin durumuna göre tekrar değerlendirme yapmayı öneriyoruz. 1.5 TL ücret ile
2010 yılında (…..) TL tutarında ek gelir elde edeceğiz.
Görüşlerinize sunarım.
Saygılarımla,”
denilmiştir.
(78) Belge 11: DENİZBANK’ta yapılan yerinde incelemede alınan, 30.06.2010 tarihinde Bireysel
Bankacılık Pazarlama Ürün Yönetimi Bölüm Müdürü (…..) tarafından Fon Yönetimi ve Özel
Bankacılık Grubu Para Piyasaları Bölüm Müdürü (…..) gönderilen ve Perakende Bankacılık
Grubu GMY’si (…..), Fon Yönetimi ve Özel Bankacılık Grubu GMY’si (…..), Bireysel
Bankacılık Pazarlama Grup Müdürü (…..), Bireysel Bankacılık Satış Yönetimi Grup Müdürü
(…..) ve diğer bazı çalışanlara bilgi verilen, “Mevduat Faiz Değişikliği” konulu iç yazışma
niteliğindeki e-postada aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Telefonda önerdiğiniz gibi, yarın sabah itibarıyla geçerli olmak üzere, tüm vade ve yetki seviyelerinde
oranlarımızı TL’de 20 bps, YP’de ise 10 bps düşecek şekilde oran tablomuzu güncelledik.
Bu durumda iş kolu yetkisindeki aylık oranlarımız
 TL’de %(…..) dan %(…..)e
 YP’de %(…..)den %(…..)a
İnmektedir. Yeni Mevduatta ise, oranlarımızı %(…..) ve %(…..) olarak güncelliyoruz.
Bu arada, Ak, YKB, Garanti, İş, Finans, ING ve TEB’den, yarın itibarıyla oran değişikliği
planlayıp planlamadıklarını sorguladık. Garanti/ING/Finans/TEB değişiklik yapmayı düşünüyor.
ING yarın düşüş yapacak, Garanti/Finans/TEB ise oranlarını Pzt değiştirmeyi planlıyormuş.
Faizle ilgili sadece TEB net bilgi iletti, TL’de %9,60 fiyatlayacaklarmış.
Bu kapsamda, Satış’ın görüşünü de göz önünde bulundurarak, YP’de faiz değişikliği yapılmaması
konusunda son görüşünüzü alabilir miyiz?”
(79) Belge 12: GÖSAŞ’ta yapılan yerinde incelemede alınan, 07.09.2010 tarihinde Üye İşyeri
Pazarlama Yöneticisi (…..) tarafından GM (…..) gönderilen, Satış ve Üye İşyeri
Pazarlamadan sorumlu GMY (…..), İnsan Kaynakları, Satın Alma ve Pazarlama Destek
Hizmetlerinden sorumlu GMY (…..), Üye İşyeri Pazarlama Koordinatörü (…..), Üye İşyeri
Pazarlama Network Yönetimi Yöneticisi (…..) ve İnsan Kaynakları Yöneticisi (…..) bilgi
verilen “YKB hk.” konulu iç yazışma niteliğindeki e-postada şu ifadelere yer verilmiştir:
“YKB ile iletişim halindeyiz ve ciro artışı ile ilgili özel çabaları olmadığını söylüyorlar. Kesinlikle fiyat
düşürme yoluna gitmemişler. Hatta yükseltme isteğindeler.
Bu ay iki banka da ciro kaybetti. Bizim kaybımız daha büyük olduğu için 2. sıraya düştük. Bunun
sebeplerine indiğimizde:
13-13/198-100
18 / 169

YKB’nin daha az ciro kaybetmesindeki etkenler:
(…)
+ Kâr marjları: Kâr hedeflerinden çok uzaklaşmışlar ve yönetimlerinden ciddi eleştiri almışlar(...) Bu
nedenle sıkıntıdalar ve çözüm arıyorlar. Fiyatları yükseltmek istiyorlar. Bunu yaparken diğer
bankaları da yanlarına almak istiyorlar. Konuşalım birlikte yükseltelim düşüncesindeler. …”
(80) Belge 13: GARANTİ’de yapılan yerinde incelemede elde edilen, 28.10.2010 tarihinde
AKBANK’ın Kurumsal Bankacılıktan Sorumlu GMY’si (…..)den5 GARANTİ’nin Finansal
Kurumlar ve Kurumsal Bankacılık GMY’si (…..) gönderilen kısa mesajda (sms) aşağıdaki
ifadelere yer verilmiştir:
“Günaydın dostum. Salı günü yemekte yine bir benchmark yapalım. Ben ekteki bilgilerimle
geleceğim. Sen de arkadaşlarına aynı paralelde hazırlık için talimat ver istersen. Sevgiler.
- TL, FX Krediler.
- TL, FX Vdsz mevduat ortalaması.
- TL, FX Vdli mevduat ortalaması.
- İthalat FX satış, İhracat FX Alış.
- Kar.
- Toplam komisyon.
- Tahsil ve takas rakamları.
- Toplam müşteri sayısı.
- Toplam ziyaret sayısı.”
(81) Söz konusu mesaj aynı tarihte (…..) tarafından Kurumsal Bankacılık Koordinasyon Birim
Müdürü (…..) “Akbank-(…..)” konusuyla iletilmiştir. (…..) tarafından 01.11.2010 tarihinde
gönderilen cevapta ise, “Bilgiler aşağıda yer almakta, ancak Akbank ve bizim kurumsal
müşteri tanımlamamız oldukça farklı, yani rakamlar karşılaştırılabilir değil.” ifadelerine yer
verilmiştir.
(82) Belge 14: VAKIFBANK’ta yapılan yerinde incelemede alınan, 29.11.2010 tarihinde Kaynak
Yönetimi Müdürü (…..) tarafından Hazine Başkanlığı’ndan ve Yatırım Bankacılığı
Başkanlığı’ndan sorumlu GMY (…..) gönderilen “(…..)” konulu iç yazışma niteliğindeki e-
postada aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“(…..) halka arzdan elde edilen para için mevduat soruyor miktarı (…..) TL olarak sordular. 1 ve 2 ay
için oran istiyorlar. ziraat ve halk’a da sormuşlar onlarla anlaşıp belli bir kısmını alayım mı yoksa
hepsini fiyatlarmıyız yalnız bu firma aldığı oranları karşı tarafa da söylüyor onu da belirteyim.”
(83) (…..) tarafından aynı tarihte gönderilen cevapta ise, “Günaydın, anlaşıp bir kısmını almaya
çalışalım” denilmiştir.
(84) Belge 15: DENİZBANK’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen, 20.12.2010 tarihinde,
Bireysel Bankacılık Pazarlama Ürün Yönetimi Bölüm Müdürü (…..) tarafından Perakende
Bankacılık GMY’si (…..), Bireysel Bankacılık Pazarlama Grup Müdürü (…..), Bireysel
Bankacılık Satış Yönetimi Grup Müdürü (…..) ve Bireysel Bankacılık Pazarlama Ürün
Yönetimi Yetkilisi (…..) gönderilen, “Zorunlu Karşılık Oranları Resmi Gazete’de Açıklandı…”
konulu e-postada şu ifadeler yer almaktadır:
“(…..) Bey,
(…..), (…..) Bey’in TCMB’nin açıklaması üzerine aşağıda ilettiği hesaplamayı, uzun vadede daha
yüksek faiz vermemiz durumunda Bankamıza maliyet etkisini görmek için kullandı.
(…)
Görüştüğümüz rakip bankalar ve (…..)’lar, ay başına kadar piyasayı izlemeyi ve henüz vadeye
göre fiyatlama yaklaşımlarında değişiklik yapmamayı hedefliyorlar. Bu nedenle biz de strateji
olarak bir müddet daha bekleme taraftarıyız.”
(85) Belge 16: VAKIFBANK’ta yapılan yerinde incelemede alınan, 31.01.2011 tarihinde (…..)
Şube Müdürü (…..) tarafından Kaynak Yönetimi Müdürü (…..) gönderilen ve İç Anadolu
Bölge Müdürü (…..), Hazine Başkanı (…..) ve Hazine Başkanlığı’dan ve Yatırım Bankacılığı

5 (…..)
13-13/198-100
19 / 169

Başkanlığı’ndan sorumlu GMY (…..) bilgi verilen “Centilmenlik Anlaşması Hk.” konulu iç
yazışma niteliğindeki e-postada aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir6:
“Sizlerin bizlere kamu mevduatı ile ilgili olarak Bankamızla diğer 2 kamu bankası (Ziraat Bankası ve
HalkBankası) arasında centilmenlik anlaşması yapmış olduğumuz her daim belirtilmektedir.
Bu nedenle bizlere Ziraat Bankası ve Halkbankası’nı küstürmeyelim diye onlarla görüşüp fiyatlamalar
yapıldığı söylenmektedir.
Ve onlardan gelen fiyatlamaların üstüne çıkmayarak paralar o bankalarda kalmaktadır. Keşke
anlaşmaya sadık kalınsa da bizde olan mevduatta bizde kalsa…
Ancak bugün yaşadığımız ve aşağıda belirtilen olay onların açık yüzünü ortaya koyduğu gibi
centilmenliğin de öyle olmadığını göstermiştir.
(…..) Şubemde olan (…..) Belediyesi’ne ait (…..) TL’lik bedelin diğer bankalarla görüşüp 35 günlük
vadeye %(…..) ile anlaştık denilmesine rağmen Ziraat Bankası tarafından %(…..) fiyatlama
yapılmasıyla Şubemden çıkmasına sebep olmuştur.
Olay hem (…..) Belediyesi yetkilileriyle yapılan görüşmeler hem de Ziraat Bankası ilgili Şube Müdürü
ile yapılan görüşmede verilen oranın %(…..) olduğu tespit edilmiştir.
Ziraat Bankası Müdürü fiyatlamanın Bölge Müdürlüğünün yetkisiyle yapıldığı ifade edilmiştir.
Anlaşıldığı üzere Ziraat Bankasının Genel Müdürlüğü sizlerle yapılan görüşmelere sadık kaldığını
belirtse de Bölge kanalıyla centilmenlik anlaşmasına uymayarak farklı bir politikayla paraları kendine
çekmekte oldukça başarılı olmuştur.
Bizler verilen sözlerde bankamızın Şubesiyle, Bölge Müdürlüğü’müz ve Genel Müdürlüğü’müzle bir
bütün olduğumuzu zaten göstermekteyiz.
Ama nasıl bir centilmenlik anlayışıdır ki Ziraat Bankasının bakış açısı ve izlediği politika Genel
Müdürlüğünce farklı, Bölge Müdürlüğünce farklı bir oran verdirerek centilmenlik anlaşmasını devam
ettirebilmektedir. Rakip ve centilmenlik anlaşması yaptığı Bankadan mevduatını alabilmenin taktiği bu
olsa gerek.
Bu durumu daha önceki fiyatlamalarda centilmenlik anlaşmasına uyarak alamadığımız
mevduat karşısında Bankamda ki mevduatında çıkmasına çok üzüldüğüm ve bu meblağın
çıkışını hazmedemediğim için yazdım,
Sizler beklide bu durumları biliyor veya defalarca karşılaştınız belki ama yine de diğer bankaların
çalışması ve centilmenlik anlaşmasına bakışlarını bilgilerinize sunmak ve paylaşmak istedim.”
(86) Aynı tarihte (…..) tarafından (…..) ve (…..) gönderilen cevapta ise “(…..) Bu konuyu
görüşelim” ifadelerine yer verilmiştir.
(87) Belge 17: HSBC’de yapılan yerinde incelemede alınan, Bireysel Bankacılık-Kredi Kartları
Ürün Yönetimi Birim Yöneticisi (…..) tarafından 30.03.2011 tarihinde Bireysel Bankacılık
Yönetimi ve Destek Hizmetlerinden sorumlu GMY (…..) gönderilen iç yazışma niteliğindeki e-
postada şu ifadeler yer almaktadır:
“… Ekteki öneriler arasında özellikle, “NakitPuan Expire Date” yapısını bu yıl uygulamaya almak
istiyoruz. Biz şu ana kadar sadece inaktif müşterilerin puanlarını siliyorduk. Bu yıldan itibaren, tüm
puanlar için (Nakit Puan ve Mil) 2 yıllık expire date yapısı getirmek istiyoruz. Bu yapı ile Aralık
2009’dan önce kazanılmış ve kullanılmamış tüm puanları Aralık 2011’de siliyor olacağız. Bu şekilde
(…..) T net tasarruf sağlamış olacağız…
Not: Garanti Bankası, Finansbank, Yapı Kredi ve Akbank ile görüştük. Ücretleri artırarak
zararlarını kapatmaya çalışıyorlar. Ücret artışlarını henüz kesinleştirmemişler.”
(88) Belge 18: ING’de yapılan yerinde incelemede elde edilen, 04.05.2011 tarihinde Kurumsal
Müşteriler Satış ve Pazarlama Müdürü (…..) tarafından Kurumsal Müşteriler Satış ve
Pazarlamadan Sorumlu GMY (…..) gönderilen “Diğer Bankalar” konulu iç yazışma
niteliğindeki e-postada aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“(…)
Yapı Kredi hem o/n hem de rotatif kredilerin maliyeti (…..)%. min spread beklentisi (…..) bps’miş.
Akbank’ın O/N ve rotatif maliyeti (…..)% ancak onlar da yeni kredilerde fiyatlama yapmayıp spreadi
yüksek tutuyorlarmış.”

6 Vurgular belgenin orijinalinde bulunmaktadır.
13-13/198-100
20 / 169

(89) Belge 19 (Ek:165): HALKBANK’ta yapılan yerinde incelemede tespit edilen, 14.06.2011
tarihinde, Mevduat ve Nakit Yönetimi Daire Başkanlığında Yönetmen olan (…..) tarafından
Mevduat ve Nakit Yönetimi Daire Başkanı (…..) gönderilen “Fiyatlamalar” konulu iç yazışma
niteliğindeki e-postada aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“(…..) Belediyesi (…..) 32 gün için Vakıf bizden %(…..) rica etti. Bize dün (…..) Belediyesinde
destek olmuşlardı. %(…..) u verdik.
(…..) Belediyesi için size dönüp farklı oran talep edebilirler.
Bizde onlardan (…..) için destek istedik. Sıkıntı olmayacak.
(…..) İl Özel İdaresi için (…..) kullandık. Para Vakıfta. Bizim dönüşümüzde bize yardımcı
olmuşlardı.”
(90) Belge 20: HALKBANK’ta yapılan yerinde incelemede alınan, 13.07.2011 tarihinde Mevduat
ve Nakit Yönetimi Daire Başkanlığında Yönetmen olan (…..) tarafından Mevduat ve Nakit
Yönetimi Daire Başkanı (…..) gönderilen “(…..)” konulu iç yazışma niteliğindeki e-postada
aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“(…..) (…..) TL tutarındaki mevduatına 33 günde Ziraat ve Vakıfla anlaşarak (…..) için
kullandığımız oranı verdik. 33 gün %(…..)
(…..) Ziraat, (…..) Vakıf ta. (…..) TL nin bize aktarılması söz konusu olabilir. Hepimiz aynı
orandayız.”
(91) Belge 21: HALKBANK’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen, 13.07.2011 tarihinde,
Mevduat ve Nakit Yönetimi Daire Başkanlığında Yönetmen olan (…..) tarafından Mevduat ve
Nakit Yönetimi Daire Başkanı (…..) gönderilen “(…..)” konulu iç yazışma niteliğindeki e-
postada,
“(…..) parasının tamamı Ziraat teymiş. Vakıf bugün (…..)tan (…..) adına (…..) TL Ziraate göndermiş.
Sonra da (…..) bu para için ihaleye çıkmış. Hepimiz anlaşıp (…..) vermiştik. Ziraat sonrasında
dönüp, Şube müdürlerinin farklı fiyatlama alıp %(…..) ile kendilerinde kaldığını söyledi ve özür
diledi.
Sonuçta (…..) TL 33 gün Ziraat te %(…..) ile kaldı.”
ifadeleri bulunmaktadır.
(92) Belge 22: YKB’de yapılan yerinde incelemede alınan, 04.08.2011 tarihinde Yatırımcı İlişkileri
ve Stratejik Planlama Direktörü (…..)’dan GM Vekili (…..), GM (…..) ve Finansal Planlama ve
Mali İşlerden sorumlu GMY (…..) gönderilen niteliğindeki e-postada şu ifadeler yer
almaktadır:
“Just informed (via internal sources) that Garanti will reduce deposit rates 25 bps effective from
tomorrow. regards”
(Çevirisi: İç kaynaklardan yeni edinilen bir bilgiye göre, Garanti mevduat oranlarını yarından
itibaren geçerli olmak üzere 25 baz puan düşürecek. Saygılar)
(93) Belge 23: YKB’de yapılan yerinde incelemede tespit edilen, 04.08.2011 tarihinde Yatırımcı
İlişkileri ve Stratejik Planlama Direktörü (…..) dan GM Vekili (…..), GM (…..) ve Finansal
Planlama ve Mali İşlerden sorumlu GMY (…..)’ya gönderilen iç yazışma niteliğindeki e-
postada, “CBRT just lowered policy rate to 5.75% (from 6.25%) Corridor also narrowed by
increasing O/N borrowing to 5% (from 1.5%). Lending rate stil at 9%” (Çevirisi: TCMB politika
faiz oranını %6,25’ten %5,75’e düşürdü. Gecelik borçlanma faizini %1,5’ten %5’e yükselterek
koridoru daralttı. Borç verme oranı hala %9’da) denilmekte, aynı tarihte (…..) tarafından
yazılan mesajda ise,
“Dear all,
After today’s policy rate adjustment (-50bps) we should quickly adjust our price offer as follow:
* decrease deposits rate (Garanti will decrease by 25 bps, pls check, may be we can be more
aggressive?)
* no decrease in loans rate (for the time being)
Pls come up with a quick proposal in that sence and a calculation on the impact on 2011 forecast,
also including the effect on liquidity / funding after material increase of the O/N borrowing rate by 350
bps”
13-13/198-100
21 / 169

(Çevirisi: Bugünün politika faizi ayarlamasından sonra (-50bps) kendi fiyat teklifimizi hızlıca aşağıdaki
şekilde ayarlamalıyız:
*mevduat oranlarında indirim (Garanti 25 baz puan düşürecek, lütfen kontrol edin, belki biz
daha agresif davranabiliriz?)
*kredi oranlarında indirim yok (şimdilik).
Lütfen bu kapsamda hızlı bir öneri ile ve bunun 2011 tahminleri üzerindeki etkisini, gecelik borç verme
oranının 350 baz puan artışının likidite/fonlama üzerindeki etkisini de dahil edip hesaplayarak gelin)
denilmektedir. Buna cevaben Para ve Döviz Piyasaları Grup Direktörü (…..) tarafından
05.08.2011 tarihinde GM Vekili (…..), Perakende Bankacılıktan Sorumlu GMY (…..),
Kurumsal ve Ticari Bankacılıktan sorumlu GMY (…..), GMY (…..), Risk Yönetiminden
sorumlu GMY (…..), Özel Bankacılık ve Varlık Yönetiminden sorumlu GMY (…..) ve GM
(…..)’a gönderilen e-postada şu ifadelere yer verilmektedir:
“Only Garanti seems to take a quick action, by cutting its internet rates by approximately %0.25.
However, for the mid size tickets, they decreased their rate from %(…..) to %(…..) for 1 month, and
from %(…..) to (…..)% for maturities above 3 months. (As to remind our current mid sized ticket rate
is %(…..)-%(…..) dump for 1 month, that means Garanti decreased its rates to our current level). Ak,
Ziraat and Isbank say that they havent decided yet the new level at the moment.
As a first step, we propose:
- for Application 3 (mid rates) %0.50 decrease for maturities 1 day-1 month and %0.25 decrease for
maturities above 1 month
- for Application 2 (max rates) %0.25 decrease for maturities 28-184 days, %0.50 decrease for 185-
366 days and %0.40 decrease for maturities above 367 days (so that 6 months max rate will be
%(…..)+%(…..) branch commission and 1 year will be %(…..)+%(…..))
- for new Money campaign, %0.25 decrease for 46-62 days. (current campaign rate is %(…..))
- for long term deposits with interim payments, %0.25 decrease for the ones with fix payments.
All of the above rates will be reviewed if rate cut wave among banks continues.”
(Çevirisi: Sadece Garanti faiz oranlarını %0,25 oranında düşürerek hızlı bir şekilde harekete geçmiş
gibi görünüyor. Bununla birlikte orta büyüklükteki mevduat için oranlarını 1 ay vadede %(…..)’ten
%(…..)ye düşürdüler ve 3 ay üzerindeki vadelerde ise %(…..)’den %(…..)’e düşürdüler (hatırlatma
olarak, bizim orta büyüklükteki mevduat için yürürlükteki oranlarımız 1 ay vadede %(…..)-%(…..),
bunun anlamı Garanti oranlarını bizim hâlihazırda uyguladığımız seviyeye düşürdü) Ak, Ziraat ve İş
Bankası şu an için yeni oranlara karar vermediklerini ifade ettiler.
İlk adım olarak şunları öneriyoruz:
- Uygulama 3 için (ortalama mevduat büyüklüğü) 1 gün-1 ay arası vadelerde %0,50 oranında indirim
ve 1 ay üzerindeki vadelerde %0,25 indirim
- Uygulama 2 için (maksimum mevduat büyüklüğü) 28-184 gün arasındaki vadeler bakımından %0,25
indirim, 185-366 gün vadeler için %0,50 indirim ve 367 gün üzerindeki vadeler için %0,40 indirim
(böylece 6 ay için maksimum oran %(…..)+%(…..)şube komisyonu ve 1 yıl için %(…..)+%(…..)
olacak)
- Yeni para kampanyası için 46-62 gün arasındaki vadelerde %0,25 indirim (mevcut kampanya oranı
%(…..))
- Ara ödemesi olan uzun dönemli mevduat bakımından, sabit ödemeliler için %0,25 indirim
Eğer bankalar arasındaki indirim dalgası devam ederse, yukarıdaki tüm oranlar tekrar gözden
geçirilecektir)
(94) Aynı tarihte GM Vekili (…..) tarafından yazılan cevabi e-postada “Thank you (…..). Is this only
your proposal or the proposal agreed with the business?” (Çevirisi: Teşekkürler (…..). Bu
sadece sizin öneriniz mi yoksa diğer birimlerle ortak karara varılan/anlaşılan öneri mi?)
denmektedir. Bunun üzerine Para ve Döviz Piyasaları Grup Direktörü (…..)tarafından verilen
cevapta ise, “This is our proposal, the only call we receive today is from (…..)-retail and they
said they are fine to cut 0,25 only. I ll tell our team to share total plan with retail and
commertial then to speed up the process, if it is fine with all” (Çevirisi: Bu bizim önerimiz,
bugün aldığımız tek telefon perakende-(…..)’dan geldi ve %0,25’lik indirimin onlar için uygun
olduğunu söyledi. Bizim takıma, eğer onlar için de uygunsa süreci hızlandırmak için tüm planı
perakende ve ticari ile paylaşmalarını söyleyeceğim) ifadesi bulunmaktadır.
(95) Buna cevaben GM (…..) tarafından iletilen mesajda “Ok. Pls keep us posted from the
holidays, for the outflows, inflows, competition and the market evolution on a daily basis.”
13-13/198-100
22 / 169

(Çevirisi: Tamam. Lütfen bizi para çıkışları, girişleri, rekabetin durumu ve pazarın gelişimi
açısından, günlük olarak haberdar et.) denmiş ve akabinde 06.08.2011 tarihinde (…..)
tarafından iletilen yazıda ise aşağıdaki hususlar belirtilmiştir:
“Here is the summary of Friday
(…)
*For the small and mid sized tickets banks above used almost the same prices. But most of them
except Garanti have expressed that they havent decided on the new level.
We will be in touch with the marketfor the new level prices next week.”
(Çevirisi: İşte Cuma gününün özeti:
(…)
* Küçük ve orta büyüklükteki mevduat için bankalar neredeyse aynı fiyatları kullandılar fakat,
Garanti hariç, çoğu yeni seviye hakkında karar vermediklerini ifade ettiler.
Gelecek hafta yeni fiyat seviyesi hakkında pazarla iletişim halinde olacağız)
(96) Belge 24: HALKBANK’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen, 05.08.2011 tarihinde
Kurumsal Pazarlama Daire Başkanlığı’nda Bölüm Müdürü olan (…..)’tan Kurumsal
Pazarlama Daire Başkanı (…..)’a gönderilen ve Kurumsal ve Ticari Pazarlamadan sorumlu
GMY (…..)’a bilgi verilen “Diğer Banka FTP7 Bilgileri” konulu iç yazışma niteliğindeki e-
postada aşağıdaki ifadelere rastlanmıştır:
“VAKIFBANK’tan öğrenemedik, diğer 3 bankanın FTPleri aşağıdaki tablodadır.
SPOT ROTATİF
TL USD EURO TL USD EURO
YKB (…..) (…..) (…..) (…..)
GARANTİ (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKBANK (…..) (…..) (…..)
(97) Belge 25: YKB’de yapılan yerinde incelemede alınan, 19.09.2011 tarihinde Kredi, Banka ve
Ön Ödemeli Kartları Ürün Yöneticisi (…..) tarafından “Kartlar Ürün Yönetimi” ile “Marka ve
Pazarlama İletişim” birimlerine gönderilen e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır.
“Nakit çekim ücretini 21 Ekim 2011 tarihi itibari ile alttaki şekilde değiştiriyor olacağız,
Bununla ilgili olarak çok acil ekstre arkası revizesi ve başvuru formu revizeleri gerekiyor,
(…..) çok acil Kİ’ye tüm kart tipleri için ekstre, başvuru formu değişikliği talebini iletir misiniz?
21 Ekim’de internet siteleri de revize edilmiş olmalı, TNA ücreti de buna paralel değiştiği için bununla
ilgili alanlar da revize edilmeli.
(…..) hizmet komisyon tarifesi için de gerekli güncelleme yaptırılmalı,
Aklıma gelmeyen başka bir mecra varsa onu da listeye ekleyin ltf,
Yapı Kredi ATM’leri, Yapı Kredi İnternet Bankacılığı ve Yapı Kredi Telefon
Bankacılığı için tutarın %3’ü+5 TL8, (ÖNCEKİ HALİ %3+ 3 TL İDİ)
Yapı Kredi şubeleri ve yurtiçi/yurtdışı diğer bankalar için
Tutarın %3’ü+7 TL olarak değişecektir9, (ÖNCEKİ HALİ %3+ 4 TL İDİ)”
(98) Belge 26: GARANTİ’de yapılan yerinde incelemede alınan, 20.09.2011 tarihinde GÖSAŞ
GM’si (…..) tarafından GARANTİ GM’si (…..), Finansal Pazarlama ve Analizden Sorumlu
Birim Müdürü (…..), Genel Muhasebeden sorumlu GMY (…..) ve GARANTİ’nin Hazineden
Sorumlu GMY’si (…..)na gönderilen “KK faizlerini aynı bıraktı TCMB” konulu e-posta ile
TCMB’nin, bankalar tarafından kredi kartı işlemlerinde uygulanacak azami akdi (nakit avans)
ve gecikme faiz oranlarını değiştirmediğine ilişkin bilgi verilmiştir. (…..) tarafından söz konusu
mesaja cevaben bütçenin nasıl olduğu sorulmuştur. GÖSAŞ’ın Finans ve Risk Yönetiminden
sorumlu GMY’si (…..) ise konu ile ilgili şu açıklamalarda bulunmuştur:
“(…..) faiz bütçe de var. quarterly (…..) bize artı yazacaktır.
Nakit çekimden kayıp için quarterly (…..) tl bütçelendi.
Nakit avans kayıbı dengelemek için şu anda % 3+3 tl olan nakit çekim ücretini % 3+5 tl çıkarmayı
pazarlamaya önereceğim. Akbank bu fiyatlamaya geçti. yapı kredi de dün bana buna geçmek
için düğmeye bastığını belirtti.”

7 FTP, “Funds Transfer Price”ın kısaltması olup “Fon Transfer Fiyatı” olarak Türkçeleştirilmiştir.
8 İfadeler belgenin orijinalinde kalın yazılmıştır.
9 İfadeler belgenin orijinalinde kalın yazılmıştır.
13-13/198-100
23 / 169

(99) Bunun üzerine (…..) gönderdiği e-postada, “Evet (…..). Ama başka değişikliklerde yapacağız.
(…..) rakamlar öyleyse (…..) konuşalım arttıralım.” ifadelerine yer vermiştir.
(100) Belge 27: GÖSAŞ’ta yapılan yerinde incelemede alınan, 22.09.2011 tarihinde Finans MIS
Müdürü (…..) tarafından Ürün Yönetimi Yönetmeni (…..), Ürün Yönetimi Yönetmeni (…..),
Muhasebe ve Mutabakat Yönetmeni (…..)’e gönderilen, Pazarlama Koordinatörü (…..),
Muhasebe ve Mutabakat Yöneticisi (…..), Finans ve Risk Yönetiminden sorumlu GMY (…..),
Müşteri Yönetimi Müdürü (…..), Müşteri Yönetimi Yöneticisi (…..) ve (…..)’e bilgi verilen
“Nakit Avans Ücreti” konulu e-postada,
“Nakitle ilgili son düzenlemeden sonra nakit ciromuz aylık ortalamada (…..) seviyesinden gerileyecek
ve yılda (…..) TL gelir kaybımız olacak.
Bu kaybın en azından bir kısmını kompanse edebilmek adına dün alınan kararla,
“On us tarafta 3%+3 olan nakit avans ücretinin %3+5 olarak değiştirilmesine karar verildi. Yarın
itibariyle ekstrelerde mesaj çıkılmaya başlanması ve takip eden 40. günde sistemsel parametre
girişinin yapılması konusunda yardımınızı rica ederim.
(Akbank ve ykb geçen hafta ekstrelerde mesaj çıkmaya başladılar)”
ifadelerine yer verilmiştir.
(101) Belge 28: AKBANK’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen, (…..) Ticari Şube Müdürü
(…..) tarafından 24.10.2011 tarihinde Ticari Bankacılık Pazarlama ve Satış Bölümü Başkanı
(…..), KOBİ Bankacılığı Genel Müdür Yardımcısı (…..) ve Ticari Bankacılık Pazarlama ve
Satış Müdürü (…..)’e gönderilen “piyasadan son haberler” başlıklı e-postada aşağıdaki
ifadeler yer almaktadır.
“Son durum: toplam kapanış (…..)TL. Nispeten kapanışların önünü kestik, artış yapan bankaların
yarın daha fazla aksiyon alması beklentisi oluştu. Aynı oranda artışlar olmaz ise yarın kapanışlar
artabilir. Kredilerdeki artışa paralel mevduat faiz oranlarında artış olmaması en büyük tepki. (…..)
(…..) TL mevduatını bağladığı için bugün kapama yapmayacak ancak fırsatçı bir eğilim olduğu
yönünde tepki büyük.
YKB (ftp (…..)) = kullandırımlar (…..)%-(…..)%
HSBC ((…..)) = +(…..) spread minimum
TEB ve ING (ftp (…..))= tepki yok, TEB (…..) ile kullandırıma devam.(…)”
J. GENEL DEĞERLENDİRME
(102) İşbu soruşturma, bankacılık sektöründe faaliyet gösteren 12 teşebbüs arasında 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin ihlaline yol açan bir anlaşmanın ve/veya uyumlu eylemin var olup
olmadığının tespiti amacıyla yürütülmüştür. Bu kapsamda, soruşturma sürecinde elde edilen
bilgi ve belgelerin belirtilen nitelikte bir ihlale vücut verip vermediğinin belirlenmesinden önce,
mezkûr Kanun maddesi uyarınca belgelerin değerlendirilmesinde esas alınan ilkeler ve 4054
sayılı Kanun’un 3. maddesi bağlamında teşebbüs kavramı hususunda genel açıklamalara yer
verilmesinde fayda görülmektedir.
J.1. Delillerin Değerlendirilmesine İlişkin Esaslar
(103) Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, teşebbüsler arasında gerçekleştirilen ve
amacı, etkisi veya potansiyel etkisi itibarıyla rekabeti sınırlayıcı nitelik taşıyan her türlü
anlaşmayı, uyumlu eylemi ve teşebbüs birliği kararlarını yasaklamaktadır. Sözü edilen
müesseselere yönelik olarak Kanun’da herhangi bir tanıma yer verilmemekle birlikte,
anlaşma ve uyumlu eylem kavramlarının oldukça geniş yorumlandığı anlaşılmaktadır.
(104) Nitekim 4. maddenin gerekçesinde belirtildiği üzere, anlaşmanın varlığı için tarafların
kendilerini bağlı hissettikleri herhangi bir uzlaşmanın mevcut olması yeterlidir. Belirtilen
hususa ek olarak, anlaşmaların ispatındaki zorlukları dikkate almak suretiyle kanun koyucu,
teşebbüslerin rekabeti sınırlama iradelerini açıkça ortaya koymaktan yahut bu yönde delil
olarak kullanılabilecek belgeleri oluşturmaktan kaçınarak daha dolaylı vasıtalarla
uzlaşmalarının Kanun’un uygulama alanı dışında kalmasını, diğer bir ifadeyle kanuna karşı
hile yoluna gidilmesini engellemek amacıyla10 4. madde kapsamında uyumlu eylem
müessesesini düzenlemiştir. Bu çerçevede teşebbüslerin anlaşma düzeyine ulaşmayan

