(3194 S. K. m. 6, 8, 9, 18) (6306 S. K. m. 6) (644 S. KHK. m. 2) (İmar Kanununun 18 inci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlemesi ile İlgili Esaslar Hakkında Yönetmelik m. 6, 10, 11)

İSTEMİN ÖZETİ: Manisa İli, Yunusemre İlçesi, .... Mahallesinde, riskli alan olarak ilan edilen bölgede bulunan 116 ada, 31 parsel sayılı taşınmazın maliki davacı tarafından, 3194 sayılı Kanunun 18. maddesi uyarınca yapılan ve 18.12.2018 günlü, 239103 sayılı Bakanlık Oluru ile onaylanan parselasyon işlemi ile bu işlemin dayanağını oluşturan ve 3194 sayılı Yasanın 9.maddesi ile 6306 sayılı Yasa uyarınca 29.06.2018 günlü Çevre ve Şehircilik Bakanlığı onayı ile yürürlüğe konulan 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planının iptali istemiyle açılan davada, mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasından sonra, dosyada bulunan bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda, uygulama imar planı plan notlarına yönelik yapılan değerlendirmede, dava konusu uygulama imar planında sadece emsal değerinin ve azami kat yüksekliğin gösterilmiş olduğu, diğer yapılaşma koşullarının (çekme mesafeleri, adada kaç adet yapı yapılabileceği, yapılaşmanın bitişik mi, ayrık nizam olarak mı yapılabileceği, bu yapılarda yaşayabilecek azami kişi sayısının nazım imar planı ile öngörülen azami nüfus ile uyumlu olup olmayacağı gibi hususların) açıkça gösterilmediği, riskli alan ilan edilen uyuşmazlık konusu alanda nasıl bir yapılaşma olacağının kentsel tasarım projesine bırakıldığı, bu haliyle bölgenin imar planı ile şekillendirilmediği, dava konusu plana ilişkin plan notlarının "Genel Hükümler" başlıklı kısmının 14. maddesi ile "Özel Hükümler" başlıklı kısmının 1.5, 1.6 ve 2.1. maddelerinin planlama ve şehircilik ilkelerine aykırı olduğu, "imar adaları arasında inşaat alanı transferi yapılabilir.” plan notunun, yapılaşma haklarını, planın öngördüğü bölgeleme kararlarından ve ilkelerinden bağımsız olarak, parsel ölçeğindeki yapılaşma taleplerine göre değiştirdiği, bu hükmün, plan bütününde öngörülen bölgeleme kararlarını noktasal olarak değiştireceği için, plan bütününde kurulan dengeleri de bozabileceği, ikinci olarak, bu plan notu ile toplamda inşaat alanı değişmediği için plan kararlarına ilişkin bir esneklik sağlandığı iddia edilse bile, mülkiyet temelli bu yaklaşımın alanda bazı parsel sahiplerine avantaj sağlarken, planlama alanı içerisinde yer alan diğer parsel sahipleri için de bir eşitsizlik, mülkiyetlerin el değiştirmesi durumunda ise bir belirsizlik ortaya çıkaracağı, söz konusu plan notunun plana esneklik kazandırmaya yönelik bir araçsallık sağladığını öngörmekle birlikte planlama bütününde kurulan imar haklarının dağılımına ilişkin bölgeleme kararlarını mülkiyet bazındaki taleplere ve gelişmelere bağlı olarak yine noktasal ölçekte değiştirdiği, söz konusu plan notunun belirsiz olduğu, bunun sonucu olarak mevcuttakinin 2 katı oranında konut adedi inşa edilebileceği dikkate alındığında plan notunun 18. maddesinin planlama ilke ve esasları ile plan bütünlüğüne aykırı olduğu, gerek uygulama imar planı ve lejant paftasında, gerek ise de plan açıklama raporunda, "belediye hizmet alanı" "kentsel sosyal altyapı alanları", "aile sağlığı merkezi alanı" ve sosyal ve kültürel tesis alanı" fonksiyonlarının kesin kullanım türlerine yönelik somut bir belirleme yapılmadığı, bu haliyle mevzuat gereği kendisinden beklenen detay kullanımı belirtmeyerek, ölçeği gerekleri hilafına belirsiz bir kullanım türüne yer verilmesi nedeniyle, dava konusu plana ilişkin plan notlarının Özel Hükümler başlıklı 2.2, 3.3. ve 3.4. maddelerinin planlama ve şehircilik ilkelerine aykırı olduğu, parselasyon işlemi yönünden yapılan incelemede, hukuka aykırı bulunan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı uyarınca tesis edilen parselasyon işleminin de hukuki dayanağını yitirmesi nedeniyle hukuka aykırı hale geldiği gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar veren Manisa 2. İdare Mahkemesi'nin 24/06/2020 günlü, E:2019/323, K:2020/285 sayılı kararının, davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından, dava konusu alanda yapılan tüm iş ve işlemlerin 6306 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği kapsamında yapıldığı, üst ölçeğe uygunluk değerlendirmesinin 1/5.000 ölçekli nazım imar planına göre yapılması gerektiği, Bakanlık onaylı Jeolojik-Jeoteknik etüt raporlarında yer alan önemli alan lejantında kalan alanlara yönelik olarak yerleşime uygunluk haritası göz önüne alınarak planlama yapıldığı, açıklama raporunda da belirtildiği üzere planlama alanında ve çevresinde bulunan sosyal donatı alanları göz önünde bulundurularak yapılan erişebilirlik analizleri ve ilgili kurum görüşleri sonucunda ihtiyaç olan sosyal donatı alanlarının yer seçiminin yapıldığı, planlama alanında eşitliğin sağlanması çerçevesinde alan bütününde 3194 sayılı Yasanın 18. maddesi uyarınca düzenleme yapıldığı, dava konusu parselin imar planındaki tahsis amacı uyarınca alanının belirlendiği ve bu nedenle davacıya hissesi itibariyle müstakil bir imar parseli tahsis edilmesi olanağı bulunmadığından, hisseli yer tahsisi yapıldığı ve işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı iddiaları ile istinaf yolu ile kaldırılması ve davanın reddine karar verilmesi istenilmektedir.

