KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI

RUIZ-JARABO COLOMER

ippreżentati fl-14 ta’ Mejju 2009 1(1)

Kawża C‑192/08

TeliaSonera Finland Oyj

[talba għal deċiżjoni preliminari magħmula mill-Korkein hallinto-oikeus (Qorti suprema amministrattiva tal-Finlandja)]

“Komunikazzjonijiet elettroniċi – Netwerks u servizzi – Obbligu li tiġi nnegozzjata l-interkonnessjoni in bona fide – Kunċett ta’ operatur ta’ netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet – Impriża li ma għandhiex saħħa sinjifikattiva fis-suq – Interpretazzjoni tal-Artikoli 4(1), 5 u 8 tad-Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill – Kompetenzi tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali”

I – Introduzzjoni

1. Il-Korkein hallinto‑oikeus (Qorti suprema amministrattiva, il-Finlandja) titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi fuq l-interpretazzjoni tal-Artikoli 4(1), 5 u 8 tad-Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati (iktar ’il quddiem id-“Direttiva tal-Aċċess” jew id-“Direttiva 2002/19”) (2).

2. B’mod konkret, il-qorti tar-rinviju hija interessata fil-portata tal-obbligu tal-interkonnessjoni previst fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/19, sabiex tiddetermina l-konformità mad-Direttiva, tad-dispożizzjonijiet numerużi tal-liġi Finlandiża, li tissuġġetta għal dan l-obbligu l-impriżi kollha tat-telekomunikazzjoni, mingħajr ma tagħmel distinzjoni bejn dawk li jiġġestixxu networks pubbliċi u dawk li jipprovdu servizzi jew skont l-eżistenza, jew le, ta’ saħħa sinjifikattiva fis-suq.

3. Wara l-liberalizzazzjoni tas-settur, il-Qorti tal-Ġustizzja ppermettiet lill-awtoritajiet leġiżlattivi nazzjonali jimponu ex ante ċerti piżijiet fuq l-operaturi dominanti (3) billi awtorizzathom, skont id-dispożizzjonijiet tranżitorji tad-Direttiva tal-Aċċess u tad-Direttiva 2002/21/KE dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (iktar ’il quddiem id-“Direttiva Kwadru” jew id-Direttiva 2002/21”) (4), sabiex jagħmlu interkonnessjoni ma’ netwerks mingħajr analiżi minn qabel tas-suq (5). Iktar minn hekk, hija ċaħdet l-interventi awtomatiċi tas-setgħa leġiżlattiva li kienu jillimitaw il-marġni ta’ diskrezzjoni indispensabbli ta’ dawn l-awtoritajiet (6).

4. Madankollu, it-tematika ttrattata f’dan il-każ twassal sabiex il-kwistjoni bejn l-operaturi storiċi u dawk ġodda tagħti lok għad-dibattitu fuq il-limiti tal-awtoritajiet amministrattivi meta jintlaħaq livell ta’ liberalizzazzjoni sinjifikattiv u li l-interventi pubbliċi fis-suq għandhom għalhekk jitnaqqsu sabiex ma jiġix iddisturbat il-mekkaniżmu tal-provvista u d-domanda.

5. Fil-fatt, ebda waħda mill-partijiet prinċipali fil-kawża nazzjonali ma kisbet l-istat ta’ “operatur li għandu saħħa sinjifikattiva” u din turi, sa ċertu punt, is-suċċess tal-kampanja Komunitarja kontra l-monopolji li rrendiet possibbli l-fatt li impriża tal-komunikazzjonijiet, li tixtieq testendi l-attività tagħha permezz ta’ impriża oħra li ma laħqitx pożizzjoni dominanti f’settur tas-suq, tista’ tikseb l-assistenza teknika minn din l-impriża oħra msemmija (7).

6. Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja tammetti li l-impriżi, ikun x’ikun il-kobor tagħhom, huma obbligati li jikkonkludu ftehim, hija għandha, skont l-iskema stabbilita mill-qorti tar-rinviju, tiddetermina l-kapaċità ta’ reazzjoni li d-dritt Komunitarju jagħti lill-awtorità indipendenti nazzjonali sabiex tivverifika jekk dak l-obbligu ta’ interkonnessjoni ġiex irrispettat, billi tuża miżuri xierqa jekk ikun il-każ.

7. Ir-raġuni wara din il-kawża hija propju l-fakultà tal-Istati membri sabiex jestendu r-rekwiżiti tad-direttivi fil-qasam tat-telekomunikazzjonijiet. Din il-kwistjoni trid tiġi ttrattata bi prudenza li tirrekjedi l-użu adegwat ta’ definizzjonijiet (8) fil-qasam tat-teknoloġija partikolari (9) u d-delimitazzjoni stretta tal-obbligu tan-negozjar tal-interkonnessjoni.

