SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (L-Ewwel Awla)

18 ta’ Ġunju 2013 ( *1 )

“Sajd — Kontribuzzjoni finanzjarja għall-implementazzjoni ta’ sistemi ta’ kontroll u ta’ sorveljanza — Deċiżjoni ta’ rifjut ta’ rimbors tal-ispejjeż sostnuti għall-akkwist ta’ żewġ dgħajjes oċejaniċi tal-għassa — Artikolu 296 KE — Direttiva 93/36/KEE — Aspettattivi leġittimi — Obbligu ta’ motivazzjoni”

Fil-Kawża T-509/09,

Ir-Repubblika Portugiża, inizjalment irrappreżentata minn L. Inez Fernandes, A. Trindade Mimoso u A. Miranda Boavida, sussegwentement minn M. Inez Fernandes, H. Leitão u V. Coelho, bħala aġenti,

rikorrenti,

Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata minn A. Bouquet u M. Afonso, bħala aġenti,

konvenuta,

li għandha bħala suġġett talba għall-annullament tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-14 ta’ Ottubru 2009, li tiddikjara bħala ineliġibbli għal għajnuna finanzjarja tal-Unjoni Ewropea, abbażi tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2002/978/KE, tal-10 ta’ Diċembru 2002, dwar l-eliġibbiltà tal-ispejjeż maħsuba sabiex jikkontribwixxu għal ċerti azzjonijiet previsti minn ċerti Stati Membri matul is-sena 2002 għall-implementazzjoni ta’ sistemi ta’ kontroll, ta’ spezzjoni u ta’ sorveljanza applikabbli għall-politika komuni tas-sajd (ĠU L 338, p. 33), l-ispejjeż marbuta mal-akkwist ta’ żewġ dgħajjes oċejaniċi tal-għassa, maħsuba parzjalment għall-kontroll u s-sorveljanza tas-sajd,

IL-QORTI ĠENERALI (L-Ewwel Awla),

komposta minn J. Azizi, President, S. Frimodt Nielsen u M. Kancheva (Relatur), Imħallfin,

Reġistratur: C. Heeren, Amministratur,

wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas-27 ta’ Novembru 2012,

tagħti l-preżenti

Sentenza

Il-kuntest ġuridiku

L-Artikolu 296 KE, li kien applikabbli meta ġraw il-fatti, huwa redatt kif ġej:

“1. Id-disposizzjonijiet ta’ [...] it-Trattat [KE] m’għandhomx ikunu inkompatibbli mar-regoli li ġejjin:

l-ebda Stat ma jkun obbligat li jagħti tagħrif li l-kxif tiegħu ikun jikkunsidrah li jmur kontra l-interessi vitali tas-sigurtà tiegħu,

kull Stat Membru jista’ jieħu l-miżuri li jikkunsidra meħtieġa sabiex jipproteġi l-interessi vitali tas-sigurta’ tiegħu, u li jkollhom x’jaqsmu mal-manifattura jew tal-kummerċ ta’ l-armi, munizzjon u materjal tal-gwerra, dawn il-miżuri ma għandhomx ifixklu l-kondizzjonijiet tal-kompetizzjoni fis-suq intern dwar prodotti li ma jkunux intiżi għall-għanijiet speċifikament militari.

2. Il-Kunsill jista’, waqt li jaġixxi unanimament fuq proposta mill-Kummissjoni, jagħmel tibdiliet għal-lista, li hu kien ħejja fil-15 ta’ April 1958, għal prodotti li għalihom japplikaw id-disposizzjonijiet tal-paragrafu 1(b).”

Id-Deċiżjoni tal-Kunsill 255/58, tal-15 ta’ April 1958, iddefinixxiet il-lista msemmija fl-Artikolu 296(2) KE, li xi partijiet minnha huma riprodotti fid-dokument tal-Kunsill 14538/08, tal-10 ta’ Novembru 2008. B’mod partikolari, dik il-lista tipprovdi kif ġej:

“Din hija l-lista ta’ armi, ta’ munizzjoni u ta’ materjal tal-gwerra, inklużi l-armi nukleari, li għalihom japplikaw id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 296(1)(b), [KE] :

[…]

9. Bastimenti tal-gwerra u t-tagħmir speċjalizzat tagħhom:

bastimenti tal-gwerra ta’ kull tip,

[…]”

Mill-premessa tnax tad-Direttiva tal-Kunsill 93/36/KEE, tat-14 ta’ Ġunju 1993, relatata mal-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tas-servizz pubbliku (ĠU L 199, p. 1) jirriżulta li:

“[I]l-proċedura nnegozjata trid tiġi kkunsidrata bħala eċċezzjonali u għaldaqsant applikata biss f’każijiet limitati.”