10 Bkz. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin gerekçesi.
13-13/198-100
24 / 169

ancak kendi bağımsız davranışları yerine ikame ettikleri pratik işbirlikleri uyumlu eylem
kapsamında değerlendirilmektedir.
(105) Mezkûr Kanun maddesinin lafzı ve madde gerekçesi birlikte değerlendirildiğinde,
teşebbüslerin rekabeti sınırlama yönündeki iradesinin hangi yöntemler ile ortaya çıktığından
ziyade, kurulan uzlaşmanın amacının, etkisinin veya potansiyel etkisinin rekabet karşıtı olup
olmadığının önem arz ettiği anlaşılmaktadır. Nitekim Kurul kararlarında da Kanun’un 4.
maddesinin hangi araçla ihlal edildiği değil teşebbüsler arasında ihlal niteliğinde bir irade
uyuşmasının mevcut olup olmadığı üzerinde durulmaktadır.
(106) Öyle ki, Kanun’un 4. maddesinin uygulanması bakımından önem arz eden husus, anlaşma
ve uyumlu eylem arasındaki yapay farklılıktan ziyade mezkûr Kanun hükmü kapsamındaki
uzlaşmalar ile salt paralel davranışlar arasındaki ayrımın ortaya konulmasıdır. Dolayısıyla
Kurulumuz, uyumlu eylemin apayrı bir rekabet hukuku kavramı olarak değil fakat 4054 sayılı
Kanun ve gerekçesinde belirtildiği üzere, anlaşmanın varlığının ispatlanmasında bir araç
olarak kabul edilmesi gerektiğinin altını çizmektedir.11 Belirtilen yaklaşımdan hareketle,
Kurulu’nun yakın tarihli kararlarında anlaşma ve uyumlu eylem kavramlarının bir arada
kullanıldığı ve Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki rekabet ihlallerini kapsamak üzere genel
olarak “uzlaşma” kavramının tercih edildiği görülmektedir.
(107) Rekabeti sınırlayıcı uzlaşmaların kapsamının belirlenmesine yönelik işaret edilen bu geniş
yaklaşıma ek olarak, 4054 sayılı Kanun uyarınca uzlaşmanın tespitinde delil serbestisi
ilkesinin geçerli olduğu kabul edilmektedir. Zira Kanun’un 40. maddesi uyarınca rekabet
hukukunda resen araştırma ve resen harekete geçme ilkesi benimsenmiştir. Mezkûr
düzenlemeler kapsamında Kurul, ihbar veya şikâyet üzerine yahut resen belirli bir ihlal
iddiasına yönelik işlem başlatmakta, Kurul tarafından yetkilendirilen raportörler ise Kanun’un
14. ve 15. maddelerine dayanarak her türlü evrakı ve bilgiyi talep edebilmektedir. Benzer
şekilde ihlal iddiasına muhatap olan teşebbüsler de “kararı etkileyebilecek her türlü bilgi ve
delili” Kurula sunma imkânına sahiptir. Bu çerçevede uzlaşmaların ispatında birincil delillerle
birlikte ikincil delillerin ve karinelerin de kullanılabileceği görülmektedir.
(108) Rekabet hukuku uygulamasında her türlü ispat vasıtasının delil olarak kullanılabileceği
öngörülmekle birlikte, söz konusu vasıtaların değerlendirilmesinde delillerin haiz olduğu ispat
gücü önem arz etmektedir. Hukukun diğer alanlarında olduğu gibi rekabet hukukunda da bir
rekabet ihlalinin gerçekleştiği iddiasının ispatlanması, söz konusu ihlal için öngörülen ispat
standardını karşılayacak yeterlilikteki delillerin varlığı ile mümkündür. Delillerin ispat gücünün
ölçülmesinde esas alınan kriter ise delillerin sayısı değil, kaynağı, oluşturulma koşulları,
sağlam ve güvenilir olup olmadığı ve delilin diğer ispat vasıtaları ile tutarlılık arz edip
etmediğidir. Bu çerçevede ihlalin varlığı yahut hangi teşebbüslerin ihlale taraf olduğu
değerlendirilirken, elde edilen delillerin miktarından ziyade bu delillerin nitelik itibarıyla ihlali
ispatlamaya yeterli olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla kimi hallerde tek
bir delil dahi ihlal iddiasının ispatı için yeterli kabul edilebilmektedir.
(109) Delillerin değerlendirilmesi bakımından dikkate alınması gereken bir başka husus, mevcut
delillerin ispat gücü ölçülürken her bir belgenin münferit olarak ispat standardını sağlamasının
zorunlu olmaması, diğer bir ifadeyle delillerin bir bütün olarak değerlendirilmesinin
gerekliliğidir. Zira yukarıda ifade edildiği üzere uzlaşmaların ispatında birincil delillerle birlikte
ispat gücü görece düşük olan iletişim delilleri ve iktisadi deliller de kullanılabilmektedir. Bu
çerçevede her bir delilin konu, süre, taraflar gibi ihlalin tüm unsurlarını içermesi
gerekmemekte, birbirleriyle tutarlı olmaları koşuluyla, delillerin bir bütün olarak söz konusu
unsurları ortaya koymalarının yeterli olacağı kabul edilmektedir.
(110) Belirtilen açıklamalar ışığında, işbu soruşturma kapsamında elde edilen deliller bakımından
da gündeme gelen, iletişim delillerinin değerlendirilmesi sorununa da dikkat çekilmesinde
yarar bulunmaktadır. Öncelikle, iletişim delillerinin beyanlarla birlikte delil hiyerarşisinin en üst
seviyesinde yer aldığının vurgulanması gerekmektedir. Bu çerçevede özellikle uzlaşmaya
taraf olan teşebbüslerin soruşturma açılmadan önce oluşturdukları (eş zamanlı) belgeler,

11 24.02.2004 tarih ve 04-16/123-26 sayılı Kurul kararı.
13-13/198-100
25 / 169

birinci kişi konumundaki şahıslar tarafından oluşturulmaları sebebiyle ispat gücü son derece
yüksek deliller arasında yer almaktadır12. Ayrıca uzlaşmaya taraf olan teşebbüslerin her
birinden bilgi ve belge elde edilmesi zorunluluğu da bulunmamaktadır. Zira delillerin ispat
gücü bakımından önemli olan, delilin nerede elde edildiği değil içerik olarak hangi bilgileri
ihtiva ettiğidir. Dolayısıyla teşebbüslerden birinde yapılan incelemelerde elde edilmiş olan bir
belge, ihlalin tarafı olan bütün teşebbüsler aleyhine delil olarak kullanılabilecektir.
(111) Değinilen hususlara ek olarak, elde edilen belgelerde teşebbüslerin irade beyanlarının sarih
olarak yer alması zorunluluğunun bulunmadığının belirtilmesinde yarar görülmektedir. Zira
Kanun’un 4. maddesinin gerekçesinde belirtildiği üzere rakipler arasında gerçekleştirilen
uzlaşmalar herhangi bir şekil şartına tabi olmadığından, irade beyanlarının yazılı veya sözlü,
sarih yahut zımni olarak sunulması mümkündür. Belirtilen hususa ek olarak, özellikle fiyat,
arz miktarı, satış stratejisi, maliyet gibi stratejik verilere ilişkin bilgiler içeren iletişimler tek
taraflı olarak sunulduğunda dahi rekabet ihlali olarak değerlendirilebilmektedir.
(112) Nitekim belirtilen nitelikte bir iletiyi alan teşebbüs, rekabeti sınırlayıcı bir uzlaşmanın tarafı
olmayacağını derhal ve açıkça karşı tarafa bildirmediği sürece uzlaşmaya zımnen irade
göstermiş sayılacaktır. Zira rakiplerinden değinilen unsurları taşıyan bir ileti alan teşebbüsün,
sözü edilen bilgileri kendi ticari politikalarında dikkate almamasının mümkün olmadığı kabul
edilmektedir. Öyle ki, Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın T-Mobile13 kararında, fiyat artırımı
yönünde açık bir anlaşma tespit edilemese dahi, tek bir teşebbüsün, rekabete duyarlı bilgiler
içeren tek bir açıklamada bulunduğu tek bir rakipler arası iletişimin, iletişime taraf olan
teşebbüslerin tamamı bakımından ihlâlin varlığına hükmedilmesi için yeterli olabileceği açıkça
ortaya konulmuştur. Böyle bir durumda sorumluluktan kurtulmanın tek yolu, yukarıda
belirtildiği üzere, ihlale taraf olunmadığının rakiplere derhal ve açıkça bildirilmesi ve bu tür bir
bildirimin yapıldığı yönünde delil sunulmasıdır. Aynı yaklaşım Kurul tarafından 18.04.2011
tarih, 11-24/464-139 sayılı Otomotiv kararında da benimsenmiştir.
(113) Bu kapsamda, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, rekabeti sınırlayıcı amaç, etki veya
potansiyel etkiden birinin varlığı durumunda ihlalin oluşmuş sayılacağını öngörmektedir. Bu
itibarla, sözü edilen iletişim neticesinde teşebbüslerin paralel davranış içerisinde olduklarının,
diğer bir ifadeyle uzlaşmanın ilgili pazardaki etkisinin ispat edilmesine gerek olmayacağı da
açıktır.
(114) Öte yandan bahsi geçen ve “Yapılan Tespitler ve Elde Edilen Bilgi ve Belgeler” başlığı altında
kronolojik olarak sıralanan belgelerin değerlendirilmesinde, faiz oranlarının belirlenmesine,
kamuoyuna duyurulmasına ve uygulanmasına ilişkin mevzuat hükümleri, ilgili düzenleyici
otoriteler ve teşebbüslerin kendi yapılanmaları içerisinde gerçekleşen süreçler dikkate
alınmıştır. Söz konusu hususlara aşağıda yer verilmektedir.
(115) “Bankacılık Sektörüne İlişkin Bilgiler” bölümünde “Mevduat ve Kredi Faiz Oranlarının
Belirlenmesi” başlığı altında da açıklandığı üzere, bankaların mevduat ve kredi işlemleri
bakımından söz konusu olan üç farklı faiz oranı bulunmaktadır. Bunlardan ilki, 2006/11188
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın 5. maddesi ve TCMB’nin çıkardığı 2006/1 sayılı Tebliğ’in 6.
maddesi hükmü uyarınca bankaların TCMB’ye bildirdikleri azami faiz oranlarıdır. İkincisi,
anılan Bakanlar Kurulu kararının ve Tebliğ’in belirtilen maddeleri ile getirilen yükümlülük
uyarınca bankaların TCMB’ye bildirdikleri oranı aşmamak kaydıyla şubelerinde ilan ettikleri
faiz oranıdır. Üçüncüsü ise bankaların yine Tebliğ’in 3. ve 4. maddeleri ile tanınan serbesti
çerçevesinde, TCMB’ye bildirilen azami oranı aşmamak kaydıyla, fiilen uyguladıkları faiz
oranlarıdır. Fiilen uygulanacak faiz oranları, müşterinin özel durumu ile işleme esas olan
mevduatın ya da kredinin hacmine ve vadesine göre ya da bankanın/şubenin o andaki nakit
ihtiyacına ve riskine göre belirlenebilmektedir. Bu kriterlerin gözetilebilmesi amacıyla banka
genel müdürlükleri tarafından şubelere belirli yetkiler tanınmaktadır. Banka şubeleri bu
yetkiler çerçevesinde kredi işlemlerinde ilan edilen faiz oranının altına inebilmekte, mevduat
işlemlerinde ise ilan edilen faiz oranının üstüne çıkabilmektedir. Ancak belirli büyüklükteki

12 OECD (2006), “Policy Roundtables: Prosecuting Cartels without Direct Evidence”,
, s.20 (Erişim tarihi: 29.07.2012).
13 Case C-8/08, T-Mobile Netherlands, [2009] ECR I-4529.
13-13/198-100
26 / 169

kredi ve mevduat işlemleri bakımından şubelerin yetkileri yetersiz kalmakta ve şubeler genel
müdürlüklerin o işlem özelinde belirlediği faiz oranı üzerinden işlem gerçekleştirmektedir.
(116) Soruşturma sürecinde teşebbüslerin her üç faiz oranına ilişkin bilgileri incelenmiştir. Yapılan
inceleme neticesinde, gerek mevduat gerekse kredi işlemlerinde TCMB’ye bildirilen faiz
oranının bankaların uygulamaları bakımından yalnızca bir sınır teşkil ettiği, bu oranların fiilen
uygulanan oranlardan önemli ölçüde farklılaştığı tespit edilmiştir.
(117) Benzer şekilde, ilan edilen faiz oranları ile uygulanan faiz oranları arasında şubelere tanınan
yetkiler nedeniyle önemli farklar bulunduğu görülmüştür. Bu çerçevede dosya kapsamında
yapılan değerlendirmelerde hem ilgili dönemde geçerli olan ilan edilmiş faiz oranları hem de
fiilen müşteri bazında uygulanan faiz oranları göz önünde bulundurulmuştur.
(118) Bununla birlikte, ilan edilen faiz oranlarının uygulamayı yansıtma düzeyinin mevduat ve kredi
hizmetleri bakımından farklılaştığını belirtmek mümkündür. Zira belgelere ilişkin olarak
yapılan detaylı değerlendirmelerde de görülebileceği üzere, bankalar mevduat işlemleri
bakımından geçerli olacak ilan edilen faiz oranlarını kredi işlemlerinde geçerli olacak ilan
edilen faiz oranlarına nazaran daha seyrek güncellemekte, bu durum da mevduat
işlemlerinde fiilen uygulanan faiz oranlarının ilan edilen faiz oranlarının önemli ölçüde
üzerinde gerçekleşmesine neden olmaktadır. Ancak kredi işlemleri bakımından geçerli olacak
faiz oranları bankalar tarafından sıklıkla güncellenmekte ve bu oranlar büyük ölçüde
yürürlüğe girdiği andan itibaren uygulamaya yansımaktadır. Dolayısıyla mevduat işlemleri
bakımından uygulanan faiz oranları, kredi işlemleri bakımından ise ilan edilen ve uygulanan
faiz oranları gösterge olarak kabul edilebilecektir.
(119) Faiz oranlarının belirlenmesi ve uygulamaya girmesi bakımından açıklanmasında fayda
görülen bir diğer husus belirtilen oranların ilan edilme ve uygulanma zamanlarına ilişkindir.
Nitekim ilan edilen faiz oranları genellikle uygulamaya geçmeden bir gün önce ya da yürürlük
tarihinde bankaların şubelerinde ya da web sitelerinde duyurulmaktadır. Bununla birlikte,
kampanyalar dışında, şube yetkileri çerçevesinde fiilen uygulanacak faiz oranlarına ilişkin bir
ilan ya da duyuru yapılmamaktadır. Banka şubeleriyle yapılan görüşmelerde, şube yetkisi
çerçevesinde uygulanabilecek oranların ancak uygulama tarihinde ya da uygulama tarihinin
bir gün öncesinde mesai bitimi sonrasında şubelere bildirildiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla fiilen
uygulanan oranlar, müşteriler tarafından ancak uygulamaya başlandığı tarihten itibaren şube
ile görüşmek suretiyle öğrenilebilmektedir. Bir başka deyişle müşteriler, şubelerin henüz
uygulama yetkisinin bulunmadığı geleceğe dönük faiz oranlarını öğrenme imkânına sahip
değildir.
J.2. Belgelere İlişkin Değerlendirmeler
J.2.1. Belge 1
(120) GARANTİ’de yapılan yerinde incelemede alınan ve 21.08.2007 tarihinde (saat:14.36’da)
GMY (…..) tarafından GM (…..)’e gönderilen, GMY (…..) ile (…..)’e bilgi verilen “Akbank
1.41” konulu yazışmaya “Yapılan Tespitler ve Elde Edilen Bilgi ve Belgeler” başlığı altında
Belge 1 olarak yer verilmiştir. Söz konusu e-postada özetle, AKBANK’ın bir sonraki günden
itibaren (22.08.2007) konut kredilerini aylık vadede %1,41 yapacağı ve İŞ BANKASI’nın
halen bir değişiklik yapmadığı ifade edilmekte, kendilerinin nasıl bir politika izlemesi
gerektiğine ilişkin olarak GM’nin önerisi talep edilmektedir.
(121) E-postada yer alan, AKBANK’ın ve İŞ BANKASI’nın konut kredisi faizi değişikliklerine ilişkin
ifadeler incelendiğinde, İŞ BANKASI ile ilgili ifadenin bankanın hâlihazırdaki durumuyla,
AKBANK ile ilgili ifadenin ise AKBANK’ın geleceğe yönelik fiyat stratejisiyle ilgili olduğu
anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, 21.08.2007 tarihinde GARANTİ ve AKBANK arasında konut
kredisi faiz oranı değişiklikleri ile gelecekte uygulanacak faiz oranlarına ilişkin bir iletişim
olduğu görülmektedir. Zira belgede, AKBANK’ın bir sonraki gün konut kredisinde
uygulayacağı faiz oranını değiştireceği belirtilmekte ve uygulanacak yeni faiz oranı (%1,41)
telaffuz edilmektedir. İŞ BANKASI’nın ise henüz bir değişikliğe gitmediği ifade edilerek,
GARANTİ’nin faiz oranı değişikliğinden önce bir süre bekleyip beklememesi hususunda
görüş istenmektedir.
13-13/198-100
27 / 169

(122) Söz konusu e-postadaki ifadeler, GARANTİ’nin ve AKBANK’ın henüz ilan edilmeden ve bu
suretle kamuya duyurulmadan önce konut kredilerine ilişkin olarak birbirlerinin
uygulayacakları faiz oranları hakkında bilgi edindiklerini ortaya koymaktadır. Öte yandan söz
konusu yazışmayı gerçekleştiren kişilerin unvanları ve teşebbüslerin pazardaki konumları göz
önünde bulundurulduğunda, paylaşılan bilgilerin GARANTİ yönetimince karar alma sürecine
dahil edildiği ve bu durumun pazar üzerinde etki doğurabileceği anlaşılmaktadır. Zira
AKBANK’ın gelecekteki faiz oranı değişikliği GARANTİ GMY’si tarafından GM’ye ve diğer
ilgili GMY’ye, başka bir ifadeyle bankanın karar alma sürecinde etkin olan kişilere ulaşmıştır.
Ayrıca TBB verilerine göre belgede adı geçen GARANTİ’nin ve AKBANK’ın 2007 yılında
toplam konut kredileri içerisindeki pazar payları incelendiğinde, GARANTİ’nin %13,84 pazar
payı ile lider konumunda olduğu, AKBANK’ın da %13,38 pazar payıyla GARANTİ’nin
ardından ikinci sırada yer aldığı tespit edilmiştir. Ayrıca, e-postanın gönderildiği 21.08.2007
tarihinde saat 14.36’da, Akbank’ın ertesi gün uygulamaya başlayacağı faiz oranının Garanti
tarafından şubelerden veya müşterilerden öğrenilme imkanı bulunmamaktadır. Zira banka
genel müdürlüklerinin, yeni faiz oranlarını en erken uygulamanın başlamasından önceki gün
mesai saati sonrasında şubelerine gönderdikleri tespit edilmiştir. Yukarıda yer verilen bilgiler
çerçevesinde, konut kredilerinde en yüksek pazar payına sahip olan iki teşebbüs arasında
geleceğe yönelik fiyat politikaları hususunda bir bilgi paylaşımının olduğu anlaşılmakta ve bu
durumun ilgili teşebbüsler arasında koordinasyona neden olduğu değerlendirilmektedir.
(123) E-postada belirtilen faiz oranı değişikliklerinin uygulamaya yansıyıp yansımadığının tespiti
amacıyla AKBANK’tan ve GARANTİ’den, e-postanın gönderildiği tarihi de içine alan 13-
31.08.2007 dönemi için konut kredisine ilişkin ilan edilen ve müşterilere uygulanan faiz
oranları talep edilmiş ve gönderilen bilgiler çerçevesinde yapılan değerlendirmeye göre,
GARANTİ 13-31.08.2007 döneminde konut kredisi faizlerinde herhangi bir değişikliğe
gitmemiş ve söz konusu dönemde tüm vade ve tutarlar için aylık %1,34 oranında faiz
uygulayacağını kamuya duyurmuştur. AKBANK ise 22.08.2007 tarihinde konut kredisi faiz
oranlarını aynı gün yürürlüğe girmek üzere değiştirdiğini ilan etmiştir. Banka, 12 ay, 24 ay ve
36-240 ay vade ve tüm tutarlar için bir önceki dönemde sırasıyla %0,99, %1,29 %1,34 olarak
belirlediği faiz oranlarını, sırasıyla %1,06, %1,36 ve %1,41’e yükseltmiştir. Dolayısıyla
21.08.2007 tarihli e-postada GARANTİ yetkilisinin belirttiği hususun doğruluğu AKBANK
tarafından gönderilen bilgiler ile teyit edilmiştir. Nitekim e-postanın gönderim tarihi olan
21.08.2007 tarihinden bir gün sonra AKBANK, 26-240 ay vade için konut kredisi aylık faiz
oranını %1,41’e yükseltmiştir.
(124) Bu kapsamda belirtmek gerekir ki, GARANTİ’nin, AKBANK’ın faiz oranı politikasına dair bilgi
sahibi olmasının ardından faiz oranlarında bir değişikliğe gitmemesi, e-postanın rekabet
hukuku incelemesi açısından önemini azaltmamaktadır. Zira 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin uygulanması bakımından önem taşıyan husus GARANTİ’nin AKBANK’a ait ve
geleceğe ilişkin fiyat bilgisini henüz kamuya ilan edilmeden önce öğrenmesidir. Diğer taraftan
GARANTİ üst yönetiminin bu bilgiyi öğrendikten sonra kendi karar alma sürecine dahil
etmemesi mümkün değildir. Öyle ki banka yönetiminin rakibe ait söz konusu bilgiyi
öğrenmesinin ardından yapacağı faiz oranı değişikliğinden vazgeçmiş ya da bu değişikliği
ötelemiş olma ihtimali bulunmaktadır.
(125) Bankaların uyguladıkları konut kredisi faiz oranları incelendiğinde bu oranların büyük ölçüde
ilan edilen faiz oranları ile paralellik gösterdiği ortaya çıkmaktadır. Aşağıdaki grafiklerde
GARANTİ’nin ve AKBANK’ın 13-31.08.2007 tarihleri arasında açılan yeni kredi sayılarının
müşterilere uygulanan faiz oranlarına göre dağılımına yer verilmiştir:
13-13/198-100
28 / 169

Grafik 1: GARANTİ’nin Uyguladığı Konut Kredisi Faiz Oranları (13-31.08.2007)

Kaynak: GARANTİ’den alınan bilgiler çerçevesinde hazırlanmıştır.
Grafik 2: AKBANK’ın Uyguladığı Konut Kredisi Faiz Oranları (13-31.08.2007)

Kaynak: AKBANK’tan alınan bilgiler çerçevesinde hazırlanmıştır.
(126) Grafiklerden de anlaşılacağı üzere AKBANK’ın faiz oranları 13-22 Ağustos döneminde ilan
edilen faiz oranı olan %1,34 oranına yakın seyretmekte, ardından faiz oranı değiştikten sonra
22-31 Ağustos döneminde uygulanan faiz oranları %1,41 seviyesine gelmektedir. Nitekim 13-
22 Ağustos döneminde toplam 860 adet krediden 245’i %1,33, 367’si ise %1,34 faiz
oranından verilmiştir. 22-31 Ağustos döneminde ise toplam 859 adet krediden 236 adedi
%1,40, 360 adedi ise %1,41 oranından kullandırılmıştır. GARANTİ açısından da benzer bir
durum söz konusu olup uygulanan faiz oranları büyük ölçüde ilan edilen faiz oranı olan
%1,34’e yakın gerçekleşmiştir.
(127) Sonuç olarak, incelenen dönemde uygulanan faiz oranlarının ilan edilen faiz oranları ile
büyük ölçüde paralellik göstermesinin, bankaların ilan edilen faiz oranlarına ilişkin geleceğe
dönük fiyat stratejilerini birbirleri ile paylaşmalarının rekabeti kısıtlayıcı etkilerini artırdığı
anlaşılmıştır.
J.2.2. Belge 2
(128) YKB’de yapılan yerinde incelemede elde edilen 2 numaralı belge, YKB’nin bir iç yazışması
niteliğinde olup, 27.09.2007 tarihinde saat 14.19’da YKB’nin Özel Bankacılık İstanbul Bölge
Müdür Yardımcısı (…..) tarafından YKB Hazine Yönetimi Sabit Getirili Menkul Kıymetler
Grubu Şubeler Satış Bölüm Başkanı (…..)’ya hitaben yazılan ve diğer bazı çalışanlara bilgi
amaçlı olarak gönderilen bir e-postayı içermektedir. “Zararına Mevduat Uygulaması” konulu
bu e-posta incelendiğinde,
13-13/198-100
29 / 169

- Bazı bankalar arasında mevduat faizlerine yönelik olarak bir centilmenlik anlaşması
yapıldığı,
- Bu centilmenlik anlaşması gereği YKB Özel Bankacılık İstanbul Avrupa Bölge
Müdürlüğü’nün, satış ekibine YKB’nin Hazine Yönetimi tarafından verilen maksimum faiz
oranı üzerinden mevduat kabul edilmemesine yönelik bilgi verdiği,
- Ancak, YKB’nin piyasadan centilmenlik anlaşması içinde olunan AKBANK’ın ve diğer
bazı bankaların %18,75 faiz oranı ile mevduat kabul ettikleri bilgisini öğrendiği,
- YKB’nin müşterilerine söz konusu faiz oranının piyasa yapıcı büyük bankalarda
uygulanmadığı bilgisini vermesi karşısında, centilmenlik anlaşması içerisinde bulunan
bankalardan birinin bu oranı uygulamasının YKB müşterilerinde bankaya karşı güven
sorununa yol açtığının düşünüldüğü
anlaşılmaktadır.
(129) Belgede, sözü edilen centilmenlik anlaşmasının tarihine, taraflarına ve üzerinde mutabık
kalınan faiz oranına ilişkin detaylı bilgiler yer almamaktadır. Bununla birlikte, belgede bulunan
ifadeler anlaşmanın anılan üç unsuruna ilişkin çıkarımlar yapmaya olanak sağlamaktadır. İlk
olarak, bankalar arasında bir centilmenlik anlaşmasının varlığından bahsedilen e-postanın
27.09.2007 Perşembe günü gönderilmiş olduğu göz önünde bulundurularak, anlaşmanın bu
tarihin hemen öncesinde gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.
(130) İkinci olarak, belgedeki ifadelerden YKB’nin ve AKBANK’ın centilmenlik anlaşmasına taraf
olan bankalar arasında olduğu açıkça görülmektedir. Bunun dışında, belgede yer alan
“Müşterilerimize bu oranın piyasa yapıcı büyük bankalarda verilmediğini söylerken
centilmenlik anlaşması yapılan bankalardan birinde de %18,75 oranının deklare edilmesi ve
deftere işletilmesi müşterilerimizin bize olan güveninde sorun yaşamamıza neden
olmaktadır.” ifadesi de centilmenlik anlaşmasının taraflarının hangi bankalar olduğu
hususunda yol göstericidir. Zira YKB’nin mevduat müşterileriyle yaptığı görüşmelerde piyasa
yapıcı büyük bankalardan bahsetmesi ve rakibi konumundaki bu bankaların uyguladıkları faiz
oranının üst limitleri hakkında müşterilerine bilgi vermesi, YKB’nin söz konusu rakiplerinin
geleceğe yönelik davranışlarına ilişkin bilgi sahibi olduğunu işaret etmekte ve dolayısıyla
piyasa yapıcı büyük bankaların yapılan centilmenlik anlaşmasının tarafları arasında olduğunu
ortaya koymaktadır.
(131) T.C. Hazine Müsteşarlığı tarafından 31.08.2007 tarihinde yapılan 2007/101 sayılı basın
duyurusu14 ile 2007-2008 döneminde Piyasa Yapıcısı olarak faaliyet göstermesi uygun
görülen bankaların, AKBANK, Deutsche Bank A.Ş.15, FİNANSBANK, Fortisbank A.Ş.16,
HSBC, Oyakbank A.Ş.17, ZİRAAT, GARANTİ, HALKBANK, İŞ BANKASI, VAKIFBANK ve
YKB olduğu açıklanmıştır. Bu bilgiler, BDDK’nın bankaların aktif büyüklüğünün sektör toplamı
içindeki payını esas alarak yaptığı ölçeklendirme18 ile birlikte düşünüldüğünde söz konusu
dönem için belgede bahsedilen piyasa yapıcı büyük bankalar ifadesinin, YKB’yi, AKBANK’ı,
GARANTİ’yi, İŞ BANKASI’nı, ZİRAAT’i, HALKBANK’ı ve VAKIFBANK’ı kapsadığı
anlaşılmaktadır.
(132) Son olarak belgede, üzerinde mutabakata varılan faiz oranına ve bu faiz oranının
uygulanacağı tutar ya da vade aralığına ilişkin net bir ifadeye de yer verilmediği
görülmektedir. Ancak, “Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler” kısmında tamamına yer
verilen ve aşağıda ayrıntılı olarak değerlendirilecek olan 4 numaralı belgeden de anlaşılacağı
üzere, bankalar arasında mevduat faizlerine yönelik bir centilmenlik anlaşmasında taraflar
uygulayacakları faizin üst limitine yönelik bir mutabakata varmaktadır. Zira sabit bir vadede

14
KnobID=-1207671585 (Erişim tarihi: 23.07.2012)
15 Deutsche Bank A.Ş. 1987 yılından beri Türkiye’de kurumsal bankacılık alanında faaliyet göstermektedir.
16 Fortisbank A.Ş., BDDK’nın 10.02.2011 tarihli izninin ardından 14.02.2011 tarihinde tüzel kişiliği sona erdirilerek TEB’e
devredilmiştir.
17 19.06.2007 tarihinde ING ile Oyak Grubu, Oyakbank A.Ş.’nin hisselerinin tamamının ING'ye satışı konusunda anlaşmaya
varmış, 14.12.2007 tarihinde satış ile ilgili BDDK onayının alınmasının ardından 24.12.2007 tarihinde satış işlemleri
tamamlanarak Oyakbank, ING Grup çatısı altına girmiştir. Bu çerçevede, incelenen dönem içindeki veriler, Oyakbank
A.Ş.’nin faaliyetlerine ilişkindir.
18 BDDK(2007), Bankacılıkta Yapısal Gelişmeler, Sayı 2, s. 10.
13-13/198-100
30 / 169

mevduat hacmi büyüdükçe, uygulanan faiz oranı artmakta ve yüksek hacimli mevduat sayıca
az olsa da belli bir dönemde mevcut olan toplam mevduatın önemli bir kısmını
oluşturmaktadır. Örneğin, BDDK’nın verilerine göre19 2007 yılı için 1.000.000 TL ve üzerinde
mevduata sahip mudilerin sayısı toplam mudi sayısının %0,03’ü, 250.000 TL ve üzerinde
mevduata sahip mudilerin sayısı ise toplam mudi sayısının %0,15’i düzeyindedir. Bununla
birlikte, aynı yıl, 1.000.000 TL’nin üzerinde olan mevduatın toplamı, toplam mevduat
hacminin %39,7’sini, 250.000 TL’nin üzerinde olan mevduatın toplamı ise toplam mevduat
hacminin %53,5’ini teşkil etmiştir. Bu nedenle mevduat işlemleri bakımından, yüksek tutarlı
mevduatın bankalar arası rekabette öne çıktığını söylemek mümkündür. Dolayısıyla,
bankaların mevduat işlemlerine yönelik rekabeti sınırlama amacı gütmeleri halinde yüksek
tutarlı mevduata uygulanacak faiz oranına bir üst sınır getirme çabasına girmeleri makul
görünmektedir.
(133) Bu açıklamalar çerçevesinde, anlaşma içerisinde olunduğu açıkça ifade edilen AKBANK’ın
%18,75 oranında faiz uygulamasının YKB bakımından sorun yaratmasından yola çıkılarak,
bankaların %18,75’in altında bir faiz oranının üst limit olarak belirlenmesi konusunda
uzlaştıkları anlaşılmıştır. Yine Belge 4’te yer alan ve bankalar arasında 2008 yılında yapılan
bir centilmenlik anlaşmasını konu alan ifadelerden yola çıkarak, bankalar arasında belirlenen
faiz oranı üst limitinin aylık vadedeki mevduat için söz konusu olduğu sonucuna ulaşılmıştır20.
(134) Belge 2’den varlığı açıkça anlaşılan centilmenlik anlaşmasının bankaların davranışlarını ne
şekilde etkilediğini görmek amacıyla öncelikle o dönemde piyasa yapıcısı olarak faaliyet
gösteren büyük ölçekli yedi bankanın (YKB, AKBANK, İŞ BANKASI, GARANTİ, HALKBANK,
VAKIFBANK ve ZİRAAT) e-postanın gönderildiği tarih olan 27.09.2007 tarihinden önceki ve
sonraki birer aylık dönemi kapsayacak şekilde 03.09.2007 ila 31.10.2007 tarihleri arasında
YTL cinsinden tasarruf mevduatı ve ticari kuruluşlar mevduatı için 31 gün ve altındaki
vadelerde21 tüm tutarlarda müşteri bazında uygulanan faiz oranları incelenmiştir. Yapılan
inceleme sonucunda oluşturulan ve 03.09.2007 ila 31.10.2007 tarihleri arasındaki her bir gün
için %18,75 ve üzerinde faiz oranı uygulanan mevduat sayısını gösterir grafiğe aşağıda yer
verilmektedir.
Grafik 3: %18,75 ve Üzerinde Faiz Oranı Uygulanan Mevduat Sayısı (31 Gün ve Altı)