II – Il-leġiżlazzjoni applikabbli

A – Id-dritt Komunitarju

1. Il-“prinċipju tal-kooperazzjoni leali”

8. Skont l-Artikolu 10 KE, l-“Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri xierqa ġenerali jew speċjali biex jassiguraw it-twettiq ta’ l-obbligi li jirri[ż]ultaw minn dan it-Trattat jew mid-deċiżjonijiet ta’ l-istituzzjonijiet tal-Komunità”, u għandhom jiffaċilitaw “l-adempiment tal-missjoni tal-Komunità”. Barra minn hekk, huma “m’għandhom jieħdu ebda miżura li tkun tista’ tipperikola r-realizzazzjoni ta’ l-għan[i]jiet” tal-Unjoni.

2. Id-Direttiva 2002/19

a) L-Istorja

9. It-tfassil, fl-1987, tal-Green Paper dwar it-telekomunikazzjoni (10) tat bidu għall-istabbiliment ta’ suq Ewropew kompetittiv u armonizzat, ibbażat fuq l-għażla libera tal-operaturi.

10. In-nuqqas ta’ regolamentazzjoni amministrattiva tas-settur wasslet għal trasformazzjoni kbira tal-kunċett ġuridiku tiegħu. Fil-fatt, l-esklużività inizjali fil-ġestjoni ta’ dan is-settur minn korpi pubbliċi żviluppat, skont ir-regoli tad-Direttiva 90/388/KEE (11), f’eliminazzjoni tad-drittijiet speċjali jew esklużivi, fid-dawl tal-inkapaċità tas-sistema tradizzjonali tal-monopolji statali biex jiġu sodisfatti d-domanda tal-utenti, mhux biss minħabba r-revoluzzjoni li ra dan is-settur, iżda wkoll minħabba l-konnotazzjoni politika qawwija tad-deċiżjonijiet ta’ dawn il-monopolji (12).

11. Id-Direttiva Qafas 90/387 (13) ikkontribwixxiet għall-konverġenza, inkoraġġiet id-dħul ta’ parteċipanti ġodda fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet u ħadet ħsieb l-implementazzjoni ta’ ekwilibru li huwa diffiċli li jiġi stabbilit, peress li l-bażi fraġli tiegħu kienet imdgħajfa bis-superjorità tal-operatur pubbliku preċedenti, li kienet tirriżulta mid-drittijiet li huwa kien ilu jgawdi għal diversi snin u mill-konoxxenza profonda tas-suq li huwa kellu.

12. Madankollu, din il-proċedura kellha twassal ukoll għall-aċċess u għal-lokalizzazzjoni tal-infrastutturi, filwaqt li tiżgura l-interkonnessjoni bejn in-networks pubbliċi u d-distributuri tagħhom (14). Huwa b’dan il-għan li ġiet adottata d-Direttiva 97/33 (15), li tagħti lill-korpi awtorizzati sabiex jipprovdu netwerks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet u/jew ta’ “servizzi ta’ telekomunikazzjonijiet” (16) id-dritt, kif ukoll l-obbligu korrispondenti, li jinnegozjaw l-interkonnessjoni tagħhom, b’mod li jiżguraw il-provvista ta’ dawn in-netwerks u servizzi fil-Komunità kollha [Artikolu 4(1)], u żżid li l-korpi li għandhom saħħa fis-suq kienu obbligati jissodisfaw it-talbiet raġjonevoli kollha għall-konnessjoni [Artikolu 4(2)].

b) Il-kontenut tagħha

13. Id-Direttiva tal-Aċċess hija parti minn dak li jissejjaħ “il-qafas regolatorju ġdid” (17) adottat fis-7 ta’ Marzu 2002 u li ġie ppubblikat fl-24 ta’ April 2002 (18).

14. Inkonformità mad-Direttiva Kwadru u fid-dawl tal-esperjenza li tirriżulta mid-Direttiva 97/33, id-Direttiva tal-Aċċess hija intiża sabiex tarmonizza l-interkonnessjoni bl-għan doppju li tirrendiha kompatibbli mal-prinċipji tas-suq intern u sabiex jibbenefikaw minnha l-konsumaturi, filwaqt li żżomm is-sostenibbiltà tal-kompetizzjoni u l-interoperabbiltà tas-servizzi.

15. Skont l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/19,

“L-operaturi ta[n]-network[s] pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet għandu jkollhom dritt u, meta jintalbu minn impriżi oħra hekk awtorizzati, obbligazzjoni li jinnegozjaw interkonnessjoni ma’ xulxin għall-għan li jfornu servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi disponibbli pubblikament, sabiex tiġi żgurata provista u interoperabilità ta’ servizzi mal-Komunità kollha. L-operaturi għandhom joffru aċċess u interkonnessjoni lill-impriżi oħra fuq termini u kondizzjonijiet konsistenti ma l-obbligi imposti mill-awtorità regolatorja nazzjonali skond Artikoli 5, 6, 7 u 8.”