L-Artikolu 1 tad-Direttiva 93/36 jipprevedi:

“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:

[…]

‘proċeduri miftuħa’ huma dawk il-proċeduri nazzjonali fejn il-fornituri interessati kollha jistgħu jissottomettu offerti,

[…]

‘proċeduri nnegozjati’: huma dawk il-proċeduri nazzjonali fejn l-awtoritajiet kontraenti jikkonsultaw il-fornituri bl-għażla tagħhom u jinnegozjaw it-termini tal-kuntratt ma’ wieħed minnhom jew aktar.”

L-Artikolu 2(1)(b) tad-Direttiva 93/36 jipprovdi:

“1. Din id-Direttiva m’għandiex tapplika għal:

[…]

kuntratti ta’ provvista li huma ddikjarati sigrieti jew li l-eżekuzzjoni tagħhom trid tiġi akkumpanjata b’miżuri ta’ sigurtà speċjali skond il-liġijiet, ir-regolamenti jew id-dispożizzjonijiet amministrattivi fl-Istati Membri kkonċernati jew meta l-protezzjoni ta’ l-interessi bażiċi tas-sigurtà ta’ l-Istat Membru titlob dan.”

L-Artikolu 3 tad-Direttiva 93/36 jipprovdi:

“Mingħajr preġudizzju għall-Artikoli 2, 4 u 5(1), din id-Direttiva għandha tapplika għall-prodotti kollha li jirralata għalihom l-Artikolu 1(a), li jinkludu dawk koperti b’kuntratti mogħtija minn awtoritajiet kontraenti fil-qasam tad-difiża barra l-prodotti li għalihom japplika l-Artikolu [296](1)(b) tat-Trattat tal-[KE].”

Id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2001/431/KE, tat-28 ta’ Mejju 2001, dwar kontribuzzjoni finanzjarja mill-Komunità għal ċerti spejjeż li jsiru minn Stati Membri meta jkunu qed jimplimentaw is-sistemi ta’ kontroll, spezzjoni u sorveljar applikabbli għall-politika komuni dwar is-sajd (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 4, Vol. 5, p. 81), tistabbilixxi l-modalitajiet tal-preżentazzjoni lill-Kummissjoni ta’ programmi ta’ spejjeż relatati mal-imsemmija politika li għalihom l-Istati Membri jkunu jixtiequ jibbenefikaw minn kontribuzzjoni finanzjarja kif ukoll l-ispejjeż li huma kkunsidrati bħala eliġibbli.

L-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni 2001/431 jipprovdi:

“Skond il-kondizzjonijiet stabbiliti f’din id-Deċiżjoni, il-Komunità tista’ tagħti kontribuzzjoni finanzjarja (hawnhekk aktar ’il quddiem magħrufa bħala ‘kontribuzzjoni finanzjarja’) għall-programmi ta’ kontroll stabbiliti mill-Istati Membri għat-tħaddim tal-kontroll, l-ispezzjoni u s-sistemi ta’ sorveljanza applikabbli għall-politika komuni dwar is-sajd stabbiliti fir-Regolament talKunsill (KEE) Nru 2847/93.

Il-programmi ta’ kontroll għandhom jispeċifikaw l-għanijiet tagħhom u l-faċilitajiet li għandhom jintużaw u l-ispejjeż maħsuba, b’mod partikolari għar-rigward ta’ l-azzjoni msemmija fl-Artikolu 2.”

L-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2001/431 jistabbilixxi:

“Il-kontribuzzjoni finanzjarja tista’ tingħata dwar ċerti spejjeż kif provdut fil-programmi ta’ kontroll u maħsuba li jikkontribwixxu għall-azzjonijiet li ġejjin:

[…]

akkwist ta’ modernizzar ta’ l-apparat ta’ kontroll, spezzjoni u sorveljar,

[…]”

L-Artikolu 9(1) tad-Deċiżjoni 2001/431 jipprovdi:

“Il-kontribuzzjonijiet finanzjarji li jkopru l-ispiża msemmija fl-Artikolu 2(e) għandhom ikopru l-investiment ta’ l-akkwist jew l-immodernizzar ta’ vapuri u ajruplani użati għall-kontroll, spezzjoni u sorveljanza ta’ l-attivitajiet tas-sajd.”

L-Artikolu 17(2) u (3) tad-Deċiżjoni 2001/431 jipprovdi kif ġej:

“2. Meta jsiru l-applikazzjonijiet għar-rifużjoni l-Istati Membri għandhom jivverifikaw u jiċċertifikaw li l-ispiża tkun saret b’konformità mal-kondizzjonijiet stabbiliti f’din id-Deċiżjoni u d-Direttivi dwar il-kordinazzjoni tal-proċeduri għall-għoti ta’ xogħlijiet pubbliċi, fornimenti u kuntratti ta’ servizz, u skondir-regoli dettaljati li jinsabu fil-punt 4 tal-Parti A ta’ l-Anness II.

