T.C.
İSTANBUL
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO: 2020/771
KARAR NO: 2023/367
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: İSTANBUL 18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 19.11.2019
NUMARASI: 2016/31 E. - 2019/961 K.
DAVANIN KONUSU: Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
Taraflar arasındaki alacak davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, 30.12.2014 tarihli dava dilekçesinde özetle, müvekkili şirketin 2007 yılının Mart ayı başından itibaren 5 yıl süre ile davalı kargo şirketinin acenteliği işini üstlendiğini, 2012 yılının Mart ayında sözleşmenin süresi dolduğundan yenilendiğini ve tekrar 5 yıllık sürenin yürürlüğe girdiğini, 2007 yılında başlayan acenteliğin 28.06.2013 tarihinde davalı şirket tarafından düzenlenen ihtarname ile tek taraflı ve haksız olarak feshedildiğini, müvekkili şirketin bu acenteliği almak için davalı şirkete 77.000,00 TL isim hakkı, 19.000,00 TL demirbaş bedeli ödediğini, teminat olarakta 50.000,00 TL bedelli kesin teminat mektubu verdiğini, 31.12.2012 itibarıyla 73.000,00 TL’den fazla bir alacağı olan müvekkilinden bir de yeni bir teminat mektubu istendiğini, davalı şirketin düzgün olarak hakediş ve prim ödemesi de yapmazken bir de müvekkilinin şube kasasından yetkisiz olarak para kullandığı şeklinde haksız ve mesnetsiz tespit yapıldığını, fahiş bir ceza ile 65.000,00 TL nin müvekkili şirketin cari hesabından tek kalemde düştüğünü, davalı şirketin müvekkili şirkete olan borcunu ödemek yerine fesihten sonra müvekkili eline tahsil edilmemiş faturaları tutturduğunu, onu tahsil ettirmeye ve borcunu böyle kapatmaya çalıştığını, sonrasında ise müvekkilinden alacaklıymış gibi teminat mektubunu nakte çevirip 50.000,00 TL daha tahsil ederek ayrı bir hukuksuzluğa imza attığını, davalının müvekkili şirketin acenteliğini süresinden önce ve haksız yere feshederek onu ciddi zarara uğrattığını, fesihten sonra hem müvekkiline olan borcunu ödemediğini, hemde teminatını nakte çevirerek yaklaşık 90.000,00 TL ek zarara uğratıldığını, batmasına neden olduğunu iddia ederek, haksız ve süresi dolmadan feshedilen sözleşme, kesilen mesnetsiz ve haksız ceza ve tazmin faturaları ile nakte çevrilen teminat mektupları sebebiyle uğranılan zararın HMK 107. madde gereğince belirsiz alacak davası olarak 50.000,00 TL’nin sözleşmenin fesih tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davacı vekili, 17.09.2019 tarihli dilekçesi ile toplam 89.003,26 TL’nin sözleşmenin fesih tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.Davalı vekili savunmasında özetle, acentelik sözleşmesinin 54. maddesi gereğince yetkili mahkemenin İstanbul Mahkemeleri olduğunu, davacı tarafça düzenlenen faturaların müvekkili firmaca muhasebeleştirilip ve ödemelerin gerçekleştirildiğini, rutin denetimler sırasında acentenin acentelik sözleşmesi, Şan ve Aktarmalarda Kuraldışı Hareket ve Yaptırımlar Listesi ile kargo işleyişi ve sözleşme ihlallerinde uygulanacak yaptırımlar listesinde belirtilen kurallara uymadığının tespit edildiğini ve bu nedenle de yaptırırım listesinde belirtilen para cezasının kesilmek zorunda kaldığını, davacının haksız kesinti yapıldı iddiasının doğru olmadığını, yapılan kesintilerin haksız kesintiler olmadığını, davanın acentelik sözleşmesi, acentelik ek protokolüne aykırı davranması nedeniyle kesilen para cezalarından kaynaklandığını, 28.06.2013 tarihli ihtarname ile davacı tarafın 11.03.2012 tarihli acentelik sözleşmesinde belirtilen hükümlere aykırı davranması, davacı tarafa verilen süre içinde bu aykırılık ve eksikliklerin giderilmemiş olması nedeniyle davacı tarafın acentelik sözleşmesinin feshedildiğini savunarak ,davanın reddine karar verilmesini istemiştir.İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2014/2016 Esas, 2015/932 Karar sayılı ilamında, Mahkemenin HMK 17 - 20 mad uyarınca yetkisizliğine karar verilmiştir. Karar, kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmiştir. İstinaf incelemesine konu karar yetkili mahkemece verilmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda, "...Mahkememizce tarafların iddia ve savunmaları ve toplanan deliller ile alınan bilirkişi raporları kapsamında yapılan değerlendirme sonucunda davalı tarafından denetimler sonucunda tutulan tutanaklarda davacı yetkililerinin taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin fesih hakkı veren maddelerindeki düzenlemelere aykırı davranıldığını gösteren beyanlarda bulunduğu, davalının tutanaklarda da yer verdiği hususlara fesih ihtarnamesinde de yer vererek sözleşmeyi haklı nedenle feshettiğine karar verilmiştir. Nitekim, davacı yetkilisinin 14/11/2012 tarihli mazeret beyanı formundaki " SSK girişleri için muhasebemize bilgi verdik. Girişleri yapılacak. " beyanı ile sözleşmenin 7.14. Madde hükmüne aykırı davrandığı, davacının 14/11/2012 tarihli mazeret beyanı formunda " bazen yoğunlukta kaçabiliyor. " beyanı ile taraflar arasındaki sözleşmenin 7.33. Maddesine aykırı davrandığı, bunun 29/09/2013 tarihli savunma beyanında da tekrarlandığının (davacı yetkilisinin, sistemsel bir problem olduğu beyanı), bu durumun 11/10/2012 tarihli mazeret beyan formundaki iki nolu açıklama ile yinelendiği, aynı tarihli formun 13. Numaralı davacı beyanının açıklamasından davacının sözleşmenin 7.21.maddesini ihlal ettiği gibi davacı yetkilisinin savunma beyanlarından sözleşmeye aykırı davranışların çeşitlilik ve süreklilik arz ettiği görülmüş ve davalı tarafça sözleşmenin devamının çekilmez hal aldığına karar verilmiştir." gerekçesiyle, davanın kabulü ile 89.003,26TL alacağın, 50.000,00 TL'lik bölümüne 22/11/2013 tarihinden itibaren, 39.003,26 TL'lik bölümüne ise dava tarihinden itibaren yürütülecek ticari faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, taraf vekillerince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, mahkemece, sözleşmede ki müvekkili aleyhine hükümlerin yazılmamış sayılması gerektiğine dair taleplerinin gözardı edildiğini, raporda mahkemenin takdirine bırakıldığını, mahkemece, salt tarafların tacir olması ve sözleşmeyi rızaen imzaladıkları gözetilerek dürüstlük kuralına ve hukuka aykırı genel işlem koşulları değerlendirilmeden feshi haklı bulan rapor dikkate alınarak hüküm kurulduğunu, sözleşmeye aykırılık bahanesiyle sözleşmeyi feshetmenin hem dürüstlüğe hem hukuka aykırı olduğunu, sözleşmenin tüm maddelerinin hep acenteyi cezalandıran tek taraflı hükümler olduğunu,acentenin hakedişini zamanında ödemeyip onu mali açıdan çıkmaza sokan davalı kargo şirketinin, aksayan personel maaşlarına, geciken teslimat ve tahsilatlara istinaden onbinlerce lira ceza kesmesinin de bu aksaklıklara dayanarak acentelik sözleşmesini feshetmesinin de TTK m.55 de yer alan dürüstlük kuralına aykırı olduğunu, davalının kanuni sürelerde ortak giderlere katılım payı adı altında ve haksız cezalar tayin ederek kestiği, kanuni sürelerde dosyaya ibraz etmediği faturaların bilirkişi tarafından incelenmediğini, faturalar toplamı 100.000,00 TL’den fazla tutardaki bedelin müvekkiline iadesi talebinin incelenmediğini, hukuki dayanakların müvekkili şirketin bu faturalara itiraz etmemiş olduğunu, bilirkişi heyetınce, 5 sene çalışıp ceza verilmeyen bir acenteye 6. senede birden bire nasıl olup ta 100.000,00 TL’ye yakın ceza kesildiğinin sorgulanmadığını , ayrıca 5. sene sonunda 31.12.2012 tarihi itibariyle 73.000,00 TL ‘den fazla bir cari hesap alacağı birikmiş olan müvekkili şirketten neden bir de teminat mektubu istendiği ve acentelik ilişkisi devam ederken teminat mektubunun hangi niyetle nakte çevrildiğinin sorgulanmadığını,hakediş taleplerinin yok sayıldığını, ayrıca hiçbir gerekçe belirtilmeden müvekkilinin fesih tarihindeki 39.003,26 TL tutarlı bakiye hakediş alacağına dava tarihinden itibaren faiz işletilmesine karar verildiğini, aynı zamanda bir cari hesap sözleşmesi niteliğindeki Acentelik Sözleşmesindeki hakediş faturalarının ödeme tarihlerinin net bir şekilde belirlendiğini, TBK m.117 de borcun ifa edeceği gün birlikte belirlenmişse bugünün geçmesiyle borçlunun