Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-5-43 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 14-01/6-5
Karar Tarihi : 09.01.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Murat AYBER, Mücteba ALTUN, Hasan ADIYAMAN
C. BİLDİRİMDE

Temsilcileri: Bahadır BALKI, Dr. M. Fevzi TOKSOY
Çamlıca Köşkü Francalacı Sok. No:28
Arnavutköy Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Göltaş Göller Bölgesi Çimento San. ve Tic. A.Ş. ile Batısöke
Söke Çimento Sanayii T.A.Ş arasında imzalanan fason üretim anlaşmasına menfi
tespit belgesi verilmesi / muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 12.12.2013 tarihinde giren yazıyla
tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 24.12.2014 tarih ve 2013-5-43/MM sayılı Ön
İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, fason üretim anlaşması 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir nitelik arz etmediğinden anlaşmaya 4054
sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilmesinin yerinde
olacağı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Göltaş Göller Bölgesi Çimento San. ve Tic. A.Ş. (GÖLTAŞ) ile Batısöke Söke Çimento
Sanayii T. A.Ş. (BATISÖKE) arasında yapılması planlanan fason üretim anlaşmasına
4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 8. maddesi çerçevesinde menfi
tespit veya aynı Kanun'un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet verilmesi talebiyle ilgili
tespit ve değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.
G.1. İşlemin Niteliği
(5) Bahse konu sözleşme tarafların çimento üretimine ayrı ayrı devam edeceği, üretimin
genişletilmesine yönelik bir fason üretim anlaşması niteliğindedir. GÖLTAŞ,
BATISÖKE'nin Burdur/Çavdır'da yer alan öğütme tesisine (ÇAVDIR TESİSİ) klinker
temin edecek, BATISÖKE ise bu klinkeri öğütmek suretiyle çimento üretecek ve
sözleşmede belirtilen bedel ve koşullarda bu çimentoyu GÖLTAŞ'a teslim edecektir.
(6) Sözleşme, gerek GÖLTAŞ'ın gerekse BATISÖKE'nin çimento pazarında faaliyet
gösteriyor olması nedeni ile yatay nitelik arz eden bir fason üretim anlaşması
niteliğindedir. GÖLTAŞ, özellikle kendi kapasitesinin yeterli olmadığı ya da kapasitesini
kullanamadığı durumlarda, BATISÖKE'nin Çavdır'daki öğütme tesisinde fason üretim
yaptırmak suretiyle, gerek iç piyasalardan gerekse de dış piyasalardan gelebilecek
talebi kapasite sorunu yaşamaksızın karşılamayı amaçlamaktadır. BATISÖKE ise
BULUNAN : Göltaş Göller Bölgesi Çimento San. ve Tic. A.Ş.
14-01/6-5
2/8
hâlihazırda düşük kapasitelerle çalıştığı belirtilen öğütme tesisini, söz konusu fason
üretim anlaşması ile daha etkin kullanma imkânına sahip olacaktır.
(7) Rekabet Kurumu tarafından yayınlanan Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’da
“Yatay fason üretim anlaşmaları, tek taraflı ve karşılıklı uzmanlaşma anlaşmaları ile
üretimi genişletme amacı taşıyan fason üretim anlaşmalarını kapsar. ‘Tek taraflı
uzmanlık anlaşmaları’, aynı ürün pazarı veya pazarlarında faaliyet gösteren iki taraf
arasında, taraflardan birinin belirli ürünlerin üretimini kısmen veya tamamen durdurmayı
veya bu ürünleri diğer taraftan satın almayı kabul ettiği, diğer tarafın ise söz konusu
ürünleri üretmeyi ve tedarik etmeyi kabul ettiği anlaşmalardır. “Karşılıklı uzmanlaşma
anlaşmaları”, aynı ürün pazarı veya pazarlarında faaliyet gösteren iki veya daha fazla
tarafın, karşılıklı olarak belirli ve fakat farklı ürünlerin üretimini kısmen veya tamamen
durdurmayı veya bu ürünleri diğer taraftan satın almayı kabul ettiği, diğer tarafın ise söz
konusu ürünleri üretmeyi ve tedarik etmeyi kabul ettiği anlaşmalardır. “Üretimi
genişletme amacıyla yapılan fason üretim anlaşmaları” ise, iş sahibinin, yükleniciye bir
malın üretimi görevini verirken, kendisinin söz konusu malın üretimini durdurmadığı
veya kısıtlamadığı anlaşmalardır.” denilmektedir.
