Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-4-44 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 12-21/561-159
Karar Tarihi : 24.04.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Muhammed GÜNDOĞDU, Çiğdem TUNÇEL, Bahar ERSOY
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Salih Zeki ÖZTÜRK
Atatürk Havalimanı İçi, Eski İtfaiye Yolu 34149 Yeşilköy,
Bakırköy/İstanbul
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILAN : Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü
Konya Yolu Üzeri No:66 Etiler/Ankara
(1) E.DOSYA KONUSU : Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğünün hava
limanlarında yer tahsisi hizmetlerine ilişkin olarak kiracı teşebbüsler arasında
ayrımcılık yapmak suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(2) F.İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle, Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel
Müdürlüğünün (DHMİ) havaalanlarında yer tahsislerine ilişkin 2006 yılında yayınladığı
tarife ile 2005 yılından itibaren yer kiralayan firmalara daha önce yer kiralayanlara
oranla 4 kat daha yüksek kira faturası tahakkuk ettirdiği, bu suretle DHMİ’nin aynı iş
kolunda faaliyet gösteren teşebbüsler arasında ayrımcılık yaparak hâkim durumunu
kötüye kullandığı iddiasına yönelik olarak yapılan önaraştırma sonucunda, Kurulun
04.07.2007 tarihli ve 07-56/668-231 sayılı kararı ile DHMİ’ye “DHMİ’nin 2008 yılından
itibaren ‘Yer Tahsis Tarifesi’nde yer alan ‘31.12.2005 tarihinden önce ve sonra yer
tahsisi yapılanlar’ şeklindeki ibarenin kaldırılması” yükümlülüğü getirilmesi üzerine,
DHMİ tarafından anılan ibarenin kaldırıldığı, ancak bu işlemin kira uygulamalarına
yansıtılmadığı iddia edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ : - Kurum kayıtlarına 13.03.2007 tarih ve 1964 sayı ile intikal
eden SAS Havacılık İç ve Dış Tic. Ltd. Şti. Genel Müdürü Salih Zeki ÖZTÜRK
tarafından yapılan başvuru üzerine Kurulun 11.04.2007 tarihli toplantısında 07-31/324-
M sayı ile Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğünün hâkim durumunu
kötüye kullanıp kullanmadığının tespiti ve yer tahsis tarifelerinin DHMİ’nin ilgili
hizmetlerinden yararlanan teşebbüsler arasındaki rekabet üzerine etkilerinin
incelenmesi amacıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Yürütülen önaraştırma
neticesinde, Kurulun 04.07.2007 tarih ve 07-56 sayılı toplantısında,
“- DHMİ’nin “Yer Tahsis Tarifeleri”nde havaalanlarında arazi ve/veya üzerinde yer alan
tesisleri kiralayan teşebbüsler arasında “31.12.2005 tarihinden önce ve sonra yer tahsisi
yapılanlar” şeklinde bir ayrıma gitmek ve bu kritere göre belirlediği fiyat tarifeleri yoluyla
ilgili pazardaki hâkim durumunu kötüye kullanmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesini ihlal edebileceğine,
Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca,
12-21/561-159

2/13
- DHMİ’nin 2008 yılından itibaren “Yer Tahsis Tarifesi”nde yer alan “31.12.2005
tarihinden önce ve sonra yer tahsisi yapılanlar” şeklindeki ibarenin kaldırılması,
- DHMİ tarafından yayımlanan tüm tarifelerdeki 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil
edebilecek hükümlerin gözden geçirilerek yeniden düzenlenmesi,
- Yer tahsislerine yönelik olarak taraflar arasında imzalanan “Kira Sözleşmeleri”ndeki
başta “Ödemelerin Şekli” başlıklı 7. maddede yer alan hükümler olmak üzere tüm
hükümlerin standart hale getirilmesi, aksi halde haklarında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılacağı hususunda DHMİ’nin bilgilendirilmesine”
karar verilmiştir.
(4) - DHMİ vekili tarafından, Kurulun 04.07.2007 tarihli ve 07-56/668-231 sayılı kararının
yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle Danıştay 13. Dairesinde 2007/13545 esas
numarasına kayıtlı dava açılmış, Danıştay 13. Dairesi tarafından alınan 01.02.2010 tarih
ve 2010/768 sayılı karar ile 2577 sayılı Kanun’un 15-1/b maddesi uyarınca davanın
incelenmeksizin reddine hükmedilmiştir. Karar davacı tarafından temyiz edilmediğinden
kesinleşmiştir.
(5) - 28.05.2010 tarih ve 4246 sayı ile Kurum kayıtlarına giren ve DHMİ tarafından
gönderilen yazıda, DHMİ Yönetim Kurulunun 27.09.2007 tarih ve 151 sayılı kararında,
Rekabet Kurulu gerekçeli kararı uyarınca, havalimanlarında/havaalanlarında kiraya
verilen mahal ve hizmetlerle ilgili 30.11.2004 tarih ve 182 sayılı Yönetim Kurulu Kararı
ile kabul edilerek 01.01.2005 tarihinden itibaren uygulamaya konulan tip sözleşmelere
ilişkin olarak,

