Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-4-43 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 13-46/595-264
Karar Tarihi : 18.07.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Gülçin DERE, İbrahim Ethem SEZER
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : HSBC Bank A.Ş.
Temsilcisi: Prof. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza 38/8 Balmumcu Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: HSBC Bank A.Ş. ile AIG Sigorta A.Ş. arasında 24.04.2013
tarihinde imzalanan “Münhasır Distribütörlük Sözleşmesi Türkiye” başlıklı sözleşmeye
bireysel muafiyet tanınması talebi
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.05.2013 tarih ve 3057 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 12.07.2013 tarih ve 2013-4-43/MM sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Ön
İnceleme raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu sözleşmeye 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasında
sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Bildirime konu “Münhasır Distribütörlük Sözleşmesi Türkiye” (Sözleşme) ile HSBC Bank A.Ş.
(HSBC), AIG Sigorta A.Ş. (AIG)’nin sunduğu hayat dışı sigorta ürünleri ile Sözleşme
kapsamına giren ürünlerin, Türkiye genelinde dağıtımı ve satışı için münhasır yetkili acente
olarak atanmıştır. AIG ise, söz konusu ürünlerin HSBC tarafından, HSBC dağıtım ağı
aracılığıyla satışı konusunda münhasır tedarikçi olarak atanmıştır. Söz konusu acentelik
sözleşmesi 10 yıl münhasırlık içeren bir düzenlemedir. Bu çerçevede bildirime konu
sözleşme öncelikle menfi tespit ve devamında muafiyet koşulları bakımından
değerlendirilmiştir.
G.1. Kanun’un 4. maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
(5) Bildirime konu Sözleşme ile HSBC, AIG’in sigorta acentesi olarak atanmakta ve HSBC, şube
ağı vasıtasıyla Sözleşme’nin 5. maddesinde belirtilen hayat dışı sigorta ürünleri ile sözleşme
ekinde yer verilen “onaylanan ürünler tablosu” içeriğindeki sigorta ürünlerini münhasıran
dağıtmayı taahhüt etmektedir. Buna karşın AIG Sözleşme süresince ürünlerini münhasıran
HSBC vasıtasıyla dağıtma taahhüdünde bulunmamaktadır.
(6) 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin açıklanmasına Dair Kılavuz
(Kılavuz)’da, müvekkil hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak
acenteye getirilen sınırlamaların genellikle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
olmadıkları ve prensip olarak muafiyet rejiminin de konusunu oluşturmadıkları kabul
edilmektedir. Bu çerçevede teşebbüsler arasındaki ilişkinin Kanun’un 4. maddesi kapsamında
olup olmadığını belirleyen faktör, acentenin müvekkil tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili
olarak ticari veya mali bir risk alıp almaması olarak belirlenmiştir. Acentenin bir mali veya
ticari risk taşımaması durumunda faaliyetlerinin müvekkil teşebbüsün faaliyetlerinin bir
parçası olarak değerlendirileceği, aksi halde, yani acentenin risk üstlenmesi durumunda,
13-46/595-264
2/7

kendi yapmış olduğu yatırımların geri dönüşünü sağlayabilmesi için pazarlama stratejisini
özgürce belirleyebilmesi gerektiği ve bu durumda, söz konusu sözleşmenin Kanun’un 4.
maddesi kapsamına girebileceği ifade edilmektedir.
(7) Rekabet hukuku açısından acente ile bağımsız karar verebilen teşebbüs arasındaki ayırt
edici unsurun acentenin yükümlülüklerini yerine getirirken ticari ve mali riskin ne kadarını
üstlendiği noktasında yattığı görülmektedir. Eğer acente kendi üzerine risk alıyorsa, fonksiyon
itibarıyla bağımsız teşebbüslere yaklaşmakta ve rekabet kuralları açısından bağımsız
teşebbüs olarak değerlendirilmektedir. Hangi hallerde ticari acentenin risk üstlenildiğine örnek
olarak aşağıdaki hususlar gösterilebilir:
- Ticari faaliyetleri süresince bağımsız bir tacir gibi davranması,
- İşlemle ilgili ticari riskin acentenin üzerinde olması,
- Elinde sözleşme konusu mallardan minimum miktarda stok bulunması,
- müşteriler için kendi hesabına olmak üzere ücretsiz servis hizmeti vermesi,
- Fiyatlar ve ticaret koşullarını belirleme yetkisi bulunması.
(8) 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nda ise sigorta acentesi, “Ticarî mümessil, ticarî vekil, satış
memuru veya müstahdem gibi tâbi bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak muayyen
bir yer veya bölge içinde daimî bir surette sigorta şirketlerinin nam ve hesabına sigorta
sözleşmelerine aracılık etmeyi veya bunları sigorta şirketleri adına yapmayı meslek edinen,
sözleşmenin akdinden önce hazırlık çalışmalarını yürüten ve sözleşmenin uygulanması ile
tazminatın ödenmesinde yardımcı olan kişi” olarak tanımlanmaktadır. Söz konusu tanım
itibari ile acentenin rekabet hukuku anlamında ticari ve mali risk üstlenmeyen bir yapı arz
ettiği görülmektedir.
(9) Taraflar arasında imzalanan bildirim konusu sözleşme ile acente olarak atanan HSBC’nin
ticari veya mali risk üstlenip üstlenmediği konusunda aşağıdaki sözleşme maddeleri dikkate
alınmıştır.