Kaynak: İlgili bankalardan alınan bilgiler çerçevesinde hesaplanmıştır.
(135) İncelenen dönemde YTL cinsinden tasarruf mevduatı ve ticari kuruluşlar mevduatı için 31 gün
ve altındaki vadelerde tüm tutarlarda müşteri bazında uygulanan faiz oranları ile anılan
bankaların e-postanın gönderildiği 27.09.2007 Perşembe gününün öncesindeki ve
sonrasındaki davranışları teker teker incelendiğinde,

19 BDDK (2007), Finansal Piyasalar Raporu, Sayı 8, s. 58.
20 BDDK’nın verilerine göre, 2007 yılında 1 aya kadar vadeli, bir başka deyişle 31 gün ve altı vadeli mevduat, toplam
mevduat hacminin %29’unu oluşturmaktadır.
21 Belgeye ilişkin olarak kararın devamında yapılacak açıklamalarda, aksi belirtilmedikçe 31 gün ve altında vadeye sahip
mevduat konu edilmektedir.
13-13/198-100
31 / 169

- GARANTİ’nin 03.09.2007 tarihinden 23.09.2007 tarihine kadar olan 15 işgünlük22
dönemde %18,75 ve üzerindeki faiz oranlarından 31 gün ve altı vadede toplam 454 adet
mevduat kabul ettiği, 24.09.2007 Pazartesi günü 81 adet, 25.09.2007 Salı günü 9 adet,
26.09.2007 Çarşamba günü 9 adet, 27.09.2007 Perşembe günü 4 adet, 28.09.2007 Cuma
günü ise 3 adet mevduata %18,75 ve üzerinde faiz oranı uyguladığı, bu tarihten incelenen
dönemin sonuna kadar ise (21 işgünü) sadece 4 adet mevduata %18,75 ve üzerinde faiz
oranı verdiği,
- AKBANK’ın 03.09.2007 tarihinden 23.09.2007 tarihine kadar olan 15 işgünlük
dönemde %18,75 ve üzerindeki faiz oranlarından 31 gün ve altı vadede toplam 782 adet
mevduat kabul ettiği, 24.09.2007 Pazartesi günü 43 adet, 25.09.2007 Salı günü 14 adet,
26.09.2007 Çarşamba günü 31 adet, 27.09.2007 Perşembe günü 5, 28.09.2007 Cuma günü
ise 15 adet mevduata %18,75 ve üzerinde faiz oranı uyguladığı, 01.10.2007 ila 05.10.2007
tarihleri arasındaki 5 işgünlük dönemde %18,75 ve üzerindeki faiz oranlarıyla 204 adet
mevduat bağladığı, ancak bu tarihten incelenen dönemin sonuna kadar olan 16 işgünlük
dönemde sadece 5 adet mevduata anılan faiz oranını verdiği,
- İŞ BANKASI’nın 03.09.2007 tarihinden 23.09.2007 tarihine kadar olan 15 işgünlük
dönemde %18,75 ve üzerindeki faiz oranlarından 31 gün ve altı vadede toplam 477 adet
mevduat kabul ettiği, 24.09.2007 Pazartesi günü 8 adet, 25.09.2007 Salı günü 4 adet,
26.09.2007 Çarşamba günü 5 adet, 27.09.2007 Perşembe günü 1, 28.09.2007 Cuma günü
ise 2 adet mevduata %18,75 ve üzerinde faiz oranı uyguladığı, bu tarihten incelenen
dönemin sonuna kadar ise (21 işgünü) %18,75 ve üzerinde faiz oranı uygulamadığı,
- YKB’nin 03.09.2007 tarihinden 23.09.2007 tarihine kadar olan 15 işgünlük dönemde
%18,75 ve üzerindeki faiz oranlarından 31 gün ve altı vadede toplam 142 adet mevduat
kabul ettiği, 24.09.2007 Pazartesi günü, 26.09.2007 Çarşamba günü ve 27.09.2007
Perşembe günü %18,75 ve üzerinde faiz oranı ile mevduat kabul etmediği, 25.09.2007 Salı
günü 1 adet, 28.09.2007 Cuma günü ise 9 adet mevduata %18,75 ve üzerinde faiz oranı
uyguladığı, 01.10.2007 ila 05.10.2007 tarihleri arasındaki 5 işgünlük dönemde %18,75 ve
üzerindeki faiz oranlarıyla 11 adet mevduat bağladığı, ancak bu tarihten incelenen dönemin
sonuna kadar olan 16 işgünlük dönemde ise 8 adedi 15.10.2007 ve 16.10.2007 tarihlerinde
olmak üzere toplam 10 adet mevduata anılan faiz oranını verdiği,
- HALKBANK’ın 03.09.2007 tarihinden 23.09.2007 tarihine kadar olan 15 işgünlük
dönemde %18,75 ve üzerindeki faiz oranlarından 31 gün ve altı vadede toplam 48 adet
mevduat kabul ettiği, bu tarihten incelenen dönemin sonuna kadar ise anılan faiz oranını
uygulamadığı,
- VAKIFBANK’ın 03.09.2007 tarihinden 23.09.2007 tarihine kadar olan 15 işgünlük
dönemde %18,75 ve üzerindeki faiz oranlarından 31 gün ve altı vadede toplam 71 adet
mevduat kabul ettiği, 24.09.2007 Pazartesi günü 3 adet, 25.09.2007 Salı günü 5 adet,
26.09.2007 Çarşamba günü 1 adet, 27.09.2007 Perşembe günü ve 28.09.2007 Cuma günü
2’şer adet mevduata %18,75 ve üzerinde faiz oranı uyguladığı, bu tarihten incelenen
dönemin sonuna kadar ise (21 işgünü) toplam 16 adet mevduata %18,75 ve üzerinde faiz
oranı verdiği,
- ZİRAAT’in 03.09.2007 tarihinden 23.09.2007 tarihine kadar olan 15 işgünlük dönemde
%18,75 ve üzerindeki faiz oranlarından 31 gün ve altı vadede toplam 125 adet mevduat
kabul ettiği, 24.09.2007 Pazartesi günü 24 adet, 25.09.2007 Salı günü 1 adet, 26.09.2007
Çarşamba günü 3 adet, 28.09.2007 Cuma günü ise 1 adet mevduata %18,75 ve üzerinde
faiz oranı uyguladığı, 27.09.2007 Perşembe günü %18,75 ve üzerinde faiz oranı ile mevduat
kabul etmediği, 29.09.2007 tarihinden incelenen dönemin sonuna kadar ise (21 işgünü) 8’i
01.10.2007 Pazartesi günü, 6’sı ise 03.10.2007 Çarşamba günü olmak üzere toplam 14 adet
mevduata %18,75 ve üzerinde faiz oranı verdiği

22 Mevduat dönüşleri bankaların bir kısmı bakımından bazı tarihlerde resmi tatil günlerine rastlayabilmekte, bu nedenle resmi
tatil günleri de bazı mevduatın vade başlangıç tarihi olabilmektedir. Ancak bu tür mevduat az sayıda banka için ve ihmal
edilebilir düzeydedir. Bu nedenle değerlendirmede işgünü esas alınmıştır. Bununla birlikte hafta bazında hesaplanan
mevduat sayılarına, vade başlangıç tarihi resmi tatil günlerine denk gelen mevduat da dahil edilmiştir. Yapılan
hesaplamalarda ise vade başlangıcı resmi tatil günlerine isabet eden mevduat dışarıda bırakılmıştır.
13-13/198-100
32 / 169

görülmüştür. Her bir piyasa yapıcı büyük banka özelinde yapılan bu incelemeler
toplulaştırıldığında,
- söz konusu 7 bankanın 2007 yılının Eylül ayının ilk üç haftası boyunca, 31 gün ve
altındaki vadelerdeki YTL cinsinden mevduata kendi içlerinde istikrarlı bir şekilde %18,75 ve
üzerinde faiz oranı uyguladıkları,
- ancak tarihi kesin olarak tespit edilemeyen bir iletişim neticesinde bankaların bir
centilmenlik anlaşması arayışına girdikleri ve bu anlaşma çerçevesinde belirtilen
nitelikteki mevduata uygulanacak faiz oranına %18,75’in altında bir üst sınır getirmek
istedikleri,
- bu anlaşma doğrultusunda 24-28.09.2007 haftası içinde AKBANK dışındaki bankaların
%18,75 ve üzerinde faiz oranı uyguladıkları mevduat sayısında ve bu oranın uygulandığı
mevduatın toplam mevduat tutarı içindeki payında ciddi bir azalma olduğu,
- 01.10.2007 tarihi itibarıyla ise, istisnai durumlar hariç olmak üzere, AKBANK dışındaki
6 bankanın 31 gün ve altında vadeli YTL mevduata %18,75 ve üzerinde faiz oranı
uygulamayı sona erdirdikleri,
- AKBANK’ın ise 08.10.2007 tarihi itibarıyla uyguladığı faiz oranını, istisnai durumlar
hariç olmak üzere, %18,75’in altına indirdiği
tespit edilmiştir. Bankaların söz konusu anlaşma dışında davranmasına neden olan
istisnai durumların varlığı, bankaların asgari likidite yeterliliği oranını sağlamak
zorunluluğu ile açıklanabilecektir. Şöyle ki, 5411 sayılı Kanun’un 46. maddesi ile
bankalara, TCMB’nin uygun görüşü alınmak suretiyle Kurulca belirlenecek usûl ve
esaslara göre asgarî likidite düzeyini hesaplamak, tutturmak, idame ettirmek ve
raporlamak yükümlülüğü getirilmiştir23. Nitekim aşağıda ayrıntılı değerlendirmesine yer
verilen Belge 4’teki “Faizlerin düşürülmesi hepimiz açısından son derece önemli olmakla
beraber, likidite rasyosu nedeniyle de kaybedilen mevduatların en az yarısının son iki
günde telafi edilmesi gerekeceği kanısındayım.” ifadesi de bu zorunluluğu işaret
etmektedir. Bunun yanı sıra, bankaların önemli tutarlarda mevduata sahip olan ve
bankanın çok sayıda diğer hizmetinden de faydalanan bazı özel müşterilerini geri
çevirememesi de, istisnai faiz oranları uygulanmasının diğer bir nedenidir. Nitekim 2
numaralı belgede yer alan “Yapılan centilmenlik anlaşması gereği hazine olarak verdiğiniz üst
oranının üzerinden zararına mevduat bağlamamak üzere satış ekibimize bilgi verdik. Bu
durumda çok zorda kalan yüklü mevduat ve portföy taşıyan şubelerimiz için
operasyonel risk formu üzerinden vade sonunda faiz geçmek zorunda kalabiliyoruz.”
ifadesi ile 4 numaralı belgede yer alan “büyük montanlı işlem olmamasının verdiği
avantaj ile bu faiz oranının üstünde oran telaffuz etmedik” ifadesi de bu gerekçeyi doğrular
niteliktedir.
(136) Belirtilen açıklamalardan hareketle, bankaların istisnai olarak üzerinde mutabakata varılan
faiz oranı üst limitini aşan oranlarda faiz uygulamasının özel durumlardan kaynaklanan bir
zorunluluk olduğu ve uzlaşmadan cayılması anlamına gelmediği anlaşılmıştır. Nitekim
uygulamaya bakıldığında da, anılan tüm bankalar tarafından uzlaşma tarihinden sonra
%18,75 ve üzerinde faiz uygulamasının oldukça seyrek olduğu ve devamlılık arz etmediği
açıkça görülmektedir.
(137) Belge 4’te anlaşmanın “aylık” vadede ifadesinden yola çıkılarak, uygulama incelenirken
sektörde o yıl toplam mevduat büyüklüğünün %29’unu oluşturan 31 gün ve altı vadeli
mevduat esas alınmışsa da, incelemeye konu belgede centilmenlik anlaşmasının hangi
vadedeki mevduata yönelik olduğuna ilişkin açık bir ifade bulunmadığından 2007 yılında
toplam mevduatın %44,8’ini teşkil eden 1-3 ay vadeli (32-91 gün vadeli) mevduata ilişkin
banka uygulamaları da incelenmiştir. Bu çerçevede, incelenen dönemde YTL cinsinden
tasarruf mevduatı ve ticari kuruluşlar mevduatı için 32-91 gün arası vadelerde tüm tutarlarda
müşteri bazında uygulanan faiz oranlarını alt dönemler halinde incelendiğinde, bankaların 32-

23 Bankaların asgari likidite yeterliliği oranı Bankaların Likidite Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin
Yönetmelik ile düzenlenmektedir.
13-13/198-100
33 / 169

91 gün arası vadelerdeki mevduat bakımından söz konusu olan davranışlarının, 31 gün ve
altı vadelerdeki mevduat itibarıyla tespit edilen davranışlarıyla paralel olduğu görülmektedir.
(138) Nitekim piyasa yapıcı büyük bankalar, bu vade aralığındaki mevduat için de Eylül ayının ilk
üç haftası boyunca kendi içlerinde istikrarlı bir şekilde %18,75 ve üzerinde faiz oranları
uygulamışlar, ancak AKBANK haricindeki bankaların tümü bakımından anılan faiz oranının
uygulandığı 32-91 gün arası vadeli mevduat sayısı Eylül ayının dördüncü haftası itibarıyla
azalmaya başlamıştır. Bu azalış sonucunda Ekim ayının tamamında GARANTİ 3 adet, YKB
11 adet, VAKIFBANK 33 adet ve ZİRAAT 50 adet mevduata %18,75 ve üzerinde faiz oranı
uygulamıştır. Ekim ayında İŞ BANKASI’nın ve HALKBANK’ın ise bu faiz oranını verdiği 32-91
gün arası vadeli mevduat bulunmamaktadır. AKBANK ise 31 gün ve altındaki vadeli
mevduatta olduğu gibi, %18,75 ve üzerinde faiz oranı uygulamayı Eylül ayının dördüncü ve
Ekim ayının ilk haftası boyunca da sürdürmüş, ancak bu tarihten itibaren uzlaşmaya uygun
şekilde, istisnai durumlar haricinde, %18,75’e ve üzerine çıkmamıştır.
(139) Bankaların 32-91 gün arası vadeli mevduat bakımından da istisnai olarak anlaşma ile
belirlenen faiz oranı üst limitini aşması, yukarıda açıklandığı üzere bankanın likidite ihtiyacı
ve özel müşterilerin durumu gibi sebeplerle açıklanabilecek olup, uzlaşmadan cayıldığı
anlamına gelmemektedir.
(140) Belge 2’de yer alan ifadeler ve yukarıda yer verilen tespitler bir arada değerlendirildiğinde,
incelenen dönemde büyük ölçekli piyasa yapıcı bankalar olan GARANTİ’nin, AKBANK’ın, İŞ
BANKASI’nın, YKB’nin, HALKBANK’ın, VAKIFBANK’ın ve ZİRAAT’in YTL cinsinden
mevduata uygulanacak faiz oranlarına üst limit getirmek üzere bir centilmenlik anlaşması
arayışına girdikleri, 27.09.2007 tarihi öncesindeki bir tarihte %18,75’in altında bir üst limit için
mutabakata varılmış olduğu, bununla birlikte 24-28.09.2007 ve 01-05.10.2007 haftalarında
zaman zaman uzlaşmadan sapmalar olduğu, ancak 08.10.2007 tarihi itibarıyla adı geçen
yedi bankanın da yapılan centilmenlik anlaşmasına uygun hareket ettiği sonucuna
ulaşılmıştır.
J.2.3. Belge 3 ve Belge 4
(141) 25.06.2008 ve 26.06.2008 tarihlerinde YKB GM’si (…..), AKBANK GM’si (…..), İŞ BANKASI
GM’si (…..) ve GARANTİ GM’si (…..) arasında geçen “Yapı Kredi’de kahvaltı?” konulu
yazışmalara 3 numaralı belge olarak yer verilmiştir.
(142) Raporun “Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler” kısmında bütününe yer verilen
belgenin incelenmesinden,
- 25.06.2008 tarihinde YKB GM’si (…..)’ın 24.06.2008 tarihinde GARANTİ GM’si (…..)
ile görüştüğü ve bu görüşme sonucunda anılan iki GM’nin kendileri ile AKBANK’ın ve İŞ
BANKASI’nın GM’lerinin bir araya gelmesinin yararlı olacağı kanaatine vardıkları,
- bunun üzerine YKB GM’si (…..)’ın (…..)’ye, (…..)’a ve (…..)’e hitaben yazılan bir e-
posta ile bu kişileri 03.07.2008 Perşembe günü ya da alternatif olarak 01.07.2008 Salı günü
YKB’de kahvaltıya davet ettiği,
- nihai olarak söz konusu kahvaltının YKB GM’si (…..)ın, AKBANK GM’si (…..)’un ve
GARANTİ GM’si (…..)’in katılımı ile 01.07.2008 Salı günü YKB’de gerçekleştirildiği, İŞ
BANKASI GM’si (…..)nin ise izinde olması nedeniyle söz konusu kahvaltıya katılamadığı
anlaşılmıştır. (…..) tarafından diğer GM’lere gönderilen davet yazısında yer verilen “Özellikle
artan maliyet baskısı, düzenleyici kurumların bazı iş kollarımıza bakışı ve küresel
gelişmelerin çok da ümit verici gelişmediği bir ortamda dördümüzün bazı konuları bir sohbet
ortamında konuşmamızın yararlı olacağını düşündük.” ifadesi toplantının yapılma amacı
hakkında fikir vermektedir.
(143) YKB’den elde edilen 4 numaralı belge ise YKB Sabit Getirili Menkul Kıymetler Grup Başkanı
olan (…..) tarafından 04.07.2008 Cuma günü saat 14.53’te, YKB GM’si (…..)’a hitaben
yazılan ve bilgi olarak Hazine Yönetim Başkanı (…..)’na ve Para ve Döviz Piyasaları Grup
Başkanı (…..)’ye gönderilen “YTL Mevduat Fiyatlaması hk.” konulu e-postayı ve bu e-postaya
cevaben aynı gün saat 15.11’de (…..) tarafından (…..)’a ve (…..)’a gönderilen ve (…..)’ye
bilgi verilen cevabi e-postayı içermektedir.
13-13/198-100
34 / 169

(144) Bütününe “Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler” kısmında yer verilen söz konusu
belgede yer alan yazışmalar incelendiğinde,
- 03.07.2008 Perşembe günü GARANTİ’nin YKB’yi arayarak YTL cinsinden mevduatta
aylık vadede %20 faiz oranının üzerine çıkmamak için centilmenlik anlaşması teklifinde
bulunduğu,
- Bu teklif üzerine YKB’nin 04.07.2008 Cuma günü saat 14.53 itibarıyla aylık vadede
%20 faiz oranının üzerinde bir oranla mevduat kabul etmemiş olduğu,
- Aynı gün AKBANK’ın aylık vadede %20,60 oranında faiz vermiş olduğunun öğrenildiği
ancak bunun bankalar arasındaki iletişimdeki aksamaya bağlandığı,
- Aynı gün YKB’nin anılan bankaların genel müdürleri düzeyinde anlaşma olduğu
teyidini almasının ardından 07.07.2008 Pazartesi gününden itibaren YKB’nin aylık vadede
%20 olarak belirlenen faiz limitine sadık kalmaya devam etme yönünde karar aldığı,
- YKB’nin 07-09.07.2008 tarihleri arasında AKBANK ile GARANTİ’nin de söz konusu
anlaşmaya uyacağı yönünde beklentisinin olduğu,
- Bununla birlikte YKB’de toplam (…..) TL vadeli mevduatı bulunan iki müşterinin söz
konusu mevduatın dönüş gününün gelmesi nedeniyle rakip bankalar olan İŞ BANKASI ile
kamu sermayeli bankaların bu anlaşma dâhilinde olup olmamasının YKB için önem taşıdığı,
- Saat 15.11 itibarıyla da YKB Hazine Yönetim Başkanı tarafından kamu sermayeli
bankaların ve İŞ BANKASI’nın da anlaşmaya dâhil olduğu bilgisinin Sabit Getirili Menkul
Kıymetler Grup Başkanına iletildiği
anlaşılmıştır.
(145) Belge 3 ve Belge 4’ün içeriği birlikte değerlendirildiğinde, 01.07.2008 Salı günü YKB,
AKBANK ve GARANTİ GM’lerinin katılımıyla gerçekleştirilen kahvaltıda ele alınan konulardan
birinin mevduat faizlerinin düşürülmesi olduğu kanaatine varılmaktadır. Zira Belge 4’te yer
alan ifadeler, toplantıya katılan YKB, AKBANK ve GARANTİ GM’leri arasında bu yönde bir
anlaşma olduğunu ve bu anlaşma çerçevesinde anılan bankaların YTL mevduatta aylık
vadede %20’nin üzerinde faiz oranı uygulamamak konusunda mutabakata vardıklarını somut
olarak ortaya koymaktadır. Yine Belge 4’te yer alan ve (…..) tarafından yazılan e-postanın İŞ
BANKASI ile kamu sermayeli bankaların anlaşmaya dâhil olup olmadığına yönelik belirsizliği
ve dâhil olmamalarının sonuçlarını dile getiren kısmında yer verilen “Faizlerin düşürülmesi
hepimiz açısından son derece önemli bir konu olmakla beraber, (…)” ifadesi de bankaların
mevduat faizlerinin düşürülmesi yönündeki ortak iradesinin bir göstergesidir. Bu açıklamalar
çerçevesinde YKB’nin, AKBANK’ın ve GARANTİ’nin GM’lerinin iletişim içerisinde olduklarının
ve bu iletişim çerçevesinde bankaların 04.07.2008 Cuma günü itibarıyla YTL mevduatta aylık
vadede faizi %20’nin üzerine çıkarmamak hususunda mutabık kaldıkları açıktır. Nitekim
belgeden, 1 Temmuz’daki görüşmeden hareketle öncelikle YKB’nin ve AKBANK’ın uzlaşmayı
kabul etmesinin beklendiği, uzlaşmanın sağlanmasını müteakip rakiplerin uzlaşmaya
uyumunun denetlenmeye başlandığı, geçiş günü olması sebebiyle AKBANK’ın kararlaştırılan
faiz oranının üzerinde bir faizle mevduat topladığı ve bu sebeple GM’ler düzeyinde
uzlaşmanın teyit edildiği anlaşılmaktadır.
(146) Anılan üç banka arasındaki mutabakatın, bu bankaların davranışlarına yansımalarını
görebilmek amacıyla söz konusu bankaların, genel müdürlerin toplantısından önceki 15 günü
ve toplantıdan sonraki iki ayı içerecek şekilde, 16.06.2008 ile 29.08.2008 tarihleri arasında
YTL cinsinden tasarruf mevduatı ve ticari kuruluşlar mevduatı için 31 gün ve altındaki
vadelerde tüm tutarlarda müşteri bazında uygulanan faiz oranları incelenmiştir24. Yapılan
inceleme sonucunda oluşturulan ve 16.06.2008 ile 29.08.2008 tarihleri arasındaki her bir gün
için %20’nin üzerinde bir faiz oranı uygulanan mevduat sayısını gösterir grafiğe aşağıda yer
verilmektedir.

24 Aksi belirtilmediği sürece, bu belge ile ilgili olarak yapılan açıklamaların tamamında 31 gün ve altı vadeye sahip mevduat
konu edilmektedir.
13-13/198-100
35 / 169

Grafik 4: %20’nin Üzerinde Faiz Uygulanan Mevduat Sayısı (16.06.2008-29.08.2008)
Kaynak: İlgili bankalardan alınan bilgiler çerçevesinde hesaplanmıştır.
(147) Yukarıdaki grafikten yola çıkarak anılan bankaların uzlaşma öncesi ve sonrası davranışları
teker teker incelendiğinde,
- GARANTİ’nin incelenen dönem boyunca sadece 14.07.2008 ve 16.07.2008
tarihlerinde %20’nin üzerinde faiz oranıyla sırasıyla 3 adet ve 1 adet olmak üzere mevduat
kabul ettiği,
- YKB’nin 16.06.2008 ile 26.06.2008 tarihleri arasındaki 9 işgünlük dönemde %20’nin
üzerinde faiz oranıyla toplam 5 adet mevduat kabul ettiği, ancak 27.06.2008 Cuma günü 11
adet, 30.06.2008 Pazartesi günü 11 adet, 01.07.2008 Salı günü 33 adet, 02.06.2008
Çarşamba günü 10 adet, 03.07.2008 Perşembe günü 4 adet ve 04.07.2006 Cuma günü 7
adet olmak üzere 6 iş günlük dönemde toplam 76 adet %20’nin üzerinde faiz oranıyla
mevduat kabul ederek faiz oranını yükseltme eğiliminde olduğu, bununla birlikte 04.07.2008
Cuma günü bankalar arası mutabakatın sağlanmasının ardından 14.07.2008 Pazartesi
gününe dek %20’nin faiz oranının üzerine çıkmadığı, 14.07.2008’de %20 üzerinde faiz
oranıyla 9 adet mevduat kabul ettiği, bu tarihten sonra ise sadece 18.07.2008, 21.07.2008 ve
11.08.2008 tarihlerinde %20’nin üzerinde faiz oranıyla sırasıyla 21 adet, 1 adet ve 1 adet
mevduat kabul ettiği,
- AKBANK’ın 16.06.2008 ile 03.07.2008 tarihleri arasında %20’nin üzerinde faiz oranıyla
toplam 929 adet mevduat kabul ettiği, 04.07.2008 Cuma günü %20’nin üzerinde faiz oranıyla
kabul edilen mevduat sayısının 6’ya düştüğü, bankalar arası mutabakatın sağlandığı
04.07.2008 tarihinden sonra ise sadece 07.07.2008, 11.07.2008, 14.07.2008, 25.07.2008 ve
27.08.2008 tarihlerinde olmak üzere toplam 8 adet mevduata %20’nin üzerinde faiz oranı
verdiği
görülmüştür.
(148) Belge 3 ve Belge 4’te yer alan ifadeler ile anılan üç bankanın 16.06.2008 ile 29.08.2008
tarihleri arasında 31 gün ve altında vadelerde %20’nin üzerinde faiz oranıyla kabul ettiği YTL
cinsinden mevduatın sayısı incelendiğinde aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır:
- AKBANK 18.06.2008 tarihinden, YKB ise 27.06.2008 tarihinden itibaren giderek artan
sayıda mevduata %20’nin üzerinde faiz oranı uygulamaya başlamıştır. Bu bankaların rakibi
konumundaki GARANTİ ise 16.06.2008 tarihinden Haziran ayının sonuna kadar aylık vadede
%20’nin üzerine çıkmamıştır25.
- 01.07.2008 Salı günü, YKB’nin, AKBANK’ın ve GARANTİ’nin genel müdürleri sektörle
ilgili olumsuz olarak gördükleri gelişmeler nedeniyle bir araya gelmişlerdir. Bu görüşmenin
akabinde YKB Sabit Getirili Menkul Kıymetler Grup Başkanı tarafından YKB GM’sine hitaben

25 GARANTİ’nin incelenen dönemde 31 gün ve altı mevduata uyguladığı faiz oranının en yüksek seviyesinin %20 olarak
gerçekleştiği görülmüştür.
13-13/198-100
36 / 169

yazılan e-postada yer alan “(…) genel müdürler düzeyinde anlaşma olduğunun teyit
edilmesinin ardından (…)” ve “Faizlerin düşürülmesi hepimiz için son derece önemli bir konu
olmakla beraber, (…)” ifadelerinden bu toplantıda ele alınan gündem maddelerinden birinin
mevduat faizlerinin düşürülmesi olduğu anlaşılmaktadır.
- Nitekim Belge 4’ten açıkça görüldüğü üzere GM’ler düzeyinde yapılan bu toplantıdan 2
gün sonra, 03.07.2008 Perşembe günü, rakiplerle aynı faiz düzeyine çıkmayan GARANTİ,
YKB’yi arayarak YTL cinsinden mevduat için aylık vadede %20 faiz oranının üzerine
çıkmamak hususunda centilmenlik anlaşması teklifinde bulunmuştur. YKB Sabit Getirili
Menkul Kıymetler Grup Başkanı tarafından kaleme alınan e-postada yer alan ifadeler,
YKB’nin GARANTİ’nin bu mutabakat arayışına olumlu yaklaştığını göstermektedir. Nitekim
uygulamaya bakıldığında, bu telefon görüşmesinin ertesi günü olan 04.07.2008 Cuma günü
YKB’nin aylık vadede %20 faiz oranının üzerinden sadece 7 tane mevduat kabul ettiği ve bu
mevduatın tümüne %20,05 oranını verdiği görülmektedir.
- Yine Belge 4’teki ifadeler ve pazardaki gelişmeler GARANTİ’nin aynı uzlaşma teklifi ile
AKBANK’a da gittiğini ve AKBANK’ın bu teklife olumlu yaklaşarak 04.07.2008 Cuma günü
aylık vadede %20’nin üzerinde faiz oranı ile sadece 6 adet mevduat kabul ettiğini
göstermektedir. Uzlaşmanın ilk gününde, sınırlı sayıda da olsa %20 faiz oranının üzerinde bir
faiz oranıyla mevduat kabul edilmiş olması uzlaşmanın tarafı olan YKB tarafından geçiş günü
olması sebebiyle iletişimde yaşanmış olabilecek aksamalara bağlanmıştır.
- 07.07.2008 Pazartesi gününden itibaren ise anılan üç banka aylık vadede %20’nin
üzerinde faiz oranı vermeyi neredeyse sona erdirmiştir. Nitekim 07.07.2008 tarihinden
incelenen dönemin sonuna kadar GARANTİ 4 adet, YKB 32 adet, AKBANK ise 8 adet 31 gün
ve altı vadede mevduatı %20’nin üzerinde bir faiz oranı ile kabul etmiştir.
(149) Belge 2’ye ilişkin değerlendirmelerde ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, bankaların zaman
zaman üzerinde anlaşılan oranı aşarak daha yüksek faiz oranıyla mevduat kabul etmeleri
bankaların nakit girişi ihtiyacından kaynaklanabilmekte, ancak bu durum bankalar arasındaki
mutabakatın bozulduğu anlamına gelmemektedir. Yine benzer şekilde özel müşterilerin geri
çevrilememesi nedeniyle de bankalarca, sınırlı sayıdaki işlemler için, mutabakata varılan üst
limitin üzerinde faiz oranları uygulanabilmektedir. Bu çerçevede 07.07.2008 tarihinden sonra
istisnai olarak %20’nin üzerinde faiz oranları uygulanmış olması bankalar arasındaki
mutabakatın bozulduğunu göstermemektedir.
(150) Belge 3’e ve Belge 4’e ilişkin olarak yukarıda yapılan açıklamalar ve YKB’nin, AKBANK’ın ve
GARANTİ’nin piyasadaki davranışlarına ilişkin tespitler bir arada değerlendirildiğinde, adı
geçen üç bankanın 04.07.2008 tarihinden itibaren, YTL cinsinden mevduat için 31 gün ve
altında vadelerde uygulayacakları faiz oranının üst limiti konusunda uzlaşmaya vardıkları
sonucuna ulaşılmıştır.
(151) Belge 3 ve Belge 4 ile ilgili olarak değerlendirilmesi gereken diğer bir konu da İŞ
BANKASI’nın ve VAKIFBANK, ZİRAAT ile HALKBANK’tan oluşan kamu sermayeli bankaların
söz konusu uzlaşmaya dahil olup olmadığı hususudur. Belge 3’ten İŞ BANKASI GM’si
(…..)’nin de 01.07.2008 tarihinde gerçekleştirilen kahvaltıya davet edildiği ancak izinde
olması nedeniyle katılamadığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, YKB GM’si (…..)’ın AKBANK
ve GARANTİ GM’lerine hitaben yazdığı, (…..)’ye ise bilgi olarak gönderdiği ve kahvaltı
randevusunu kesinleştiren e-postada yer alan “(…..) izinde olacağı için kalbi bizlerle beraber
olacak.” ifadesinden, (…..)’nin toplantının gerçekleştirilmesine yönelik bir çekincesinin
bulunmadığı ve toplantının içeriğinden haberdar edileceği sonucunu çıkarmak mümkündür.
Ayrıca, Belge 4’te yer alan ve YKB Hazine Yönetim Başkanı (…..) tarafından gönderilen e-
postada yer alan “Kamu bankaları ve iş bankası da dahilmiş.” ifadesinden, genel müdürler
seviyesinde yapılan anlaşmanın tarafları konusunda bilgi sahibi olan bir kişiden bilgi alınıp,
bu bilginin diğer YKB yöneticisine aktarıldığı anlaşılmakta, dolayısıyla söz konusu ifade Belge
3 ile birlikte değerlendirilerek İŞ BANKASI ile VAKIFBANK, ZİRAAT ve HALKBANK’ın da
Belge 4’te bahsedilen centilmenlik anlaşmasının tarafı olduğu yönünde güçlü bir delil
oluşturmaktadır. Nitekim piyasanın işleyişi de bu bankaların dahil edildiği bir uzlaşmayı
rasyonel kılmaktadır. Şöyle ki, AKBANK, YKB, GARANTİ, İŞ BANKASI ve kamu sermayeli
bankalar 2008 yılında BDDK tarafından aktif büyüklüğünün sektör toplamı içindeki payına
13-13/198-100
37 / 169

göre büyük ölçekli bankalar olarak sınıflandırılan bankaların tamamını oluşturmaktadır26.
Dolayısıyla benzer ölçekli rakiplerden bir kısmının uygulanacak faiz oranının üst limitine dair
bir uzlaşma içerisinde olması, diğerlerinin bu uzlaşmaya taraf olmaması durumunda uzlaşan
taraflar için mevduat çıkışı riski doğuracak ve likidite yeterliliğini sağlama zorunluluğu
nedeniyle söz konusu uzlaşmayı uygulanabilir olmaktan çıkaracaktır. Nitekim Belge 2’de
varlığı ifade edilen ve belgeye ilişkin değerlendirmede de uygulandığı ortaya konulan
centilmenlik anlaşmasının taraflarının da aynı piyasa yapıcı büyük bankalar olması bu
hususu teyit eder niteliktedir. Bu durum ayrıca, Belge 4’te şu ifadelerle açıkça dile getirilmiştir:
“(…) Diğer yandan …’in (…..)TL düzeyindeki dönüşü ile, özellikle kamu bankalarından oran
alan müşterimiz …’ın (…..) TL tutarındaki dönüşü bizim açımızdan kritik olacaktır. Bu işlemleri
hafta başında gerekirse çıkarabiliyor olmakla beraber, haftasonunda çıkan mevduatların
yerine Likidite Yeterlilik Rasyosu nedeniyle yeni işlem almak durumunda kalabileceğimiz
ihtimali söz konusudur. Bu nedenle haftanın ilk 3 işgünü içinde Akbank ile Garanti
Bankası’nın bu anlaşmaya uymasını beklemekle beraber, İş Bankası ile kamu bankalarının
bu anlaşma dahilinde olup olmadığına göre, bu mevduatları diğer bankalara ödeme
ihtimalimizin olduğunu düşünüyorum. Faizlerin düşürülmesi hepimiz açısından son derece
önemli bir konu olmakla beraber, likidite rasyosu nedeniyle de kaybedilen mevduatların en az
yarısının son iki günde telafi edilmesi gerekeceği kanısındayım.(…)”
(152) Bu çerçevede, Belge 4’te bahsedilen uzlaşmaya dahil oldukları ifade edilen İŞ BANKASI ile
kamu sermayeli bankaların uzlaşma çerçevesinde hareket edip etmediğinin anlaşılması için,
söz konusu bankaların, 16.06.2008 ile 29.08.2008 tarihleri arasında YTL cinsinden tasarruf
mevduatı ve ticari kuruluşlar mevduatı için 31 gün ve altındaki vadelerde tüm tutarlarda
müşteri bazında uygulanan faiz oranları incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda
oluşturulan ve 16.06.2008 ile 29.08.2008 tarihleri arasındaki her bir gün için %20’nin üzerinde
bir faiz oranı uygulanan mevduat sayısını gösterir grafiğe aşağıda yer verilmektedir.
Grafik 5: %20’nin Üzerinde Faiz Oranı Uygulanan Mevduat Sayısı (16.06-29.08.2008)