(TİCARİ SIR)

(6) hususlarının karara bağlandığı ifade edilmiştir. Yazıda, ayrıca söz konusu kararın (f)
maddesine istinaden 02.10.2007 tarih ve 366 sayılı DHMİ Hâsılat Komisyonu kararı ile
sözleşme hükümlerinin düzenlendiği ve uygulamanın bu yönde yapılması gereği
hususunun tüm havalimanlarına/havaalanlarına bildirildiği belirtilmiştir. Bununla birlikte,
mezkûr Kurul kararına konu olan 2007 yılı DHMİ Genel Müdürlüğü Ücret Tarifesi’nde
bulunan “Yer Tahsisleri Tarifesi” (1), 2. Tarife Tabloları “a. Arazi Yer Tahsisi” ve “b.
Diğer Bina, Sundurma, Hangar ve Depolar Tarifesi” tablolarında yer alan ücretlere ilişkin
olarak “31.12.2005’e kadar yapılan yer tahsisleri için geçerlidir” ve “01.01.2006’dan
sonraki yer tahsisleri için geçerlidir” ifadelerinin 2008 yılı DHMİ Genel Müdürlüğü Ücret
Tarifesinden bahse konu Kurul kararı doğrultusunda çıkarılarak tüm havaalanı
kullanıcıları için tek bir tarifenin oluşturulduğu ifade edilmiştir.
(7) Takiben, Total Havacılık İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti.1 adına Salih Zeki ÖZTÜRK tarafından
29.11.2010 tarih ve 9024 sayılı şikâyet başvurusu yapılmıştır. Başvuru üzerine
hazırlanan 23.12.2010 tarih ve 2007-4-44/BN-07-371.MG sayılı Bilgi Notu, Kurulun
29.12.2010 tarih ve 10-81 sayılı toplantısında görüşülmüş ve DHMİ’nin hâkim durumunu
kötüye kullanıp kullanmadığının tespiti amacıyla 4054 sayılı Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Önaraştırma sonucunda hazırlanan
20.05.2011 tarih ve 2007-4-44/ÖA-11-371.M.G. sayılı Önaraştırma Raporu, Kurulun

1 Teşebbüsün, başvuruda SAS Havacılık İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti. olan ticaret unvanı, 31.12.2010 tarihinde Total
Havacılık İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti. olarak değiştirilmiştir.
12-21/561-159