16. L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 5(1) tagħha jipprevedi li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom, waqt li jaġixxu biex jilħqu l-miri stipulati fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2002/21/KE, iħeġġu u jiżguraw aċċess u interkonnessjoni adegwati, u interoperabbiltà ta’ servizzi, waqt li jeżerċitaw ir-responsabbiltà tagħhom b’mod li jippromwovu l-effiċjenza, il-kompetizzjoni sostenibbli, u jagħtu l-benefiċċju massimu lill-utenti finali.

B’mod partikolari, mingħajr preġudizzju għall-miżuri li jistgħu jittieħdu fir-rigward ta’ impriżi b’saħħa sinjifikattiva fis-suq skont l-Artikolu 8, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom ikunu jistgħu jimponu ċerti obbligi oġġettivi, trasparenti, proporzjonati u mhux diskriminatorji (Artikolu 5(3)):

a) fuq l-impriżi li jikkontrollaw l-aċċess għall-utenti finali: obbligi intiżi li jiżguraw il-konnettività tarf sa tarf, inkluż f’każi ġustifikati, l-obbligazzjoni li jagħmlu interkonnessjoni tan-netwerk tagħhom fejn dan ma jkunx diġà l-każ,

b) fuq l-operaturi: l-obbligu li jipprovdu aċċess għall-faċilitajiet l-oħra msemmija fl-Anness I, Taqsima II dwar kundizzjonijiet ġusti u raġonevoli sabiex tiġi żgurata l-aċċessibbiltà għall-utenti finali għall-servizzi tar-radju diġitali u x-xandir tat-televiżjoni speċifikati mill-Istat Membru.

17. L-Artikolu 8 jinkwadra inizjattivi speċifiċi (19) tal-awtoritajiet regolatorji, imma biss f’dak li jikkonċerna lill-operaturi li jkollhom saħħa sinjifikattiva fis-suq, fejn din il-kwalità tingħatalhom wara l-analiżi tas-suq imwettqa skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva Kwadru.

18. Biex jitneħħa kull dubju, din il-limitazzjoni tad-destinatarji hija msaħħa fl-Artikolu 8(3) (20), li jindika li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali ma għandhomx jimponu l-obbligi mniżżla f’Artikoli 9 sa 13 fuq operaturi li ma jkunux ġew identifikati skont il-paragrafu 2 u għaldaqstant, fi kliem ieħor, fuq operaturi li ma għandhomx dik is-saħħa fis-suq.

19. Fost il-miżuri li d-Direttiva tal-Aċċess tipprovdi esklużivament f’dak li jikkonċerna l-impriżi dominanti, dawk il-miżuri li jinsabu fl-Artikolu 12(1) huma differenti b’mod partikolari peress li, skont l-Artikolu 8, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jistgħu jimponu obbligi fuq operaturi biex jissodisfaw talbiet raġonevoli għall-aċċess għal, u l-użu ta’, elementi speċifiċi ta’ netwerks u faċilitajiet assoċjati, f’sitwazzjonijiet fejn l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jqisu li ċ-ċaħda għall-aċċess jew termini u kundizzjonijiet mhux raġonevoli li jkollhom effett simili jfixklu l-iffaċċar ta’ suq tal-imnut kompetittiv sostenibbli jew li ma jkunux fl-interess tal-utent finali.

L-operaturi jistgħu jkunu obbligati:

“[…]

a) li jagħtu lill-partijiet terzi aċċess għal elementi speċifikati u/jew faċilitajiet ta’ netwerks, inkluż aċċess disassoċjat għal-linja lokali,

b) li jinnegozjaw in bona fede ma’ impriżi li jitolbu l-aċċess,

[…]

e) biex jagħtu aċċess miftuħ lill-interfaces tekniċi, protokolli jew teknoloġiji oħra prinċipali li huma indispensabbli għall-interoperabbiltà tas-servizzi jew ta’ servizzi ta’ networks virtwali,

[…]

(ġ) li jipprovdu s-servizzi speċifiċi meħtieġa biex tiġi żgurata l-interoperabbiltà ta’ servizzi tarf sa tarf lill-utenti, inklużi faċilitajiet għall-servizzi ta’ netwerks intelliġenti jew roaming fuq netwerks mobbli,

(ħ) li jipprovdu aċċess għal sistemi ta’ sostenn operattiv jew sistemi simili ta’ software meħtieġa biex tiġi żgurata kompetizzjoni ġusta fil-forniment ta’ servizzi,

i) li jagħmlu interkonnessjoni ma’ netwerks jew faċilitajiet ta’ netwerks.

