Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-4-56 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 18-04/62-36
Karar Tarihi : 08.02.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : Burak SAĞLAM, Nazif IŞIK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - NN Hayat ve Emeklilik A.Ş.
- Alternatifbank A.Ş.
Temsilcileri: Av. Arpat Burçak ŞENOCAK, Av. İklim Gülsün KELEKÇİ
Levent Mah. Cömert Sok. No: 1C Yapı Kredi Plaza C Blok Kat: 3
34330 Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: NN Hayat ve Emeklilik A.Ş. ile Alternatifbank A.Ş. arasında
akdedilmiş olan Bankasürans Sözleşmesi’ne muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.09.2017 tarihinde giren bildirim üzerine
düzenlenen 29.01.2018 tarih ve 2017-4-56/MM sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
 NN Hayat ve Emeklilik A.Ş. (NN) ile Alternatifbank A.Ş. (ABANK) arasında,
27.03.2017 tarihinde imzalanan Bankasürans Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesi
kapsamında olduğu,
 Söz konusu Sözleşme’nin prim hedeflerine ulaşılamaması durumunda Sözleşme
süresinin beş yılı aşması nedeniyle 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamadığı,
 Bununla birlikte söz konusu Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
düzenlenen koşulları karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınabileceği
ifade edilmiştir.
G. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
G.1. İşlem Tarafları
G.1.1. NN
(4) NN, Türkiye'de bireysel emeklilik, hayat sigortası ile ferdi kaza sigortası alanlarında
faaliyet göstermektedir. NN söz konusu ürünlerini banka, acente ve doğrudan iştirakleri
olan acenteler üzerinden satmaktadır. NN’nin tek hisse sahibi Hollanda’da yerleşik NN
Continental Europe Holdings B.V.’dir. Şirket nihai olarak ise ağırlıklı Avrupa’da olmak
üzere 18 ülkede varlığı bulunan Amsterdam merkezli sigorta ve yatırım şirketi NN Group
N.V.’nin kontrolündedir.
18-04/62-36
2/13

G.1.2. ABANK
(5) ABANK, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamında Türkiye'de mevduat bankası olarak
kurumsal bankacılık, ticari bankacılık ve bireysel bankacılık faaliyetlerini yürütmektedir.
ABANK’ın sermayesinin tamamına Katar’da yerleşik The Commercial Bank sahiptir.
G.2. Bildirime Konu Sözleşme
(6) Bildirime konu Sözleşme, NN’nin ferdi kaza dahil hayat grubu sigorta ürünleri ile bireysel
emeklilik ürünlerine ilişkin ABANK ile banka sigortacılığı (bankasürans) sözleşmesi
akdetmesine ilişkindir. Sözleşme kapsamında (Madde 1.1.) NN nezdindeki bireysel
emeklilik ürünlerine ve ferdi kaza dahil hayat grubu sigorta branşlarına dahil tüm ürünler
Sözleşme’de kararlaştırılan komisyon ödemesi karşılığında ABANK’ın dağıtım ağı
vasıtasıyla da satışa sunulacaktır. Bir başka deyişle, ABANK NN’ye aracılık etmek
suretiyle sigorta sözleşmeleri akdetmeye ve NN adına prim tahsil etmeye yetkili
olacaktır. Bildirim Formu’nda söz konusu ticari ilişkide ABANK’ın herhangi bir ticari risk
üstlenmediği, bir nevi acentelik görevi ifa ettiği belirtilmektedir. Sözleşme’nin 3. maddesi
ile ABANK Sözleşme’de öngörülen istisnalar1 dışında münhasır olarak NN ürünleri
sunmayı taahhüt etmektedir. Öte yandan Sözleşme ile getirilen münhasırlık tek taraflı
olup, NN’nin diğer dağıtım kanallarını da kullanarak Sözleşme’ye konu ürünlerin satışını
ve dağıtımını gerçekleştirmesi yasaklanmamaktadır.
(7) Sözleşme’nin 8.6. maddesinde Sözleşme’nin sona ermesinden itibaren bir yıl boyunca
NN’nin ABANK müşterilerine sigorta ürünü satmak amacıyla pazarlama faaliyeti
göstermeyeceği hususu düzenlenmiştir. Ancak, ilgili pazarlama faaliyeti aktif pazarlama
faaliyeti ile sınırlı tutulmuş ve ABANK’ın Sözleşme süresince kendi dağıtım kanalı ile
bireysel emeklilik ürünleri satmış olduğu müşteriler kapsam dışı kalmıştır.