3/13
26.05.2011 tarih ve 11-32 sayılı toplantısında görüşülerek, DHMİ hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
(8) Kurulun almış olduğu soruşturma kararının ardından hakkında soruşturma başlatılan
DHMİ’ye soruşturma açıldığına dair bildirim 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca 07.06.2011 tarihinde yapılmış ve teşebbüsten 30 gün içinde birinci
yazılı savunmasını göndermesi istenmiştir. İlk yazılı savunma 07.07.2011 tarihinde 4974
sayı ile süresi içinde, Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(9) Söz konusu soruşturmanın ilk altı aylık süresi 26.11.2011 tarihinde sona ermiş olup,
Kurul tarafından 17.11.2011 tarih ve 11-57/1464-M sayı ile 4054 sayılı Kanun'un 43.
maddesinin birinci fıkrası hükmü gözetilerek, soruşturmanın, süresinin bitiminden
itibaren 2 ay uzatılmasına karar verilmiştir.
(10) - Hazırlanan 26.01.2012 tarih ve SR/12-2 sayılı Soruşturma Raporu DHMİ tarafından
30.01.2012 tarihinde tebellüğ edilmiş, DHMİ’ye ait ikinci yazılı savunma ise, yasal süresi
içerisinde, 27.02.2012 tarih ve 1696 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(11) - Hazırlanan 12.03.2012 tarih ve 2007-4-44/EG sayılı Ek Yazılı Görüş soruşturma
tarafına tebliğ edilmiş ve teşebbüsün üçüncü yazılı savunması istenilmiştir. DHMİ’nin
üçüncü yazılı savunması 26.03.2012 tarihinde 2640 sayı ile süresi içinde, Kurum
kayıtlarına girmiştir. DHMİ sözlü savunma talebinde bulunmamıştır.
(12) Rekabet Kurulu soruşturmaya ilişkin nihai kararını 24.04.2012 tarihli toplantısında
vermiştir.
(13) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ve ek yazılı görüşte,
- DHMİ’nin “Yer Tahsis Tarifeleri”nde, havaalanlarında arazi ve/veya üzerinde yer alan
tesisleri kiralayan teşebbüsler arasında “31.12.2005 tarihinden önce ve sonra yer tahsisi
yapılanlar” şeklinde bir ayrıma gitmek suretiyle ve bu kritere göre belirlediği fiyat
tarifeleri yoluyla ilgili pazardaki hâkim durumunu kötüye kullanmadığı,
- DHMİ’nin belirtilen hususta Rekabet Kurulunun vermiş olduğu 04.07.2007 tarih ve 07-
56 sayılı kararın gereğini yerine getirdiği,
- Bu itibarla bahse konu eylemlerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 6. maddesini ihlal etmediği
ifade edilmektedir.
I. YAPILAN İNCELEME VE TESPİTLER
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(14) Dosya konusu bakımından ilgili ürün/hizmet pazarı “havaalanlarında yer tahsislerine
yönelik havaalanı işletmeciliği” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
(15) DHMİ yer tahsislerine yönelik havaalanı işletmeciliği konusunda tüm havaalanlarında
faaliyette bulunmaktadır. Bu çerçevede, ilgili coğrafi pazar “Türkiye’de kurulu sivil
havaalanları” olarak belirlenmiştir.
I.2. Hakkında Soruşturma Yürütülen Taraf: DHMİ
(16) DHMİ, Türkiye’deki havaalanlarının işletilmesi ile Türkiye hava sahasındaki hava
trafiğinin düzenlenmesi ve kontrolü görevini yerine getirmektedir. 1933 yılından bu yana
değişik isim ve statülerle hizmetlerini yürütmekte olan kuruluş, 233 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname (KHK) ve Ana Statüsü çerçevesinde 1984 yılından itibaren
12-21/561-159