3. Jekk ikun jidher mill-applikazzjoni li l-kondizzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 2 ma kinux osservati, il-Kummissjoni għandha teżamina s-sitwazzjoni sewwa, fejn titlob lill-Istat Membru sabiex jagħmel l-osservazzjonijiet tiegħu. Jekk l-eżami jikkonferma nuqqas ta’ konformità, il-Kummissjoni għandha tistabbilixxi perjodu li fih l-Istat Membru għandu jikkonforma ruħu. Jekk mat-tmiem ta’ dak il-perjodu stabbilit l-Istat Membru ma jkunx aġixxi skond ir-rakkomandazzjonijiet, il-Kummissjoni tista’ tnaqqas, tissospendi jew tħassar il-kontribuzzjoni finanzjarja fil-qasam in kwistjoni […]”

Il-punt 4 tal-Parti A tal-Anness II tad-Deċiżjoni 2001/431 huwa redatt kif ġej:

“Il-kwestjonarji mimlija dwar kuntratti pubbliċi għandhom jirreferu għall-avviżi dwar l-offerti pubbliċi pubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej. Jekk l-avviżi ma ġewx pubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali [tal-Komunitajiet Ewropej], il-benefiċjarju għandu jiċċertifika li l-leġislazzjoni tal-Komunità dwar kuntratti pubbliċi ġiet rispettata.

Il-Kummissjoni tista’ titlob għal kull informazzjoni li hi jidhrilha meħtieġa biex tiddeċiedi jekk il-leġislazzjoni tal-Komunità dwar kuntratti pubbliċi ġiet rispettata jew le.

[…]”

Il-fatti li wasslu għall-kawża

Permezz ta’ Despacho conjunto Nru 15/2001 (deċiżjoni konġunta Nru 15/2001, Diário da República, série II, tal-11 ta’ Jannar 2001, p. 453 sa 454), tad-19 ta’ Diċembru 2000, il-Gvern tar-Repubblika Portugiża ddeċieda li jakkwista żewġ bastimenti oċejaniċi tal-għassa maħsuba għall-kontroll u għas-sorveljanza ta’ żoni marittimi nazzjonali, kif ukoll għall-ġlieda kontra t-tniġġis marittimu. Għall-bini tagħhom, dan il-Gvern għażel il-proċedura nnegozjata ma’ Estaleiros Navais de Viana do Castelo SA.

Fil-15 ta’ April 2001, l-awtoritajiet Portugiżi ppreżentaw lill-Kummissjoni, b’mod konformi mad-Deċiżjoni 2001/431, talba għal kontribuzzjoni finanzjarja għall-proġetti ta’ investiment definiti fil-kuntest tal-programm tagħhom ta’ sorveljanza u ta’ kontroll tal-attivitajiet tas-sajd għall-perijodu ta’ tliet snin 2001-2003. Wieħed minn dawn il-proġetti kien maħsub għar-rinnovament tal-kapaċità navali ta’ sorveljanza oċejanika u kien jipprevedi l-bini ta’ żewġ bastimenti oċejaniċi tal-għassa, allokati sa 70 % għall-kontroll u għas-sorveljanza tal-attivitajiet tas-sajd.

Fit-12 ta’ Novembru 2002, il-bini taż-żewġ bastimenti oċejaniċi tal-għassa ngħata lill-kumpannija Estaleiros Navais de Viana do Castelo.

Fid-Deċiżjoni tagħha 2002/978/KE, tal-10 ta’ Diċembru 2002, dwar l-eliġibbiltà tal-ispejjeż maħsuba sabiex jikkontribwixxu għal ċerti azzjonijiet previsti minn ċerti Stati Membri matul is-sena 2002 għall-implementazzjoni ta’ sistemi ta’ kontroll, ta’ spezzjoni u ta’ sorveljanza applikabbli għall-politika komuni tas-sajd (ĠU L 338, p. 33), il-Kummissjoni kkonċediet, skont id-Deċiżjoni 2001/431, kontribuzzjoni finanzjarja għall-proġetti ppreżentati mir-Repubblika Portugiża fil-kuntest tal-programm tagħha ta’ sorveljanza u ta’ kontroll tal-attivitajiet tas-sajd għall-perijodu ta’ tliet snin 2001-2003. Fl-Anness II ta’ din id-deċiżjoni, ġie stabbilit li, għas-sena 2002, ir-Repubblika Portugiża setgħet tibbenefika minn kontribuzzjoni finanzjarja massima ta’ EUR 13 510 837.