[…]”

B – Id-dritt nazzjonali

20. Id-Direttiva tal-Aċċess u d-Direttiva Kwadru ġew trasposti fil-Finlandja bil-vienstintämarkkinalaki (liġi dwar is-suq tal-komunikazzjoni) (21).

21. Il-punt 13 tal-Artikolu 2 tal-vienstintämarkkinalaki jiddefinixxi l-interkonnessjoni bħala l-konnessjoni fiżika u funzjonali bejn diversi netwerks u servizzi b’mod li jiġi żgurat l-aċċess tal-utenti, anki jekk l-imsemmija netwerks u servizzi huma dawk ta’ impriża oħra tat-telekomunikazzjoni. Skont il-punt 21 tal-Artikolu 2, it-terminu ‘impriża oħra tat-telekomunikazzjoni’ ikopri kemm l-impriżi li jiġġestixxu n-netwerks kif ukoll l-impriżi li jipprovdu s-servizzi msemmija.

22. L-Artikolu 39 ta’ din il-liġi jirregola l-obbligi ta’ dawn l-impriżi f’dak li jikkonċerna l-interkonnessjoni, u n-negozjati fuq l-interkonnessjoni huma rregolati bil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu. Skont l-Artikolu 39(2), il-Vienstintävirasto (l-awtorità regolatorja Finlandiża) tista’ teżiġi (22) li impriża li jkollha saħħa sinjifikattiva fis-suq tagħmel interkonnessjoni tan-netwerk tagħha jew tas-servizzi ta’ komunikazzjoni tagħha man-netwerk jew servizzi ta’ komunikazzjoni ta’ impriża oħra tat-telekomunikazzjoni. L-Artikolu 39(3) jippermetti wkoll lill-Vienstintävirasto (23) li timponi obbligu identiku fuq l-impriżi li ma jkollhomx saħħa sinjifikattiva fis-suq, bil-kundizzjoni li dawn l-impriżi jikkontrollaw il-konnessjonijiet tal-utenti man-netwerk ta’ komunikazzjoni u li dan l-obbligu jkun meħtieġ biex tiġi żgurata l-interoperabbiltà.

III – Il-fatti

23. Il-kumpannija iMEZ Ab tipprovdi servizzi ta’ trasmissjoni ta’ messaġġi testwali (SMS) u multimedjali (MMS) permezz ta’ software li jippermetti lill-klijenti tagħha jikkomunikaw mal-utenti tat-telefon ċellulari (l-utent finali), b’mod li l-informazzjoni tintbagħat kemm mis-software lejn it-telefon kif ukoll bil-mod invers, peress li s-sistema tippermetti lid-destinatarju jirrispondi għall-messaġġ mibgħut u jipproċessa r-risposta tiegħu.

24. Din l-impriża ma għandhiex netwerk tagħha tat-telefonija ċellulari, iżda għandha ċentri tal-messaġġi, “Short Message Service Center (SMSC)” u “Multimedia Messaging Service Center (MMSC)”. Sabiex tipprovdi s-servizzi tagħha, iMEZ Ab ikkonkludiet ftehim mal-operaturi kollha tat-telefonija ċellulari tal-Isvezja u, fil-Finlandja, ma Elisa Oyj, li hija operatur tat-telefonija ċellulari. L-awtorità regolatorja Svediża (Kommunikations‑myndigheten PTS) tagħtha kodiċi tan-netwerk ċellulari (Mobile Network Code).

25. In-netwerk tat-telefonija ċellulari tal-kumpannija TeliaSonera Finland Oyj, li ngħaqdet ma’ Sonera Mobile Networks Oy, jippermetti li jintbagħtu messaġġi ta’ test u multimedjali kif ukoll servizzi ta’ pproċessar ta’ informazzjoni.

26. TeliaSonera Finland Oyj ma hijiex espressament ikkunsidrata, għall-finijiet tal-kawża, bħala impriża li għandha saħħa sinjifikattiva fis-suq, iżda n-netwerk tagħha tat-telefonija ċellulari jkopri t-territorju Finlandiż kollu, ħaġa li tħeġġeġ lil iMEZ Ab tipprova tikseb l-interkonnessjoni.

27. Wara li fallew in-negozjati, fis-7 ta’ Awwissu 2006, iMEZ Ab talbet lill-awtorità regolatorja Finlandiża ġġiegħel lil TeliaSonera Finland Oyj sabiex tinnegozja inbona fide l-interkonnessjoni billi tipproponi akkordju raġjonevoli, jew, fin-nuqqas, sabiex timponi soluzzjoni għat-trażmissjoni ta’ messaġġi SMS u MMS. Sussidjarjament, iMEZ Ab talbet li l-Vienstintävirasto tikklassifika lil TeliaSonera Finland Oyj bħala impriża li għandha saħħa sinjifikattiva fis-suq sabiex, b’hekk, taċċedi għall-interkonnessjoni.