4/13
faaliyetlerini kamu iktisadi teşebbüsü olarak sürdürmektedir. Bu itibarla DHMİ, tüzel
kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk, sorumluluğu sermayesi ile sınırlı, Ulaştırma,
Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı (Ulaştırma Bakanlığı) ile ilgili ve en son hukuki
düzenlemeyle hizmetleri imtiyaz sayılan bir kamu iktisadi kuruluşudur.
(17) Kuruluşun Ana Statüsü ile belirlenen amacı, “Sivil havacılık faaliyetlerinin gereği olan
hava taşımacılığı, havaalanlarının işletilmesi, meydan yer hizmetlerinin yapılması, hava
trafik kontrol hizmetlerinin ifası, seyrüsefer sistem ve kolaylıklarının kurulması ve
işletilmesi, bu faaliyetler ile ilgili diğer tesis ve sistemlerin kurulması, işletilmesi ve
modern havacılık düzeyine çıkarılmasını sağlamak” olup, Ana Statü’nün 4. maddesi
uyarınca faaliyet konuları,
…
- Bağlı ortaklık ve müesseselerin bütçeleri ile fiyat, tarife ve yatırımlarının genel
ekonomi ve sivil havacılık politikalarına uyumunu sağlamak,
- İşletiminde bulunan havaalanları ile işletme dönemlerinin sonundan itibaren yap-işlet-
devret modeli çerçevesinde yaptırarak işletimini özel sektöre verdiği terminallerini
ve/veya hizmetin bütünlüğü yönünden gerek gördüğü diğer tesislerini 5335 sayılı
Kanun’un 33. maddesi çerçevesinde özel hukuk tüzel kişilerine kiralamak ve/veya
işletme hakkını devretmek,
…
- Faaliyet konuları ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu tarafından verilen görevleri yapmaktır.”
(18) Ülkemizde “Yap-İşlet-Devret” usulüyle yapılan mevcut bütün havaalanlarının mülkiyeti
DHMİ’ye ait olmakla birlikte, işletme hakkı sözleşme süresince müteahhit firmaya ait
bulunmaktadır.
I.3. DHMİ Tarafından Ücret Tarifelerinin Düzenlenmesi
(19) Havaalanlarının işletilmesi ve/veya kiralanması hususunda imtiyaz hakkı bulunan DHMİ,
Türkiye genelindeki bütün havaalanlarında sivil havacılık ve destek hizmetleri alanında
faaliyet gösteren çeşitli teşebbüslere yer tahsisi yapmakta ve tahsislere yönelik ücret
tarifelerini bir prosedür çerçevesinde belirleyerek yayımlamaktadır.
I.4. Yer Tahsisine İlişkin Olarak DHMİ ile Teşebbüsler Arasında İmzalanan
Sözleşmeler
(20) Havaalanlarındaki arazi ve/veya arazi üzerinde yer alan tesisler DHMİ tarafından
şirketlere “Yer Teslim Tutanağı” karşılığında teslim edilmekte ve taraflar arasında “Kira
Sözleşmesi” imzalanmaktadır. Sözleşmeler genellikle (…..) yıllık süreler için yapılmakta,
kira bedelleri ise (…..)’er aylık dönemler halinde ödenmektedir. “Kira Sözleşmesi”nin
bazı maddelerine aşağıda yer verilmiştir:
“2- KAPSAM:
Muhtelif havalimanında/alanında kiracıya tahsis edilen ve sözleşme eki listede belirtilen
mahal ve hizmetlerle ilgili özel sözleşme şartlarını kapsar.
3- SÖZLEŞME SÜRESİ:
(a) Sözleşmenin başlama tarihi 01.01.200…-sözleşmenin bitiş tarihi 31.12.200…dir.
(b) Proje gerektirmeyen tahsislerde yer teslim tarihi mali hükümlerin başlangıç tarihidir.
Projeye bağlı yapılacak tahsislerde kiracı, hazırlayacağı projeyi yer teslim tarihinden
itibaren en geç 7 (yedi) iş günü içerisinde DHMİ'ye sunacaktır. Projenin DHMİ'ce
tasdiklenerek kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren en geç 30 (otuz) gün içinde
projeye bağlı işlemleri bitirmek zorundadır. (1) Projeye bağlı işlemlerin erken bitirilmesi
12-21/561-159