(8) Bankasürans Sözleşmesi, hayat grubu sigorta ürünlerinden ilk sigorta poliçesinin
satışının yapıldığı tarih itibarıyla yürürlüğe girecek ve taraflarca feshedilmediği takdirde
beş yıl süre ile yürürlükte kalacaktır (Madde 19.1.1.). Beşinci yılın sonunda ise belirlenen
prim hedeflerine ulaşılmışsa münhasırlık ortadan kalkacak, ancak sözleşme diğer
hükümlerini koruyacak şekilde birer yıllık dönemler için yürürlükte kalmaya devam
edecektir. Bu durumda, taraflardan herhangi birinin yenileme dönemlerinde karşı tarafa
üç ay önceden bildirimde bulunmak suretiyle sözleşmeyi sona erdirebileceği
düzenlenmektedir (Madde 19.1.1.iii). Prim hedeflerine ulaşılamamış ise, bu sefer
sözleşme aynı şartlarla toplamda en fazla üç yıl için birer yıllık sürelerle uzamış
sayılacaktır. Üç aylık bildirim süresi bu durum bakımından da geçerlidir. Öte yandan
sözleşmenin 19.1.3. maddesinde ise tarafların beş yıllık sürenin bitiminden altı ay önce
de fesih ihbarda bulunmak suretiyle sözleşmeyi sona erdirebileceği düzenlenmektedir.
G.3. İlgili Pazar
G.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(9) İlgili ürün pazarı, tüketici gözünde, fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından
benzer olan ürünlerden oluşmaktadır. Başka bir deyişle ilgili ürün pazarı, ürün özellikleri,
fiyatları ve kullanım amaçları bakımından tüketici tarafından ikame edilebilir sayılan
bütün ürünleri kapsamaktadır. İlgili ürün pazarı tanımında talep ikamesinin yanında,
talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda arz ikamesi de hesaba katılmaktadır.

1 Örneğin, NN’in halihazırda sunmadığı sigorta ürünleri açısından ABANK’ın bu tür bir ürünü talep etmesi
ve bu talebinin olumsuz karşılanması durumunda ABANK söz konusu ürünü başka sigorta şirketlerinden
temin edebilecektir (Madde 4.2.1 (vii)).
18-04/62-36
3/13

(10) Bu kapsamda, Kurul’un geçmiş kararlarında2 her bir sigorta branşının ayrı bir ürün
pazarı olarak kabul edildiği görülmektedir. Nitekim bir sigorta ürününün konusu ve
teminat altına aldığı risk diğer sigorta ürünlerinden farklı olup, sigorta sözleşmesi ile
ödenmesi taahhüt edilen prim tutarı da bu kapsamda değişmekte ve ödenmesi taahhüt
edilen bu prim sözleşmenin konusuna giren zarar veya hasarları kapsarken, diğer
sigorta ürünlerinin konusuna giren zarar veya hasarları kapsamamaktadır. Dolayısıyla
talep açısından bakıldığında, her bir sigorta ürününün özelliği ve teminat konusu
bakımından tüketici açısından ikame edilebilir olmadığı görülmektedir. Öte yandan,
sigorta şirketlerinin ilgili mevzuatları gereği faaliyet göstermek istedikleri her bir sigorta
branşında ruhsat almak zorunda olduğu da dikkate alındığında, sigorta şirketleri
açısından da her bir sigorta ürününün ayrı bir ürün pazarını teşkil ettiği söylenebilecektir.
(11) Dosya konusu bakımından, ilgili ürün pazarı teşebbüslerin akdettikleri sözleşmenin etki
edeceği pazardır. Bildirime konu Bankasürans Sözleşmesi’nin, NN’nin ferdi kaza dahil
hayat grubu sigortaları ile bireysel emeklilik ürünleri için ABANK’ı acentesi olarak
atamasını konu edindiği dikkate alındığında, Kurul’un geçmiş tarihli kararlarına paralel
olarak, ilgili ürün pazarlarının ayrı ayrı hayat sigorta ürünlerinde acentelik hizmetleri
pazarı, ferdi kaza sigortasında acentelik hizmetleri pazarı ve bireysel emeklilik
ürünlerinde acentelik hizmetleri pazarları olarak tanımlanması mümkündür. Bununla
birlikte, aşağıda söz konusu pazarlara yönelik değerlendirmelere yer verilecek olmakla
beraber, alternatif pazar tanımları yapılacak olan değerlendirmeyi değiştirmediğinden
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. paragrafında yer alan açıklama da
dikkate alınarak ilgili ürün pazarı tanımlanmasına gerek görülmemiştir.