28. B’deċiżjoni tal-11 ta’ Diċembru 2006, l-amministrazzjoni Finlandiża kkunsidrat li TeliaSonera Finland Oyj ma kinitx osservat l-obbligu ta’ negozjar li hija għandha skont l-Artikolu 39 tal-Liġi dwar is-suq tal-komunikazzjoni meta pproponiet lil iMEZ Ab interkonnessjoni fuq kundizzjonijiet unilaterali, peress li kien mitlub ħlas għall-messaġġi mibgħuta lejn in-netwerk ta’ TeliaSonera Finland Oyj filwaqt li l-messaġġi mibgħuta lejn iMEZ Ab kellhom ikunu b’xejn.

29. Il-Vienstintävirasto kkunsidrat li TeliaSonera Finland Oyj kellha tirrimedja s-sitwazzjoni u tinnegozja inbona fide (24) l-interkonnessjoni fil-qasam tas-servizzi tal-SMS u tal-MMS u ordnat li tiġi żgurata l-interoperabbiltà ta’ dawn is-servizzi għall-benefiċċju tal-konsumaturi.

IV – Il-kawża prinċipali, it-talbiet tal-partijiet u d-domandi preliminari

30. TeliaSonera Finland Oy appellat kontra d-deċiżjoni tal-11 ta’ Diċembru 2006 quddiem il-qrati nazzjonali billi invokat in-nullità tagħha f’dak li jikkonċerna n-negozjati minħabba li l-Viestintävirasto ma kellhiex il-kompetenza tordnalha tiħdol fi trattattivi ma’ iMEZ wara li kienu fallew it-tentattivi biex jintlaħaq ftehim kummerċjali.

31. Min-naħa tagħha, iMEZ talbet iċ-ċaħda tar-rikors u sostniet li TeliaSonera Finland Oyj kellha tiġi mġiegħla tidħol f’dawn in-negozjati, peress li r-riżultati miksuba sa issa ma kienux jiżguraw il-funzjonament tas-servizzi tagħha.

32. Il-Korkein hallinto‑oikeus issospendiet il-proċeduri quddiemha u għamlet id-domandi li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 234 KE:

“1. L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati (Direttiva tal-Aċċess), meta moqri flimkien, minn naħa, mal-premessi 5, 6 u 8 tal-preambolu għal din id-direttiva u, min-naħa l-oħra, mal-Artikolu 8 u l-Artikolu 5 tagħha, għandu jiġi interpretat fis-sens li,

1.a) leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ tipprovdi, skont l-Artikolu 39(1) tal-viestintämarkkinalaki, li kwalsiasi impriża tat-telekomunikazzjoni għandha l-obbligu li tinnegozja l-interkonnessjoni ma’ impriża oħra tat-telekomunikazzjoni u fil-każ affermattiv,

1.b) awtorità regolatorja nazzjonali tista’ tikkonstata li l-obbligu tan-negozjar ma jkunx ġie sodisfatt jekk impriża tat-telekomunikazzjoni, li ma għandhiex saħħa sinjifikattiva fis-suq, tkun offriet l-interkonnessjoni lil impriża oħra b’kundizzjonijiet li l-awtorità tqis li huma kompletament unilaterali u li l-awtorità tqis li huma tali li jostakolaw l-iżvilupp ta’ suq tal-imnut kompetittiv, meta l-istess kundizzjonijiet jkunu fil-prattika pprekludew lit-tieni impriża msemmija milli toffri lill-klijenti tagħha l-possibbiltà li jibagħtu messaġġi multimedjali lill-utenti finali tan-network tal-impriża tat-telekomunikazzjoni u, fil-każ affermattiv,

1.ċ) awtorità regolatorja nazzjonali tista’, permezz tad-deċiżjoni tagħha, tordna lill-impriża tat-telekomunikazzjoni ċċitata iktar ’il fuq, li ma għandhiex saħħa sinjifikattiva fis-suq, tinnegozja inbona fide l-interkonnessjoni tas-servizzi tal-SMS u tal-messaġġi multimedjali, bejn is-sistemi tal-impriżi, b’mod li, fil-kuntest tan-negozjati kummerċjali, jittieħdu inkunsiderazzjoni l-għanijiet mixtieqa b’dik l-interkonnessjoni u li n-negozjati jseħħu fuq il-premessa li l-funzjonament tajjeb tas-sertvizzi tal-SMS u tal-messaġġi multimedjali bejn is-sistemi tal-impriżi jista’ jintlaħaq meta jkun hemm kundizzjonijiet raġjonevoli li jippermettu lill-utenti jkollhom il-possibbiltà li jużaw is-servizzi ta’ komunikazzjoni tal-impriżi tat-telekomunikazzjoni?