Kaynak: İlgili bankalardan alınan bilgiler çerçevesinde hesaplanmıştır.
(153) Yukarıdaki grafikten yola çıkarak anılan bankaların uzlaşma öncesi ve sonrası davranışları
teker teker incelendiğinde,
- İŞ BANKASI’nın incelenen dönem boyunca aylık vadede %20’nin üzerinde faiz
oranıyla mevduat kabul etmemiş olduğu27,
- VAKIFBANK’ın 16.06.2008 ile 03.07.2008 tarihleri arasındaki 14 işgünlük dönemde
%20’nin üzerinde faiz oranıyla toplam 88 adet mevduat kabul etmiş olduğu, uzlaşma günü
olan 04.07.2008 tarihinde 3 adet, bu tarihten incelenen dönemin sonuna kadar (40 işgünü)

26 BDDK(2008), Bankacılıkta Yapısal Gelişmeler, Sayı 3, s. 3.

27 İŞ BANKASI, incelenen dönem boyunca YTL cinsinden 31 gün ve altındaki vadede mevduata maksimum %18 faiz
vermiştir.
13-13/198-100
38 / 169

ise 16 adedi 29.08.2008 tarihinde olmak üzere yalnızca 28 adet mevduata %20’nin üzerinde
faiz oranı verdiği,
- HALKBANK’ın 16.06.2008 ile 03.07.2008 tarihleri arasındaki 14 işgünlük dönemde
%20’nin üzerinde faiz oranıyla toplam 396 adet mevduat kabul etmiş olduğu, uzlaşma günü
olan 04.07.2008 tarihinde 1 adet, bu tarihten incelenen dönemin sonuna kadar (40 işgünü)
ise 57 adedi 18.07.2008 tarihinde olmak üzere 119 adet mevduata %20’nin üzerinde faiz
oranı verdiği,
- ZİRAAT’in 16.06.2008 ile 03.07.2008 tarihleri arasındaki 14 işgünlük dönemde
%20’nin üzerinde faiz oranıyla toplam 158 adet mevduat kabul etmiş olduğu, uzlaşma günü
olan 04.07.2008 tarihinde aylık vadede %20’nin üzerinde faiz oranı vermediği, bu tarihten
incelenen dönemin sonuna kadar (40 işgünü) ise 106 adet mevduata %20’nin üzerinde faiz
oranı verdiği
görülmüştür.
(154) Bu bilgiler çerçevesinde, kamu sermayeli bankaların da yukarıda ortaya konan uzlaşmadan
haberdar olduğu ve bu doğrultuda uzlaşmanın sağlandığı tarih olan 04.07.2008 Cuma
gününden itibaren 31 gün ve altındaki vadeler için %20’nin üzerinde faiz uyguladıkları
mevduat sayısını azaltma eğiliminde oldukları teyit edilmektedir. Bununla birlikte, 04.07.2008
tarihi itibarıyla kamu sermayeli bankaların aylık vadede %20’nin üzerinde faiz oranı
uygulamaya son verdiklerini ifade etmek güçtür. Bunun nedeninin yukarıda açıklandığı üzere
asgari likidite yeterliliğinin sağlanmasına ilişkin zorunluluk olması kuvvetle muhtemeldir.
Kamu sermayeli bankaların uzlaşmaya tam olarak uymaya başladığı tarihin ise 31.07.2008
Perşembe günü olduğunu söylemek mümkündür. Şöyle ki, anılan üç banka bu tarihten
itibaren 14.08.2008 Perşembe günü dahil olmak üzere 12 işgünü boyunca 31 gün ve altı
vadelerde %20 faiz oranının üzerinden mevduat kabul etmemiştir. Bu tarihten incelenen
dönemin sonuna kadar ise VAKIFBANK yalnızca 29.08.2008 tarihinde olmak üzere 3 adet,
HALKBANK 20.08.2008, 22.08.2008, 25.08.2005 ve 29.08.2008 tarihlerinde olmak üzere
toplam 9 adet, ZİRAAT ise 15.08.2008, 18.08.2008, 20.08.2008, 25.08.2008 ve 26.08.2008
tarihlerinde olmak üzere toplam 22 adet mevduata (31 gün ve altındaki vadelerde) %20’nin
üzerinde faiz oranı uygulamıştır. Bu bilgiler çerçevesinde kamu sermayeli bankaların da
YKB’nin, AKBANK’ın ve GARANTİ’nin 04.07.2008 tarihinden itibaren, YTL cinsinden
mevduat için 31 gün ve altında vadelerde uygulayacakları faiz oranının üst limiti konusunda
vardıkları uzlaşmayı uyguladıkları sonucuna ulaşılmıştır.
(155) Belirtilen durum, adı geçen 6 bankanın 16.06.2008 ile 29.08.2008 tarihleri arasında YTL
cinsinden tasarruf mevduatı ve ticari kuruluşlar mevduatı için 31 gün ve altındaki vadelerde
tüm tutarlarda müşteri bazında uygulanan faiz oranlarını bir arada gösteren aşağıdaki grafik
incelendiğinde net bir biçimde görülmektedir:
Grafik 6: %20’nin Üzerinde Faiz Oranı Uygulanan Mevduat Sayısı (16.06-29.08.2008)
Kaynak: İlgili bankalardan alınan bilgiler çerçevesinde hesaplanmıştır.
13-13/198-100
39 / 169

(156) İncelenen dönem boyunca 31 gün ve altındaki vadelerde YTL cinsinden mevduat için
uyguladığı faiz oranı %20’yi hiç aşmamış olan İŞ BANKASI bakımından ise, her ne kadar söz
konusu uzlaşma İŞ BANKASI’nın mevduat faizlerine ilişkin davranışlarını fiilen değiştirmesine
yol açmamış olsa da, 01.07.2008 tarihinde gerçekleştirilen ve faizlerin düşürülmesi
hususunun da konuşulduğu kahvaltıya İŞ BANKASI Genel Müdürünün de davet edilmiş
olduğu ve kendisinin izinli olması nedeniyle toplantıya katılamamakla beraber “kalbinin
kendileriyle birlikte olacağı” mesajının toplantının diğer katılımcılarına iletilmiş olduğu dikkate
alınarak, İŞ BANKASI’nın da mevduat faizlerindeki rekabet baskısını ortadan kaldıran bu
uzlaşmaya katıldığı anlaşılmıştır.
J.2.4. Belge 5
(157) GARANTİ’de yapılan yerinde incelemede alınan, 21.10.2008 tarihinde GMY (…..) tarafından
(…..)’e gönderilen “Akbank (Çok Gizli)” konulu e-postaya 5 numaralı belge olarak yer
verilmiştir. Anılan belgede (…..), AKBANK GMY’si (…..)’nin, proje finansmanı ve işletme
kredilerinde kanunen artıramamakla birlikte, ihracat kredilerinde birlikte bir artış yapmayı teklif
ettiğini ve bu kapsamda faiz oranını Libor+500 seviyesine çekmeyi önerdiğini belirttikten
sonra, biraz vakit istediğini ve Cuma günü konuşmak üzere sözleştiklerini ifade etmiş, son
olarak konunun değerlendirilmesini istemiştir. (…..) tarafından (…..)’e 31.10.2008 tarihinde
gönderilen aynı konulu e-postada ise, “Bizde fiyat indirimine değecek sayıda ve düşüklükte
kredi yok diye söyledim.” ifadelerine yer verilmiştir.
(158) İç yazışma niteliğindeki bahse konu e-postada AKBANK’ın ve GARANTİ’nin GMY’leri
arasında geçen görüşmeler aktarılmaktadır. Belgedeki ifadelerden hareketle, AKBANK’ın
ihracat kredilerinde bir artış yapmak için GARANTİ ile ortak hareket etmek istediği ve bu
kapsamda faiz oranını Libor+500 seviyesine çekmeyi önerdiği anlaşılmaktadır. Belgeden
AKBANK’ın söz konusu teklifinin GARANTİ tarafından değerlendirildiği ve GARANTİ’nin
ihracat kredilerinde birlikte hareket edilerek yapılacak bir artıştan elde edilebilecek faydanın
az olması gerekçesi ile öneriyi kabul etmediği görülmektedir. Dolayısıyla AKBANK tarafından
getirilen önerinin uygulamaya geçtiğine dair bir ifade bulunmamaktadır. Bunun yanı sıra
belgede yer alan “proje finansmanı ve işletme kredilerinde kanunen artıramıyoruz”
ifadesinden de (…..)’nin bahsi geçen kredilerde de birlikte artış yapma niyetinin olduğu ancak
ilgili mevzuat nedeniyle bunun mümkün olmadığı görülmektedir.
(159) Söz konusu belgede yer alan uzlaşma görüşmeleri nihai aşamaya ulaşmamış ise de, banka
GMY’leri arasında birlikte fiyat tespit etme talebine ilişkin bir görüşmenin bulunması ve
rekabeti sınırlayıcı nitelikte olan bilgilerin paylaşılarak ortak harekete geçilmesine yönelik
eylemlerde bulunulması dahi rekabet ihlali olarak değerlendirilebilecek uygulamalardır. Zira
GARANTİ GMY’si AKBANK’tan gelen öneriyi 4054 sayılı Kanun’a veya diğer ilgili mevzuata
ya da banka teamüllerine aykırı olduğu için değil, olası uzlaşma konusu kredilerin hacminin
düşük olmaması sebebiyle geri çevirmektedir. Diğer bir ifade ile belgede yer alan
beyanlardan, kredi hacminin düşük olması durumunda işbirliğine yönelik olumlu cevap
verilmesi olasılığı ortaya çıkmaktadır. Nitekim bankalarda yapılan yerinde incelemelerde elde
edilen diğer belgelerden de anlaşılabileceği üzere, bankalar kendileri açısından makul
gördükleri alanlarda rakiplerle rekabeti sınırlayıcı nitelikte uzlaşma içine girebilmektedir. Bu
bağlamda e-postada yer alan ifadeler adı geçen rakip bankaların rekabeti sınırlayıcı bir
koordinasyon içinde olduğunu ortaya koymaktadır.
(160) Üzerinde durulması gereken başka bir husus ise, AKBANK ve GARANTİ tarafından ifade
edildiği üzere, ihracat kredisi faiz oranlarının bankalarca ilan edilmediğidir. Dolayısıyla ihracat
kredisi faiz oranları müşteriler açısından şeffaf bir bilgi niteliği taşımadığından kredi
kullanıcılarının bilgiye ulaşım imkanı sınırlı kalmakta ve bu durumda bankaların müşterileri
aleyhine ortak hareket etmeleri kolaylaşmaktadır.
(161) E-postada dikkat çeken hususlardan biri de bankaların bireysel olarak kredi faizlerinde bir
artırım veya azaltım yapmak istememeleridir. Bunun yerine yakın rakip konumundaki iki
bankanın GMY’si iletişime geçme ihtiyacı hissetmekte, kredilerde bir artış yapmak üzere
görüşmektedir. Bu durumun muhtemel sebebi, raporda yer verilen diğer belgeler de göz
önünde bulundurularak, söz konusu bankaların aralarında süregelen uzlaşmanın dışına
13-13/198-100
40 / 169

çıkmama isteği olarak değerlendirilmiştir. Böylece, bireysel olarak gerçekleştirildiğinde
uzlaşmadan cayan taraf olarak görünecek banka, uzlaşmanın diğer tarafı ile birlikte hareket
ederek işbirliğini devam ettirmek istemektedir.
J.2.5. Belge 6
(162) GARANTİ’de yapılan yerinde incelemede alınan, GMY (…..) tarafından 23.10.2008 tarihinde
GM (…..)’e gönderilen ve GMY (…..)’na bilgi verilen “konut kredisi faizleri” konulu iç yazışma
niteliğindeki e-postaya 6 numaralı belge olarak yer verilmiştir. Söz konusu belgeden,
GARANTİ’nin konut kredisi aylık faiz oranlarında 5 baz puanlık (%0,05) bir artış yapmak
istediği, bu artışın yapılması durumunda aylık vadede %1,84 oranına gelineceği, indirimli
kredi faiz oranında da aylık %1,82 seviyesine çıkılacağı, bu konuda “rekabet” ile de
anlaşıldığı ve onların da benzer artışlar yapacağı anlaşılmaktadır. Yine aynı belge içerisinde
5 baz puanlık bir artışın taşıt ve ihtiyaç kredilerinde de yapılacağı ifade edilmektedir.
(163) Bu ifadelerden, “rekabet” şeklinde gruplandırılan bankaların ve GARANTİ’nin konut, taşıt ve
ihtiyaç kredilerinde birlikte bir artış yapmak yönünde uzlaşmaya vardıkları anlaşılmaktadır.
Ancak e-postada hangi bankaların bu uzlaşmanın içerisinde olduğu net bir şekilde
belirtilmemektedir. Bu kapsamda öncelikle mesaj içeriğinde yer alan “rekabet” ifadesi ile
kastedilen bankaların hangileri olduğuna değinmekte fayda bulunmaktadır. Bankalarda
yapılan yerinde incelemelerde elde edilen belgelerin bir kısmında “rekabet” kelimesinin rakip
bankaları ifade etmek üzere kullanıldığı görülmektedir. Her banka için kendine en yakın rakip
konumundaki ve benzer büyüklükteki bankaların bu tanım içerisinde yer alabileceği tahmin
edilmekle birlikte, belgede sözü edilen rekabeti kısıtlayıcı uzlaşmanın taraflarının
belirlenebilmesi için hangi bankaların bu tanıma girdiği önem taşımaktadır.
(164) Bu doğrultuda, yerinde incelemelerde GARANTİ’de elde edilen başka bir belgede bulunan
bazı ifadeler “rekabet” ile kastedilen bankaların hangileri olabileceğine işaret etmektedir.
Bahse konu belgede yer alan ifadelerde, “rekabet” kelimesinden sonra gelmek üzere “İŞ
BANKASI’nın, AKBANK’ın, YKB’nin ve FİNANSBANK”ın isimlerinin sayıldığı görülmektedir.
Dolayısıyla 6 numaralı belgede geçen “‘rekabet’ ile de anlaştık hepsi geliyor” ifadesinde
belirtilen uzlaşmanın taraflarının adları sayılan bu bankalardan ve GARANTİ’den oluştuğu
anlaşılmıştır.
(165) Diğer taraftan e-postanın 23.10.2008 tarihli olması sebebiyle uzlaşmanın bu tarihte ve
sonraki birkaç gün içinde ilan edilen faiz oranlarını kapsadığı görülmektedir. Bu doğrultuda
23.10.2008 Perşembe ve 24.10.2008 Cuma günlerinde ilan edilen faiz oranlarında yapılan
artışların, uzlaşmanın tespiti bakımından anlamlı olduğu değerlendirilmiş ve aşağıda kredi
türü bazında teşebbüslerin ilgili döneme ilişkin ilan edilen faiz oranları incelenmiştir.
Konut Kredileri
(166) E-postada belirtilen konunun uygulamaya ne şekilde yansıdığını tespit etmek amacıyla,
“rekabet” tanımı çerçevesinde değerlendirilen bankalardan konut, taşıt ve ihtiyaç kredilerine
ilişkin bilgi istenmiştir. Gönderilen bilgiler çerçevesinde hazırlanan tablolara ve bu tablolara
ilişkin değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir. Tabloda e-postanın tarihi baz alınarak, bu
tarihten önceki ve sonraki faiz ilanları yer almaktadır.
Tablo 13: “Rekabet” Tanımı İçindeki Bankaların İlan Edilen Konut Kredisi Faiz Oranları
G
A
R
A
N
Tİ

İlan Tarihi Yürürlük Tarihi Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı Vade
20.10.2008 21.10.2008 1,69% 1,74% Tüm vadeler
24.10.2008 27.10.2008 1,74% 1,86% Tüm vadeler
A
K
B
A
N
K
İlan Tarihi Yürürlük Tarihi Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı Vade
21.10.2008 22.10.2008 1,84% 1,99% 0-12 Ay 1,69% 1,74% Diğer vadeler
23.10.2008 24.10.2008 1,99% 2,09% 0-12 Ay 1,74% 1,89% Diğer vadeler
İŞ
B
A
N
K
A
S
I İlan Tarihi Yürürlük Tarihi Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı Vade
10.10.2008 13.10.2008 1,59% 1,69% 1-120 Ay
23.10.2008 24.10.2008 1,69% 1,84% 1-120 Ay
07.11.2008 10.11.2008 1,84% 2,09% 1-12 Ay 1,84% 1,89% 13-60 Ay
13-13/198-100
41 / 169

Y
K
B
İlan Tarihi Yürürlük Tarihi Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı Vade
13.10.2008 13.10.2008 1,59% 1,69% 0-240 Ay
24.10.2008 24.10.2008 1,69% 1,84% 0-240 Ay
04.11.2008 04.11.2008 1,84% 1,86% 0-120 Ay
F
İN
A
N
S
B
A
N
K

İlan Tarihi Yürürlük Tarihi Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı Vade
14.10.2008 14.10.2008
1,65% 1,74% 1-36 Ay
1,69% 1,74% 37-60 Ay
1,73% 1,77% 61-120 Ay
1,79% 1,84% 121-180 Ay
24.10.2008 24.10.2008
1,74% 1,89% 1-60 Ay
1,77% 1,92% 61-120 Ay
1,84% 1,92% 121-180 Ay
28.10.2008 28.10.2008
1,89% 1,94% 1-60 Ay
1,92% 1,97% 61-120 Ay
1,92% 1,97% 121-180 Ay
Kaynak: İlgili bankalardan alınan bilgiler
(167) Adı geçen bankaların ilan edilen konut kredisi faiz oranları incelendiğinde tamamının 23-
24.10.2008 tarihlerinde ilan edilen konut kredisi faiz oranlarında artış yaptığı görülmektedir.
Bu çerçevede, GARANTİ 12 baz puan (%0,12), AKBANK 10-15 baz puan (%0,10-0,15), İŞ
BANKASI 15 baz puan (%0,15), YKB 15 baz puan (%0,15) ve FİNANSBANK da 8-15
(%0,08-0,15) baz puan aralığında artış gerçekleştirmiştir.
İhtiyaç Kredileri
(168) Aşağıdaki tabloda ise, bankalardan istenen bilgiler çerçevesinde hazırlanan, ilan edilen
ihtiyaç kredisi faiz oranlarına yer verilmiştir. Tabloda e-postanın tarihi baz alınarak, bu
tarihten önceki ve sonraki faiz ilanlarına yer verilmiştir.
Tablo 14: “Rekabet” Tanımı İçindeki Bankaların İlan Edilen İhtiyaç Kredisi Faiz Oranları
G
A
R
A
N
T
İ İlan tarihi Yürürlük tarihi Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı Vade
20.10.2008 21.10.2008 1,99% 2,04% 3 - 60 Ay
26.10.2008 27.10.2008 2,04% 2,19% 3 - 60 Ay
A
K
B
A
N
K

İlan tarihi Yürürlük tarihi Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı Vade
21.10.2008 22.10.2008 1,94% 2,09% 12-60 Ay
23.10.2008 24.10.2008
2,09% 2,19% 12 Ay
2,09% 2,09% 24 Ay
04.11.2008 05.11.2008
2,19% 2,19% 12 Ay
2,09% 2,19% 24 Ay
İŞ
B
A
N
K
A
S
I İlan tarihi Yürürlük tarihi Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı Vade
10.10.2008 13.10.2008 1,94% 1,99% 1-36 Ay
23.10.2008 24.10.2008 1,99% 2,09% 1-36 Ay
07.11.2008 10.11.2008 2,09% 2,19% 1-36 Ay
Y
K
B

İlan tarihi Yürürlük tarihi Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı Vade
17.10.2008 20.10.2008 1,94% 1,99% Tüm Vadeler
23.10.2008 24.10.2008 1,99% 2,04% Tüm Vadeler
28.10.2008 30.10.2008 2,04% 2,19% Tüm Vadeler
F
İN
A
N
S
B
A
N
K

İlan tarihi Yürürlük tarihi Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı Vade
07.10.2008 07.10.2008 1,89% 1,99% 1-60 Ay
24.10.2008 24.10.2008 1,99% 2,09% 1-60 Ay
28.10.2008 28.10.2008 2,09% 2,19% 1-60 Ay
Kaynak: İlgili bankalardan alınan bilgiler
13-13/198-100
42 / 169

(169) Rekabet tanımı içerisinde yer alan bankaların ilan edilen ihtiyaç kredisi faiz oranları
incelendiğinde, GARANTİ dışındaki bankaların tamamının 23-24.10.2008 tarihlerinde ilan
edilen ihtiyaç kredisi faiz oranlarında artış yaptığı görülmektedir. AKBANK 10 baz puan
(%0,10), İŞ BANKASI 10 baz puan (%0,10), YKB 5 baz puan (%0,05) ve FİNANSBANK da
10 baz puan (%0,10) artış yapmıştır. GARANTİ ise 26.10.2008 tarihinde faiz oranını 15 baz
puan (%0,15) arttırmıştır.
Taşıt Kredileri
(170) Aşağıda, bankalardan istenen bilgiler çerçevesinde hazırlanan ve 01.10.2008 ile 14.11.2008
tarihleri arasında ilan edilen taşıt kredisi faiz oranlarına yer verilmektedir. Taşıt kredilerinde
kaskonun kredi kullandıran banka tarafından yapılması durumunda genellikle belli bir oranda
faiz indirimi yapılmaktadır. Tabloda, kaskolu/kaskosuz ayrımı yapan bankaların taşıt kredisi
faiz oranları, bu ayrım gözetilerek yer verilmiştir.
Tablo 15: “Rekabet” Tanımı İçindeki Bankaların İlan Edilen Taşıt Kredisi Faiz Oranları
G
A
R
A
N
Tİ

İlan tarihi Yürürlük tarihi
Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı
Vade
Kaskolu Kaskosuz Kaskolu Kaskosuz
20.10.2008 21.10.2008 1,83% 1,89% 1,88% 1,94% 3 - 60 Ay
26.10.2008 27.10.2008 1,88% 1,94% 1,98% 2,04% 3 - 60 Ay
A
K
B
A
N
K

İlan tarihi Yürürlük tarihi
Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı
Vade
Kaskolu Kaskosuz Kaskolu Kaskosuz
21.10.2008 22.10.2008 1,79% 1,84%
2,09% 2,14% 17 Ay
1,89% 1,94% 24-60 Ay
23.10.2008 24.10.2008 2,09% 2,14% 2,14% 2,19% 17 Ay
1,89% 1,94% 1,99% 2,04% 24 Ay
04.11.2008 05.11.2008 2,14% 2,19% 2,14% 2,19% 17 Ay
1,99% 2,04% 2,06% 2,11% 24 Ay
İŞ
B
A
N
K
A
S
I İlan tarihi Yürürlük tarihi
Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı
Vade
Kaskolu Kaskosuz Kaskolu Kaskosuz
10.10.2008 13.10.2008 1,77% 1,82% 1,84% 1,84% 1-48 Ay
23.10.2008 24.10.2008 1,79% 1,84% 1,99% 2,04% 1-48 Ay
07.11.2008 10.11.2008
1,99% 2,04% 2,19% 2,24% 1-12 Ay
1,99% 2,04% 2,11% 2,16% 13-36 Ay
Y
K
B

İlan tarihi Yürürlük tarihi
Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı
Vade
Kaskolu Kaskosuz Kaskolu Kaskosuz
13.10.2008 13.10.2008 1,77% 1,83% 1,89% 1,89%
0-12 Ay
13-24 Ay
>24 Ay
24.10.2008 24.10.2008 1,83% 1,89% 2,03% 2,09%
0-12 Ay
13-24 Ay
>24 Ay
28.10.2008 30.10.2008 2,03%

-

2,06%

-

0-12 Ay
13-24 Ay
>24 Ay
Fİ
N
A
N
S
B
A
N
K

İlan tarihi Yürürlük tarihi
Eski Faiz Oranı Yeni Faiz Oranı
Vade
Kaskolu Kaskosuz Kaskolu Kaskosuz
14.10.2008 14.10.2008 1,89% 1,94% 1,94% 1,99% 1-60 Ay
24.10.2008 24.10.2008 1,94% 1,99% 2,04% 2,09% 1-60 Ay
28.10.2008 28.10.2008 2,04% 2,09% 2,16% 2,21% 1-60 Ay
Kaynak: İlgili bankalardan alınan bilgiler
(171) Rekabet tanımı içerisinde yer alan bankaların ilan edilen taşıt kredisi faiz oranları
incelendiğinde GARANTİ dışındaki bankaların tamamının 23-24.10.2008 tarihlerinde artış
yaptığı görülmektedir. Bu kapsamda AKBANK kaskosuz kredi oranlarında 5 baz puan
(%0,05), İŞ BANKASI ve YKB kaskosuz oranlarda 20 baz puan (%0,20) ve FİNANSBANK da
13-13/198-100
43 / 169

10 baz puan (%0,10) değişiklik yapmıştır. GARANTİ ise 26.10.2008 tarihinde faiz oranını 10
baz puan (%0,10) arttırmıştır.
(172) Yukarıda aktarılan tablolardan, “rekabet” tanımı içerisinde yer aldığı değerlendirilen
bankaların tamamının e-postanın gönderilme tarihine oldukça yakın dönemlerde konut,
ihtiyaç ve taşıt kredisi faizlerinde artış yaptıkları görülmektedir. Ayrıca, aşağıda yer verilen
Tablo 16’dan28 görülebileceği üzere, GARANTİ dışındaki dört bankanın konut kredisindeki
artış miktarları birbirine eşit olup 15 baz puan (%0,15) şeklinde gerçekleşmiştir. Yalnızca
FİNANSBANK’ın 120 ay üzeri vadelerdeki faiz oranı ile AKBANK’ın 12 ay altı vadelerdeki faiz
oranı farklı miktarlarda artış göstermiştir. Ancak konut kredilerinin niteliği ve ortalama
kullanım vadesinin uzunluğu dikkate alındığında bu vadeler ihmal edilebilir niteliktedir29.
İhtiyaç kredilerinde belirtilen artışın 10 baz puana (%0,10) yakın gerçekleştiği, taşıt
kredilerinde ise 5-20 baz puan (%0,05-0,20) aralığında değiştiği tespit edilmiştir. Bu
çerçevede, değişiklik öncesi birbirleri ile iletişim kuran ve konut, ihtiyaç ve taşıt kredisi faiz
oranlarında bir artış yapmak için uzlaşma içinde olan bankaların, belgede bahsi geçen 5 baz
puanlık artış ile aynı olmasa da, faiz oranlarında aynı tarihlerde artış yaptıkları anlaşılmıştır.

28 Taşıt kredileri ile ilgili olarak herhangi bir ayrıma yer verilmeyen faiz oranları ve artış miktarları, söz konusu bankanın vade
türlerine göre bir ayrım yapmadığını ya da her bir vade için aynı miktarda artırım yaptığını göstermektedir. Benzer şekilde
kaskolu/kaskosuz ayrımı yapılmayan artış miktarları da her iki tür faiz oranı için geçerlidir.
29 Konut Kredisi Piyasasına Bakış, Türkiye Konut Kredisi İstatistikleri (Kasım 2010 - Ekim 2011) raporuna göre konut
kredilerinde 6 ila 10 yıl vadeli konut kredileri, toplam konut kredilerinin yaklaşık %70’ini oluşturmaktadır. Bkz.
(Erişim tarihi: 31.07.2012).
13-13/198-100
44 / 169

Tablo 16: Bankaların Konut, İhtiyaç ve Taşıt Kredisi Artış Miktarları ve Tarihleri
Banka
KONUT KREDİSİ İHTİYAÇ KREDİSİ TAŞIT KREDİSİ
İlan Tarihi Artış Miktarı Vade İlan tarihi Artış Miktarı Vade İlan tarihi
Artış Miktarı
Vade
Kaskolu Kaskosuz
GARANTİ 24.10.2008 0,12% Tüm vadeler 26.10.2008 0,15% 3 - 60 Ay 26.10.2008 0,10% 0,10% 3 - 60 Ay
AKBANK 23.10.2008
0,10% 0-12 Ay
23.10.2008
0,10% 12 Ay
23.10.2008
0,05% 0,05% 17 Ay
0,15% Diğer vadeler 0,00% 24 Ay 0,10% 0,10% 24 Ay
İŞ BANKASI 23.10.2008 0,15% 1-120 Ay 23.10.2008 0,10% 1-36 Ay 23.10.2008 0,20% 0,20% 1-48 Ay
YKB 24.10.2008 0,15% 0-240 Ay 23.10.2008 0,05% Tüm Vadeler 24.10.2008 0,20% 0,20% Tüm Vadeler
FİNANSBANK 24.10.2008
0,15% 1-120 Ay
24.10.2008 0,10% 1-60 Ay 24.10.2008 0,10% 0,10% 1-60 Ay
0,08% 121-180 Ay
Kaynak: İlgili bankalar tarafından gönderilen bilgiler
(173) Bu çerçevede, Belge 6’da belirtildiği şekilde GARANTİ ile birlikte AKBANK, İŞ BANKASI,
FİNANSBANK ve YKB’nin konut, ihtiyaç ve taşıt kredisi faiz oranlarında artış yapmak üzere
uzlaştıkları ve bu artışı her üç kredi türünde de gerçekleştirdikleri kanaatine ulaşılmıştır.
Ayrıca, söz konusu bankaların pazardaki konumları dikkate alındığında belirtilen
koordinasyonun pazardaki etkisi somut bir şekilde görülecektir. TBB verilerine göre, 2008
yılında konut kredilerinde GARANTİ %14,18 pazar payıyla lider konumunda iken, AKBANK
%12,52 pazar payıyla üçüncü sırada30 yer almaktadır. AKBANK’ı %8,66 payla FİNANSBANK
izlemektedir. İŞ BANKASI ve YKB ise sırasıyla beşinci ve altıncı sıralarda yer almaktadır.
(174) Taşıt kredilerinde AKBANK %20,40 pazar payı ile pazar lideri iken, İŞ BANKASI ikinci sırada,
GARANTİ üçüncü sırada, YKB ise dördüncü sırada yer almaktadır. Son olarak FİNANSBANK
ise altıncı sırada31 yer almaktadır.
(175) Bankaların 2008 yılındaki ihtiyaç kredisi pazar payları incelendiğinde, İŞ BANKASI sektör
lideri olan ZİRAAT’i, %15 pazar payıyla takip etmektedir. AKBANK %11,05 payla dördüncü
sırada32 yer almaktadır. GARANTİ altıncı, FİNANSBANK onuncu ve son olarak YKB ise on
dördüncü sırada bulunmaktadır.
(176) Yukarıda yer verilen pazar paylarından, incelemeye konu 5 bankanın konut ve taşıt
kredilerinde toplamda oldukça önemli bir paya sahip olduğu görülmektedir. Nitekim, belirtilen
bankaların toplam pazar payları konut kredisinde %55, taşıt kredisinde %74 ve ihtiyaç
kredilerinde ise %39’dur. Dolayısıyla, adı geçen bankalar tarafından gerçekleştirilen
eylemlerin, her üç kredi türü bakımından da, pazarda hissedilir bir etki doğurabileceği
kanaatine ulaşılmıştır.
(177) Son olarak göz önünde bulundurulması gereken husus ise bankalar arasında bir uzlaşma
sonucu gerçekleştiği anlaşılan kredi faiz oranlarındaki artışın etkisinin yalnızca ilgili artırım
dönemi ile sınırlı kalmayacağıdır. Zira bankalar bir sonraki faiz artışlarını bir önceki faiz oranı
üzerinden yapmakta ve dolayısıyla uzlaşma sonucu gerçekleşen artışın etkisi, sonraki
dönemlerde bir uzlaşma olmasa yahut tespit edilemese de, devam etmektedir.
(178) Aşağıda, söz konusu dönemde bankaların müşterilerine uyguladıkları faiz oranlarına ilişkin
grafiklere yer verilmiştir33.
Grafik 7: Bankaların Uyguladıkları Konut Kredisi Faiz Oranları

Kaynak: İlgili bankalardan alınan veriler çerçevesinde hesaplanmıştır.
(179) Grafikte, 5 bankanın, müşterilerine uyguladıkları konut kredisi faiz oranları ve bu faiz
oranlarının uygulandığı kredi sayısı sunulmaktadır. Bu dönemde AKBANK, müşterilerine
kullandırdığı konut kredilerinin yaklaşık %59’unu, GARANTİ %15’ini, İŞ BANKASI %38’ini,
YKB %29’unu ve FİNANSBANK ise %27’sini ilan ettiği faiz oranı ve üzerinden kullandırmıştır.