SAVUNMANIN ÖZETİ :Davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının tüm beyan ve itirazlarının ilk derece mahkemesinin hüküm aşamasında değerlendirildiği, istemleri uyarınca uygulama imar planının ve parselasyon işleminin iptali yolunda verilen kararın kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı ve bu nedenle istinaf başvurusunun reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren İzmir Bölge İdare Mahkemesi Üçüncü İdari Dava Dairesince dava dosyası incelenerek işin gereği görüşüldü:

Dava, Manisa İli, Yunusemre İlçesi, .... Mahallesinde, riskli alan olarak ilan edilen yerdeki 116 ada, 31 parselsayılı taşınmazın maliki davacı tarafından, bu yerde Kentsel Tasarım Projesinin onaylanmasından sonra 3194 sayılı Kanunun 18. maddesi uyarınca yapılan ve 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102 (e) maddesi uyarınca, 18.12.2018 günlü, 239103 sayılı Bakanlık Oluru ile onaylanan parselasyon işleminin ve bu işlemin dayanağını oluşturan, 3194 sayılı Yasanın 9.maddesi ile mülga 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 6306 sayılı Yasa uyarınca 29.06.2018 günlü Çevre ve Şehircilik Bakanlığı onayı ile yürürlüğe konulan 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planının iptali istemiyle açılmıştır.

Uyuşmazlıkta, 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptali isteminde bulunulmadığından ve davacıya ait taşınmazın bulunduğu alanda yapılan parselasyon işleminin ve ölçeğinin açık olarak belirtilmesi suretiyle 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istemiyle ve parsele ilişkin değil, plan ve parselasyonun bütününe yönelik iddialarla ve semt sakini sıfatıyla bu dava açıldığından, davanın dava dilekçesindeki iddialar ve bu istem çerçevesinde incelenmesi gerekmektedir.