2) In-natura tan-netwerk ta’ iMEZ Ab u l-kwistjoni dwar jekk iMEZ għandhiex titqies bħala li hija operatur tan-netwerks pubbliċi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jaffettwaw l-evalwazzjoni tad-domandi ċċitati iktar ’il fuq?”

V – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

33. Id-deċiżjoni tar-rinviju ġiet irreġistrata fir-reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-8 ta’ Mejju 2008.

34. iMEZ AB, il-Gvern Finlandiż, Taljan, Litwan, Olandiż, Pollakk u Rumen kif ukoll il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub fit-terminu previst fl-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja.

35. Ir-rappreżentanti ta’ TeliaSonera, ta’ iMEZ Ab, tar-Repubblika tal-Finlandja u tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej attendew is-seduta, li nżammet fit-2 ta’ April 2009, biex jagħmlu l-osservazzjonijiet orali tagħhom, u b’hekk il-kawża qegħda fl-istat li jsiru dawn il-konklużjonijiet.

VI – Analiżi tad-domandi preliminari

36. Id-deċiżjoni tar-rinviju tal-Korkein hallinto‑oikeus tirrigwarda żewġ problemi li, għalkemm huma relatati, jeħtieġ li jiġu ttrattati ġuridikament b’mod separat.

37. Il-punti 1(a) u 2 huma intiżi sabiex jiġi stabbilit liema tip ta’ impriżi huma suġġetti għall-obbligu ta’ negozjar fuq l-interkonnessjoni bl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva tal-Aċċess, filwaqt li l-punti 1(b) u 1(ċ) jirrigwardaw id-definizzjoni tal-kompetenzi tal-awtoritajiet nazzjonali.

38. Għal raġunijiet ta’ natura sistematika, jeħtieġ li jerġgħu jiġu organizzati u miġbura d-domandi numerużi li saru, billi jiġu analizzati, fl-ewwel lok, id-domandi 1(a) u 2, peress li r-risposta għal dawn id-domandi taffettwa l-portata tas-setgħat tal-awtorità regolatorja fil-kawża prinċipali.

A – Preċiżazzjonijiet preliminari fuq il-kompetizzjoni ħielsa u l-leġiżlazzjoni settorjali

39. It-telekomunikazzjonijiet, li tradizzjonalment kienu taħt it-tutela tal-gvern, raw tkabbir ekonomiku minħabba l-liberalizzazzjoni tagħhom, liema liberalizzazzjoni ma setgħetx isseħħ bir-regoli tat-Trattat ta’ Ruma li, minnhom innifishom, irriżultaw li kienu insuffiċjenti.

40. Fil-fehma tiegħi, f’sitwazzjoni ta’ monopolju Statali, ma teżistix tmexxija, imma diriġenti, ma hemmx klijenti, imma persuni amministrati u finalment, ma hemmx suq imma ġestjoni pubblika. Konsegwentement, f’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Artikoli 81 KE u 82 KE irriżultaw li ma humiex kapaċi li joffru lill-operaturi potenzjali l-mezzi sabiex jidħlu fis-suq li, sa llum, għadu marbut bit-tendenzi tas-sistema preċedenti.

41. Għaldaqstant, il-katarsi tas-settur kien jeħtieġ ċerti interventi esterni u, għal dan il-għan, il-leġiżlatur Komunitarju, li kien favur interventi speċifiċi, żgura l-implementazzjoni ta’ kundizzjonijiet minimi biex jirrendi vijabbli, fl-ewwel lok, il-mogħdija minn għonq il-flixkun fil-livell ta’ aċċess u, sussegwentement, biex jiffavorixxi l-libertà tal-għażla tal-konsumatur.

42. Huwa f’dan l-isfond li twieldet leġiżlazzjoni parzjali li fil-kuntest tagħha l-kompetizzjoni dehret bħala l-iktar strument effettiv u li hija ġġustifikata bil-ħtieġa li jiġu rrimedjati ċerti nuqqasijiet tas-suq, bħalma huma n-natura mhux vijabbli tat-tnaqqis tal-infrastrutturi jew l-impossibbiltà li l-benefiċċji li dawn iġibu lis-soċjetà, b’mod ġenerali, jiġu mxejna b’dawk li joħolqu jew iżommu l-istess infrastrutturi, u dan peress li l-liġi tal-provvista u d-domanda, f’dan il-kuntest, ma tippermettix tqassim ġust tar-riżorsi (25).