30 İkinci sırada, Belge 6’da adı geçmeyen ZİRAAT bulunmaktadır.
31 Beşinci sırada Belge 6’da adı geçmeyen ING bulunmaktadır.
32 Üçüncü sırada Belge 6’da adı geçmeyen VAKIFBANK bulunmaktadır.
33 Grafik 7-8-9, bankaların 24.10.2008-14.11.2008 döneminde uyguladıkları faiz oranları baz alınarak hazırlanmıştır.
13-13/198-100
46/169

Grafik 8: Bankaların Uyguladıkları İhtiyaç Kredisi Faiz Oranları

Kaynak: İlgili bankalardan alınan veriler çerçevesinde hesaplanmıştır.
(180) Yukarıdaki grafikte, 5 bankanın müşterilerine uyguladıkları ihtiyaç kredisi faiz oranları ve bu
faiz oranlarının uygulandığı kredi sayısı yer almaktadır. Bu döneme ilişkin ihtiyaç kredilerinin
AKBANK yaklaşık %65’ini, GARANTİ %22’sini, İŞ BANKASI %28’ini, YKB %84’ünü,
FİNANSBANK ise %15’ini ilan ettiği faiz oranı ve üzerinden kullandırmıştır.
Grafik 9: Bankaların Uyguladıkları Taşıt Kredisi Faiz Oranları

Kaynak: İlgili bankalardan alınan veriler çerçevesinde raportörlerin hesaplamaları
(181) Grafikte, 5 bankanın müşterilerine uyguladıkları taşıt kredisi faiz oranları ve bu faiz
oranlarının uygulandığı kredi sayısı yer almaktadır. Bu dönemde AKBANK müşterilerine
kullandırdığı taşıt kredilerinin yaklaşık %19’unu, GARANTİ %22’sini, İŞ BANKASI %14’ünü,
YKB %27’sini ve FİNANSBANK ise %45’ini ilan ettiği faiz oranından ve üzerinden
kullandırmıştır.
(182) Bu çerçevede adı geçen bankaların uyguladıkları faiz oranları incelendiğinde, AKBANK ve
YKB’nin ilan ettiği faiz oranları üzerinden daha çok kredi kullandırdığı, FİNANSBANK ve İŞ
BANKASI’nın nispeten daha düşük bir oran ile bu iki bankayı takip ettiği ve GARANTİ’nin ise
5 banka arasında en düşük orana sahip olduğu anlaşılmaktadır.
(183) Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, her bir banka bazında önemli sayılabilecek bir
müşteri grubu için, konut, ihtiyaç ve taşıt kredilerine ilişkin ilan edilen faiz oranlarının
uygulamaya yansıdığı ve dolayısıyla ilan edilen faiz oranlarındaki uzlaşmanın rekabeti
sınırlayıcı olduğu ve etkilerinin pazarda görüldüğü anlaşılmıştır.

13-13/198-100
47/169

J.2.6. Belge 7
(184) Belge 7, YKB’de yapılan incelemede elde edilmiş olup, 28.11.2008 tarihinde Şubeler Satış
Bölümü çalışanı (…..) tarafından bankanın Hazine Birimi çalışanlarına gönderilmiş olan bir e-
postayı içermektedir. Söz konusu e-postada AKBANK’ın, yüksek tutarlı mevduata verdiği faiz
oranları hakkında bilgi sunulmakta ve AKBANK’ın geleceğe yönelik fiyatlama politikasına
ilişkin bilgilere yer verilmektedir. Şöyle ki, AKBANK’ın Özel Bankacılık Müdürlüğü
yöneticisinden alındığı anlaşılan bilgiler çerçevesinde e-postada şu ifadeler bulunmaktadır:
“Genelde diğer bankaların yüksek verdiği dönemde, piyasaya göre düşük kaldıklarını iletti.
Ama önümüzdeki dönemde tam tersi durumun oluşacağını, piyasanın üzerinde oran
vereceklerini söyledi.”
(185) Bankanın fiyatlama stratejisi hakkında geleceğe yönelik bu tür bilgilerin rakipler tarafından
biliniyor olması, yukarıda izah edildiği üzere, teşebbüsler bakımından rakiplerin gelecekteki
davranışlarına ilişkin belirsizliği azaltmakta ve teşebbüsler arasında koordinasyona zemin
hazırlamaktadır. Bu çerçevede bankaların fiyatlama kararlarına etki edecek belirtilen
nitelikteki bilgilerin paylaşımı rekabeti sınırlayıcı olarak değerlendirilmiştir.
J.2.7. Belge 8
(186) YKB’den alınan, 02.06.2009 tarihinde YKB’nin Perakende Bankacılık Satış ve Kredi Destek
Grubu Başkanı (…..) tarafından YKB’nin bazı çalışanlarına hitaben yazılan ve YKB’nin
Perakende Bankacılık Satış Yönetimi GMY’sine bilgi olarak gönderilen “Rakip Bilgisi*ek”
konulu e-postayı içeren Belge 8 incelendiğinde,
- YKB’nin GARANTİ’den, GARANTİ’nin çapraz satış34 uygulamalarına ilişkin olarak bilgi aldığı,
- Bu bilgilerin, GARANTİ’nin çapraz satışa ilişkin etkinlik değerlendirmesi yaparken kullandığı
ürün gruplarını ve bu ürün gruplarının kapsamını ve etkinlik değerlendirmesinde esas alınan
aktif olma kriterlerini, GARANTİ’nin söz konusu dönemde sahip olduğu etkinlik oranı
ortalamasını ve gelecekte ulaşmayı hedeflediği etkinlik oranı ortalamasını içerdiği
anlaşılmaktadır. Ayrıca, belgeye konu olan e-postanın konu kısmında yer alan “ek” ifadesi ve
belgedeki “Çapraz satışla ilgili Garanti’den aldığımız diğer bilgiler,” ve “…bu ürünlerin
etkinlik dedikleri aktif olma kriterlerini almaya çalışıyoruz, aldıklarımızdan bazıları…”
ifadeleri, söz konusu bilgi paylaşımının bir kereye mahsus olmadığını ve devamlılık arz
ettiğini göstermektedir.
(187) Çapraz satış, bankaların en önemli pazarlama uygulamalarından biridir. Zira bankalar,
tüketicilerin bankanın sunmuş olduğu daha fazla sayıda üründen etkin şekilde yararlanmasını
sağlamak ve bu suretle müşteri bağlılığını artırarak rekabette öne geçmek amacını
gütmektedir. Bu nedenle bankaların çapraz satış politikasına ilişkin bilgiler, bankaların satış
stratejilerine ilişkin bilgiler arasında olup rekabete duyarlı bilgi olarak kabul edilebilecektir.
Dolayısıyla, belirtilen bilgilerin ve bu konudaki hedeflerin rakip bankalar arasında
paylaşılması rekabeti sınırlayıcı nitelik taşımaktadır.
J.2.8. Belge 9
(188) FİNANSBANK’ta yapılan yerinde incelemede alınan, 22.10.2009 tarihinde (…..),(…..) ve
(…..) ile (…..) arasında geçen “Ing bank refinansman smsleri” konulu Belge 9’da, bankaların
konut kredilerinin refinansmanına ilişkin olarak müşterilere mesaj gönderilmemesi hususunda
kendi aralarında anlaşmış oldukları belirtilmektedir. Belgede yer alan ifadelerden,
- Başka bankalarda konut kredisi bulunan müşterilerin cep telefonlarına, kredilerin farklı faiz
oranı ve vade ile yeniden yapılandırılması teklifini içeren kısa mesajların ilk olarak İŞ
BANKASI tarafından gönderilmeye başlandığı,
- Ardından diğer bankaların da bu uygulamayı başlattığı,

34 Bir pazarlama kavramı olan çapraz satış, alışveriş yapma aşamasındaki bir müşteriye, ilişkili başka ürün ve hizmetler
önermeye dayalı pazarlama yaklaşımını ifade etmektedir. Bankacılık uygulamaları bakımından bir bankanın kendisinden
kredi alan bir müşteriye kredi kartı da satması çapraz satışa örnek teşkil etmektedir.
13-13/198-100
48/169

- Ancak bankaların birbirlerine zarar verdikleri gerekçesi ile bu mesajları göndermeme
konusunda kendi aralarında bir centilmenlik kararı aldıkları,
- Daha sonra ING’nin bu karara uymayarak konut kredisi olsun veya olmasın cep telefonu
bilgisi olan tüm müşterilere refinansman mesajı göndermeye başladığı,
- AKBANK’ın da benzer şekilde mesaj göndermeye başladığı ve bütün bankaların
refinansman konusunda atakta olduğu
ifade edilmektedir. Belgeden, FİNANSBANK, AKBANK, İŞ BANKASI ile ING’nin müşterilere
konut kredilerinde refinansman yapma teklifini içeren mesaj göndermeme konusunda
centilmenlik anlaşması yaptığı açıkça görülmekle birlikte, belgede yer alan “diğer bankalar”
ifadesinden bu anlaşmaya konut kredisi hizmeti veren ve bahsi geçen bankalar haricindeki
diğer bankaların da dahil olduğu şüphesi uyanmaktadır.
(189) Soruşturma sürecinde, 9 numaralı belgeye ilişkin yapılacak değerlendirmede kullanılmak
üzere, soruşturmaya taraf olan 12 bankadan, 5582 sayılı Konut Finansmanı Sistemine İlişkin
Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (Mortgage Kanunu)’un yürürlüğe
girmesinden bu zamana kadar konut kredisi refinansmanına ilişkin olarak yapılan
kampanyaların başlangıç ve bitiş tarihleri, kullanılan SMS, e-mail gibi kampanya ve duyuru
araçları ile müşteri sayısı ve hacim bazında toplam kredi müşterileri içinde refinansman
yapılan müşterilerin oranı talep edilmiştir. Bankalardan gönderilen bilgiler çerçevesinde e-
postada adı geçen bankaların kampanya başlangıç tarihlerine aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 18: Bankaların Refinansman Kampanyası Başlangıç Tarihleri
Banka Kampanya İlk Duyuru Tarihi
İŞ BANKASI 03.09.2009
AKBANK 17.09.2009
ING 06.10.2009
FİNANSBANK Yok
Kaynak: İlgili bankalardan alınan bilgiler
(190) Tabloda yer alan bilgilere göre, Belge 9 olarak yer verilen e-postanın gönderildiği 2009
yılında ilk kampanya İŞ BANKASI tarafından 3 Eylül’de gerçekleştirilmiş, ardından AKBANK
17 Eylül’de duyuru yapmaya başlamış ve onu ING takip ederek 6 Ekim’de refinansmana
ilişkin kampanya yapmıştır. Söz konusu sıralamanın e-postada bulunan bilgiler ile birlikte ele
alınması durumunda,
- İlk kampanyanın e-postada belirtildiği şekilde İŞ BANKASI tarafından yapıldığı
anlaşılmaktadır.
- Mesajda İŞ BANKASI’nın ardından AKBANK’ın da benzer bir duyuru yaptığı ifade
edilmekte olup AKBANK’ın tabloda yer alan bilgilerinde de bu husus doğrulanmaktadır.
- E-postada bankaların kendilerine zarar vermemek adına bir centilmenlik kararı alarak
duyuru yapmama amacıyla uzlaştıkları fakat ING’nin buna uymadığı belirtilmektedir. ING’nin
duyuru tarihi incelendiğinde bu husus teyit edilmektedir.
- E-postanın elde edildiği FİNANSBANK yetkilileri, o tarihte kampanya için her türlü
hazırlığın yapıldığını ancak “kendi kendilerini baltaladıklarını” düşündüklerinden ve “diğer
bankaların da mutabakatı ile” kampanya yapmadıklarını ifade etmiştir. Nitekim Tablo 17
incelendiğinde FİNANSBANK’ın o tarihte konuya ilişkin bir kampanya yapmadığı
görülmektedir.
(191) Bu çerçevede belgede adı geçen bankaların 17.09.2009 tarihinden sonra refinansman
kampanyası yapmama yönünde uzlaştıkları, ancak ING’nin bu karara uymayarak
06.10.2009’da yeniden kampanya düzenlemeye başladığı anlaşılmaktadır.
(192) Öte yandan, yukarıda değinildiği üzere, e-postada İŞ BANKASI’nın kampanyasının ardından
“diğer bankaların” da benzer kampanyalar yapmaya başladıkları ve bunun akabinde bir
centilmenlik kararı alındığı belirtilmektedir. Bu çerçevede belgede adı geçmeyen ancak “diğer
13-13/198-100
49/169

bankalar” şeklinde ifade edilen bankaların da söz konusu centilmenlik kararına dahil olup
olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu amaçla belgede adı geçmeyen bankaların
kampanya başlangıç tarihlerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 19: Belge 9’da Adı Geçmeyen Bankaların Refinansman Kampanyası Tarihleri
Banka Kampanya Başlangıç Tarihi
YKB 22.10.2009
ZİRAAT 16.12.2010
HSBC 15.10.2007
HALKBANK 28.08.2008
GARANTİ Yok
VAKIFBANK Yok
TEB Yok
DENİZBANK Yok
Kaynak: İlgili bankalardan alınan bilgiler
(193) Tabloda yer verilen bilgilere göre GARANTİ, VAKIFBANK, TEB ve DENİZBANK’ın hiçbir
duyuru yapmadıkları, HALKBANK ve HSBC’nin e-postadan çok daha önceki bir tarihte
duyuru yapmaya başladıkları görülmektedir. Buna karşın YKB ve ZİRAAT’in e-postadan
sonraki bir tarihte ilk duyurularını yaptıkları görülmektedir. Ancak bu bankaların, mevcut delil
durumu ve tabloda yer verilen kampanya duyurularının tarihleri dikkate alındığında, belgede
belirtilen uzlaşmaya dahil olduğuna ilişkin olarak bir tespit yapılamamıştır.
(194) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, müşterilerin, konut kredilerinde bankalararası
rekabetin önemli bir unsuru olan refinansman imkânına yönelik olarak bilgilendirilmesinin ve
müşterilere bu konuda teklif sunulmasının, belgede adı geçen FİNANSBANK, AKBANK, İŞ
BANKASI ve ING tarafından alınan ortak bir kararla sınırlanmasının konut kredilerinde
rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Zira aşağıda yer aldığı üzere
refinansmana ilişkin kampanyalar bankaların pazar payı elde etmelerinde önemli bir araç
olarak kullanılmaktadır.
(195) Soruşturmaya taraf 12 bankanın gerçekleştirdiği konut kredisi refinansmanının toplam konut
kredileri içinde adetsel ve hacimsel oranları incelendiğinde bankaların konut kredisi
refinansman oranlarının önemli düzeyde değişkenlik gösterdiği görülmüştür. Bazı bankalarda
konut kredisi refinansmanının toplam konut kredilerinde önemli bir paya sahip olduğu
(VAKIFBANK, HALKBANK, AKBANK, FİNANSBANK, İŞ BANKASI için adet bazında %(…..)
ve hacim bazında %(…..) aralığında, ING, TEB ve YKB için adet bazında %(…..) ve hacim
bazında %(…..) aralığında) bazı bankalardaki refinansman payının ise görece düşük olduğu
(DENİZBANK, HSBC, GARANTİ, ZİRAAT için adet ve hacim bazında %(…..) aralığında)
anlaşılmıştır. Söz konusu bilgiler çerçevesinde konut kredisi refinansmanına ilişkin kampanya
yapılması ile refinansman oranları arasındaki ilişki incelendiğinde ise bazı bankalarda bu ikisi
arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu görülmektedir. Zira günümüze kadar herhangi bir
kampanya yapmamış veya az sayıda kampanya yapmış olan ZİRAAT, GARANTİ, HSBC ve
DENİZBANK’ın refinansman oranları düşükken, yoğun kampanya yapmış olan AKBANK, İŞ
BANKASI, HALKBANK ve ING’nin refinansman oranlarının yüksekliği göze çarpmaktadır.
(196) Yukarıda belirtilen hususlar çerçevesinde, konut kredilerine ilişkin refinansman duyurularının
bankalar için önemli bir pazarlama stratejisi olduğu ve pazar payı elde etmede kullanılabildiği,
dolayısıyla kampanya duyurularına ilişkin bir uzlaşmanın konut kredisi hizmetlerinde rekabeti
kısıtlayıcı bir nitelik arz ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

13-13/198-100
50/169

J.2.9. Belge 10
(197) HSBC’de elde edilen, (…..) ile GMY (…..) arasında 08-10.06.2010 tarihlerinde gerçekleşen e-
posta yazışmalarının tam metnine 10 numaralı belge olarak yer verilmiştir. Anılan belgenin
incelenmesinden,
- HSBC’nin AKBANK’tan öğrendiği içeriden (insider) bilgiye göre AKBANK’ın gecikme bildirim
ücretlerini 2 TL’ye çıkarmayı planladığı,
- İŞ BANKASI’nın halihazırda 2 TL gecikme bildirim ücreti tahsil ettiği,
- Müşterilerin bu konuda fiyata duyarlı olmadığı ve bu nedenle ilgili birimin gecikme bildirim
ücretlerini 2 TL’ye çıkarmayı önerdiği,
- Ancak ilgili GMY’nin önerilen artışı fazla bulması karşısında, alternatif olarak bu ücretin 1,5
TL olabileceği ve 6 ay sonra müşterilerden gelen geri bildirime ve rakip bankaların durumuna
göre tekrar değerlendirme yapabileceklerinin ifade edildiği
görülmektedir.
(198) Yukarıda yer verilen e-postadan AKBANK’ın ve HSBC’nin kredi kartı gecikme bildirim
ücretleri konusunda koordinasyon içinde oldukları anlaşılmaktadır. Belgede açıkça geçen
“aldığımız insider bilgi” ifadesi de bu hususu doğrulamaktadır. HSBC yetkilileri AKBANK’tan
edinilen bilgi ile kredi kartı gecikme bildirim ücretlerinin 2 TL’ye çıkarılabileceğini ifade
etmektedirler. Dolayısıyla alınan bilginin karar alma sürecine dahil edildiği de somut olarak
görülmektedir.
(199) Soruşturma sürecinde AKBANK ve HSBC’den, 2010 yılında uygulanan kredi kartı gecikme
bildirim ücretlerine, söz konusu ücretlerin değişim tarihlerine, gecikme bildiriminden tahsil
edilen toplam gelire ilişkin bilgi ve kredi kartı gecikme bildirim ücreti değişikliği ile ilgili iç
yazışmalar talep edilmiştir.
(200) HSBC tarafından sunulan bilgilerde 2010 yılında gecikme bildiriminden tahsil edilen gelirin
(…..) TL olduğu ve bunun bankanın toplam gelirleri içindeki payının (…..) olduğu belirtilmiştir.
Gecikme bildirim ücretinin 01.08.2010 tarihine kadar TL ekstrelerde 1 TL, ABD Doları
ekstrelerde ise 1 ABD Doları olarak belirlendiği, bu tarih itibarıyla ise TL ekstrelerde 2 TL,
ABD Doları ekstrelerde 2 ABD Doları şeklinde tespit edildiği bildirilmiştir.
(201) AKBANK tarafından gönderilen bilgilerde ise, AKBANK’ın 2010 yılında müşterilerden tahsil
edilen gecikme bildirim ücretinden elde edilen kümülatif gelirinin (…..) TL olduğu belirtilmiştir.
Gecikme bildirim ücretinde 28.01.2009 ve 01.08.2010 tarihlerinde değişiklik yapıldığı, bu
çerçevede 28.01.2009 tarihinde gecikme bildirim ücretinin 1,5 TL olarak belirlendiği ve son
ödeme tarihinden sonra 10. günde gecikme bildirimi yapılarak tüm kartlara gecikme bildirim
ücretinin yansıtılacağının karara bağlandığı bildirilmiştir. 01.08.2010 tarihinde ise gecikme
bildirim ücretinin 2 TL’ye yükseltildiği ifade edilmiştir. Bunun yanı sıra AKBANK tarafından
01.08.2010 tarihinde yürürlüğe giren gecikme bildirim ücreti artışının müşterilere 02-
30.07.2010 tarihindeki ekstrelerle duyurulduğu bildirilmiştir.
(202) Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, 08.06.2010 tarihinde HSBC kredi kartı birimi
yöneticilerinin GMY (…..)’ye kredi kartı gecikme bildirim ücretlerini 2 TL’ye çıkarmayı
önerdikleri ve e-postanın içerisinde rakip bankalara ait gecikme bildirim ücretlerine ilişkin bir
tablonun yer aldığı anlaşılmaktadır. Anılan tabloda AKBANK’ın gecikme bildirim ücreti olarak
1,5 TL tahsil ettiği görülmektedir. AKBANK tarafından gönderilen bilgilerde de o tarihte 1,5 TL
ücret tahsil edildiği ifade edilmektedir.
(203) GMY (…..) tarafından 2 gün sonra gönderilen cevapta bu artışın yüksek oranda
olabileceğinden bahisle daha makul bir artış yapmanın uygun olabileceği belirtilmektedir.
Aynı tarihte GMY’ye verilen cevapta ise banka içinden alınan bilgi ile AKBANK’ın gecikme
bildirim ücretlerini 2 TL’ye çıkaracağının öğrenildiği belirtilmekte ve müşterilerin de bu konuda
fiyata duyarlı olmamaları sebebiyle 2 TL’nin önerildiğinden bahsedilmektedir. Nitekim
HSBC’nin gönderdiği bilgilerden de bu görüşün benimsendiği ve bu çerçevede 01.08.2010
tarihinden itibaren geçerli olmak üzere gecikme bildirim ücretinin 2 TL’ye çıkarıldığı
anlaşılmaktadır.
13-13/198-100
51/169

(204) HSBC’nin AKBANK’ın gecikme bildirim ücretini 2 TL’ye çıkarmayı planladığını belirten iç
yazışması 10.06.2010 tarihlidir. AKBANK’ın söz konusu değişikliği müşterilerine 02-
30.07.2010 tarihleri arasındaki ekstrelerde duyurduğu dikkate alındığında, bu tarihten önce
öğrenilen bir bilginin kamuya açık kanallardan elde edilmesinin mümkün olmadığı açıktır.
Dolayısıyla AKBANK’ın geleceğe dönük fiyat stratejisi, müşterilere duyurulmadan önce HSBC
tarafından öğrenilmiş ve bu bilgi de dikkate alınarak fiyat artışına gidilmiştir. Belirtilen durum
kredi kartı hizmetlerinde bankalar arasındaki rekabetin bir unsuru olan gecikme bildirim
ücretine ilişkin bilgilerin AKBANK ve HSBC arasında paylaşıldığının ve bu suretle rekabetin
kısıtlandığının bir göstergesidir. Bankaların, kredi kartı gecikme bildirim ücretlerinden elde
ettikleri gelirleri ve bu gelirlerin toplam gelirleri içindeki payı göz önüne alındığında, bankalar
arasındaki koordinasyonun etkisinin azımsanamayacak seviyede olduğu görülmektedir.
Bankacılık hizmetleri açısından nispeten önemsiz görülebilecek bir hizmet için dahi bu ölçüde
gelir elde edilebilmesi, sektör bakımından rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki her boyuttaki
uzlaşmanın toplamda tüketicilerden teşebbüslere önemli düzeyde bir gelir transferine yol
açtığını ortaya koymaktadır.
J.2.10. Belge 11
(205) Belge 11, DENİZBANK’ta bulunan 30.06.2010 (Çarşamba) tarihli bir e-postayı içermektedir.
DENİZBANK’ta TL ve yabancı para cinsinden mevduat faizlerinin güncellenmesine yönelik
çalışmaların sürdüğü bir dönemde Bireysel Bankacılık Pazarlama Ürün Yönetimi Bölüm
Müdürü (…..) tarafından Fon Yönetimi ve Özel Bankacılık Grubu Para Piyasaları Bölüm
Müdürü (…..)’e hitaben yazılan ve aralarında GMY’lerin de bulunduğu bazı çalışanlara bilgi
olarak gönderilen “Mevduat Faiz Değişikliği” konulu e-posta incelendiğinde,
- Fon Yönetimi ve Özel Bankacılık Grubunun Bireysel Bankacılık Pazarlama Ürün Yönetimi
Bölümüne telefon ile kendi iş kollarına ilişkin faiz oranlarını düşürmek yönünde öneride
bulunduğu,
- Bireysel Bankacılık Pazarlama Ürün Yönetiminin bu öneri doğrultusunda kendi yetkisinde
bulunan TL ve yabancı para cinsinden mevduat faiz oranları tablosunu 01.07.2010 tarihinden
itibaren geçerli olmak üzere güncellediği,
- Ancak bu güncellemeyi yaparken rakiplerle de anılan tarih itibarıyla TL ve yabancı para
cinsinden mevduatta oran değişikliği yapıp yapmayacakları konusunda görüşerek rakiplerden
geleceğe yönelik davranışları hakkında bilgi aldığı,
- Rakiplerden edinilen geleceğe yönelik bilgiler kapsamında Fon Yönetimi ve Özel Bankacılık
Grubu Para Piyasaları Bölümünün mevduatta faiz değişikliği yapılmaması hususunda son
görüşünü talep ettiği
anlaşılmaktadır. Bu çerçevede belgede yer alan “Bu arada, Ak, YKB, Garanti, İş, Finans, ING
ve TEB’den, yarın itibarıyla oran değişikliği planlayıp planlamadıklarını sorguladık.
Garanti/ING/TEB değişiklik yapmayı düşünüyor. ING yarın düşüş yapacak.
Garanti/Finans/TEB ise oranlarını Pzt değiştirmeyi planlıyormuş. Faizle ilgili sadece TEB net
bilgi iletti, TL’de %9,60 fiyatlayacaklarmış” ifadeleri, rakipler arasında henüz uygulamaya
geçmemiş ve kamuya açıklanmamış olan fiyat bilgilerinin paylaşıldığını açıkça
göstermektedir. Rekabete duyarlı olan bu bilgilerin rakipler arasında paylaşılması,
teşebbüslerin ticari kararlarını verirken rekabetin getirdiği belirsizlikten uzak olmalarına ve
buna paralel olarak pazardaki rekabetin kısıtlanmasına neden olmaktadır. Nitekim belgeden
anlaşıldığı üzere DENİZBANK da rakip teşebbüslerin henüz aleni olmayan fiyat bilgilerini
fiyatlama stratejisini belirlerken bir girdi olarak kullanmaktadır. Bu çerçevede, DENİZBANK ile
GARANTİ, ING, FİNANSBANK ve TEB arasındaki bilgi paylaşımının rekabeti sınırlayıcı
nitelikte olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
J.2.11. Belge 12
(206) GÖSAŞ’ta yapılan yerinde incelemede alınan, 07.09.2010 tarih ve “YKB hk.” konulu e-posta
(…..) tarafından GM (…..)’e gönderilmiş, GMY (…..), GMY (…..)ve bazı çalışanlara bilgi
olarak iletilmiştir. GARANTİ üst yönetimi arasındaki söz konusu yazışmada, YKB’nin kredi
13-13/198-100
52/169

kartı ciro artışına ilişkin bilgileri değerlendirilmektedir. Belgeden, GARANTİ ile YKB’nin
iletişim halinde olduğu ve bankalar arasında kredi kartı kârlılık oranlarının görüşüldüğü
anlaşılmaktadır. GARANTİ yöneticilerinin YKB kredi kartı birimi yöneticileri ile yaptığı tahmin
edilen müzakerede YKB’nin kâr hedefinden uzaklaştığı ve fiyatları yükseltmek istediği, bunu
yaparken diğer bankaları da yanına alarak bu bankalarla birlikte hareket etmek istediği ve
birlikte yükseltme düşüncesinde olduğu ifade edilmektedir.
(207) “Bankacılık Sektörüne İlişkin Bilgiler” bölümünde yer verildiği üzere GARANTİ ve YKB kredi
kartı piyasasında oldukça yüksek pazar paylarına sahiptir. GARANTİ “Bonus” markası ile
YKB de “Worldcard” markası adı altında hem kendi bankalarına ait kredi kartlarını sunmakta
hem de bankalarla yaptıkları ikili işbirliği anlaşmaları ile diğer bankalara da hizmet
vermektedir35. Adı geçen bankaların ve bu bankalarla işbirliği anlaşması imzalayan
bankaların Tablo 11’de yer verilen pazar paylarından da anlaşılacağı üzere, iki markanın
kredi kartı pazarındaki toplam pazar payı %50 seviyesindedir. Bu bakımdan, Belge 12’de adı
geçen iki bankanın pazarın yarısını yönlendirdiğini ifade etmek mümkündür. Öte yandan, üye
işyerlerine uygulanan ücret ve komisyonların yükselmesi, genel fiyat seviyesini artırmaktadır.
Zira üye işyeri komisyonlarında bir ücret artışı meydana gelmesi durumunda, fiyat esnekliğine
bağlı olarak üye işyerleri bu artışı fiyatlarına yansıtabilmektedir. Özellikle ülkemizde kredi
kartı kullanımı ve işyerleri tarafından kabul oranının yüksekliği dikkate alındığında bahse
konu artışın etkisi tüm ekonomiyi etkileyebilecek düzeye ulaşabilmektedir. Dolayısıyla,
yukarıda yer verilen e-posta, belirtilen bilgiler dikkate alınarak değerlendirilmiştir.
(208) YKB, pazardaki en büyük rakibi olan GARANTİ’ye hem kendi kârlılığı hakkında bilgi vermekte
hem de ücretleri yükseltme isteğini iletmektedir. Esasen yalnızca bu iki bankanın ortak
hareket etmesi durumunda dahi pazarın yaklaşık %50’si etkilenecektir. Dolayısıyla az sayıda
oyuncunun yüksek pazar payına sahip olduğu bu tür pazarlarda belirtilen nitelikteki
iletişimlere özellikle dikkat edilmesi gerekmektedir.
(209) E-postada özel bir tarih ve/veya artış oranı belirtilmediğinden bankalardan 2010 yılı son 6 ayı
için, toplam üye işyeri adedi, üye işyeri komisyonunda artış olan üye işyeri sayısı, üye işyeri
komisyonundaki artış oranı ve ortalama artış miktarları üzerinde yapılan incelemeye göre,
YKB tek çekim kredi kartı işlemlerinde üye işyerlerine uyguladığı komisyon oranlarında 2010
yılının ikinci altı ayında yaklaşık %(…..) indirim yapmış buna karşın taksitli alışverişlerde
uyguladığı komisyon oranlarında %(…..) bir artış uygulamıştır. Aynı dönemde GARANTİ ise
tek çekim işlemlerde uyguladığı komisyon oranlarında ortalama %(…..), taksitli satışlarda
uyguladığı komisyonlarda %(…..) bir artış yapmıştır. YKB tek çekim komisyonlarında genel
olarak indirim yapmakla birlikte aynı dönemde (…..) adet üye işyerinin komisyonlarını
artırmıştır. Bu oran toplam üye işyeri sayısının %(…..) tekabül etmektedir. Taksitli işlemlerde
ise toplam üye işyeri sayısının %(…..) komisyon oranları artırılmıştır. GARANTİ tek çekimde
toplam üye işyeri sayısının %(…..) komisyon oranını artırırken taksitli alışverişlerde bu artış
%(…..) seviyesinde gerçekleşmiştir.
(210) Bununla birlikte genel olarak her iki bankanın da farklı uygulamalara gittiğini ifade etmek de
mümkündür. YKB tek çekim işlemlerine ilişkin üye işyeri komisyonlarında indirime giderken,
GARANTİ artış yapmıştır. Buna karşın YKB taksitli alışverişlerde nispeten önemli orandaki
işyerinin komisyonunu artırırken GARANTİ bu şekilde agresif davranmamış ve çok az üye
işyerinin komisyonlarını artırmıştır. Dolayısıyla e-postada verilen, üye işyeri komisyon
artışlarına ilişkin rakipler arası iletişimin paralel şekilde uygulamaya yansıdığına ilişkin veri
bulunmamaktadır. Ancak, yukarıda vurgulandığı üzere, pazarın yarısından fazlasını
yönlendiren iki bankanın bu şekilde irtibat halinde olması üye işyeri komisyonları konusunda
uzlaşma imkanını artırmaktadır. Nitekim belgede geçen ifadelerden, YKB’nin rakip bankalara
yönelik olarak fiyatları birlikte artırma amacıyla icapta bulunduğu açıkça görülmektedir.
GARANTİ’nin de bu icap karşısında uzlaşmaya taraf olmadığını derhal ve açıkça YKB’ye