Fis-16 ta’ Jannar 2006, l-awtoritajiet Portugiżi talbu lill-Kummissjoni r-rimbors ta’ EUR 6 732 322.75 abbażi tal-kontribuzzjoni għall-finanzjament tal-akkwist taż-żewġ bastimenti oċejaniċi tal-għassa li ġew ordnati mingħand il-kumpannija Estaleiros Navais de Viana do Castelo.

Fis-6 ta’ Frar 2006, il-Kummissjoni informat lill-awtoritajiet Portugiżi li ma setgħetx tilqa’ t-talba tagħhom, peress li kellha bżonn informazzjoni addizzjonali dwar ir-raġunijiet li wasslu lil dawk l-awtoritajiet sabiex jużaw proċedura għall-għoti tal-kuntratt innegozjat, irriżervata għal tagħmir speċifikament militari, filwaqt li ż-żewġ bastimenti oċejaniċi tal-għassa kellhom jiġu allokati sa 70 % għall-kontroll tal-attivitajiet tas-sajd.

Fid-19 ta’ Mejju 2008, wara skambju ta’ korrispondenza, saret laqgħa bejn l-uffiċjali tal-Kummissjoni u l-awtoritajiet Portugiżi.

Fid-29 ta’ Mejju 2009, il-Kummissjoni informat lill-awtoritajiet Portugiżi li hija kienet tikkunsidra li l-ispejjeż li ntalab ir-rimbors tagħhom ma kinux eliġibbli u li għaldaqstant ma seta’ jsir l-ebda ħlas. Essenzjalment, il-Kummissjoni spjegat li, billi użat il-proċedura nnegozjata sabiex takkwista ż-żewġ bastimenti inkwistjoni, l-awtoritajiet Portugiżi ma osservawx ir-regoli għall-għoti tal-kuntratti pubbliċi, meta dik il-kundizzjoni hija rikjesta mill-Artikolu 17(2) tad-Deċiżjoni 2001/431. Il-Kummissjoni tat lill-awtoritajiet Portugiżi terminu ta’ xahar sabiex jittrażmettulha osservazzjonijiet ġodda.

Fis-7 ta’ Lulju 2009, l-awtoritajiet Portugiżi wieġbu lill-Kummissjoni billi rrepetew li l-proċedura tal-akkwist taż-żewġ bastimenti oċejaniċi tal-għassa żvolġiet f’konformità mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni Ewropea fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi. Barra minn hekk, huma ehmżu opinjoni tal-ministeru tad-difiża nazzjonali Portugiża u talbu l-eżami mill-ġdid tal-kwistjoni fid-dawl tal-argumenti li tressqu.

Permezz ta’ ittra tal-14 ta’ Ottubru 2009, il-Kummissjoni kkomunikat lill-awtoritajiet Portugiżi d-deċiżjoni tagħha li ma tikkunsidrax bħala eliġibbli l-ispejjeż marbuta mal-akkwist ta’ żewġ bastimenti oċejaniċi tal-għassa, billi indikat ukoll li l-provvediment baġitarju għall-proġett, ikkonċernat mid-Deċiżjoni 2002/978, kien ġie annullat (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”).

Il-proċedura u t-talbiet tal-partijiet

Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fit-18 ta’ Diċembru 2009, ir-Repubblika Portugiża ppreżentat dan ir-rikors.

Ir-Repubblika Portugiża titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

—

tannulla d-deċiżjoni kkontestata,

—

tordna lill-Kummissjoni tadotta deċiżjoni li tilqa’ t-talbiet għal rimbors li hija ppreżentat fil-kuntest tad-Deċiżjoni 2002/978,

—

tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.

Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti Ġenerali jogħġobha:

—

tiċħad ir-rikors,

—

tikkundanna lir-Repubblika Portugiża għall-ispejjeż.

Fuq rapport tal-Imħallef Relatur, il-Qorti Ġenerali (l-Ewwel Awla) ddeċidiet li tiftaħ il-proċedura orali.

Instemgħu t-trattazzjonijiet tal-partijiet u r-risposti tagħhom għall-mistoqsijiet magħmulin mill-Qorti Ġenerali waqt is-seduta tas-27 ta’ Novembru 2012.

Id-dritt

Fuq l-ammissibbiltà tat-tieni talba

Fir-rigward tat-talba tar-Repubblika Portugiża intiża sabiex il-Qorti Ġenerali tordna lill-Kummissjoni todotta deċiżjoni li tilqa’ t-talbiet għal rimbors li hija ppreżentat fil-kuntest tad-Deċiżjoni 2002/978, ikun biżżejjed li jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-Qorti Ġenerali ma hijiex kompetenti sabiex toħroġ ordnijiet fil-konfront tal-istituzzjonijiet. Fil-fatt, b’mod konformi mal-Artikolu 264 TFUE, il-Qorti Ġenerali għandha biss il-possibbiltà li t