43. Il-ġlieda kontra dawn in-nuqqasijiet strutturali saret fuq żewġ fronti kumplimentari: minn naħa, dik tad-difiża tal-kompetizzjoni, li tnaqqas l-interferenza, huwa intiż sabiex jistabbilixxi ambjent newtrali fejn ħadd ma jindaħal fl-istrateġiji tal-impriżi u jissorvelja l-proċess kompetittiv tas-swieq stess, u min-naħa l-oħra, dik tar-regolamentazzjoni ad hoc tat-telekomunikazzjonijiet, li tikkonkretizza l-preżenza tal-amministrazzjoni, tinkoraġġixxi l-parteċipazzjoni ta’ numru ikbar ta’ impriżi filwaqt li tipproteġi dawk li huma iktar fraġli, u li hija intiża, b’mod ġenerali, sabiex jintlaħqu immedjatament l-għanijiet tad-direttivi.

44. Iż-żewġ tipi ta’ regolamentazzjoni ma jaqblux fuq il-mod li bih jiġu ssodisfatti l-għanijiet tagħhom.

45. Ir-“regolamentazzjoni l-ġdida” tintervjeni ex ante fuq swieq speċifiċi, iżda b’mod asimmetriku, peress li l-intensità tal-obbligi li hija tipprevedi tiddependi fuq is-saħħa tal-impriża, u hija ta’ natura temporanja, preċiżament minħabba li hija taffettwa l-libertà tat-tranżazzjonijiet.

46. Dawn il-premessi jaħdmu bil-maqlub għad-dritt tal-kompetizzjoni, peress li, b’mod ġenerali, dan tal-aħħar li japplika a posteriori fis-swieq li jkunu jridu jiġu rregolati (26), ma jiddistingwix fid-dispożizzjonijiet tiegħu bejn l-awturi tal-ksur u huwa intiż li jkun permanenti.

47. Evidentement, ladarba d-diffikultajiet inizjali jkunu ġew megħluba u l-kompetizzjoni tirregola kompletament il-komunikazzjonijiet elettroniċi, dan it-“trattament ta’ xokk” settorjali jitlef mill-forza tiegħu, ħaġa li tispjega t-tnaqqis nett fir-rieda sabiex ikun hemm regolamentazzjoni (27), kif jindikaw ir-riformi pendenti, peress li, ħlief għal xi proposta eżistenti f’dan il-qasam (28), wieħed josserva tendenza għal tnaqqis fil-leġiżlazzjonijiet ta’ intervent (29).

B – L-operaturi tan-netwerks pubbliċi bħala destinatarji tal-obbligu li jinnegozjaw l-interkonnessjoni

48. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tiddeċiedi fuq il-kwistjoni dwar jekk iMEZ Ab hijiex operatur tan-netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, u dan peress li dan il-punt jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-qorti nazzjonali. Madankollu, hija għandha tiffaċilitalha xogħolha billi tistabbilixxi ċerti regoli li jgħinuha tagħmel din l-evalwazzjoni.

49. Għal dan il-għan, għandu jiġi analizzat il-kamp ta’ applikazzjoni suġġettiv tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva tal-Aċċess biex jiġi stabbilit jekk l-obbligu tan-negozjar jikkonċernax lil kull impriża awtorizzata fis-settur tal-komunikazzjonijiet jew jekk japplikax biss għall-operaturi, ħaġa li timplika, kif tindika ġustament il-Korkein hallinto‑oikeus, li trid tiġi determinata n-natura tan-netwerks. Ġaladarba jiġi stabbilit dan, tqum il-kwistjoni dwar id-diskriminazzjoni skont is-saħħa fis-suq.

1. Il-parametri pożittivi

50. Id-diċitura tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/19 tipprevedi negozjar reċiproku tal-interkonnessjoni f’dak li jikkonċerna lill-“operaturi ta[n]-network[s] pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet” u toħloq b’hekk, rabta sinallagmatika li tinvolvi vantaġġi lil naħa u, spiss, inkonvenjenti lill-oħra (30).

51. L-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2002/19 tfisser b’mod ċar il-kunċett ta’ operatur billi tillimitah għall-impriża “li tforni jew tawtorizza l-provvista ta’ network pubbliku ta’ komunikazzjonijiet jew faċilità assoċjata” u, għaldaqstant, tammetti li miegħu jeżistu wkoll impriżi involuti f’attivitajiet koeżistenti oħra.

52. Għalkemm, kif spjegat il-Qorti tal-Ġustizzja, is-sens tal-kliem mhux dejjem jikkostitwixxi assjoma ermenewtika xierqa, f’dan il-każ, id-diversi verżjonijiet lingwistiċi jwasslu għal soluzzjoni unanima, peress li huma jissuġġettaw għal dan l-obbligu biss lil dawk l-operaturi li jiġġestixxu l-imsemmija netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet.

53. Għaldaqstant, għandu jiġi stabbilit jekk l-operaturi tal-faċilitajiet assoċjati (31) humiex eżenti mill-obbligu li jinnegozjaw kif previst fl-Artikolu 4 (32) tad-Direttiva tal-Aċċess.