35 2010 yılında Bonus markasını kullanan bankalar, GARANTİ, DENİZBANK, ING, TEB, EUROBANK, TÜRKİYE FİNANS ve
ŞEKERBANK, Worldcard markasını kullanan bankalar ise YKB, FORTİSBANK (TEB), VAKIFBANK ve ANADOLUBANK’tır.
13-13/198-100
53/169

bildirdiğine ilişkin bir bilgi bulunmamakta, aksine soruşturma kapsamında elde edilen diğer
belgeler, GARANTİ’nin rakipleriyle faiz oranı, ücret ve komisyonları birlikte tespit etme
iradesiyle hareket ettiğini ortaya koymaktadır.
J.2.12. Belge 13
(211) Belge 13, 28.10.2010 Perşembe günü AKBANK’ta GMY olarak görev yapan (…..) tarafından
GARANTİ’de GMY olarak görev yapan (…..) gönderilen bir kısa mesajı (sms) içermektedir.
Söz konusu mesaj incelendiğinde,
- Anılan iki GMY’nin 02.11.2010 Salı günü bir yemekte bir araya geleceği,
- (…..)’nin (…..)’e söz konusu yemekte iki banka arasında bir kıyaslama (benchmark)
yapılması önerisinde bulunduğu ve (…..)’in bu öneriyi kabul ederek ilgili birime gerekli
bilgilerin hazırlanması talimatını verdiği,
- İki bankanın kıyaslamaya konu edilecek bilgileri arasında TL ve döviz cinsinden kredileri, TL
ve döviz cinsinden vadesiz ve vadeli mevduat ortalamaları, ithalat döviz satış ve ihracat döviz
alış rakamları, kâr, toplam komisyon, tahsil ve takas rakamları, toplam müşteri sayısı ve
toplam ziyaret sayısı gibi bilgilerin yer aldığı
anlaşılmaktadır. Ayrıca belgede yer alan “Salı günü yemekte yine bir benchmark yapalım.”
ifadesi, rakip iki bankanın GMY’leri arasında gerçekleştirilen bu görüşmelerin bir kereye
mahsus olmadığını ve devamlılık arz ettiğini göstermektedir. Nitekim Belge 5 olarak yer
verilen ve (…..) tarafından yazılmış olan 21.10.2008 tarihli e-postada yer alan ifadeler de,
(…..) ile (…..) arasındaki bu iletişimin en azından 21.10.2008 tarihine kadar uzandığını ortaya
koymaktadır.
(212) Sözü edilen iki bankanın GMY’leri arasında paylaşıma konu edilecek bilgiler
değerlendirildiğinde, bu bilgilerin bankaların esas faaliyet konularına ilişkin olan ve ticari
stratejilerine yönelik karar alma süreçlerinde girdi olarak kullanılan bilgiler olduğu
görülmektedir. Bu bilgilerden bir kısmı36, bankalar tarafından, miktar ya da pay olarak,
dönemsel olarak kamuya açıklanmaktadır. Bununla birlikte, belgede kıyaslamaya esas
olacak döneme ilişkin bir ifade bulunmaması ve GMY’nin kamuya zaten açıklanmış olan
bilgilerin hazırlanması için ilgili personele talimat vermesinin anlamsızlığı karşısında, iki GMY
arasında paylaşılacak bilgilerin henüz kamuya açıklanmamış olan, bir başka deyişle bankalar
bakımından ticari sır niteliğini koruyan bilgiler olduğu sonucuna varılmıştır.
(213) Sözü edilen nitelikteki stratejik bilgilerin rakipler arasında paylaşılması, rakip konumdaki
teşebbüslerin gelecekteki davranışlarına ilişkin belirsizliği bir ölçüde azaltmakta ve rakipler
arasında koordinasyona yol açmaktadır. Bu çerçevede, söz konusu bilgi paylaşımının,
teşebbüslerin fiyat düzeyi, arz miktarı gibi stratejik kararlarına etki eden üst düzey yöneticileri
arasında ve devamlı olarak gerçekleştirilmesi durumunda ise rekabeti sınırlayıcı olacağı
açıktır.
(214) Dolayısıyla, incelemeye konu olan belge bakımından, GMY’ler arasında gerçekleştirilen belli
bilgilerin paylaşımına yönelik görüşmelerin bankalar arasındaki rekabeti kısıtlayıcı nitelikte
olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Nitekim yukarıda ayrıntılı olarak değerlendirilmiş olan Belge
5’te yer alan ifadeler de, taraflar arasında bir uzlaşma zemini arayışını açıkça ortaya
koymakta ve ulaşılan bu sonucu doğrulamaktadır.
J.2.13. Belge 15
(215) Belge 15, 17.12.2010 tarihinde DENİZBANK Hazine Pazarlama ve Fiyatlama Bölüm Müdürü
tarafından bankanın ilgili tüm birimlerine gönderilen “Zorunlu Karşılık Oranları Resmi
Gazete’de açıklandı…” konulu bir e-postayı ve bu e-posta ile ilgili olarak DENİZBANK
Bireysel Bankacılık Pazarlama Ürün Yönetimi Bölüm Müdürü tarafından 20.12.2010 tarihinde
DENİZBANK Perakende Bankacılık Grubu GMY (…..)’e hitaben yazılan bir diğer e-postayı
içermektedir. Söz konusu yazışmalar incelendiğinde,

36 Bankaların dönemlik faaliyet raporları kapsamında kredilerin ve mevduatın TL ve yabancı para itibarıyla dağılımı, toplam
müşteri sayısı gibi bilgilere yer verildiği görülmektedir.
13-13/198-100
54/169

- TCMB’nin 17.12.2010 tarihi itibarıyla TL ve yabancı para birimleri için zorunlu karşılık
oranlarını vadelere göre yeniden yapılandırdığı,
- Bu yeniden yapılandırmanın bankaların mevduat maliyetlerinde artışa neden olduğu,
- DENİZBANK’ın bu artış karşısında fiyatlama stratejisini gözden geçirmekte olduğu
görülmektedir. Belgede yer alan “Görüştüğümüz rakip bankalar ve (…..)37, ay başına kadar
piyasayı izlemeyi ve henüz vadeye göre fiyatlama yaklaşımlarında değişiklik yapmamayı
hedefliyorlar. Bu nedenle biz de fiyatlama stratejisi olarak bir müddet daha bekleme
taraftarıyız.” ifadesi, DENİZBANK’ın bu gözden geçirme sürecinde rakip bankalarla iletişim
halinde olduğunu, rakipler arasındaki bilgi paylaşımı neticesinde rakiplerin geleceğe yönelik
fiyatlama stratejilerinden haberdar olduğunu ve kendi stratejisini belirlerken bu bilgileri göz
önünde bulundurduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, “görüştüğümüz rakip bankalar”
ifadesi ile hangi bankaların kastedildiğine ilişkin yeterli bilgi bulunmadığından bu belge
bakımından yalnızca DENİZBANK hakkında değerlendirme yapılmıştır38.
J.2.14. Belge 17
(216) HSBC’de yapılan yerinde incelemede elde edilen ve 30.03.2011 tarihinde (…..)’dan GMY
(…..)’ye gönderilen bir e-postayı içeren Belge 17 incelendiğinde, banka tarafından kredi
kartlarına verilen puanların geçerlilik tarihinde yapılacak güncellemeye ilişkin bilgi sunulduğu,
ardından da not olarak “Garanti, Finansbank, Yapı Kredi ve Akbank ile görüştük. Ücretleri
artırarak zararlarını kapatmaya çalışıyorlar. Ücret artışlarını henüz kesinleştirmemişler.”
ifadesine yer verildiği görülmektedir.
(217) Söz konusu e-posta metninde bahsi geçen ücretin hangi hizmete ilişkin olduğu olduğu açıkça
belirtilmemektedir. Bununla birlikte, e-postanın ekinde yer alan “Faiz Düşüşü Aksiyon Listesi”
başlıklı MS Excel dosyası incelendiğinde, metinde yer alan ifadelerin kredi kartı gecikme
bildirim ücretine ve/veya nakit avans çekim ücretine işaret ettiği anlaşılmaktadır. Zira e-
postanın ekinde yer alan listede pek çok diğer hususun yanı sıra bu ücretlere ilişkin artış
önerileri de konu edilmiştir.
(218) Belirtilen açıklamalar çerçevesinde, incelenen e-postaya not olarak düşülen ifadelerden, adı
geçen bankaların, kredi kartı ücretlerine ilişkin olarak geleceğe dönük uygulamaları hakkında
bilgi paylaşımında bulundukları sonucuna ulaşılmıştır.
J.2.15. Belge 22 ve Belge 23
(219) YKB’den elde edilen Belge 22, 04.08.2011 tarihinde Stratejik Planlama Direktörü (…..)
tarafından GM’ye, GM Vekiline ve Mali İşlerden sorumlu GMY’ye gönderilen bir e-postayı
içermektedir. Söz konusu e-posta ile GARANTİ’nin iç kaynaklarından edinildiği belirtilen,
GARANTİ’nin mevduat faizi oranlarını 05.08.2011 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 25
baz puan (%0,25) düşüreceği bilgisi YKB’nin anılan üst yöneticilerine iletilmiştir.
(220) Belge 22’deki e-postanın akabinde, aynı tarihte, GM Vekili tarafından Belge 23’te yer verilen
e-posta gönderilmiştir. Bu e-postada,
“Bugünün politika faizi ayarlamasından sonra (-50bps) kendi fiyat teklifimizi hızlıca aşağıdaki
şekilde ayarlamalıyız:
- mevduat oranlarında indirim (Garanti 25 baz puan düşürecek, lütfen kontrol edin, belki biz
daha agresif davranabiliriz?)”
(221) ifadeleri yer almaktadır. Bu ifade, YKB’nin kendi fiyatlama stratejisini belirlerken rakibinden
elde ettiği geleceğe yönelik ve henüz kamuya açıklanmamış olan bir bilgiyi kullandığını işaret
etmekte ve geleceğe yönelik fiyat politikası hususunda rakipler arasında gerçekleşen bilgi
değişiminin rekabeti kısıtlayıcı etkisini somut olarak ortaya koymaktadır.

37 Bahsi geçen kişinin DENİZBANK Fon Yönetimi ve Özel Bankacılık Grubu Para Piyasaları Bölüm Müdürü (…..) olduğu
tahmin edilmektedir.
38 DENİZBANK’tan elde edilen 19.07.2011 tarihli bir diğer belgede “rekabet” ifadesi kapsamında TEB, ING ve HSBC’nin
adlarının sayıldığı görülmekle birlikte, 15 numaralı belgeden sözü edilen rakiplerin hepsi ile görüşülmediği anlaşılmış, ancak
görüşülen rakiplerin hangileri olduğu tespit edilememiştir.
13-13/198-100
55/169

(222) YKB’nin anılan dönemde rakipleriyle arasındaki stratejik bilgi paylaşımı GARANTİ ile sınırlı
kalmamıştır. Zira Belge 23’te yer alan ve 05.08.2011 tarihinde (…..) tarafından GM’ye, GM
Vekiline ve bazı GMY’lere gönderilen e-postada “Ak, Ziraat ve İş Bankası henüz yeni
oranlara karar vermediklerini ifade ettiler” bilgisi yer almaktadır. YKB’nin Para ve Döviz
Piyasaları Grup Başkanı tarafından birinci ağızdan edinildiği anlaşılan bu bilgi, anılan
bankaların üst düzey yöneticileri arasında bankaların fiyatlama politikalarına ilişkin stratejik
bilgilerin paylaşıldığını açıkça göstermektedir. Yine Belge 23’te yer alan, 06.08.2011 tarihinde
(…..) tarafından GM vekiline ve GMY’lere gönderilen ve haftanın özetinin sunulduğu e-
postanın sonunda yer alan “Küçük ve orta büyüklükteki mevduat için bankalar neredeyse
aynı fiyatları kullandılar fakat, Garanti hariç, çoğu yeni seviye hakkında karar vermediklerini
ifade ettiler. Gelecek hafta yeni fiyat seviyesi hakkında iletişim halinde olacağız.” ifadeleri de
bankalar arasındaki rekabeti kısıtlayıcı iletişimin süreklilik arz ettiğine işaret etmektedir.
J.2.16. Belge 25, 26 ve 27
(223) YKB’den elde edilen 19.09.2011 tarihli 25 numaralı belgede, YKB’nin kredi kartı nakit çekim
ücretini 21.10.2011 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere değiştirme kararı aldığı, bu
çerçevede YKB ATM’leri, internet ve telefon bankacılığı için çekilen nakit avans tutarının
%3’ü+3TL olan nakit çekim ücretinin %3+5 TL’ye, YKB şubeleri ile yurt içi ve yurt dışı olmak
üzere diğer banka şubelerinden yapılan nakit çekim işlemlerinden tahsil edilen ücretin ise
%3+4 TL’den %3+7 TL’ye yükseltileceği ifade edilmektedir. Yazışmada söz konusu
değişikliğe ilişkin gerekli hazırlıkların yapılması için talimat verilmekte, bu kapsamda
ekstrelerin çok acil revize edilmesinin ve 21 Ekim tarihinde internet sitesinin revize edilmiş
olmasının gerekli olduğu belirtilmektedir.
(224) GARANTİ’den alınan ve iç yazışma niteliğinde olan 20.09.2012 tarihli 26 numaralı belgede
ise, nakit çekim işlemlerinde yaşanacak kaybı dengelemek için hâlihazırda tutarın %3’ü+3 TL
olan nakit çekim ücretinin, tutarın %3’ü+5 TL’ye çıkarılması önerilmekte, AKBANK’ın bu
fiyatlamaya geçtiği ve YKB’nin de bir gün öncesinde aynı fiyata geçmek için harekete
geçtiğini belirttiği ifade edilmektedir. Başka bir ifadeyle belgeden, GARANTİ’nin rakipleri olan
YKB’nin ve AKBANK’ın uygulayacağı yeni nakit çekim ücretlerini öğrendiği ve aynı fiyatları
uygulamak için hazırlık yaptığı anlaşılmaktadır.
(225) GARANTİ’nin iç yazışması olan 22.09.2011 tarihli 27 numaralı belgede, tutarın %3’ü+3 TL
olan nakit avans ücretinin, tutarın %3’ü+5 TL olarak değiştirilmesine karar verildiği
belirtilmekte, belirtilen hususa ilişkin olarak ertesi gün ekstrelerde mesaj çıkılmaya
başlanması için hazırlıkların yapılması talimatı verilmektedir. Belgede ayrıca, AKBANK ve
YKB’nin bir hafta önce ekstrelerde mesaj çıkmaya başladığından bahsedilmektedir.
(226) Kredi kartları, tüketiciler tarafından alışverişlerde ödeme aracı olarak kullanılmalarının yanı
sıra, acil nakit ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla kredi aracı olarak da kullanılmaktadır.
Kredi kartı hamilleri, banka tarafından kendilerine tanınan limitler çerçevesinde istediklerinde
kredi kartları vasıtasıyla nakit çekebilmektedir. Banka ise bunun karşılığında kart
hamillerinden belirli bir ücret talep etmektedir. Nakit çekim ücreti veya nakit avans ücreti
olarak tanımlanan söz konusu ücretin, kredi kartını ihraç eden ve kart hamillerinin kullanımına
sunan bankalar tarafından bağımsız bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir. Nitekim nakit
çekim ücreti de diğer bankacılık hizmetlerine ilişkin faiz oranları gibi, bankaların kredi kartı
hizmetlerinde rekabet ettikleri önemli bir unsurdur. Öte yandan bankaların söz konusu
ücretleri belirlerken rakiplerin uyguladığı ve kamuya ilan edilmiş olan nakit çekim ücretlerini
dikkate almaları doğal bir süreçken, henüz ilan edilmemiş ücretleri rakiplerinden çeşitli
vasıtalarla öğrenerek bu bilgileri kendi fiyatlama stratejilerinde kullanmaları rekabeti kısıtlayıcı
nitelik taşımaktadır. İşaret edilen durum yukarıda bahsi geçen üç belge bakımından özellikle
önem arz etmektedir. Nitekim söz konusu belgeler incelendiğinde, GARANTİ’nin, rakipleri
olan AKBANK’ın ve YKB’nin nakit çekim ücretinde yaptıkları değişikliği dikkate aldığı ve
öncesinde aynı olan (%3+3 TL) söz konusu ücrette rakipleri ile aynı oranda artış yaptığı
anlaşılmaktadır. Belgedeki ifadelerden hareketle ayrıca, AKBANK’ın çok daha önce değişiklik
13-13/198-100
56/169

yaptığı ve kamuya duyurduğu görülmekle birlikte, YKB’nin bir gün öncesinde (19.09.2011)
değişiklik yapma kararı verdiği sonucuna ulaşılmaktadır.
(227) 25, 26 ve 27 numaralı belgelerin değerlendirmesinde kullanılmak üzere, belgelerde ismi
geçen GARANTİ, YKB ve AKBANK’tan Haziran-Aralık 2011 dönemi için nakit çekim
ücretinde yapılan değişikliğin ilk yayımlanma tarihi, değişikliğin nerelerde duyurulduğu ve ilk
olarak hangi tarihli ekstrelerde yer aldığı, değişikliğe ilişkin tüm banka içi yazışmalar ve karar
metinleri ile değişiklikten önceki ve sonraki nakit çekim ücretleri talep edilmiştir.
Tablo 20: Bankaların Nakit Çekim Ücretlerine İlişkin Değişiklik Bilgileri
Banka Duyuru Yürürlük Tarihi Değişiklik
AKBANK Ekstre Tarihi: 01.08.2011 Web sitesi: 15.09.2011
Nakit avans yurt içi işlem ücreti:
%3+3TL’den %3+5 TL’ye
GARANTİ Ekstre Tarihi: 30.09.2011 Web sitesi: 10.11.2011 10.11.2011
Yurt içi banka nakit avans ücret:
%3+3TL’den %3+5 TL’ye
YKB
Ekstre Tarihi: 19.09.2011
Web sitesi: 21.10.2011
İlk e-ekstrenin gönderim
tarihi: 20.09.2011 saat 08:10
21.10.2011
YKB ATMleri, internet ve telefon
bankacılığı:
%3+3TL’den %3+5 TL’ye,
YKB şubeleri ve yurtiçi ve yurt dışı diğer
bankalar için: %3+4TL’den %3+7 TL’ye
Kaynak: İlgili bankalardan alınan bilgiler
(228) Tabloda görüleceği üzere, 20.09.2011 tarih ve 25 numaralı belgede yer alan yazışmada
belirtildiği gibi, AKBANK 15.09.2011 tarihinde yürürlüğe girecek şekilde nakit avans ücretini
%3+3TL’den %3+5 TL’ye çıkarmış, söz konusu değişikliği ise 01.08.2011 tarihinde
ekstrelerinde duyurmuş ve sonrasında web sitesinde de ilan etmiştir. Dolayısıyla
GARANTİ’nin AKBANK’a ilişkin değişiklik bilgisini kamuya açık kanallardan elde ettiği
anlaşılmaktadır.
(229) Buna karşın YKB tarafından gönderilen bilgilerde, bankanın 21.10.2011 tarihinde yürürlüğe
girecek şekilde YKB ATM’leri, internet ve telefon bankacılığı aracılığıyla yapılan nakit çekim
işlemlerinin ücretini %3+3TL’den %3+5 TL’ye artırma kararını aldığı ve bu kararın 19.09.2011
tarihli ekstrelerde ve ardından 21.10.2011 tarihinde ise web sitesinde duyurulduğu
belirtilmiştir. Ekstrelerin müşterilere e-posta ve posta aracılığıyla iletildiği, nakit çekim ücretine
ilişkin değişikliğin ilk olarak bildirildiği 19.09.2011 tarihli elektronik ekstrenin ise 20.09.2011
tarihinde saat 08:10’da gönderildiği ifade edilmiştir. Posta yoluyla iletilen ekstrelerin ise
20.09.2011 tarihinde gönderildiği bildirilmiştir. Belirtilen durum, 25 numaralı belgede yer alan,
YKB’nin bir gün önce nakit çekim ücretini %3+3TL’den %3+5 TL’ye çıkarmak için harekete
geçtiği bilgisini doğrulamaktadır. Bu sebeple, 22.09.2011 tarihli 27 numaralı belgede yer alan,
YKB’nin ve AKBANK’ın nakit çekim ücretine ilişkin değişikliği bir hafta önce duyurmaya
başladığı yönündeki ifadenin gerçeği yansıtmadığı anlaşılmıştır.
(230) Yukarıda yer verilen belgeler ile bankalar tarafından sunulan bilgiler çerçevesinde, henüz
YKB’nin nakit çekim ücretine ilişkin yaptığı değişiklik müşterilere ve bu şekilde kamuya
duyurulmadan önce GARANTİ’nin değişiklikten haberdar edildiği tespit edilmiştir. GARANTİ
ise gönderdiği bilgilerde, AKBANK ve YKB tarafından yapılan değişikliğe paralel olarak,
10.11.2011 tarihinde yürürlüğe girecek şekilde yurt içi banka nakit çekim ücretini %3+3TL’den
%3+5 TL’ye çıkardığını ve bu durumu ilk olarak 30.09.2011 tarihinde ekstrelerinde
duyurduğunu belirtmiştir.
(231) Sonuç itibarıyla belgelerde yer verilen ifadeler, bankalar tarafından gönderilen bilgilerle teyit
edilmiştir. Özet olarak, 25, 26 ve 27 numaralı belgeler ve bankalardan edinilen bilgilerin
ışığında,
13-13/198-100
57/169

 19.09.2011 tarihi itibarıyla YKB’nin nakit çekim ücretini artırmaya karar verdiği ve bu
amaçla YKB üst yönetimi tarafından ilgili kişilere ekstrelerde ve web sitesinde gerekli
duyuruların yapılması amacıyla talimat verildiği,
 Bu talimat uyarınca değişikliğe ilişkin ilk duyurunun 20.09.2011 tarihinde, saat 08.10’da
elektronik ekstreler vasıtasıyla yapıldığı,
 Öte yandan GARANTİ’nin YKB tarafından yapılacak değişikliği, kamuya duyurulmadan
önce 19.09.2011 tarihinde YKB’den öğrendiği,
 Bunun üzerine GARANTİ üst yönetiminin nakit çekim ücretini aynı orana yükseltmek
üzere hazırlıklara başladığı ve 21.09.2011 tarihinde sözü edilen ücret artışını yapmaya
karar verdiği
anlaşılmaktadır.
(232) Görüldüğü üzere GARANTİ YKB tarafından yapılması planlanan fiyat değişikliğini henüz
kamuya duyurulmadan önce YKB’den öğrenmiştir. Bu durum, rekabete duyarlı ücret bilgisinin
YKB ve GARANTİ arasında paylaşılması suretiyle kredi kartı ile nakit çekim işlemlerinde
rekabetin kısıtlandığını ortaya koymaktadır.
J.2.17. Belge 14, 16, 19, 20 ve 21
(233) VAKIFBANK’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen, 29.11.2010 tarihli iç yazışmaya ilişkin
e-postayı içeren 14 numaralı belgede, VAKIFBANK Kaynak Yönetim Müdürü (…..) bankanın
GMY’si (…..)’a, (…..)’un halka arz neticesinde edindiği (…..) TL’lik mevduat için kendilerinden
teklif istediğini, ZİRAAT ve HALKBANK’tan da oran talep edildiğini ileterek söz konusu
bankalarla anlaşıp bir kısmını mı yoksa hepsini mi fiyatlayacağını sormaktadır. VAKIFBANK
GMY’si tarafından gönderilen cevapta ise diğer bankalarla anlaşarak mevduatın bir
kısmının alınması talimatı verilmektedir. Söz konusu belgeye ilişkin olarak (…..)’tan ve ilgili
bankalardan elde edilen bilgilere göre, belgedeki ifadelere paralel olarak (…..)’a ait yaklaşık
(…..) TL tutarındaki mevduat ZİRAAT ((…..) için %(…..) ve (…..) için %(…..)), HALKBANK ve
VAKIFBANK arasında paylaşılmış ve yine uzlaşmaya uygun olarak bankalar tarafından
%(…..) olmak üzere aynı oranda faiz teklif edilmiştir.
(234) 16 numaralı belge ise VAKIFBANK’taki yerinde incelemelerde elde edilen, VAKIFBANK (…..)
Şube Müdürü (…..) tarafından VAKIFBANK Kaynak Yönetim Müdürü (…..), (…..), Hazine
Başkanı (…..) ve GMY (…..)’a gönderilmiş olan 31.01.2011 tarihli ve “Centilmenlik Anlaşması
Hk.” konulu elektronik postayı içermektedir. Belgede adı geçen şube müdürü, bankanın genel
müdürlüğü tarafından şubelere, kamu mevduatında VAKIFBANK ile HALKBANK ve ZİRAAT
arasında centilmenlik anlaşması yapıldığının sürekli olarak belirtildiğini ve bu sebeple
diğer iki bankayı küstürmemek adına bu bankalarla görüşülerek kamu mevduatının
fiyatlandırıldığının söylendiğini, bu sebeple HALKBANK ve ZİRAAT’ten gelen
fiyatlamaların üzerine çıkılmayarak mevduatın bahse konu bankalarda kaldığını ifade
etmektedir. İlgili şahıs tarafından ayrıca, VAKIFBANK Kayseri şubesinde bulunan (…..)
Belediyesi’ne ait (…..) TL tutarındaki mevduat için belge tarihinde (31.01.2011) HALKBANK
ve ZİRAAT ile görüşülerek 35 gün vadede %(…..) oranında anlaşıldığı, fakat ZİRAAT
tarafından %(…..) oranında faiz teklif edilmesi sebebiyle belirtilen mevduatın VAKIFBANK
hesabından çıktığı hususu şikâyet edilmekte, ZİRAAT’in centilmenlik anlaşmasına aykırı
davrandığı bildirilmektedir. Belirtilen e-posta üzerine VAKIFBANK Genel Müdürlüğü’nde
gerçekleşen iç yazışmada, GMY (…..), Kaynak Yönetim Müdürü (…..) ve Hazine Başkanı
(…..)’nin belirtilen husus hakkında görüştükleri anlaşılmaktadır.
(235) (…..) Belediyesinden ve adı geçen bankalardan alınan bilgilere göre, söz konusu ihalede
bankalarca verilen teklifler ve ihale sonucu birlikte değerlendirildiğinde (…..) Belediyesine ait
(…..) TL’lik kamu mevduatına ilişkin 31.01.2011 tarihinde yapılan ihalede üç bankanın
danışıklı olarak %(…..) oranında faiz teklifi vermek üzere anlaştığı, ancak HALKBANK’ın ve
ZİRAAT’in uzlaşmaya aykırı hareket etmek suretiyle daha yüksek oranlar teklif ettiği (sırasıyla
%(…..) ve %(…..)), bu itibarla ihaleyi ZİRAAT’in kazandığı ve mevduatın VAKIFBANK’tan
çıktığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla ZİRAAT, HALKBANK ve VAKIFBANK arasında ilgili kamu
13-13/198-100
58/169

mevduatına yönelik olarak da ihalede danışıklı hareket etme hususunda uzlaşıldığı açıkça
anlaşılmaktadır. Bununla birlikte iki bankanın uzlaşmaya uymadığı ve bu durumun
VAKIFBANK şubesi kanalıyla tespit edilerek bankanın genel müdürlüğüne iletildiği
görülmektedir.
(236) Benzer şekilde HALKBANK’ta yapılan yerinde incelemede alınan, 14.06.2011 tarihli e-postayı
içeren 19 numaralı belgede, (…..) Belediyesi’ne ait (…..) tutarındaki mevduata ilişkin olarak
VAKIFBANK’ın HALKBANK’tan 32 gün vadede %(…..) faiz oranı teklifinde bulunmasını rica
ettiği, VAKIFBANK’ın bir gün önce (13.06.2011 tarihinde) (…..) Belediyesi’ne ait mevduat
hususunda HALKBANK’a destek olması sebebiyle istenen oranın verildiği belirtilmektedir.
Belgede ayrıca, HALKBANK’ın da (…..) ilişkin olarak VAKIFBANK’tan destek istediği ve bu
konuda sıkıntı olmayacağı, (…..) İl Özel İdaresi’nin mevduatında ise, mevduatın
VAKIFBANK’taki dönüşünde HALKBANK’ın daha önce yardımcı olması sebebiyle %(…..)
oran teklif ettikleri, mevduatın VAKIFBANK’ta kaldığı ifadelerine yer verilmektedir.
(237) Belgede yer alan bilgilerden açıkça anlaşıldığı üzere, VAKIFBANK ve HALKBANK arasında
(…..) Belediyesi, (…..) Belediyesi, (…..) ve (…..) İl Özel İdaresi olmak üzere dört kamu
kuruluşunun mevduatına yönelik faiz oranı teklif edilmesinde danışıklı hareket etmek üzere
bir uzlaşma gerçekleştirilmiştir. Öyle ki bankalardan biri diğerine kendi teklifinin altında bir faiz
oranı teklif etmesi yönünde ricada bulunmakta, diğer banka ise başka bir mevduatta
kendisine destek verilmesi sebebiyle talebi yerine getirmektedir.
(238) İki banka arasında gerçekleşen danışıklı teklif uzlaşmasının uygulamadaki görünümü, gerek
bankalardan gerekse bahsi geçen kamu kuruluşlarından talep edilen bilgiler doğrultusunda
hazırlanan aşağıdaki tabloda somut olarak ortaya konulmuştur.
Tablo 20: Çeşitli Kamu Kuruluşlarının 2011 Yılındaki Bazı İhaleleri
İhale Tarihi İhaleyi Düzenleyen Kurum Mevduat Tutarı
VAKIFBANK'ın
Teklifi (%)
HALKBANK'ın
Teklifi (%)
İhaleyi Alan
Banka
13.06.2011 (…..) (…..) (…..) (…..) HALKBANK
14.06.2011 (…..) (…..) (…..) (…..) VAKIFBANK
14.06.2011 (…..)
(…..) (…..) (…..) VAKIFBANK
(…..) (…..) (…..) HALKBANK
14.06.2011 (…..) (…..) (…..) (…..) VAKIFBANK
Kaynak: İlgili kamu kuruluşlarından ve bankalardan alınan bilgiler
(239) Yukarıda görüldüğü üzere, belgedeki ifadelere paralel olarak 13.06.2011 tarihinde (…..)
Belediyesi tarafından düzenlenen ihalede VAKIFBANK, HALKBANK’tan daha düşük teklif
vererek ihalenin HALKBANK’ta kalmasını sağlamış, ertesi gün (belge tarihinde) yapılan üç
ihalede de bankalar birbirlerinden destek istemiş ve danışıklı olarak teklif vermişlerdir.
(240) HALKBANK’tan alınan, 13.07.2011 tarihinde düzenlenen “(…..)” konulu 20 ve 21 numaralı
belgelerden ilkinde, (…..)’nin (…..) TL’si ZİRAAT’te, (…..) TL’si ise VAKIFBANK’ta bulunan
toplam (…..) TL tutarındaki mevduatı için 33 gün vadede HALKBANK’ın, ZİRAAT’in ve
VAKIFBANK’ın anlaşarak EMLAK KONUT için kullandıkları %(…..) faiz oranını teklif ettikleri,
böylece mevduatın (…..) TL’sinin HALKBANK’a aktarılabileceği ifade edilmektedir. Öte
yandan aynı çalışanlar arasında yaklaşık bir buçuk saat sonra gerçekleşen yazışmayı içeren
21 numaralı belgede ise her üç bankanın da %(…..) oranında faiz vermek konusunda
anlaşmalarına rağmen (…..)’nin VAKIFBANK’taki (…..) TL’sinin de aynı gün ZİRAAT’e
aktarıldığı ve böylece mevduatın tamamının ZİRAAT’e geçtiği ve sonrasında (…..)’nin bu
mevduat için ihaleye çıktığı bildirilmektedir. Belgede ayrıca sözü edilen olayın sonrasında
ZİRAAT’in HALKBANK’ı aradığı ve ZİRAAT şube müdürünün farklı fiyatlama alarak %(…..)
faiz oranıyla mevduatın kendilerinde kaldığını söyleyerek özür dilediği belirtilmektedir.
(241) Konuya ilişkin olarak (…..)’den ve bankalardan elde edilen bilgiler ışığında (…..)’nin (…..) TL
tutarındaki mevduatı için 13.07.2011 tarihinde çıkılan ihalede bankaların verdikleri teklifler ve
ihale sonuçlarına göre, sözü edilen tarihte HALKBANK ve VAKIFBANK, aralarındaki
13-13/198-100
59/169

