T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2021/605
KARAR NO: 2023/590
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 10.02.2021
NUMARASI: 2014/540 E. - 2021/99 K.
DAVANIN KONUSU: Alacak ve çekin iadesi (Bayilik sözleşmesinden kaynaklanan)
Taraflar arasındaki davanın ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı, davalı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davalı ... A.Ş. ile 05.05.2009 tarihli bayilik sözleşmesi yaptıklarını, sözleşmeye göre davalı şirkete ... bank Güneşli Ticari Şubesinden alınmış olan 17.10.2011 tarihli 95.000,00 TL bedelli teminat mektubunu verdiklerini,... bank Toros Şubesinden alınmış ... numaralı ve ... numaralı çek yaprağını boşa imzalı olarak verdiklerini, sözleşmeye göre çek ile ürün almaya hakları olduğu halde peşin para ile ürün satışı yapmaya çalıştıklarını, davalı şirketin aralarında yapılan sözleşmeye aykırı şekilde kendilerine ürün vermemesi nedeniyle Adana ... Noterliğinin 30.01.2012 tarih ve ... sayılı ihtarnamesi ile sözleşmeyi feshettiklerini, sözleşmenin feshinden sonra davalı şirketin kendilerinden aldığı teminat mektubunu iade etmeyerek 17.10.2012 tarihinde paraya çevirdiğini, çekin de iade edilmediğini, paraya çevrilen teminat mektubu bedeli olan 95.000,00 TL'nin iadesine ve çek yaprağının taraflarına iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili savunmasında özetle, öncelikle Adana 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2013 / 165 Esas sayılı dosyasında görülmekte olan dava olduğunu belirterek derdestlik itirazında bulunmuştur. Davanın esasına yönelik olarak da davacının imzalanan sözleşme ve taahhütnameye aykırı davrandığını, ürün alım taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle teminat mektubunu mahsup ettiklerini, aldıkları çekin ise boş olarak verilmediğini 09.08.2012 keşide tarihli ve 194.640,00 TL bedelli olarak verildiğini, bu çekinde 04.02.2012 tarihli ... sayılı 335.657,58 TL bedelli cezai şart faturasına mahsuben tahsil edilmek istendiğini ancak bankada karşılığının bulunmaması nedeniyle karşılıksızdır işleminin yapıldığını, davacının sözleşmeyi feshinin haksız olduğunu, taraflar arasında yapılan sözleşmeye göre davacı tarafın satın aldığı malların bedellerini çek ile ödeme yükümlülüğünün bulunduğunu, davacının bu konudaki iddialarının doğru olmadığını, bu gerekçelerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda, "...Davalı şirket davacı taraftan taahhütnamede belirlenen asgari ürün alımına ilişkin taahhüdünü yerine getirmediği gerekçesiyle her bir sözleşme yılı sonunda davacı taraftan taahhüdün ihlali nedeniyle cezai şart talebinde bulunduğuna ilişkin bir belgeyi dosyaya sunmuş değildir. Dolayısıyla taraflar arasında yapılan taahhütnamede yazılı olan cezai şartın uygulanmayacağı konusunda davalı şirket tarafından davacı şirket nezdinde bir güven duygusu yaratılmıştır. Bu nedenlerle somut olayda davacının sözleşmeyi feshi haklı olmamakla birlikte davalı şirketin elindeki teminat mektubunu ürün taahhütnamesine aykırı davranış nedeniyle cezai şart alacağına mahsuben nakde çevirmesinde ve çeki iade etmemesinde hukuki yararı bulunmadığı..." gerekçesiyle, davanın kabulüne, Vakıfbank tarafından verilen ... sayılı teminat mektubu olan 95.000,00 TL bedelin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, ... bank ... AŞ tarafından verilmiş 9067616 sayılı 194.640,00-TL bedelli 09/08/2012 düzenleme tarihli çekin karar kesinleştiğinde davalıdan alınarak davacıya verilmesine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davalı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davalı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle, davacının peşin bedeli ödeyip mal alamadığı yönünde hiçbir belge sunamadığı gibi cezayı şartın istenmemesi konusunda mahkemece hataya düşüldüğünü süresinde önce feshedilen sözleşme için