G.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(12) Taraflar arasındaki Bankasürans Sözleşmesi ile verilecek olan hizmetin tüm Türkiye
genelinde sunulacak olması nedeniyle ilgili coğrafi pazarın “Türkiye” olarak
tanımlanması mümkün olmakla birlikte, İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un
20. paragrafında yer alan açıklama da dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar
tanımlanmasına gerek görülmemiştir.
G.4. Değerlendirme
G.4.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
(13) Bildirime konu sözleşme NN’nin ferdi kaza dahil hayat grubu sigorta ürünleri ile bireysel
emeklilik ürünlerine ilişkin ABANK ile banka sigortacılığı sözleşmesi akdetmesine ilişkin
olup, Bildirim Formu’nda söz konusu sözleşmenin bir acentelik sözleşmesi niteliğinde
olduğu, sözleşme ile kapsamdaki sigortacılık ürünlerinin ABANK’ın dağıtım ve satış
kanalları aracılığıyla, ilgili ABANK çalışanları tarafından pazarlanması, tanıtımı, sunumu
ve satışının yapılacağı, ABANK’ın NN’ye aracılık etmek suretiyle sigorta sözleşmeleri
akdetmeye ve NN adına prim tahsil etmeye yetkili olacağı, bununla birlikte ABANK’ın
sigortada belirlenen riskin gerçekleşmesi halinde herhangi bir ticari risk üstlenmediği
ifade edilmektedir. Söz konusu ilişkide NN’nin sigorta ürünleri bakımından tedarikçi,
ABANK’ın ise acente konumunda olduğu görülmektedir. Bu bağlamda taraflar arasındaki
ilişkinin dikey nitelikte bir acentelik ilişkisi olduğu anlaşılmaktadır.

2 Rekabet Kurulunun 22.08.2007 tarih ve 07-66/806-301 sayılı, 27.05.2010 tarih ve 10-38/650-218 sayılı,
05.08.2010 tarih ve 10-52/965-339 sayılı, 30.09.2010 tarih ve 10-62/1279-483 sayılı, 25.08.2011 tarih ve
11-46/1115-386 sayılı, 14.09.2011 tarih ve 11-47/1165-411 sayılı, 26.06.2013 tarih ve 13-40/520-229
sayılı kararları.
18-04/62-36
4/13

(14) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz), müvekkil hesabına aracılık ettiği ya da
akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye getirilen sınırlamaların genellikle 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmadığı ve prensip olarak muafiyet rejiminin de
konusunu oluşturmadığı kabul edilmektedir. Bu çerçevede acentenin müvekkil
tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali bir risk alıp almaması,
müvekkil hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye
getirilen sınırlamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olup olmadığının
belirlemektedir. Acentenin bir mali veya ticari risk taşımaması durumunda faaliyetlerinin
müvekkil teşebbüsün faaliyetlerinin bir parçası olarak değerlendirileceği, aksi halde, yani
acentenin risk üstlenmesi durumunda, kendi yapmış olduğu yatırımların geri dönüşünü
sağlayabilmesi için pazarlama stratejisini özgürce belirleyebilmesi gerektiği ve bu
durumda, müvekkili hesabına aracılık ettiği iş ve işlemler ile ilgili olarak müvekkili
tarafından getirilen kısıtlamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına
girebileceği ifade edilmektedir.
(15) Ayrıca, Kılavuz’un 12. paragrafında, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin uygulanıp
uygulanmayacağında belirleyici faktör olan riskin her bir olayın kendi özellikleri göz
önünde bulundurularak değerlendirileceği belirtilmiş, aşağıda sıralanan hususların bir
veya daha fazlasının olayda yer alması durumunda sınırlamaların 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesi kapsamında ele alınacağı ifade edilmiştir:
- “Taşıma masrafları da dahil olmak üzere mal veya hizmetlerin alım veya satımına
ilişkin masraflara acentenin katkıda bulunması.
- Acentenin satış arttırma faaliyetlerinde doğrudan veya dolaylı olarak katkıda
bulunmaya zorunlu tutulması.
- Stokta tutulan sözleşme konusu malların finansmanı ya da kayıp malların maliyeti
gibi riskleri acentenin taşıması ve satılmayan ürünleri acentenin müvekkile iade
edememesi.
- Acentenin satış sonrası hizmet, tamir veya garanti hizmeti vermekle yükümlü
tutulması.
- Acentenin, söz konusu pazarda faaliyet gösterebilmek bakımından gerekli olabilecek
ve sadece bu pazarda kullanılabilecek yatırımlar yapmak zorunda bırakılması.
- Satılan ürünün sebep olduğu zararlardan dolayı üçüncü kişilere karşı acentenin
sorumlu olması.