(8) Söz konusu sözleşmede hem GÖLTAŞ’ın hem de BATISÖKE'nin kendi üretimlerini
durdurmayacağı öngörülmektedir. Dolayısıyla sözleşme, üretimi genişletme amacıyla
yapılan bir fason üretim anlaşmasıdır.
G.2. İlgili Pazar
(9) Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna
ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük girdilerinden birisi
durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri,
mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları
üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı
gri çimentoya oranla çok azdır.
(10) Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim
süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame
olması söz konusu değildir.
(11) Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama
yöntemi açısından yapılmaktadır. Çimento ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre de
çeşitli ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento üreten
bir tesisin belirtilen tüm ürünleri üretebilmesi, yani söz konusu ürünlerin arz bakımından
birbirine ikame olması nedeniyle, söz konusu iddiaların değerlendirilmesi bakımından
alt pazar tanımı yapılması gerekli görülmemiştir.
(12) İddiaların niteliği ve yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, ilgili ürün pazarı “gri çimento
pazarı” olarak tanımlanmıştır.
(13) İlgili coğrafi pazara gelince, nakliye maliyetleri ve bu maliyetlerin ürünün değerine oranı
çimentonun ekonomik olarak pazarlanabileceği coğrafyanın belirlenmesinde önemli
kıstaslardandır. Bu durumda, çimento fabrikaları kuruldukları pazar ve çevresinde
yüksek pazar gücüne sahipken, bu pazarlardan uzaklaştıkça pazar gücünü
kaybetmektedirler. Çimentonun bu niteliği, çimentonun ekonomik olarak satılabildiği
bölgeyi sınırlandırmaktadır. Bu bölgenin dışına çimento satılması, nakliye masraflarını
artırmakta, bu da karlılığı ortadan kaldırabilmektedir.
(14) İlgili coğrafi pazar tanımlamasında fiyat serilerinin ve taşıma (nakliye) verilerinin
kullanıldığı çeşitli yöntemler bulunmaktadır. Fiyatların pazarlık usulü ile belirlendiği,
uzun bir fiyat serisine sahip olunmadıkça yıllık olarak belirlenen fiyatların pazarın
14-01/6-5
3/8
gerçek arz ve talebini göstermemesi, farklı müşterilere farklı fiyatların sunulduğu
durumlarda gerçek fiyatlara ulaşılmasında zorluklar yaşanması Elzinga-Hogarty (E-H)
testi gibi nakliye verilerine dayanılarak yapılan analizlerin itici gücünü oluşturmaktadır.
E-H testi gibi miktar verilerine dayanan yöntemlerde fiyatları etkileyen arz ve talep
koşullarının ürün akışlarına yansıdığı varsayılmaktadır.