temerrüde düşmüş olacağının düzenlendiğini, açık kanun hükümlerinin hilafına faize dava tarihinden itibaren başlatılarak karar verildiğini iddia ederek, kararın kaldırılarak kök ve ek raporlarda belirlenen 89.000,00 TL’lik müvekkili alacağına, davalı defterlerinde yer alan ceza ve rücu faturalarının toplamının ve ayrıca 2013 yılı Haziran ayı hakedişinin hesaplatılarak eklenmesini ve toplam alacağa fesih tarihinden itibaren faiz işletilmesini ve sonuçta davalarının kabulüne karar verilmesini istemiştir.Davalı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle, müvekkili şirkete İstanbul Anadolu 10. Sulh Ceza Mahkemesinin 2015/2903 D.İş sayılı 17.11.2015 tarihli karar ile CMK 133.maddesi kapsamında kayyım atandığını, 677 sayılı KHK ‘nın 7. maddesi gereğince kayyım atanmış şirketlerin yönetiminin TMSF’ye devredildiğini, harç ödenmesi aranmaksızın istinaf başvurularının kabul edilmesini talep ettiklerini, mahkemenin, sözleşmenin haklı nedenle feshedildiği kabulünün hakkaniyete uygun olduğunu, davacının tüm taleplerinin reddi gerekirken 89.003,26 TL’nin hükmedilmesinin hakkaniyete aykırı olduğunu, ek sözleşmenin 7. maddede müvekkili şirketin defter ve kayıtlarının geçerli olacağının kabul edildiğini, davacının ticari defter ve kayıtlarının delil olarak gösterilmesi ve delil olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığını, davacının sözleşmeyi özgür iradesi ile imzaladığını, isim hakkı bedelinin iadesinin söz konusu olamayacağını, ek sözleşmenin 11. maddesinde acenteye ödeme yapılmayacağının belirtildiğini, eksik inceleme ile usul ve yasaya aykırı karar verildiğini iddia ederek kararın kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE Dava, acentelik sözleşmesinin haksız feshi nedeniyle kesilen ceza, tanzim edilen faturalar ile nakte çevrilen teminat mektubu nedeniyle uğranılan zararın tespiti, tahsili ve alacak taleplerine ilişmindir.İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmiş, bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Taraflar arasında, acentelik sözleşmesinin ve ek sözleşmenin varlığı, sözleşmenin davalı şirket tarafından feshedildiği konularında herhangi bir uyuşmazlık yoktur. Uyuşmazlık feshin haklı olup olmadığı, mahkemenin kabul ettiği alacak miktarının ve niteliğinin usul ve yasaya uygun olup olmadığı, davacının diğer alacak taleplerinin subuta erip ermediği, mahkemenin davacı tarafça ileri sürülen sözleşme maddelerinin genel işlem koşullarına aykırılığına yönelik iddiasına dair değerlendirme yapmadan feshin haklı olduğuna ilişkin kabulünün isabetli olup olmadığı, davacı alacağına fesih tarihinden itibaren faiz işletilmemiş olmasının isabetli olup olmadığı, davacının diğer alacak kalemlerinin yerinde olup olmadığı noktalarında toplanmaktadır.Dosya kapsamından, davacı acente ile davalı şirket arasında 03.02.2012 tarihinde "Acentelik Sözleşmesi" imzalandığı, sözleşmenin İstanbul ili, Esenler İlçesinde geçerli olduğu, sözleşme süresinin 8. maddede, bu sözleşmenin acente olacak tarafın acentelik hizmeti vermeye başladığı tarihten itibaren başlayacağı ve taşımacının yetki belgesi süresinin sonuna kadar devam edeceği, bu sürenin hiçbir şekilde taşımacının yetki belgesi süresinin bitiş tarihini geçemeyeceği, sözleşmenin başlangıç tarihinin 03.02.2012 olduğu, taraflardan birinin noter kanalı ile fesihnamenin bir nüshasının Ulaştırma Bakanlığı’na bir nüshasının da diğer tarafa göndermek kaydıyla acentelik sözleşmesini fesh etmedikçe bu sözleşmenin geçerliliğinin aynı süre kadar uzayacağı, tarafların tek taraflı olarak bu sözleşmeyi fesh etme hakkının olduğu, sözleşmenin süresinin bitiminden önce taraflardan birine usulüne uygun bir fesihnamesi ile bu sözleşmenin fesh edilebileceğinin belirtildiği, 03.02.2012 tarihli acentelik sözleşmesinin ek protokolü, ek sözleşmenin düzenlendiği, ek sözleşmenin ayrıntılı şekilde düzenlendiği, ek sözleşmenin 2.maddesinde, ... Kargo taşımacı firmasının acenteyi karayolu ile şehirlerarası eşya taşımacılığı konusunda ve iş bu sözleşme dah