- Müşterilerin sözleşmenin şartlarını yerine getirmemesinden dolayı, acentenin,
komisyonunu alamamasının dışında bir sorumluluk taşıması.”
(16) Sigortacılık Kanunu’nda ise sigorta acentesi, “Ticarî mümessil, ticarî vekil, satış memuru
veya müstahdem gibi tâbi bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak muayyen bir
yer veya bölge içinde daimî bir surette sigorta şirketlerinin nam ve hesabına sigorta
sözleşmelerine aracılık etmeyi veya bunları sigorta şirketleri adına yapmayı meslek
edinen, sözleşmenin akdinden önce hazırlık çalışmalarını yürüten ve sözleşmenin
uygulanması ile tazminatın ödenmesinde yardımcı olan kişi” olarak tanımlanmaktadır.
Söz konusu tanım itibarıyla da acentenin rekabet hukuku anlamında ticari ve mali risk
üstlenmeyen bir yapı arz ettiği görülmektedir.
18-04/62-36
5/13

(17) Sözleşme’nin “Bankanın Yükümlülükleri ve Sorumlulukları” başlıklı 7. maddesinde
ABANK’ın hayat sigorta branşlarına ilişkin olarak NN adına her ne suretle olursa olsun,
sigorta tazminatı veya tazminata ilişkin avans ödemeyeceği, bireysel emeklilik sistemine
ilişkin münhasır ürünlerin pazarlanma, tanıtım ve satışı esnasında ve satış sonrasında
müşterilere herhangi bir gelir taahhüdünde bulunmayacağı, istihdam ettiği bireysel
emeklilik aracılarının da bu gibi bir taahhütte bulunmamaları için azami gayret
göstereceği belirtilmektedir. Dolayısıyla, bildirime konu acentelik sözleşmesi ile
ABANK’ın acente olarak Kılavuz çerçevesinde açıklanan riskleri üstlenmediği ve
bağımsız davranmadığı anlaşılmaktadır.
(18) Bu çerçevede, Sözleşme ile ABANK’ın üstlendiği edim NN tarafından üretimi ve
pazarlaması yapılan ferdi kaza dahil hayat sigortası ve bireysel emeklilik ürünlerinin
müşterilere satışı ve sigorta primlerinin tahsili ile sınırlıdır. Bu çerçevede, ticari ve mali
riskler NN tarafından üstlenilmektedir. Dolayısıyla bildirime konu Sözleşme’nin müvekkil
hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye getirilen
sınırlamalarının 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında olmadığı anlaşılmıştır.
(19) Diğer yandan, 3. madde ile ABANK’ın Sözleşme’de öngörülen istisnalar dışında
münhasıran NN ürünlerini sunmayı taahhüt ettiği ve halihazırda banka sigortacılığına
ilişkin başkaca sigorta şirketleriyle yaptığı ve yürürlükte olan sözleşmeler var ise bu
sözleşmelerin derhal feshedileceği konusunda mutabık kalındığı görülmektedir. Söz
konusu münhasırlık ilişkisi Bankasürans Sözleşmesi kapsamında hayat grubu sigorta
ürünlerinden ilk sigorta poliçesinin satışının yapıldığı tarihten başlamak üzere beş yıl
süreli olup, beşinci yılın sonunda belirlenen prim hedeflerine ulaşılmışsa münhasırlık
ortadan kalkacak, ancak Sözleşme diğer hükümlerini koruyacak şekilde birer yıllık
dönemler için yürürlükte kalmaya devam edecektir. Bu durumda, taraflardan herhangi
birinin yenileme dönemlerinde karşı tarafa üç ay önceden bildirimde bulunmak suretiyle
sözleşmeyi sona erdirebileceği düzenlenmektedir. Prim hedeflerine ulaşılamamış ise, bu
defa Sözleşme aynı şartlarla toplamda en fazla üç yıl için birer yıllık sürelerle uzamış
sayılacaktır. Sözleşme’nin sona erdirilmesine yönelik üç aylık bildirim süresi bu durum
bakımından da geçerlidir. Öte yandan Sözleşme’nin 19.1.3. maddesinde ise tarafların
beş yıllık sürenin bitiminden altı ay önce de feshi ihbarda bulunmak suretiyle sözleşmeyi
sona erdirebileceği düzenlenmektedir.
(20) Kılavuz’da acentelik sözleşmelerinin acentenin rakip teşebbüslerin acenteliğini,
dağıtıcılığını yapmasını engelleyen hükümler içermesi halinde markalar arası rekabeti
kısıtlayıcı etkilerinin olabileceği, sözleşme konusu mal ve hizmetlerin satıldığı ilgili
pazarda kapama etkisine