54. Anki jekk jista’ jiġi identifikat duwaliżmu bejn l-operaturi tan-“network[s] pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet” u l-operaturi ta’ “faċilitajiet assoċjati”, dawn l-operaturi kollha huma marbuta li jinnegozjaw, peress li d-direttiva tuża kunċett wieħed ta’ “operatur” għal dawn iż-żewġ kategoriji. Iktar minn hekk, ma għandux jiġi eskluż il-fatt li dawn il-faċilitajiet “assoċjati” jikkontribwixxu b’mod sostanzjali għall-funzjonalità tan-netwerk u dan minħabba s-sitwazzjoni tagħhom, il-kwalitajiet tagħhom jew, b’mod ġenerali, minħabba t-teknoloġija li huma jipprovdu.

2. Il-parametri negattivi

55. L-awturi l-oħra tas-settur jibqgħu esklużi, huma joħorġu minn interpretazzjoni sistematika tad-Direttiva tal-Aċċess, li l-Artikolu 2(b) tagħha, jiddefinixxi l-interkonnessjoni bħala “il-konnessjoni fiżika u loġika ta’ networks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet wżati mill-istess impriża jew waħda differenti [...]”. Jekk din l-interkonnessjoni, kif deskritta f’din id-definizzjoni, ma tikkonċernax ħlief lil dawn in-networks, allura, loġikament dan huwa obbligu esklużiv tal-operaturi proprjetarji tal-imsemmija netwerks jew ta’ dawk li jipprovdu l-faċilitajiet assoċjati.

56. Konsegwentement, peress li l-fornituri tas-servizzi tat-telekomunikazzjonijiet ma jappartjenux għall-kategorija ta’ “operaturi ta’ networks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet”, huma jevitaw l-obbligu li jinnegozjaw il-ftehim tagħhom għall-interkonnessjoni.

57. Din il-konstatazzjoni hija kkorroborata bl-eżeġesi storika, li turi l-kuntrast eżistenti bejn l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 97/33, li kienet testendi l-obbligu tan-negozjar għall-interkonnessjoni fuq il-“korpi awtorizzati biex jipprovdu netwerks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet u/jew servizzi tat-telekomunikazzjonijiet aċċessibbli għall-pubbliku” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (33) u l-istess artikolu tad-Direttiva 2002/19, li jillimitah għall-“operaturi ta[n]-network[s] pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet”.

58. Fil-kuntest tal-paragun bejn id-direttiva tal-1997 u dik tal-2002, l-osservazzjonijiet tar-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi f’din it-talba għal deċiżjoni preliminari jikkorroboraw it-teżi opposta, inkwantu d-Direttiva tal-Aċċess tirreferi espressament għal dik li ppreċedietha (34).

59. Madankollu, kif ammetta l-gvern Olandiż, id-Direttiva tal-Aċċess ħassret id-Direttiva 97/33 u, iktar minn hekk, anki jekk il-premessa 8 tad-Direttiva tal-Aċċess tagħmel riferenza għaż-“[żamma ta’] drittijiet u obbligi eżistenti għan-negozjar tal-interkonnessjoni” [traduzzjoni mhux uffiċjali], din id-dikjarazzjoni għandha tinqara fid-dawl tal-għan stipulat, li huwa li l-“[...] operaturi oħra ta’ netwerks għandhom ikunu jistgħu jwasslu t-traffiku lill-klijenti tagħhom, u għalhekk għandhom ikunu jistgħu jinterkonnettu direttament jew indirettament ma’ xulxin” [traduzzjoni mhux uffiċjali] li għalhekk tenfasizza fuq il-fatt li l-interkonnessjoni tikkonċerna l-operaturi tan-netwerks.

60. It-tneħħija tal-kliem “korpi awtorizzati biex jipprovdu networks pubbliċi ta’ telekomunikazzjonijiet aċċessibbli għall-pubbliku” fid-Direttiva 2002/19 tikkonferma dijanjożi iktar favorevoli għall-kompetizzjoni minn dik li kienet fis-seħħ meta ġiet adottata d-Direttiva 97/33, peress li, b’kuntrast ma’ dak li kien iseħħ qabel, il-kunċett ġdid tad-Direttiva 2002/19 jafda iktar fil-kapaċità tas-suq biex isolvi l-irregolaritajiet identifikati, ħaġa li tikkostitwixxi ukoll il-korollarju loġiku wara t-tnaqqis tal-intervent amministrattiv.

61. Jien lanqas ma naqbel mal-fehma li l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2002/19 jistabbilixxi l-intanġibbiltà tal-obbligi kollha ta’ interkonnessjoni tad-Direttiva 97/33 peress li dan l-artikolu, b’mod li ma jħallix dubji għat-tifsira tiegħu, iġib it-titolu ta’ “Reviżjoni ta’ l-obbligi ta' qabel għall-aċċess u l-interkonnessjoni”, ħaġa li tipprekludi kull tentattiv bi