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 6. maddesinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmış, 8. maddesinde , planların tanımlanmasına yer verilerek, planlar bölge planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak kademelendirilmiş ve alt ölçekli planların, üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiş, "İmar planlarında Bakanlığın yetkisi" başlıklı 9. maddesinin 1.fıkrasında"Bakanlık gerekli görülen hallerde, kamu yapıları ve enerji tesisleriyle ilgili alt yapı, üst yapı ve iletim hatlarına ilişkin imar planı ve değişikliklerinin, umumi hayata müessir afetler dolayısıyla veya toplu konut uygulaması veya Gecekondu Kanununun uygulanması amacıyla yapılması gereken planların ve plan değişikliklerinin, birden fazla belediyeyi ilgilendiren metropoliten imar planlarının veya içerisinden veya civarından demiryolu veya karayolu geçen, hava meydanı bulunan veya havayolu veya denizyolu bağlantısı bulunan yerlerdeki imar ve yerleşme planlarının tamamını veya bir kısmını, ilgili belediyelere veya diğer idarelere bu yolda bilgi vererek ve gerektiğinde işbirliği sağlayarak yapmaya, yaptırmaya, değiştirmeye ve re'sen onaylamaya yetkilidir. " hükmüne yer verilmiştir.

3194 sayılı İmar Kanunu'nunişlem tarihinde yürürlükte bulunan "Arsa ve Arazi Düzenlemesi" başlıklı 18. maddesinde, "İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.(...)" hükmü yer almaktadır.

İşlem tarihinde yürürlükte bulunan İmar Kanunu'nun 18 İnci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlenmesi ile İlgili Esaslar Hakkında Yönetmeliğin"Düzenleme Sınırının Geçirilmesi" başlıklı 6. maddesinde,"(1)Düzenleme Sınırı, a) İskân sahasının bittiği yerlerde iskân sınırlarından, b) İskân sahası içindeki yollarda yol ekseninden, c) Cami ve karakol yerlerinin dış sınırından, yeşil alan ve genel otopark alanlarının düzenleme ortaklık payı oranı ve uygulamaya alınan parsel sınırına göre uygun görülecek yerinden geçirilir. (2) Ancak, imar plânlarında gösterilmiş düzenleme sınırları varsa bu durum dikkate alınır. (3) Düzenleme sınırının herhangi bir parseli iki veya daha fazla parçaya bölmesi halinde, sınır, bu parçalardan düzenleme sahası dışında kalan başka bir imar adasına girmeyenleri varsa bunları da içine alacak şekilde geçirilir. Parsel büyük ise, ifraz yapılarak ifraz sınırından geçilir." düzenlemesine, "İmar Parsellerinin Oluşturulması ve Dağıtımındaki Esaslar" başlıklı 10. maddesinde, "(1) İmar parsellerinin oluşturulması ve dağıtımında aşağıdaki esaslar dikkate alınır: a) Düzenlemeyle oluşacak imar parsellerinin mümkün mertebe aynı yerdeki veya yakınındaki eski parsellere tahsisi sağlanır,..." düzenlemesine, 11 inci maddesinde, "(1) Düzenleme ortaklık payı oranı: Bir düzenleme sahasında tesbit edilen düzenleme ortaklık payı miktarının, bu saha içindeki kadastro veya imar parsellerinin yüzölçümü miktarına oranıdır." düzenlemesine yer verilmiştir.

İşlem tarihinde yürürlükte olan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesinin 1. fıkrası (ç) bendinde"Her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Bakanlar Kurulunca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesislerine ilişkin etütleri, harita, her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak, onaylamak ve başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarelerce ruhsatlandırma yapılmaması halinde resen ruhsat ve yapı kullanma izni vermek.''(ğ) bendinde ise"Gecekondu, kıyı alanları ve tesisleri ile niteliğinin bozulması nedeniyle orman ve mera dışına çıkarılan alanlar dâhil kentsel ve kırsal alan ve yerleşmelerde yapılacak iyileştirme, yenileme ve dönüşüm uygulamalarında idarelerce uyulacak usul ve esasları belirlemek, Bakanlar Kurulunca belirlenen bu nitelikteki uygulamalar ile finans merkezleri ve benzeri özel proje alanları ve özel yapım gerektiren yapılaşmalar ile 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ve 775 sayılı Gecekondu Kanunu uyarınca Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan uygulamalara ilişkin her tür ve ölçekte etüt, harita, plan, parselasyon planı ve yapı projelerini yapmak, yaptırmak, onaylamak, kamulaştırma, ruhsat ve yapım işlerini gerçekleştirmek, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyetinin kurulmasını sağlamak." Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görevleri arasında sayılmış, 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102 (e) maddesinde de her ölçekteki imar planı ve imar uygulamalarını, kentsel tasarım projelerini yapmak, yaptırmak ve onaylamak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Ha