devam etmesi düşünülen yıllara dair eksik mal alımından kaynaklı cezayı şart alacağının yok sayıldığı, haksız fesih olduğundan önceki yıllara dair çekincenin belirtilmiş olup olmamasının da alacağın bulunmadığı kanaatine sebep olmasının mümkün olmadığı, fesih yılı ve devam edemeyen yılların cezayı şart ve kar mahrumiyetinin bedelini davacının ödemek zorunda olduğunu, mahkeme gerekçesinde cezayı şart talebine dair belge sunulmadığı kanaatiyle HGK 2013 tarihli kararına atıf yaparak cezayı şart talep edilemeyeceği düşüncesinin Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2015 yılından sonra son yıla dair cezayı şartın çekince konulması dahi istenebileceğini, sözleşme devam ederken zaten eksik mal alımına dair cezayı şartın oluşmasının mümkün olmadığını, ifa edilemeyen dönemden kaynaklı alacağın varlığının davacının sözleşmeyi erken feshettiği için cezayı şart ve kar mahrumiyeti alacağının sözleşmenin ifa edilmeyen yaklaşık 2,5 olduğunu davacının 2019 başlangıç tarihli 5 yıl süreli sözleşmeyi 30.01.2012 tarihinde tek taraflı olarak feshettiğini, bu hususların göz ardı edilerek hüküm kurulmasının tamamen hatalı olduğunu, mahkeme gerekçesiyle mevcut olayın birbirinden farklı olduğunu, çünkü sözleşmeyi fesheden davacıdan cezayı şart istenemeyeceği yönünde bir güven duygusundan bahsedilemeyeceğini, davacının sözleşmeyi erken feshettiğini, bunun gerekçesinde ise mal taleplerinin karşılanmadığını ileri sürdüğünü, haksız feshe dair dağıtım şirketinin temerrüte düşürülmesine dair dosyaya emsal sunulduğunu, emsal içtihatlara göre davacının cezayı şart bedelini ödemesi gerektiğini ,davacının haksız feshinin söz konusu olduğunu, bu haksız feshe dayalı sözleşmeden doğan tüm cezayı şart tazminat kar mahrumiyeti bedellerinin ödenmesi gerektiğini, sözleşmenin ilk 2 yılı için cezayı şartın istenemeyeceği düşünülse dahi bu defa son yıla dair cezayı şart ile erken fesihten kaynaklı cezayı şart ve kar mahrumiyetini ödenmesinin gerektiğinin şart olduğunu iddia ederek, kararın kaldırılmasını davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Dava, bayilik sözleşmesinin fesihle sona erdirilmesi neticesinde sözleşme kapsamında teslim edilen teminat mektubu bedelinin tahsili ile çekin iadesi taleplerine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmiş, bu karara karşı, davalı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Dosya kapsamından, taraf şirketler arasında, 05.05.2009 tarihinde bayilik sözleşmesi kurulduğu, sözleşmede bayinin davacı şirket olduğu, sözleşme konusunun bayi tarafından sözleşme süresince gerek motorlu araç sahiplerine gerekse şantiyeler, deniz araçları vb nihai tüketicilere satacağı beyaz mal (benzin grubu, motorin, gaz yağı,) ile siyah malı (Fuel-oil no 6, kalorifer yakıtı vb) otogaz, madeni yağlar ve konusuna uygun diğer malları tamamen şirketten veya şirketin göstereceği kaynaklardan satın almayı ve şirketin iş bu sözleşmedeki şartlar dairesinde talep edilen malı karşılıklı olarak kabul ve taahhüt ettiği şeklinde 2. maddede düzenlendiği, 5. maddede fiyat ve ödeme başlığı altında bayinin şirketten alacağı malların bedelini şirketin cari liste fiyatlarında tespit edilen rakamlar üzerinden belirleneceği, şirketin uygun gördüğü takdirde tek taraflı olarak anılan cari liste fiyatları üzerinde iskonto yapmak, mevcut iskonto oranlarını artırmak ya da azaltmak vadeyi kısaltmak ya da vade günlerini tanımak yetkisine sahip olduğu, bayinin satın aldığı malların bedelini şirketin tercihine göre defaten ve nakden veya kendisine ait çeklerle ödeyeceğinin belirtildiği, 6. maddede bayinin istasyonu 24 saat açık tutmak ve piyasa fiyatlarını karşılamak üzere yeteri kadar malı sürekli olarak bulundurmak zorunda olduğu, 7. maddede teminatın düzenlendiği, bayinin iş bu sözleşmeyle doğmuş ve doğacak tüm borçlarının teminatını teşkil etmek üzere azami meblağı kendisine