uzlaşmaya uygun şekilde %(…..) oranında faiz teklifinde bulunmuş, öte yandan, belgedeki
ifadeyle paralel şekilde, ZİRAAT’in %(…..) oranında teklif vermesi üzerine ihaleyi ZİRAAT
kazanmıştır.
J.2.18. Belge 18, 24 ve 28
(242) ING’den alınan Belge 18, 04.05.2011 tarihinde ING Kurumsal Müşteriler Satış ve Pazarlama
Müdürü (…..) tarafından ING’nin Kurumsal Müşteriler Satış ve Pazarlamadan sorumlu GMY
(…..)’ye gönderilen bir e-postayı içermektedir. “Diğer Bankalar” konulu bu e-posta
incelendiğinde, YKB’nin ve AKBANK’ın o/n (gecelik) kredilerine ve rotatif kredilerine ilişkin fon
transfer fiyatlarının (Fund transfer price -FTP) ve kâr (spread) hedeflerinin sunulduğu
görülmektedir.
(243) HALKBANK’tan alınan Belge 24 ise, 05.08.2011 tarihinde HALKBANK Kurumsal Pazarlama
Bölüm Müdürü’nden, Kurumsal Pazarlama Daire Başkanına gönderilen ve HALKBANK
Kurumsal ve Ticari Pazarlamadan sorumlu olan GMY (…..)’a bilgi verilen bir e-postayı
içermektedir. “Diğer Banka FTP Bilgileri” konulu e-posta incelendiğinde, YKB’nin,
GARANTİ’nin ve AKBANK’ın TL, ABD Doları ve Euro cinsinden spot ve rotatif kredilere ilişkin
FTP’lerini içeren bir tablo sunulduğu, ayrıca VAKIFBANK’tan FTP’sine ilişkin bilginin
öğrenilemediğinin bildirildiği görülmektedir.
(244) AKBANK’tan alınan Belge 28 24.10.2011 tarihinde AKBANK’ın (…..) Ticari Şube Müdürü
tarafından aralarında AKBANK KOBİ Bankacılığından sorumlu olan GMY (…..)’ün de
bulunduğu bazı banka çalışanlarına gönderilen “piyasadan son haberler” başlıklı e-postayı
içermektedir. Söz konusu e-posta incelendiğinde, piyasaya ilişkin bilgilere ilaveten YKB’nin,
HSBC’nin TEB’in ve ING’nin FTP oranlarına ilişkin bilgilerin sunulduğu görülmektedir.
(245) Fon transfer fiyatlaması (fund transfer pricing), bankacılıkta mevduat ve kredilerin karlılığını
değerlendirebilmek için kullanılan bir yöntemdir. Bilindiği üzere, bankalar mudilerden topladığı
mevduata faiz ödemekte, müşterilerine sağladığı krediler karşılığında ise faiz geliri elde
etmekte ve kredilerden kazandığı faiz ile mevduata ödediği faiz arasındaki farktan kar elde
etmektedir. Bununla birlikte, mevduattan elde edilen kar ile kredilerden elde edilen karın,
bankanın toplam karına katkısının ayrıştırılması önem taşımaktadır. Zira belirtilen bilgi,
bankaların kaynak dağılımı, maliyet yapısı ve kârlılık düzeyi hakkında alınacak kararlar
bakımından önemli bir girdi niteliği taşımaktadır. Ürünlerin karlılığı hakkındaki bu bilgi ayrıca,
hangi ürünlerin banka için daha etkin olduğunu göstermekte ve bankanın fiyatlama kararları
için temel oluşturmaktadır.
(246) Sözü edilen ayrıştırmanın yapılabilmesi ise ancak FTP’nin belirlenmesiyle mümkün
olmaktadır. FTP, bir bankada fonların iç akışına bağlı olarak ortaya çıkan transfer gelirini ya
da maliyetini hesaplamak için kullanılan bir faiz oranıdır. Her kredi için bir transfer maliyeti,
her mevduat için ise bir transfer geliri söz konusudur. Bu çerçevede, hesaplanan FTP ile
bankanın uyguladığı faiz oranı arasındaki fark bankanın kar marjıdır (spread) ve bankanın
faiz gelirinin hesaplanmasına olanak sağlar. Bir başka deyişle, bankanın müşteriye verdiği
faiz oranı ile mevduat için belirlenen FTP arasındaki fark mevduatın ürün kârına, müşteriden
aldığı kredi faizi ile kredi için belirlenen FTP arasındaki fark da kredinin ürün karına
yansıtılmaktadır.
(247) Belirtilen açıklamalar çerçevesinde, bankaların asli faaliyetlerine ilişkin maliyetlerini ifade
eden ve başta fiyatlama olmak üzere yukarıda belirtilen stratejik kararlarında rol oynayan
FTP verilerine ilişkin bilgi paylaşımlarının rakipler arasında koordinasyona yol açma ihtimali
bulunmaktadır. Bununla birlikte, soruşturma sürecinde yapılan incelemelerde, FTP
oranlarının bankaların kurumsal sistemleri üzerinden şubelerce görülebildiği ve uygulamada,
şubelerin banka müşterileri ile yaptıkları faiz oranı görüşmelerinde bahse konu oranları
müşterilerle paylaşabildikleri anlaşılmıştır. Bu çerçevede sözü edilen verilere rakip banka
genel müdürlükleri dışındaki piyasa kanallarından da erişilebilmesi sebebiyle, 18, 24 ve 28
numaralı belgeler, incelemeye konu fiyat tespiti uzlaşması kapsamında değerlendirilmemiştir.

13-13/198-100
60/169

J.3. Kamu Sermayeli Bankaların Teşebbüs Niteliğine İlişkin Değerlendirme
(248) Soruşturma konusu uzlaşmaya taraf olan VAKIFBANK, HALKBANK ve ZİRAAT’in
sermayelerinin çoğunluğunun kamuya ait olmasından ve adı geçen teşebbüslerin yazılı
savunmalarında üç bankanın tek bir ekonomik bütünlük oluşturduklarının ileri sürülmesinden
hareketle, belirtilen tüzel kişilerin rekabet hukuku kapsamında ayrı birer teşebbüs niteliğini
haiz olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
(249) Bilindiği üzere 4054 sayılı RKHK’nın 3. maddesinde teşebbüs, “Piyasada mal veya hizmet
üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik
bakımdan bir bütün teşkil eden birimler” olarak tanımlanmıştır. Belirtilen hüküm neticesinde
teşebbüs kavramının, “iktisadi faaliyet”, “bağımsız karar verme” ve “ekonomik bütünlük arz
etme” olarak ifade edilen üç unsuru bulunduğu görülmektedir. Bağımsız karar verme kriteri
Kurulun 13.03.2001 tarih ve 01-12/114-29 sayılı kararında “teşebbüsün aldığı kararların
kendisi dışında herhangi bir organın onayına tabi olmaması” şeklinde ifade edilirken,
ekonomik bütünlük unsurunun değerlendirilmesinde ise, 2010/4 sayılı Rekabet Kurulu’ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ (2010/4 sayılı Tebliğ)’in 5.
maddesinin ikinci fıkrasında tanımlanan “kontrol testi” esas alınmaktadır. Dolayısıyla bir
ekonomik birim üzerinde herhangi bir gerçek veya tüzel kişinin kontrolü haiz olup olmadığı
belirlenirken, hukuken yahut fiilen belirleyici etki uygulama olanağı sağlayan hakların,
sözleşmelerin veya diğer araçların var olup olmadığı incelenmektedir. Bu itibarla kontrol
testinde hukuki ve fiili kontrolün bir arada ele alındığı anlaşılmaktadır.
(250) Gerek Türk rekabet hukukunda gerekse mehaz AB hukukunda, teşebbüs kavramının
kapsamı bakımından özel hukuk tüzel kişileri ile kamu sermayeli tüzel kişiler arasında ayrım
gözetilmemesi esastır. Öte yandan, bütün kamu işletmelerinin sermayelerinin ve/veya
yönetim organlarını belirleme yetkisinin, tanımı itibarıyla, nihai noktada devlete ait olması
sebebiyle, kontrol testinin mutlak şekilde uygulanması halinde aynı ülke hukukuna göre
kurulmuş olan ve/veya faaliyet gösteren kamu işletmelerinin tamamının söz konusu devletin
iktisadi bütünlüğü içerisinde tek teşebbüs olarak kabul edilmesi gerekecektir.
(251) Belirtilen yaklaşımın rekabet hukuku uygulamasındaki neticesi ise, bir kamu işletmesinin dahil
olduğu bir işlem yahut eylem bakımından, yoğunlaşmaların kontrolünde ülkedeki bütün kamu
işletmelerinin gayri safi gelirlerinin toplamının dikkate alınması, rekabet ihlallerinde ise
ihlalden sorumlu tutulacak ve/veya geliri cezaya esas teşkil edecek birimin, söz konusu
işletmelerin tamamını kapsaması şeklinde tezahür edecektir. Bu tür bir değerlendirmenin,
kontrolün gerçek sahibinin tespiti ve takdir edilecek yaptırım açısından gerçekçi ve
uygulanabilir nitelikte olmadığı açıktır. Bu itibarla, kontrol testinin kamu işletmelerine
uygulanmasında, çoğunluk hisselerinin hangi kişi veya kuruma ait olduğunun tespit edilmesi
tek başına yeterli görülmemekte, teşebbüsün stratejik kararları ve olağan işleri üzerinde
hukuken ve fiilen kimin belirleyici olduğunun somut olarak ortaya konulması gerekmektedir.
(252) İşaret edilen hususa ilişkin AB Komisyonu’nun mevzuatında ve yerleşik içtihadında da benzer
bir yaklaşımın benimsendiği görülmektedir. Nitekim 139/2004 sayılı Teşebbüsler Arasındaki
Yoğunlaşmaların Kontrolüne İlişkin Komisyon Tüzüğü (139/2004 sayılı Tüzük)’nün
dibacesinin 22. paragrafında, kamu sektöründeki yoğunlaşmalara ilişkin ciro
hesaplamalarında “bağımsız karar alabilen ekonomik birim”in esas alınacağı belirtilmiş,
139/2004 sayılı Tüzük’e İlişkin Komisyon Bildirisi’nin 52. paragrafında da aynı husus
vurgulanmıştır. Belirtilen düzenlemeye ek olarak, mezkûr Bildiri’nin 53. paragrafında, devletin
incelemeye konu işletmeler üzerindeki hakimiyetinin amacının kamu yararının
korunmasından ibaret olduğu ve devletin teşebbüs üzerindeki güç kullanımının teşebbüsün
faaliyetleri üzerinde belirleyici etkide bulunma amacı taşımadığı hallerde, 139/2004 sayılı
Tüzük kapsamında bir kontrolden söz edilemeyeceği ifade edilmiştir.
13-13/198-100
61/169

(253) AB rekabet hukuku mevzuatındaki değinilen hükümlerin yanı sıra, AB Komisyonu’nun konuya
ilişkin kararları (Neste/IVO39 , EDF/Segebel40, Soffin/Hypo Real Estate41) incelendiğinde, AB
rekabet hukukunda kamu sermayeli şirketlerin dahil olduğu ekonomik bütünlük tespit
edilirken, şirketlerin çoğunluk hissesinin bir kamu kurumuna ait olması yahut ana hissedarın
kamu kurumu olması, tek başına şirketin bahse konu kamu kurumuyla, diğer kamu sermayeli
şirketlerle ve nihai olarak devlet ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde sayılması için yeterli
görülmemektedir. Söz konusu değerlendirme yapılırken, incelemeye konu şirketin bütçesinin,
iş planının ve stratejisinin belirlenmesinde şirket yönetimi dışında herhangi bir kurum veya
kuruluşun etkili olup olmadığı, şirketin operasyonel faaliyetlerinin onaya tabi olup olmadığı
ve/veya bu faaliyetlere ilişkin kararlara başka bir kurumun müdahalede bulunup bulunmadığı,
şirketin hukuken bağımsız bir tüzel kişi olarak kendi yönetim organlarına sahip olup olmadığı,
şirket yönetiminde herhangi bir kamu görevlisinin daimi olarak yer alıp almadığı, diğer kamu
sermayeli şirketler ile kenetlenmiş bir yönetim yapısının var olup olmadığı ve sözü edilen
şirketlerle fiilen rekabet edip etmediği gibi kriterlerin dikkate alınması gerekmektedir.
(254) Konuya ilişkin olarak Kurulumuzca AB hukuku ile paralel bir yaklaşımın benimsendiğini
belirtmek mümkündür. Nitekim tarafından birden fazla kamu işletmesinin taraf olduğu yatay
veya dikey anlaşmalar ile en az bir kamu işletmesinin incelemeye konu olduğu hakim durum
ve yoğunlaşmaların kontrolüne yönelik Kurul kararlarının pek çoğunda, belirtilen işletmelerin
sermayelerinin tamamının veya çoğunluğunun kamu otoritelerine ait olmasına ve şirketlerin
yönetim kurullarının belirtilen otoriteler tarafından belirlenmesine karşın, bahse konu şirketler
ayrı birer teşebbüs olarak ele alınmıştır42. Sözü edilen genel yaklaşıma ek olarak, incelemeye
konu ZİRAAT, VAKIFBANK ve HALKBANK’ın eylemlerinin değerlendirildiği pek çok Kurul
kararında da belirtilen şirketlerin her biri bağımsız birer teşebbüs olarak incelemeye taraf
kabul edilmişlerdir43.
(255) Belirtilen kararlarda örneğin, adı geçen üç bankanın birinin taraf olduğu muafiyet
incelemelerinde işlemin ilgili pazara olan etkisi değerlendirilirken yalnızca bahse konu
bankanın pazar payı esas alınmış fakat söz konusu orana diğer iki bankanın payları dahil
edilmemiştir. Benzer şekilde yine belirtilen bankalardan birinin taraf olduğu devralma
kararlarında bankanın münferit pazar payı esas alınmış, ZİRAAT, VAKIFBANK ve
HALKBANK bir ekonomik bütünlük olarak değerlendirilmemiştir. Ayrıca belirtilen incelemelere
yönelik ilgili bankalar tarafından yapılan bildirimlerde işlem taraflarının bağlı bulundukları
gruba ve kontrol yapılarına yönelik sorulara verilen yanıtlarda, bahsi geçen bankaların diğer
kamu sermayeli bankalarla aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer aldığına yönelik herhangi
bir bilgi de sunulmamıştır. Belirtilen husustaki bir başka örnek ise 07.03.2011 tarihli ve 11-
13/243-78 sayılı Maaş Promosyonları kararıdır. Sözü edilen soruşturmada ihlale taraf olan
yedi banka arasında yer alan VAKIFBANK hakkında yapılan değerlendirmelerde ve
uygulanan idari para cezasının hesaplanmasında ZİRAAT ve HALKBANK dikkate
alınmamıştır.
(256) İşaret edilen hususa ilişkin en somut örnek ise, Kurulun 17.05.2011 tarih ve 11-31/613-189
sayılı kararıdır. Nitekim belirtilen kararda ZİRAAT, HALKBANK ve VAKIFBANK’ın da dahil
olduğu 16 bankanın aralarında akdettikleri, Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu’na
bağlı esnaf ve sanatkâr odalarının üyelerinin finansal yeniden yapılandırılmalarına ilişkin
protokolün 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı olup olmadığı ve mezkur Kanun’un 5.
maddesi kapsamında belirtilen anlaşmalara muafiyet tanınıp tanınamayacağı

39 Case IV/M.931, Neste/IVO (02.06.1998).
40 Case COMP/M.5549, EDF/Segebel (12.11.2009).
41 Case COMP/M.5508, SoFFin/Hypo Real Estate, (14.05.2009).
42 Örnek olarak bkz. Rekabet Kurulu’nun 05.01.2006 tarihli ve 06-02/45-7 sayılı ve 03.08.2011 tarihli ve 11-44/960-313 sayılı
kararları.
43 Örnek olarak bkz. Rekabet Kurulu’nun 28.06.2005 tarihli ve 05-41/598-152 sayılı, 28.02.2008 tarihli ve 08-19/197-67
sayılı, 24.07.2008 tarihli ve 08-47/666-260 sayılı, 11.09.2008 tarihli ve 08-52/838-335 sayılı, 05.08.2009 tarihli ve 09-34/786-
191 sayılı 16.09.2010 tarihli ve 10-59/1217- 460 sayılı, 09.02.2011 tarihli ve 11-08/156- 51 sayılı ve 04.05.2011 tarihli ve 11-
28/546-164 sayılı kararları.
13-13/198-100
62/169

değerlendirilmiştir. Söz konusu muafiyet değerlendirmesinde, diğer bankalarla birlikte
incelemeye konu üç banka da birbirleriyle rakip olarak ele alınmıştır. Görüldüğü üzere
belirtilen bankaların aynı ekonomik bütünlük içerisinde olmadıkları, diğer bir ifadeyle
birbirlerine rakip bağımsız birer teşebbüs oldukları hususu, hâlihazırda Kurulumuz tarafından
geçmiş tarihli kararlarında tespit edilmiş bulunmaktadır.
(257) Yukarıda yer verilen Kurul kararları çerçevesinde ZİRAAT, HALKBANK ve VAKIFBANK’ın
bağımsız teşebbüsler oldukları hükme bağlanmış olmakla birlikte, belirtilen bankaların hukuki
ve fiili kontrol yapılarının AB içtihadında öngörülen kriterler çerçevesinde incelenmesinde
fayda görülmektedir.
(258) Kamu sermayeli bankaların hukuki statüsü bakımından öncelikle belirtilmesi gereken husus,
1916 tarihli Ziraat Kanunu, 1933 tarih ve 2284 sayılı Halkbank ve Halk Sandıkları Kanunu ile
1954 tarih ve 6219 sayılı Türkiye Vakıflar Bankası Türk Anonim Ortaklığı Kanunu esas
alınmak suretiyle her üç bankanın da kuruluşunun ve/veya kuruluş amacının ve temel
yapılanmasının kanun hükümleriyle düzenlenmiş olmasıdır. Öte yandan 15.11.2000 tarih ve
4603 sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Ziraat, Türkiye Halkbank Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak
Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun” (4603 sayılı Kanun) uyarınca ZİRAAT ve
HALKBANK, “çağdaş bankacılığın ve uluslararası rekabetin gereklerine göre çalışmalarını ve
özelleştirmeye hazırlanmalarını sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmaları ile hisse
satışlarına ilişkin düzenlemelerin ve hisselerin tamamına kadarının özel hukuk hükümlerine
tabî gerçek ve tüzel kişilere satışının gerçekleştirilmesi”44 amacıyla yeniden yapılandırılarak
faaliyetini Ticaret Kanunu ve Bankacılık Kanunu hükümleri uyarınca sürdüren anonim
şirketlere dönüştürülmüştür. Ayrıca ilgili mevzuat kapsamında söz konusu bankalara, tarımsal
faaliyetlere ilişkin destek kredileri verilmesi, esnaf ve sanatkarlar ile küçük ve orta ölçekli
sanayi işletmelerinin kredilendirilmesi ve vakıf kaynaklarının değerlendirilmesi olmak üzere
spesifik misyonlar tanımlanmış olmakla birlikte, gerek bankaların kuruluş kanunları ve ana
sözleşmelerinde gerekse fiili uygulamada her üç bankanın da tüm bankacılık hizmetleri
alanında faaliyet gösterebildiği, diğer bir ifadeyle faaliyetlerinin değinilen destek politikalarıyla
sınırlı olmadığı, benzer şekilde özel bankalar dahil olmak üzere bütün bankaların vakıf
kaynaklarının değerlendirilmesi ile tarım ve KOBİ faaliyetlerine ilişkin kredilendirme
alanlarında da faaliyet gösterebildiği, dolayısıyla belirtilen alanların söz konusu bankalara
özgülenmiş olmadığı anlaşılmaktadır. İşaret edilen husus kamu sermayeli bankalar ile
yapılan görüşmelerde taraflarca da teyit edilmiş bulunmaktadır.
(259) Bahse konu bankaların ortaklık yapıları incelendiğinde, ZİRAAT’in sermayesinin tamamının
Başbakanlık Hazine Müsteşarlığına ait olduğu anlaşılmaktadır. Bankanın 2000 yılında
anonim şirkete dönüştürülmesi sebebiyle belirtilen tarih itibarıyla bankayı idare ve temsil eden
organ yönetim kurulu olup yönetim kurulu üyeleri genel kurul tarafından belirlenmektedir.
Yönetim kurulu üyeleri kendi üyeleri arasından bir kişiyi genel müdür, bir kişiyi ise yönetim
kurulu başkanı olarak seçmektedir. Ticaret Kanunu uyarınca genel kurul bakımından
devredilemez nitelikte olduğu öngörülen olağanüstü işler hariç olmak üzere bankanın her
türlü ticari faaliyetine ilişkin kararlar yönetim kurulu tarafından alınmakta ve icra edilmektedir.
Mevcut yönetim kurulunun yapısı incelendiğinde, 18.04.2012 tarihinde yapılan son genel
kurul toplantısı öncesinde Hazine Müsteşarlığı Müsteşar Yardımcısının yönetim kurulu üyesi
olarak görev yapmakta olduğu, ancak bahse konu yönetim kurulu üyesinin 05.01.2012
tarihinde istifa etmesinin ardından halihazırda yönetim kurulunda Hazine Müsteşarlığı dahil
olmak üzere herhangi bir kamu otoritesinde görev alan bir üyenin bulunmadığı
anlaşılmaktadır. Bununla birlikte mevcut denetim kurulunda Hazine Müsteşarlığı Müsteşar
Yardımcısı görev yapmaktadır. Ancak bankanın yönetim veya denetim kuruluna Hazine
Müsteşarlığı’nda yahut herhangi bir kamu kurumunda görev alan bir kişinin üye olarak
atanması yönünde hukuki bir zorunluluk bulunmamaktadır.

44 4603 sayılı Kanun, m.1.
13-13/198-100
63/169

(260) HALKBANK’ın sermayesi incelendiğinde ise, hisselerinin %75’inin Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı (ÖİB)’na ait olduğu görülmektedir. Bankanın ana sözleşmesi ile banka yetkilileriyle
yapılan görüşmelerde elde edilen bilgilere göre, yönetim kurulu üyeleri genel kurul tarafından
atanmakta, genel kurul kararları ise salt çoğunlukla alınmaktadır. Azınlık hissedarların
yönetim kurulu üye seçimi dahil herhangi bir karara yönelik imtiyazlı oyu veya veto yetkisi
bulunmamaktadır. Diğer bir ifadeyle yönetim kurulu üyeleri çoğunluk hissedarı olan ÖİB
tarafından belirlenmektedir. Bununla birlikte bankanın yönetiminde hâlihazırda herhangi bir
kamu otoritesinde görev yapan bir yönetici bulunmamaktadır. Genel müdür ve yönetim kurulu
başkanı ise yönetim kurulu tarafından kendi üyeleri arasından seçilmektedir.
(261) Son olarak VAKIFBANK’ın ortaklık yapısı değerlendirildiğinde, bankanın çoğunluk hissesinin
Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından idare ve temsil olunan yahut denetlenen mazbut ve
mülhak vakıflara ait olduğu anlaşılmaktadır. Bankanın genel müdür dahil olmak üzere dokuz
yönetim kurulu üyesinden biri, Vakıflar Genel Müdürlüğünü temsil eden A grubu hisseleri
adına Başbakan tarafından, A grubunun diğer üç üyesi ile B grubunun bir ve C grubunun iki
üyesi kendi hisse gruplarının göstereceği adaylar arasından, bir üye ise ortakların
göstereceği adaylar arasından genel kurul tarafından seçilmektedir. Belirtilen son üyelik için
adayın tespitinde D grubunun tercihleri öncelikli olarak dikkate alınmaktadır. Bununla birlikte
banka yetkilileri tarafından bankanın kuruluşundan bu yana Vakıflar Genel Müdürlüğü genel
müdürünün yönetim kurulu üyeliğine aday gösterildiği ve üye olarak seçildiği bilgisi verilmiştir.
(262) Belirtilen bilgilere ek olarak, hâlihazırda birden fazla kamu sermayeli bankanın yönetiminde
eş zamanlı olarak görev alan herhangi bir yöneticinin yahut yönetim kurulu üyesinin
bulunmadığı belirtilmiştir.
(263) Değerlendirmenin diğer boyutunu oluşturan, bankaların kredi ve mevduat faizlerinin
belirlenmesi dahil olmak üzere ticari stratejilerine ilişkin karar alma süreçlerinde hangi
birimlerin ve kurumların etkili olduğunun değerlendirilebilmesi amacıyla, bankaların kuruluş
kanunlarının, ana sözleşmelerinin ve ilgili mevzuatın incelenmesinin yanında bankalardan
görüşme tutanakları ve bilgi isteme yazıları vasıtasıyla uygulamaya yönelik bilgi talep
edilmiştir. Elde edilen bilgilere göre, ZİRAAT’in bütçesi, iş planı ve stratejik kararları dahil
olmak üzere ticari kararlarının alınmasında herhangi bir kamu otoritesinin onay
zorunluluğunun bulunmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca fiyat politikasının belirlenmesi, stratejinin
oluşturulması gibi hususlarda, herhangi bir mevzuat kapsamında yahut fiilen, Hazine
Müsteşarlığı’ndan ya da hükümetten talimat alınması söz konusu değildir. Bu anlamda
bankanın ticari faaliyetlerini yürütme usulü bakımından diğer özel bankalardan farkı
bulunmamakta, bankacılık faaliyetlerine ilişkin tüm kararları bağımsız olarak alınmakta, diğer
bir ifadeyle bankanın karar alma süreçlerine banka dışından herhangi bir müdahale söz
konusu olmamaktadır. Nitekim ZİRAAT tarafından, kendi stratejilerini belirlerken hükümet
politikalarını diğer özel bankalarla aynı usul ve ölçüde dikkate aldığı ifade edilmiştir.
(264) HALKBANK bakımından da benzer şekilde bütçe, iş planı ve stratejik kararların belirlenmesi
gibi ticari politikaların tespitine yönelik olarak kamu otoritelerinden kaynaklanan herhangi bir
kısıtlamanın bulunmadığı belirtilmiştir. 5411 sayılı Kanun’da öngörülen yönetim, denetim ve
kredi komitesi HALKBANK’ta da mevcut olup mevduat ve kredi faizlerine ilişkin oranlar, ilgili
birimler tarafından, bankanın hazine biriminin hazırladığı maliyet verileri ışığında
belirlenmektedir. Bankanın ticari kararları hukuken herhangi bir onaya tabi olmadığı gibi, fiili
olarak da bugüne kadar bankanın uyguladığı kredi ve mevduat faizi oranlarına ilişkin
kararların bankanın kendi karar organları tarafından alındığı ve sözü edilen kararlara yönelik
banka dışından herhangi bir müdahalenin söz konusu olmadığı ifade edilmiştir. Dönem
dönem Hazine Müsteşarlığının ve ilgili bakanlığın piyasayı disipline etmek üzere kamu
sermayeli bankalar üzerinden politikalarını icra etmesinin söz konusu olabildiği ileri
sürülmekle birlikte, belirtilen hususun yaygın bir uygulama olmadığı ve bu yönde bankaya
yapılan talimatların yazılı olarak gerçekleştirilmediği belirtilmiştir.
13-13/198-100
64/169

(265) ZİRAAT’e ve HALKBANK’a paralel olarak VAKIFBANK’ın da hiçbir stratejik kararının, iş
planının yahut bütçesinin Başbakanlığın, bakanlıkların yahut başka bir otoritenin veya
mercinin onayına tabi olmadığı banka yetkilileri tarafından ifade edilmiştir. Söz konusu
bilgilere göre bankanın stratejik kararlarının alınması ile olağan işlerinin gerçekleştirilmesinde
bankanın yönetim kurulu yetkili ve sorumludur. Örneğin faiz oranının belirlenmesi veya
sermaye artırımı kararları alınırken herhangi bir makamın resmi oluru gerekmemektedir.
Diğer bir ifadeyle bankanın kendi karar mekanizması söz konusu olduğundan,
VAKIFBANK’ın belirtilen hususlarda özerk olarak karar verme yetkisi bulunmaktadır.
(266) Soruşturma sürecinde taraflarla yapılan görüşmeler ve bilgi taleplerinde, her bir bankaya
bankacılık hizmetlerine ilişkin faaliyetleri bakımından diğer kamu sermayeli bankalar ile olan
ilişkileri hakkında sorular yöneltilmiştir. Konuya ilişkin taraflarca verilen cevaplarda özetle,
 devletin bankalar üzerindeki kontrolünün genel gözetim ve denetim şeklinde
gerçekleştiği,
 bankacılık faaliyetlerinde özel bankalarla olduğu gibi diğer kamu bankaları
ile de rekabet ettikleri,
 tüm fiyatlamaların bankanın özel durumlarına göre her banka tarafından
tamamen bağımsız olarak belirlendiği
ifadelerine yer verilmiştir.
(267) Her üç banka tarafından sunulan bilgilerde, kaynak maliyetleri gibi, ticari stratejilerin
belirlenmesine etki eden verilerin diğer kamu sermayeli bankalarla paylaşılmasının söz
konusu olmadığı belirtilmiştir.
(268) Yukarıda yer verilen bilgiler kapsamında kamu sermayeli bankaların AB Komisyonu’nun
içtihadında öngörülen kriterler ışığında hukuken ve fiilen bağımsız birer teşebbüs olup
olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Öncelikle ZİRAAT’te sermayenin tamamının,
HALKBANK ve VAKIFBANK’ta ise sermayenin çoğunluğunun Hazine Müsteşarlığı, ÖİB ve
Vakıflar Genel Müdürlüğü bünyesinde kamuya ait olduğu anlaşılmaktadır. Azınlık
hissedarlarının imtiyazlı oy, veto yetkisi gibi herhangi bir imtiyaza sahip olmaması, ZİRAAT’te
ve HALKBANK’ta yönetim kurulu üyelerinin genel kurulda salt çoğunlukla alınan kararla
atanmaları sebebiyle üyelerin tamamı çoğunluk hissedar tarafından belirlenirken,
VAKIFBANK’ta her ne kadar her hisse grubunun belirli sayıda üyeliğe aday gösterme yetkisi
bulunmakta ise de, yönetim kurulu üye sayısının çoğunluğu yine çoğunluk hisselerine sahip
hisse grupları tarafından belirlenmektedir.
(269) Belirtilen bilgiler, sermaye çoğunluğu ve yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunu belirleme
yetkisi bakımından, AB hukukunda 139/2004 sayılı Tüzük ve 2006 sayılı Üye Devletler ile
Kamu Teşebbüsleri Arasındaki İlişkilerde Şeffaflık ve Belirli Teşebbüslere İlişkin Finansal
Şeffaflığa Yönelik Komisyon Direktifi (2006 sayılı Direktif)45 ve Türk hukukunda 2010/4 sayılı
Tebliğ hükümleri çerçevesinde, incelemeye konu şirketler üzerindeki kamu sahipliğine işaret
etmektedir. Ancak yukarıda belirtildiği üzere, kamu teşebbüslerine ilişkin ekonomik bütünlük
değerlendirmesi yapılırken teşebbüs üzerindeki kamu sahipliği tek başına yeterli
görülmemekte, teşebbüsün bütçesi, iş planı ve stratejik kararları üzerinde belirleyici olan
birimlerin ve kurumların niteliği önem taşımaktadır. Dolayısıyla her ne kadar ZİRAAT’in,
HALKBANK’ın ve VAKIFBANK’ın sermayesi kamuya ait şirketler olduğu tespit edilmiş ise de,
bahsi geçen üç bankanın kendi aralarında ve nihai olarak devlet bünyesinde tek teşebbüs
olarak kabul edilip edilemeyeceği hususu için ikinci bir analize daha ihtiyaç duyulmaktadır.
(270) Bu çerçevede, Komisyon içtihadında öngörülen kriterler ışığında kamu sermayeli bankaları
aşağıdaki şekilde değerlendirmek mümkündür:
- Öncelikle ZİRAAT, HALKBANK ve VAKIFBANK, Ticaret Kanunu ve Bankacılık Kanunu
hükümleri uyarınca anonim şirket niteliğindeki bağımsız tüzel kişilerdir. Bu çerçevede söz