(10) Sözleşme’nin 9.7. maddesinde, AIG ürünlerinin banka sigortacılığı aracılığıyla satışı sonucu
AIG tarafından HSBC’ye komisyon ödemesi yapılacağı düzenlenmiştir. Sözleşme’nin 9.8.
maddesinde ise, komisyon miktarının acente bankanın işbirliği yükümlülüklerini yerine
getirebilmesi için yapacağı masrafları da kapsayacağı belirtilmiştir.
(11) Sözleşme’nin 13. maddesinde, sigorta poliçelerine ilişkin yapılacak ödemelerin tespiti,
tahakkuku ve yürütülmesi yükümlülüğünün üzerinde bulunduğu taraf konusunda poliçeden
doğabilecek tazminat taleplerinin karşılanması yükümlülüğünün AIG’e ait olduğu
düzenlenmiştir.
(12) Sözleşme’nin 17. maddesine göre ise, AIG önerilen herhangi bir ürünün kapsam,
fiyatlandırma, diğer özelliklerin belirlenmesi sırasında önerilen ürünle ilgili olarak mutlak takdir
yetkisine sahip olacaktır. Dolayısıyla bildirime konu acentelik sözleşmesi ile HSBC’nin acente
olarak anılan Kılavuz çerçevesinde açıklanan riskleri üstlenmediği ve bağımsız davranmadığı
anlaşılmaktadır.
(13) Sözleşme ile HSBC, sözleşme konusu ürünlerin pazarlanması ve satımı için AIG ile işbirliği
yaparak müşterilere satış yapmayı ve sigorta primlerini tahsil etmeyi üstlenmektedir. Bunun
dışında, ticari ve mali riskler AIG tarafından üstlenilmektedir. Bu çerçevede, bildirime konu
acentelik sözleşmesinin, müvekkil hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin
olarak acenteye getirilen sınırlamalar bakımından 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi
kapsamında olmayan bir sözleşme olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
(14) Bununla birlikte, bildirim konusu Sözleşme’de münhasırlık ve rekabet yasağı ile ilgili çeşitli
hükümler yer almaktadır.
13-46/595-264
3/7

(15) Sözleşme’nin 11.1.12. maddesi kapsamında AIG, AIG ürünleri dâhil herhangi bir ürünün
müşteri verileri kullanarak dağıtma, çapraz satış veya yukarı satış yapmaktan kaçınmasına
ilişkin yükümlülük düzenlenmiştir. Sözleşme'nin 11.1.13. maddesi kapsamında ise, banka
sigortacılığı müşterilerine yıllık iş planına uygun olmayan bir şekilde müşteri verileri
kullanarak AIG tarafından yapılacak pazarlama, satış ve promosyon faaliyetlerine ilişkin
kısıtlama düzenlenmiştir. Görüldüğü üzere AIG’in HSBC müşterilerine yönelik yapacağı
satışlar sözleşme kapsamında sınırlandırılmıştır.
(16) Bildirim konusu Sözleşme’de, Sözleşme konusu ürünlerle ilgili olarak HSBC’nin rakip sigorta
şirketleri ile çalışması sözleşme süresince kısıtlanmıştır. Sözleşme’de yer alan konuya ilişkin
hükümlere göre AIG, hayat dışı sigorta ürünleri ve sözleşmenin ekinde yer alan “onaylanan
ürünler tablosu” kapsamındaki ürünlerin HSBC dağıtım ağı vasıtasıyla pazarlanması, satışı
ve dağıtımı konusunda münhasır bir hak elde etmektedir. Anılan madde ile HSBC
sözleşmede belirtilen kapsam içerisinde, Türkiye’de münhasıran AIG tarafından tedarik
edilen hayat dışı sigorta ürünleri ve Sözleşme’nin ekinde yar alan “onaylanan ürünler tablosu”
kapsamındaki ürünlerin dağıtım ağı üzerinden pazarlanmasını, tanıtımını ve satışını
gerçekleştirmeyi ve bunun için gereken personeli ve diğer kaynakları temin etmeyi taahhüt
etmektedir. Sözleşme’nin süresinin yaklaşık 10 yıl olduğu da dikkate alındığında, söz konusu
hüküm ile birlikte HSBC’ye bu süre zarfında rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmiş olduğu
görülmektedir.
(17) Öte yandan bildirime konu Sözleşme incelendiğinde, dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğü
doğuran düzenlemelerin olduğu da görülmektedir. Buna göre bildirime konu Sözleşme’nin
8.5. maddesinde, sözleşme süresi boyunca HSBC’ye ve bağlı olduğu gruba hayat dışı
sigortacılık alanında faaliyet gösteren rakip şirket, grup, portföyün devralınmasına yönelik
kısıtlamalar getirilmiştir.
(18) Bildirime konu Sözleşme’nin 28. maddesinde AIG’e, mevduat toplama ve kredi bankacılığı
pazarında 13 aydan uzun bir süreyle HSBC ve HSBC grubunun önemli rakibi haline gelmesi
durumunda, 28.1.5. maddesinde ise, HSBC veya HSBC grubunun hayat dışı sigortacılık
alanında AIG’in 13 aydan uzun süreyle önemli rakibi haline gelmesi durumunda Sözleşme’nin
sonlandırılacağı hükme bağlanmıştır.
(19) Bildirime konu Sözleşme’nin 12.11. maddesi fesih sonrası yükümlülüklere ilişkindir. Bu
hüküm kapsam