tanınan risk limitinin şirket lehine 1. derece 1. Sırada ipotek tesis etmeyi veya risk limiti oranında kesin teminat mektubu vermeyi kabul ve taahhüt edeceğinin düzenlendiği, 8. maddede sözleşmeden mütevellit ticari münasebet nedeniyle doğacak ihtilaflarda bayinin şirket nezdinde tutulan ticari defter, kayıt vb tutanakların kati delil teşkil ettiğini ve HMK uyarınca bu hükmün delil sözleşmesi mahiyetinde olduğunu kabul ettiği ifadelerine yer verildiği, 10. maddede sözleşme süresinin sözleşme ve ekleri imzalandıktan itibaren yürürlüğe gireceği 5 yıl süreyle yürürlükte kalacağı, sürenin bitimi ile sözleşmenin kendiliğinden münfesih olacağı, süre bitiminden önce taraflar arasında mutabakat sağlanması halinde sözleşme ve eklerinin aynı hüküm ve şartlarla 1 yıl daha yürürlükte kalmak üzere yenilenmiş sayılacağının düzenlendiği 11. maddede fesih başlığı ile bayinin 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat ve iş bu sözleşme ile ayrılmaz parçası olan ek sözleşmelerde yer alan hükümlerden herhangi birinin kısmen veya tamamen ihlal ettiği veya borç taahhütlerini yerine getirmediği takdirde şirketin bayiye uygun bir süre vererek sözleşme şartlarına uymasını yazılı olarak ihtar edeceği, mal teslimatını bir süre için durduracağı zarar ziyan kararlaştırılmışsa cezayı şartı talep edeceği, sözleşmeyi derhal ve süresinden önce tek taraflı olarak fesih edeceği, bayinin sözleşmenin başlangıç tarihinde sözleşme süresinin sonuna kadar geçecek dönemde satın alınması gereken malın alınmaması sonucu aradaki farktan doğan şirketin uğradığı kar mahrumiyetini hiçbir itirazda bulunmaksızın herhangi bir mahkeme kararı gerekmeksizin derhal ve defaten ödeyeceği, 7. maddede, belirtilen teminatların derhal nakde tahvil olunacağı ve irat kaybedileceği, şirketin bu yaptırımlarından herhangi birini veya bir kaçını ve tümünü bayiye uygulama hakkına sahip olduğu, bayinin bu hususların uygulanmasına muvafakat ettiğii ve bu hallerde herhangi bir talepte bulunmayacağını, beyan kabul ve taahhüt ettiği hususlarına yer verildiği, 16. maddede, ayrılmaz parçalar başlığı ile iş bu sözleşmeye ek olarak akdedilecek protokol, sözleşme, taahhütnameler muvafakatnameler vb. bayilik sözleşmesinin ayrılmaz parçaları olduğu, iş bu sözleşmede yer almayan hususlarda ek protokol ve sözleşmelerdeki hükümlerin tamamlayıcı ve geçerli olduğu ve benzeri hususlara yer verildiği, aynı tarihli olarak sözleşmeye ekli şekilde davacının kaşe ve imzasının yer aldığı, 05.05.2009 tarihli "Asgari Mal Alım Taahhütnamesi ve Cezai Şart" başlıklı belgenin düzenlendiği, belgede, davalı şirket ile aralarında akdedilen bayilik sözleşmesi tarihi başlangıç alınmak üzere sözleşme süresince her bir sözleşme yılında asgari olarak alınacak ürünlerin ayrı ayrı belirtildiği, iş bu taahhütnameye göre satın alınması gereken malın alınmaması sonucu taahhüdün altında kalan her yıl için ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden taahhüt edilen ancak alınmayan mallar için ayrı ayrı cezai şart bedellerinin belirtildiği, 2. paragrafta bayilik sözleşmesi ve ayrılmaz parçalarında yer alan herhangi bir hükmü kısmen veya tamamen ihlal ederek süresinden önce sözleşmenin feshine sebebiyet verdiği veya haksız surette sözleşmeyi feshettiği takdirde fesih tarihinden sonra geriye kalan sözleşme süresince de satın alınması gereken malın alınmaması sonucu satış taahhüdüne göre yazılı miktarlar üzerinden hesaplanacak cezai şartın hiçbir itirazda bulunmaksızın herhangi bir mahkeme kararı veya ihtara gerek kalmaksızın derhal ve defaten şirkete ödeyeceğini, kabul ve taahhüt ettiğine dair ifadelere yer verildiği, taşınmaz kaydı üzerine 19.02.2010 tarihinde davalı şirket yararına ipotek tesis edildiği, ... bank Güneşli Ticari şubesinden davalı şirket için 17.10.2011 tarihli vade tarihi 17.10.2012 olan 95.000,00 TL tutarlı teminat mektubu düzenlend