5/13
halinde bu tarih itibariyle mali hükümler başlatılır. Aksi takdirde 30 (otuz) günlük sürenin
bitiminden itibaren mali hükümler başlatılır.
(c) Sözleşme, bitim tarihinden en geç 30 (otuz) gün önce feshi ihbarda bulunmak koşulu
ile taraflarca feshedilebilir. Sözleşmenin taraflarca karşılıklı anlaşmalar ile yenilenmesi
veya taraflarca feshedilmediği için kendiliğinden yenilenmiş sayıldığı hallerde başlangıç
ve son bulma dönemleri (ay ve günler) aynı kalmak kaydıyla DHMİ'ce yeni dönem için
tespit edilen yeni kira bedeli üzerinden sözleşme 1 (bir) yıl uzatılmış sayılır. (2) Hava
liman/alanında hizmet gereklerine uygun olarak en geç 30 (otuz) gün önceden haber
vermek koşulu ile DHMİ sözleşmeyi feshetme hakkına sahiptir. Bu işlemden dolayı
kiracı DHMİ'den herhangi bir talepte bulunamaz.
(d) Yeni tahsis edilecek yerlerle ilgili süreler, kira başlangıcı da madde 3 (b)'de
belirtildiği gibi olup, ödemelerde yeknesaklık sağlanması bakımından bu yerlerin kira
süresi de sözleşmenin bitim tarihinde sona erer.
(e) Yukarıda (b) ve (c) maddelerinde belirtilen süreler tahsis ve sözleşmeye konu yerin
özelliklerine göre talep halinde ve/veya DHMİ'ce gerektiğinde değiştirilebilir.
5-ÖDEMELER ve ÖDEMELERİN ŞEKLİ:
(e) Kiracı, kira bedelini ve ortak kullanılan hacimlere ait genel giderlere katılım payını
3'er aylık dönemler halinde ve dönem başlangıç tarihinden itibaren 10 (on) gün
içerisinde herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın peşin olarak öder. (4)Kiracının herhangi
bir döneme ait kira borcunu zamanında ya da tam olarak ödememesi halinde bir kez 7
gün süre verilerek ödenmesi istenir. Bu halde ödenmeyen kira borçlan herhangi bir
ilama ya da ihtara gerek kalmaksızın muaccel hale gelir.
6-KİRA BEDELİNİN TESPİTİ VE TEBLİĞİ:
DHMİ, mevcut kira döneminin bitiminden iki önceki ayın başında TÜİK'çe açıklanan
ÜFE oranında ve/veya emsal kira bedelleri ile Yargıtay kararları göz önünde
bulundurularak kira bedelini takdiren artırma yetkisine sahiptir. Kiracı, DHMİ'ce yukarıda
açıklandığı şekilde tespit edilen artırımlı kira bedelini ve kiralanan yer tarifeye tabi
yerlerden ise bu halde, kiracı her yıl DHMİ ücret tarifesi ile belirlenen yeni kira bedelini
ödemeyi kabul ve taahhüt eder. Kiracı, kira süresi boyunca sözleşmede kararlaştırılan
kira/ciro bedelinin ödeneceği yabancı para cinsine ait kurların artmasını gerekçe
göstererek sözleşmenin bunlara ilişkin hükümlerinin geçersiz kılınmasını veya
değiştirilmesini/ uyarlanmasını talep edemez. Yeni dönem kira bedeli, sözleşme bitim
tarihinden en az 30 (otuz) gün önce kiracıya yazılı olarak bildirilir.”
I.5. İlgili Mevzuat
I.5.1. Türk Sivil Havacılık Kanunu
(21) 14.10.1983 tarih ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun amacı, devamlı ve hızlı
bir gelişme gösteren, ileri teknolojinin uygulandığı, sürat ve emniyet faktörlerinin büyük
önem taşıdığı sivil havacılık sahasındaki faaliyetlerin ulusal çıkarlara ve uluslararası
ilişkilere uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamaktır.
(22) 2920 sayılı Kanun’un “Havaalanları ve Tesisleri” başlıklı dördüncü bölümünde yer alan
34. maddede havaalanlarının devlet ya da kamu tüzel kişileri tarafından kurularak
işletileceği hükmü yer almaktadır. Ücret tarifelerine ilişkin olarak ise aynı Kanun’un 37.
maddesinde, havaalanlarının kullanılması, tesislerinden yararlanılması ve verilen
hizmetlerin karşılığında alınacak ücretlerin yapılacak tarifelerle saptanacağı, bu
tarifelerin Ulaştırma Bakanlığının onayı ile yürürlüğe gireceği hükmü yer almaktadır2.

2 Ayrıca 01.11.2011 tarih ve 28102 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 655 sayılı
Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile
12-21/561-159

6/13
(23) Bu Kanun’un inşaat sınırlamalarına ilişkin 47. maddesinde ise havaalanlarının ve ilgili
tesis ve teçhizatın çevresinde, Ulaştırma Bakanlığınca belirlenecek esaslar içinde ve
saptanacak bir alan dâhilinde izin alınmadıkça hava trafiği, uçuş güvenliği ve
haberleşmeyi engelleyecek, seyrüseferi ve meydan güvenliğini tehlikeye düşürecek
nitelikte ve yükseklikte bina, yapı, inşaat ve tesis kurulmasının yasak olduğuna dair bir
düzenleme yer almaktadır.
I.5.2. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
(24) 5431 sayılı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’a
gör