(15) Teoride E-H testinin pazarı olduğundan daha geniş tanımlandığına yönelik eleştirilerin
hali hazırdaki başvuruya konu işlem bakımından da geçerli olabileceğine yönelik
kaygılar nedeniyle, ilgili coğrafi pazarın belirlenmesinde alternatif olarak, daha homojen
bir coğrafi pazar ve daha simetrik giriş-çıkışların elde edilebileceği “% 10 Kriteri
yöntemi” de kullanılmıştır. Bu yöntemde ilgili coğrafi pazarın belirlenmesinde tesis
odaklı bir yaklaşım kullanılarak, tarafların sahip olduğu her bir tesis için farklı bir ilgili
coğrafi pazar tanımlanması yoluna gidilmektedir. % 10 kriter yöntemi çimento tesisinin
bir bölgeye (ile) olan satışlarının o ilin toplam tüketimi içindeki oranını dikkate
almaktadır. Bu yöntemde bir çimento tesisi tarafından yapılan satışlar il bazında
ayrıştırılarak, çimento tesisi tarafından bir ile yapılan satışların o ilin toplam çimento
tüketiminin en az %10’unu oluşturması durumunda, satış yapılan il ilgili coğrafi pazara
dâhil edilmektedir. Buradaki temel ölçüt, o tesisin o bölge (il) için ne kadar önemli
olduğunun, bir başka deyişle, tesisin o bölgede (ilde) rekabetçi bir baskı oluşturabilme
yeteneğine sahip olup olmadığının tespitidir.
(16) Dolayısıyla ilgili coğrafi pazarın belirlenmesi için E-H ve %10 testleri ile coğrafi
uzaklıklar birarada değerlendirilmiş ve ilgili coğrafi pazarın “Burdur, Antalya, Isparta,
Denizli, Muğla, Aydın illeri” veya “Burdur, Antalya, Isparta, Denizli, Muğla, Aydın,
Afyonkarahisar ve Uşak illeri” olarak belirlenebileceği kanaatine varılmıştır. Anılan iki
seçenekten hangisinin benimseneceğini tartışmak yerine olası endişeleri tartışabilmek
amacıyla, her iki ilgili coğrafi pazar tanımı çerçevesinde de değerlendirme yapılmıştır.
G.3. Değerlendirme
(17) Fiilî ya da potansiyel rakip olarak nitelendirilebilecek teşebbüsler arasında oluşturulan
yatay işbirliği anlaşmaları, genel olarak, diğer rakiplerle etkin bir şekilde rekabet
edebilmek, eksik yönlerini tamamlamak veya tek başlarına gerçekleştirmelerinin zor
olduğu faaliyetleri gerçekleştirmek amacıyla teşebbüslerin başvurduğu refahı artıran
anlaşmalardır. Ancak, önemli ekonomik faydalar ortaya çıkarabilen işbirliği anlaşmaları,
aynı zamanda çeşitli rekabet sorunlarına da yol açabilmektedir.
(18) Yapılan incelemede, öncelikle anlaşmanın mahiyetinin ve anlaşma taraflarının fiili ya da
potansiyel rakip olup olmadıklarının tespit edilmesi gerekmiştir.
(19) Bu bağlamda, daha önce yer verildiği üzere, dosya konusu anlaşma üretimi genişletme
amacıyla yapılan bir fason üretim anlaşması niteliğindedir. Her iki tarafın da çimento
üretimi alanında faaliyet gösterdiği ele alındığında tarafların fiili rakip oldukları aşikardır.
Dolayısıyla, söz konusu anlaşma Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’un
üretim anlaşmalarına ilişkin dördüncü bölümünde yer verilen çerçevede
değerlendirilmiştir.
(20) Bir yatay işbirliği anlaşmasının rekabeti kısıtlayıp kısıtlamadığının değerlendirilmesi için
öncelikle anlaşmanın, rekabeti kısıtlayıcı bir amacı olup olmadığının tespit edilmesi,
böyle bir amacın varlığından söz edilmediği durumda rekabeti kısıtlamaya dönük fiili ya
da potansiyel bir etkisinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerekmektedir.
Rekabeti kısıtlayıcı etki söz konusuysa da anlaşma sonucunda ortaya çıkacak
rekabetçi faydaların ve bu faydaların anlaşmanın rekabeti kısıtlayıcı etkilerinden daha
fazla olup olmadığının belirlenmesi gerekir. Bir başka deyişle, rakipler arasında yapılan
yatay işbirliği anlaşmaları 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
14-01/6-5
4/8
kapsamında değerlendirilirken öncelikle anlaşmanın Kanun’un 4. maddesi kapsamında
rekabeti kısıtlayıcı bir amacı ya da etkisi olu