45 Commission Directive 2006/111/EC on the Transparency of Financial Relations Between Member States and Public
Undertakings as well as on Financial Transparency within Certain Undertakings, m.2.
13-13/198-100
65/169

konusu bankaların kendi yönetim organları bulunmakta, stratejik kararlar dahil olmak üzere
bankalara ilişkin her türlü icrai karar söz konusu organlar tarafından alınmaktadır. Diğer bir
ifadeyle adı geçen bankaların bütçesi, iş planı ve sermayesi bankaların kendi yönetim
organları tarafından belirlenmektedir.
- Bahse konu bankaların yönetim organlarında, aynı zamanda başka bir kamu otoritesinde
görev alan bir yöneticinin bulunması yönünde herhangi bir hukuki zorunluluk
bulunmamaktadır. Fiili durumda HALKBANK yönetim kurulunda yahut yönetici kadrolarında
herhangi bir kamu görevlisinin bulunmadığı, ZİRAAT’te 2003 yılından 2012 yılının Ocak ayına
kadar Hazine Müsteşarlığı Müsteşar Yardımcısı’nın yönetim kurulu üyesi olarak görev
yaptığı, ancak hâlihazırda yönetim kurulunda herhangi bir kamu görevlisinin yer almadığı,
bununla birlikte mevcut Hazine Müsteşarlığı Müsteşar Yardımcısı’nın denetim kurulu üyesi
olduğu, VAKIFBANK’ta ise fiili olarak kuruluştan bu yana Vakıflar Genel Müdürü’nün A grubu
hisseleri temsilen yönetim kurulu üyeliğine aday gösterildiği ve üye olarak atandığı bilgisi
verilmiştir.
- Kamu sermayesini temsilen atanmış olan yönetim kurulu üyeleri dahil olmak üzere, her üç
bankada yahut bankalardan ikisinde eş zamanlı olarak görev alan bir yönetim kurulu üyesi
yahut yönetici bulunmamaktadır. Dolayısıyla kamu sermayeli bankalar arasında kenetlenmiş
bir yönetim yapısı söz konusu değildir.
- Her üç kamu sermayeli bankanın da karar alma süreçlerinde banka dışından herhangi bir
merciin veya şahsın kanun yahut ikincil mevzuattan kaynaklanan bir müdahale yetkisi
bulunmamaktadır. Benzer şekilde bankaların operasyonel faaliyetlerine ilişkin yönetim
organları tarafından alınan kararlar hukuki veya fiili olarak herhangi bir kamu otoritesinin
onayına tabi olmadığı gibi, bu tür mercilerin bankaların yönetim organları yerine geçerek
stratejik karar almaları ya da alınan kararlara yönelik yerindelik denetimi yapmaları da söz
konusu değildir. Dolayısıyla, soruşturmanın konusunu oluşturan mevduat ve kredi faiz
oranları ile kredi kartı hizmetlerinin ücret ve komisyonlarına ilişkin kararlar dahil olmak üzere
bankaların her türlü operasyonel ve stratejik kararları, kendi yönetim kurulları ile birim
yöneticileri tarafından bağımsız olarak, diğer bir ifadeyle kamu otoritesinin belirleyici etkisi
bulunmaksızın alınmaktadır.
- Komisyon içtihadında da değerlendirildiği üzere, kural olarak, aynı ekonomik bütünlük
içerisinde yer aldığı ileri sürülen iktisadi birimlerin koordinasyon içerisinde yönetilmeleri
gerekmektedir. Dolayısıyla, özellikle aynı sektörde faaliyet gösteren ve de tek teşebbüs
olduğu ileri sürülen şirketler arasında mutat şekilde ticari sır niteliğindeki verilerin
paylaşılması beklenmektedir. Buna karşın somut olayda ZİRAAT, HALKBANK ve
VAKIFBANK yetkilileri, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ve Ticaret Kanunu’nun genel
hükümlerinden hareketle yönetici ve çalışanların bankacılık sırrı olarak ifade edilen ticari
sırları diğer kamu sermayeli bankalar dahil olmak üzere rakip bankalar ile paylaşmama
yükümlülüğü altında olduklarını ifade etmişlerdir. Bu itibarla, soruşturmaya esas teşkil eden
uzlaşma kapsamındaki bilgi paylaşımları hariç olmak üzere, belirtilen bankalar arasında bu
şirketlerin tek bir teşebbüs olarak koordinasyon içerisinde hareket ettiklerini ortaya koyacak
düzeyde mutat bir veri akışının söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır.
- Bahse konu teşebbüslerin ticari faaliyetlerinin esasını oluşturan bankacılık hizmetleri
alanında, her üç banka da özel bankalarla birlikte diğer kamu sermayeli bankalar ile rekabet
ettiklerini görüşme tutanaklarında, bilgi taleplerine cevaben gönderdikleri yazılarda ve sözlü
savunma toplantısındaki beyanlarında açıkça ifade etmişlerdir. Benzer şekilde banka
yetkililerinin ifadelerinde belirtildiği ve sektöre yönelik yapılan incelemelerde de tespit edildiği
üzere, kamu sermayeli bankalar kuruluş amaçlarını oluşturan destek politikalarıyla birlikte
bankacılık hizmetlerinin her alanında faaliyet göstermektedir. Bu itibarla, bahse konu
bankalar bakımından kamu otoritelerinin, sermayenin tamamına yahut çoğunluğuna sahip
olmaktan ve yönetim kurulu üyesi atama yetkilerinden kaynaklanan güçlerini yalnızca
hissedarlıkla sınırlı olarak kullandıkları, dolayısıyla devletin kamu sermayeli bankalar
üzerindeki etkisinin genel gözetim ve denetim faaliyetlerinden ibaret olduğu ve kamu
otoritelerinin ilgili bankaların stratejik kararlarına müdahale etmediği görülmektedir. Belirtilen
13-13/198-100
66/169

hususlardan hareketle, ZİRAAT’in, HALKBANK’ın ve VAKIFBANK’ın bağımsız birer teşebbüs
olduğu ve bu sebeple 4054 sayılı Kanun uyarınca rakip olarak değerlendirilmeleri gerektiği
düşünülmektedir.
J.4. Kredili Mevduat Hesabına İlişkin Değerlendirme
(271) Soruşturma döneminde Kurum kayıtlarına intikal eden çeşitli başvurularda, bankacılık
sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin aralarında anlaşarak kredili mevduat hesaplarına
(KMH) piyasa şartlarının çok üzerinde ve genel ekonomik verilerle açıklanamayacak düzeyde
yüksek faiz oranları uyguladıkları iddia edilmiş, belirtilen iddialar Kurulun 12-09/293-M ve 12-
24/677-M sayılı kararları ile soruşturma kapsamına alınmıştır. Soruşturma sürecinde söz
konusu iddiaları değerlendirmek üzere hakkında soruşturma yürütülen bankalardan 2007
yılının başından günümüze kadarki dönem için değişim tarihleri itibariyle, gerçek ve tüzel kişi
ayrımı yapılarak TCMB’ye bildirilen azami ve ilan edilen KMH faiz oranları talep edilmiştir.
(272) Bankalar tarafından gönderilen bilgiler üzerinde yapılan incelemeye göre, hem gerçek kişi
hem de tüzel kişiler için, yıllar itibariyle bankaların ilan ettikleri KMH faiz oranları bankalar
arasında önemli düzeyde farklılık göstermektedir. Bunun yanı sıra, bankaların KMH oranlarını
sık aralıklarla ilan etmedikleri göze çarpmaktadır. Örneğin, YKB gerçek kişi KMH oranını en
son 2008 yılında ilan etmiş olup günümüze kadar aynı faiz oranını uygulamaktadır. Bu
durumun bir sonucu olarak bankaların faiz oranlarını ilan ettikleri tarihlerde de paralellik
bulunmamaktadır. Ayrıca, KMH’nin müşteriler tarafından kullanılması durumunda banka
tarafından belirlenen ve ilan edilen KMH faiz oranları üzerinden hesaplanan faiz, KMH’nin
bağlı olduğu mevduat hesabından tahsil edilmektedir. Banka ile müşteri arasında KMH faiz
oranına ilişkin bir pazarlık gerçekleşmemektedir. Bu durumda uygulanan faiz oranı ile ilan
edilen oranların aynı düzeyde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bankaların ilan ettikleri faiz
oranlarının aynı düzeyde veya birbirine yakın olmaması, uygulanan faizlerin de farklı
oranlarda olduğu sonucunu doğurmaktadır.
(273) Son olarak, KMH oranlarının bankalar tarafından uzlaşarak belirlendiğine ilişkin olarak, gerek
önaraştırma sürecinde gerekse de soruşturma safhasında bankalarda yapılan yerinde
incelemelerde, KMH oranlarının bankaların aralarında uzlaşarak belirlendiğine ilişkin bir bilgi
veya belgeye ulaşılamamıştır. Dolayısıyla soruşturmaya taraf bankaların KMH faiz oranlarına
ilişkin olarak bir anlaşma ve/veya uyumlu eylem içinde bulunduğuna yönelik yeterli delil
bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
I. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
(274) İşbu karara konu olan soruşturma, Türkiye’de faaliyet gösteren 12 bankanın mevduat, kredi
ve kredi kartı hizmetleri konusunda anlaşma ve/veya uyumlu eylem içerisinde bulunmak
suretiyle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasını konu edinmektedir. Bu
çerçevede, soruşturma sürecinde ilgili teşebbüslerin (kamu ve özel) mevduat, kredi ve kredi
kartı hizmetlerine yönelik olarak uzlaşma içerisinde olduklarını ortaya koyan deliller elde
edilmiştir.
(275) Yukarıda yer verilen, belgelerin değerlendirilmesine ilişkin esaslar ve içtihat ışığında, işbu
soruşturma kapsamında elde edilen ve kararın önceki kısmında münferit veya gruplar halinde
ele alınan delillerin bir bütün olarak değerlendirilmesi neticesinde ulaşılan sonuçlar aşağıda
sunulmaktadır.
(276) Soruşturma kapsamında elde edilen deliller incelendiğinde, bankacılık sektöründe faaliyet
gösteren 12 teşebbüsün, çeşitli bankacılık hizmetlerine yönelik uygulanan faiz oranlarını ve
ücretleri birlikte belirlemek üzere rekabeti sınırlayıcı nitelikte eylemlerde bulundukları
görülmektedir. Söz konusu eylemler mevduat (kamu bankaları açısından kamu mevduatı da
dahil olmak üzere), kredi ve kredi kartı hizmetlerini konu edinen bir uzlaşma kapsamında
vuku bulmuştur.
(277) Bahse konu uzlaşma, tespit edilebilen ilk ve son belgeler esas alınmak suretiyle, 21.08.2007
ve 22.09.2011 tarihleri arasında gerçekleşen ve kredi, mevduat ve kredi kartı hizmetleri
13-13/198-100
67/169

alanında geçerli olan, soruşturmaya taraf 12 bankanın tamamının dahil olduğu anlaşmaları
ve/veya uyumlu eylemleri içermektedir. Sözü edilen hususa yönelik elde edilen belgelere
göre, uzlaşmanın ortak planını fiyat stratejilerinin birlikte belirlenmesi oluşturmaktadır. Bahse
konu uzlaşmanın unsurlarının belirlenmesi, uzlaşmanın uygulanması ve takibi ise taraflar
arasında gerçekleştirilen bir dizi iletişim, bilgi paylaşımı ve mutabakat vasıtasıyla ifa
edilmiştir.
(278) İşaret edilen uzlaşmaya ilişkin ilk delil, GARANTİ’de yapılan yerinde incelemelerde elde
edilen 21.08.2007 tarihli belgedir. Sözü edilen belgede AKBANK ve GARANTİ arasında
konut kredisine uygulanacak olan faiz oranı hususunda bir iletişim gerçekleştiği
anlaşılmaktadır. YKB’den elde edilen 27.09.2007 tarihli ve 2 numaralı belge ise, YKB,
AKBANK, GARANTİ, İŞ BANKASI, VAKIFBANK, HALKBANK ve ZİRAAT’in, mevduata
uygulanacak maksimum faiz oranının birlikte belirlenmesi ve söz konusu orandan daha
yüksek fiyatlama yapılmaması hususunda bir centilmenlik anlaşması gerçekleştirdiklerini
ortaya koymaktadır. Böylelikle, bahsi geçen 7 adet piyasa yapıcı büyük banka tarafından,
kredi ve mevduat hizmetlerine yönelik fiyat tespiti hususunda bir uzlaşmanın tesisi edildiği ve
belirtilen uzlaşmanın, tespit edilen ilk belge esas alınarak, 21.08.2007 tarihinden itibaren
uygulanmaya başlandığı görülmektedir.
(279) 2008 yılına ait ilk delil olan 25.06.2008 tarihli ve 3 numaralı belge ise, GARANTİ, YKB,
AKBANK ve İŞ BANKASI’nın bankacılık hizmetlerine yönelik bazı konuları görüşmek
amacıyla toplantı düzenlediklerini ortaya koymaktadır. GARANTİ, YKB ve AKBANK
GM’lerinin katılımıyla gerçekleştirilen, İŞ BANKASI GM’sinin iştirak edemediği ancak yapılan
görüşmelerden haberdar edildiği anlaşılan toplantının kapsamı ise 4 numaralı belgede yer
alan ifadeler neticesinde anlaşılmaktadır. Nitekim YKB’nin üst düzey yöneticileri arasında
04.07.2008 tarihinde gerçekleştirilen yazışmayı içeren belgede, GARANTİ’nin 03.07.2008
tarihinde YKB’yle iletişim kurduğu, mevduat faizlerinde %20’nin üzerinde fiyatlama
yapılmaması hususunda centilmenlik anlaşması teklifinde bulunduğu ve YKB’nin belirtilen
teklifi kabul ettiği ifade edilmektedir. Belgede yer alan “Akbank ile Garanti Bankası’nın bu
anlaşmaya uymasını beklemekle beraber” ifadesi uyarınca adı geçen iki bankanın da
anlaşmaya taraf olduğu görülmektedir.
(280) Bununla birlikte, AKBANK’ın 04.07.2008’de %20,60 oranında faiz uyguladığının öğrenilmesi
üzerine söz konusu tarihin geçiş günü olması sebebiyle iletişimde aksama olduğundan
şüphelenildiği ve genel müdürler düzeyinde centilmenlik anlaşmasının geçerli olduğunun teyit
edildiği anlaşılmaktadır. İlgili belgede, anlaşmanın geçerliliğinin teyit edilmesine ek olarak, İŞ
BANKASI’nın ve kamu sermayeli bankaların da anlaşmaya taraf olup olmadığının
araştırıldığı, bunun üzerine YKB Hazine Yönetim Başkanı tarafından, belirtilen bankaların da
centilmenlik anlaşmasına iştirak ettiğinin öğrenildiği ifade edilmektedir. Dolayısıyla 2007
tarihli belgeler uyarınca yedi teşebbüs arasında varıldığı anlaşılan uzlaşmanın 2008 yılının
Haziran ayında ve sonrasında uygulanmaya devam ettiği görülmektedir.
(281) Değinilen dört belge ile ortak planı somut olarak ortaya konulmuş olan uzlaşma, ilerleyen
tarihlerde soruşturmaya taraf olan bankaların tamamı arasında gerçekleştirilen çeşitli iletişim
ve fiyatlara ilişkin bilgi değişimlerini kapsayan mutabakatlarla sürdürülmüştür. Öyle ki başta
GM’ler ve GMY’ler olmak üzere çeşitli seviyelerdeki yöneticiler ve çalışanlar arasında vuku
bulan çok sayıda iletişim vasıtasıyla, kredi ve mevduat faizi oranlarının, ücretlerin ve
komisyonların birlikte arttırılması yahut oran değişikliklerine yönelik stratejilerin birlikte
belirlenmesi hususunda anlaşmalar kurulduğu, fiyat stratejisi ve hedef gibi rekabete duyarlı
bilgilerin paylaşılması yoluyla uyumlu eylemler gerçekleştirildiği, böylelikle ortak planın
uygulanmasına devam edildiği anlaşılmıştır.
(282) Bankacılık hizmetlerine yönelik bu uzlaşmanın tarafları, uzlaşmayı tesis eden yedi banka ile
sınırlı kalmamış, FİNANSBANK, HSBC, DENİZBANK, ING ve TEB ilerleyen tarihlerde belirli
hizmet türleri bakımından söz konusu uzlaşmaya dahil olmuştur. Ayrıca 10.06.2010 tarih ve
10 numaralı belgeye göre, en azından belirtilen tarihten itibaren uzlaşmanın kapsamı kredi
13-13/198-100
68/169

kartı hizmetlerini de içerecek şekilde genişletilmiştir. Böylelikle uzlaşmanın, soruşturmaya
konu olan 12 teşebbüs arasında ve kredi, mevduat ve kredi kartı hizmetlerine ilişkin
uygulamaya konulacak fiyatların birlikte belirlenmesi hususunda gerçekleştirildiği tespit
edilmiştir.
(283) İşaret edilen belgeler uyarınca, bankacılık sektöründe faaliyet gösteren 12 teşebbüs
arasında fiyat tespiti amacını taşıyan bir uzlaşma kurulmuş, bu uzlaşmanın ortak
planının uygulanması ise, kredi, mevduat ve kredi kartı hizmetleri kapsamındaki pek
çok ürüne yönelik faiz oranlarının ve ücretlerin tespitinde koordinasyon içerisinde
hareket etmek üzere icra edilen bir dizi mutabakat ile hayata geçirilmiştir. Yapılan
mutabakatların taraf sayısı değişkenlik arz etmekle birlikte, bahse konu 12 bankanın
önemli bir bölümü, söz konusu mutabakatların çoğunluğuna düzenli olarak iştirak
etmiştir.
(284) Dolayısıyla bankalar arasında GM’ler ve GMY’ler düzeyinde fiyat tespitine yönelik bir ortak
plan oluşturulmuş, sonraki tarihlerde yapılan alt anlaşmalar ile de, sözü edilen ihlalin
unsurlarının belirlenmesi ve uygulanması sağlanmıştır. Uzlaşmanın konusunun ve taraflarının
zaman içerisinde değişiklik göstermesi yahut sözü edilen mutabakatlardan bazılarının
uygulamaya konulamamış olması değinilen tespit bakımından önem arz etmemektedir.
Belirtilen husustan hareketle, taraflar arasında gerçekleştirilen her bir anlaşma ve/veya
uyumlu eylemin ayrı birer ihlal niteliği taşımadığı, taraflarca gerçekleştirilen mutabakatların,
nihai amacı fiyat koordinasyonu olan bir uzlaşmanın unsurlarını oluşturduğu sonucuna
ulaşılmıştır.
(285) Daha önce de belirtildiği üzere, söz konusu eylemlerin tek bir uzlaşma kapsamında
değerlendirilmesi sebebiyle, soruşturmaya esas teşkil eden her bir delilin ihlalin bütün
unsurlarına ilişkin bilgi içermesi yahut her bir delilin ispat gücünün eşdeğer olması
zorunluluğu bulunmamaktadır. Zira teşebbüsler arasında gerçekleşen her bir iletişim nihai
tahlilde ortak planın unsurlarının oluşturulması ve uzlaşmanın sürdürülmesi amacına hizmet
ettiğinden, ihlale ilişkin ispat standardı bakımından önem arz eden husus, delillerin bir bütün
olarak değerlendirilmesi ile ortaya çıkan sonuçtur.
(286) Bahsi geçen belgelerde yer alan ifadeler, amaç itibarıyla rekabetin sınırlandığını ve bu
çerçevede ihlalin varlığını ortaya koymaktadır. Öte yandan, soruşturma kapsamında yapılan
incelemelerde, uzlaşmaya konu fiyat koordinasyonunun uygulamaya konulup konulmadığı da
değerlendirilmiştir. Nitekim 2, 3, 4, 6, 9, 25, 26 ve 27 numaralı belgeler incelendiğinde
tarafların tesis ettikleri uzlaşmaya uygun olarak birlikte ve iletişim içerisinde belirledikleri
fiyatları fiilen uyguladıkları tespit edilmiştir.
(287) Soruşturmaya esas teşkil eden belgeler kapsamında 14, 16, 19, 20 ve 21 numaralı belgeler
dikkate alındığında ise mevduat hizmetlerine ilişkin uzlaşmanın bir unsuru olarak kamu
mevduatına yönelik bankacılık hizmetlerinde de rekabeti sınırlayıcı nitelikte eylemlerin fiiliyata
geçirildiği tespit edilmiştir. Kamu bankalarının kamu mevduatı alanındaki söz konusu
eylemleri ayrı bir uzlaşma ve buna bağlı olarak ayrı bir ihlal olarak değil, yukarıda bahsi
geçen ve soruşturmaya taraf olan bütün bankaların katıldığı ve neticede rekabeti sınırlayıcı
nitelikte olduğu sonucuna ulaşılan “uzlaşma” kapsamında değerlendirilmiştir.
(288) Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan
veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak”
olduğunu hüküm altına almakta, mezkûr maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi ile, “Mal veya
hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü
alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” söz konusu maddenin ihlaline vücut verecek
haller arasında sayılmaktadır.
(289) 4054 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen hükümleri çerçevesinde, yürütülen soruşturma
kapsamında incelenen teşebbüsler hakkındaki bilgi ve belgeler değerlendirildiğinde,
13-13/198-100
69/169

AKBANK, DENİZBANK, FİNANSBANK, GARANTİ, HALKBANK, HSBC, ING, İŞ BANKASI,
TEB, VAKIFBANK, YKB ve ZİRAAT’in mevduat, kredi ve kredi kartı hizmetlerine yönelik fiyat
tespit etmek amacıyla bir uzlaşma tesis ettikleri ve bu uzlaşma kapsamında gerçekleştirdikleri
ve anlaşma ve/veya uyumlu eylem olarak değerlendirilen iletişim ve uygulamalar vasıtasıyla
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri kanaatine varılmıştır.
J. TARAFLARIN SAVUNMALARI VE SAVUNMALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ
J.1. Usule İlişkin Savunmalar
Savunma Hakkının Kıstlandığına Yönelik Savunma
(290) Taraflarca yapılan yazılı savunmalarda bazı bankalar, soruşturma bildiriminde kendilerine
önaraştırmada elde edilen belgelerin yalnızca belirli bir kısmının gönderildiğini belirterek
savunma haklarının sınırlandığını ileri sürmüştür. 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin ikinci
fıkrasında Kurulun, başlattığı soruşturmaları, soruşturmaya başlanması kararının verildiği
tarihten itibaren 15 gün içinde ilgili taraflara bildireceği ve tarafların ilk yazılı savunmalarını 30
gün içinde göndermelerini isteyeceği belirtilmiştir. Maddenin devamında ise “Taraflara
tanınan ilk yazılı cevap süresinin başlayabilmesi için Kurulun bu bildirim yazısı ile birlikte,
iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgiyi ilgili taraflara göndermesi gerekir.” hükmüne
yer verilmiştir. Dolayısıyla Kanun’un bu maddesi uyarınca, Soruşturma bildiriminde o
aşamaya kadar edinilmiş her tür belgenin değil, iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli
bilginin taraflara gönderilmesi gerekmektedir.
(291) Bu çerçevede, Kurulun soruşturma açılması yönündeki kararını müteakip, her bir bankaya
kendileri hakkında hâlihazırda elde edilmiş olan belgelerin içeriği gönderilmiştir. Öte yandan,
soruşturma sürecinin salahiyeti ve belge karartılması riskinin bertaraf edilebilmesi amacıyla,
söz konusu bildirimlerde diğer bankalar hakkında elde edilmiş olan belgeler ek olarak yer
almamıştır. Bununla birlikte Soruşturma Raporu ekinde, soruşturmada yer verilen iddialara
esas teşkil eden belgelerin tamamı, ticari sırlar karartılmış olarak, soruşturmanın bütün
taraflarına ulaştırılmış bulunmaktadır. Bu itibarla bankaların savunma haklarına yönelik
herhangi bir sınırlama söz konusu olmamıştır.
(292) Ayrıca 18.04.2010 tarih ve 27556 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren,
2010/3 sayılı Dosyaya Giriş Hakkının Düzenlenmesine ve Ticari Sırların Korunmasına İlişkin
Tebliğ hükümleri uyarınca, usulüne uygun olarak yapılan dosyaya giriş talepleri kabul edilmiş
ve teşebbüslere soruşturma safhasında elde edilen bilgi ve belgeler, ticari sırlarından
ayrıştırılarak sunulmuştur. Bu itibarla bankaların savunma haklarına yönelik herhangi bir
sınırlama söz konusu değildir.
Önaraştırmanın Süresi İçerisinde Tamamlanmadığı Savunması
(293) 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin ikinci fıkrası “Önaraştırma yapılmasına karar verildiği
takdirde Kurul Başkanı, meslek personeli uzmanlardan bir ya da birkaçını raportör olarak
görevlendirir.” hükmünü amirdir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre ise “Önaraştırma
yapmakla görevlendirilen raportör 30 gün içinde elde ettiği bilgileri, her türlü delilleri ve konu
hakkındaki görüşlerini Kurula yazılı olarak bildirir.” Mevcut soruşturmaya esas teşkil eden
önaraştırmanın yapılmasına yönelik olarak raportörler Başkanlık Makamının 26.09.2011
tarihli ve 468 sayılı oluru ile görevlendirilmiş olup önaraştırma raporu 25.10.2011 tarihinde
teslim edilmiştir. Bu itibarla önaraştırmanın 4054 sayılı Kanun’un 40/3. maddesinde
öngörülen süre içerisinde tamamlandığı görüldüğünden, belirtilen iddianın yerinde olmadığı
anlaşılmaktadır.
J.2. Esasa İlişkin Savunmalar
4054 sayılı Kanun’un 9. Maddesinin Uygulanması Gerektiğine İlişkin Savunma
(294) Soruşturma Heyeti’nin ortaya koyduğu ihlal iddiaları hakkında Kurulun 4054 sayılı Kanun’un
9. maddesi çerçevesinde işlem yapmasının mümkün ve gerekli olduğu, Kurulun piyasada
gördüğü ihlaller hakkında öncelikle uyarıda bulunma görevi olduğu, Kurulun 9. maddeyi
uyguladığı önceki tarihli kararları dikkate alındığında, bu soruşturma bakımından da 9.
13-13/198-100
70/169

maddenin uygulanmasının eşitlik ve tutarlılık ilkelerinin gereği olduğu yönünde savunmalar
yapılmıştır.
(295) Soruşturma çerçevesinde elde edilen delillerin ciddiyeti ve niteliği dikkate alındığında
teşebbüsler hakkında Kanun’un 9. maddesi çerçevesinde işlem yapılması yerinde
bulunmamıştır.
İlgili Ürün Pazarının Tanımlanmamasının Hatalı Olduğu Savunması
(296) İnceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif pazar tanımları
çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif tüm tanımlar açısından
rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı yapılmayabilir. Bu çerçevede olası
pazar tanımlarının, ihlalin varlığına ilişkin değerlendirmeye halel getirmeyeceği kanaatine
ulaşılması halinde ilgili pazar tanımının yapılmayabileceği kabul edilmiştir. Dosya
kapsamında yapılan incelemelerde, alternatif pazar tanımlarının tamamında rekabeti bozucu
bir etkinin varlığından bahsedilebileceği görülmüştür. Ayrıca, elde edilen belgeler
incelendiğinde her bir alt pazar için ayrı bir anlaşma yapıldığı ve her bir alt pazarda ayrı
ihlallerin gerçekleştiğine ilişkin bulgu bulunamamıştır. Dolayısıyla, mevcut soruşturma
bakımından ilgili ürün pazarının tanımlanmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Kullanılan “Uzlaşma” Kavramının Mevzuatta Tanımlanmadığı, Anlaşma ve Uyumlu
Eylem Kavramlarının Geçişli Olarak Kullanılamayacağı Savunması
(297) Yapılan savunmalarda anlaşma ve uyumlu eylem kavramlarının birlikte kullanılmasının hatalı
olduğu, iki kavramın bir arada kullanıldığı kararların iptal davasına konu olduğu ve bu
kararların kesinleşmediği, rapordaki bu belirsizliğin şirketin savunma hakkını ihlal ettiği ve
hukuk güvenliği ilkesine aykırı olduğu belirtilmiştir.
(298) Rekabeti sınırlayıcı anlaşma ve/veya uyumlu eylemlerin uzun yıllar devam etmesi, kompleks
bir yapı sergilemesi durumunda, hem Kurulumuz46 hem AB Komisyonu tarafların irade
uyuşmalarının gösterilmesinin yeterli olacağı, hangi yöntemle rekabetin sınırlandırıldığının tek
tek gösterilmesinin gerekli olmayacağı şeklinde bir içtihat oluşturmuştur.
(299) Belirtilen hususa ek olarak, Kanun’un 4. maddesi bakımından önem arz eden husus, rekabeti
sınırlayıcı uzlaşmalar ile salt paralel davranışlar arasındaki fark olduğudur. Bu sebeple
anlaşma ve uyumlu eylem kavramları arasında farklılığın yapay bir ayrımdan ibaret olduğu
kabul edilmektedir. Söz konusu husustan hareketle gerek AB içtihadında47 gerekse Türk
Rekabet Hukuku’nda her iki kavramı kapsayacak şekilde genel bir uzlaşma müessesesi
geliştirilmiştir. Nitekim “uzlaşma”, Kurul’un Gübre48, Seramik49, Demir Çelik50, Refrakter51,
Beyaz Et52 ve Otomotiv53 başta olmak üzere pek çok kararıyla yerleşik içtihat haline gelerek
Türk Hukuku’nda da benimsenen bir kavramdır. Söz konusu kararlar içerisinde yargısal
süreci tamamlanmış olanların da bulunmasından hareketle54, Danıştay’ın da belirtilen
kavramın hukuka uygunluğunu onadığı görülmektedir.
J.3. Bankacılık Sektörünün Niteliklerine İlişkin Savunmaların Değerlendirmesi
Bankacılık Sektörünün Düzenlemeye Tabi Olduğuna İlişkin Savunma

46 Örneğin bkz. Rekabet Kurulu’nun 06.09.2002 tarihli ve 02-53/685-278 sayılı, 25.02.2003 tarihli ve 03-12/135-63 sayılı,
24.02.2004 tarihli ve 04-16/123-26 sayılı, 18.04.2011 tarihli ve 11-24/464-139 sayılı kararları.
47 STEVENS, D. (1995), “Covert Collusion Conscious Parallelism in Oligopolistic Markets: A Comparison of E.C. and U.S.
Competition Law”, Yearbook of European Law, 15, s. 47-78.
48 Rekabet Kurulu’nun 08.02.2002 tarih ve 02-07/57-26 sayılı kararı.
49 Rekabet Kurulu’nun 24.02.2004 tarih ve 04-16/123-26 sayılı kararı.
50 Rekabet Kurulu’nun 14.10.2005 tarih ve 05-68/958-259 sayılı kararı.
51 Rekabet Kurulu’nun 29.01.2007 tarih ve 07-10/63-19 sayılı kararı.
52 Rekabet Kurulu’nun 25.11.2009 tarih ve 09-57/1393-362 sayılı kararı.
53 Rekabet Kurulu’nun 18.04.2011 tarih ve 11-24/464-139 sayılı kararı.
54 Örnek olarak bkz. Danıştay İDDK 31.05.2007 tarih, E. 2006/3506, K. 2007/1532 sayılı kararı, 31.05.2007 tarih, E.
2006/2956, K. 2007/1323 sayılı kararı, Danıştay 13. Dairesi 14.05.2008 tarih, E. 2006/1148 K. 2008/4202 sayılı kararı.
13-13/198-100
71/169

(300) Düzenleyici kurumların varlığı ve başta 95. maddesi olmak üzere 5411 sayılı Bankacılık
Kanunu’nun hükümleri ile diğer ilgili mevzuat dikkate alındığında Kurulun bankacılık
sektörüne yönelik soruşturma yapmakla yetkili olmadığı yönünde savunmalar yapılmıştır.
(301) Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un kapsam başlıklı 2. maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her
türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma,
uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye
kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü
hukukî işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve
denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer.” hükmüne yer verilerek Kanun’un
kapsamı belirtilmiştir. Bu çerçevede, Türkiye sınırları içindeki tüm mal ve hizmet
piyasalarında meydana gelebilecek her türlü rekabeti kısıtlayıcı anlaşma, uyumlu eylem vb.
işlemler Kanun kapsamında ele alınmakta, dolayısıyla bankaların ve genel olarak finansal
hizmet kuruluşlarının eylemleri de bu kapsamda değerlendirilmektedir. Nitekim Kanun’un 3.
maddesinin gerekçesinde “bir bedel veya menfaat karşılığı yapılan fikri, bedeni veya her ikisi
beraber yapılan faaliyetler hizmet olarak tanımlanırken, tanım, en geniş anlamıyla bankacılık,
sigortacılık, para, kredi, sermaye, bilgi ve sair unsurları da içermektedir.” ifadelerine yer
verilerek, açıkça bankaların ve her türlü bankacılık işleminin Kanun kapsamında olduğu
vurgulanmıştır. Diğer taraftan, bankacılık sektörüne yönelik daha önceki Kurul kararları55 ile
bu kararlara ilişkin Danıştay kararları56 incelendiğinde, sektörün Kurum tarafından geçmişte
de denetlendiği ve bazı teşebbüslere para cezalarının verildiği, bu kararların Danıştay
tarafından da onandığı görülecektir.
(302) Bunun yanı sıra belirtilen iddianın, tek bir kamu kurumunun yürürlükteki tüm mevzuat
bakımından denetim yapması sonucunu doğurması nedeniyle de kabul edilmesi mümkün
değildir. Her kurumun uygulamakla yükümlü olduğu mevzuatı çerçevesinde denetim görevini
ifa ettiği izahtan varestedir. Ayrıca, BDDK denetçilerine diğer kanunlara aykırılık tespit
edilmesi durumunda yalnızca bildirim yükümlülüğü getiren 5411 sayılı Kanun’un 95. maddesi
uyarınca, 4054 sayılı Kanun’a aykırılığın tespiti durumunda bildirimin yapılacağı makam
Rekabet Kurumu olacağından, bildirime istinaden denetim görevini yine Kurum yapacaktır.
Aksi takdirde, benzer bir yorumla Maliye Bakanlığının vergi denetimi yetkisinin yahut
Sermaye Piyasası Kurulunun bankaların halka açık şirketler olmasından kaynaklanan
yetkilerinin de kullanılamaması gibi bir sonuç ortaya çıkacaktır ki, böyle bir durum kanun
koyucunun iradesi olamayacağı gibi zorlama bir yorumla dahi iddia edilemeyecek bir
husustur.
(303) 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 19. maddesi konunun değerlendirmesinde yol g