CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

Y. BOT

van 22 maart 2007 (1)

Zaak C‑458/05

Mohamed Jouini,

Okay Gönen,

Hasan Bajric,

Gerald Huber,

Manfred Ortner,

Sükran Karacatepe,

Franz Mühlberger,

Nakil Bakii,

Hannes Kranzler,

Jürgen Mörth,

Anton Schneeberger,

Dietmar Susteric,

Sascha Wörnhör,

Aynur Savci,

Elena Peter,

Egon Schmöger,

Mehmet Yaman,

Dejan Preradovic,

Andreas Mitter,

Wolfgang Sorger,

Franz Schachenhofer,

Herbert Weiss,

Harald Kaineder,

Ognen Stajkovski,

Jovica Vidovic,

tegen

Princess Personal Service GmbH (PPS)

[verzoek van het Oberste Gerichtshof (Oostenrijk) om een prejudiciële beslissing]

„Overgang van onderneming – Begrippen ‚economische activiteit’ en ‚onderdeel van een vestiging’ – Overgang tussen twee uitzendbureaus – Behoud van rechten van werknemers”

1. Met deze prejudiciële vraag wordt het Hof opnieuw verzocht om uitlegging van het begrip „economische eenheid” in de zin van richtlijn 2001/23/EG van de Raad van 12 maart 2001 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten betreffende het behoud van de rechten van de werknemers bij overgang van ondernemingen, vestigingen of onderdelen van ondernemingen of vestigingen.(2)

2. Het Oberste Gerichtshof (Oostenrijk) wil in wezen van het Hof vernemen of een groep die bestaat uit een deel van het administratief personeel en een deel van het uitzendpersoneel van een uitzendbureau kan worden aangemerkt als een economische eenheid waarop bijgevolg richtlijn 2001/23 van toepassing is in geval van overgang naar een ander uitzendbureau.

I – Rechtskader

A – Gemeenschapsregeling

3. Volgens de derde overweging van de considerans strekt richtlijn 2001/23 ertoe om de werknemers bij verandering van ondernemer te beschermen, in het bijzonder om het behoud van hun rechten veilig te stellen.

4. Deze richtlijn vervangt richtlijn 77/187/EEG van de Raad(3), waarvan de inhoud omwille van de duidelijkheid en rationaliteit is gewijzigd.

5. Volgens artikel 1, lid 1, sub a, van richtlijn 2001/23, dat in wezen overeenkomt met artikel 1, lid 1, van richtlijn 77/187, is richtlijn 2001/23 van toepassing „op de overgang van ondernemingen, vestigingen of onderdelen van ondernemingen of vestigingen op een andere ondernemer ten gevolge van een overdracht krachtens overeenkomst of een fusie”. Volgens artikel 1, lid 1, sub b, van deze richtlijn wordt als overgang beschouwd „de overgang, met het oog op voortzetting van een al dan niet hoofdzakelijk economische activiteit, van een economische eenheid die haar identiteit behoudt, waaronder een geheel van georganiseerde middelen wordt verstaan”.(4)

6. Overeenkomstig artikel 2, lid 2, tweede alinea, sub c, van deze richtlijn mogen de lidstaten uitzendarbeidsbetrekkingen niet van de werkingssfeer van richtlijn 2001/23 uitsluiten als er sprake is van de overgang van een uitzendbureau.

7. Om de voortzetting van de arbeidsovereenkomsten of arbeidsbetrekkingen met de verkrijger(5) te waarborgen, bepaalt artikel 3, lid 1, eerste alinea, van deze richtlijn dat de rechten en verplichtingen welke voor de vervreemder voortvloeien uit de op het tijdstip van de overgang bestaande arbeidsovereenkomst of arbeidsbetrekking, door deze overgang overgaan op de verkrijger.(6)

B – Nationale regeling

8. Richtlijn 2001/23 is in Oostenrijk uitgevoerd door de wet betreffende de aanpassing van de arbeidsovereenkomst (Arbeitsvertragsrechts-Anpassungsgesetz, hierna: „AVRAG”).(7)

9. Artikel 3, lid 1, AVRAG bepaalt dat wanneer een onderdeel van een vestiging op een andere ondernemer overgaat, deze als werkgever wordt gesubrogeerd in alle rechten en verplichtingen die uit de op de datum van overgang bestaande arbeidsverhoudingen voortvloeien. Daaruit volgt dat de verkrijger instaat voor de ten tijde van de overgang nog onvervulde aanspraken op grond van de arbeidsbetrekking.

10. Volgens vaste rechtspraak van het Oberste Gerichtshof dient deze bepaling te worden uitgelegd in overeenstemming met richtlijn 2001/23 en met inachtneming van de rechtspraak van het Hof terzake.

II – Feiten en hoofdgeding

A – Feitelijk kader

11. De onderneming Mayer & Co. GmbH (hierna: „Mayer”) is een uitzendbureau. Vóór de in het hoofdgeding aan de orde zijnde overgang was zij met name samengesteld uit een bedrijfsleider, de heer S., een directie-assistente, mevrouw S., echtgenote van de heer S., een filiaalhouder en een aantal medewerkers van de klantenservice.

12. Mayer stelde ook 180 uitzendkrachten tewerk. Van deze 180 werkten er ongeveer 60 als uitzendkracht voor rekening van de vennootschap Fa. Industrie Logistik Linz GmbH & Co. KG (hierna: „ILL”), Mayers grootste klant.

13. Vanwege de financiële problemen van Mayer stelde ILL mevrouw S. in 2001 voor om een nieuw uitzendbureau op te richten. Princess Personal Service GmbH (hierna: „PPS”) is dus opgericht om te voorzien in de behoeften van ILL. De heer en mevrouw S. zijn dan respectievelijk industrieel en commercieel directeur van PPS geworden. ILL heeft zijn arbeidsbetrekkingen met Mayer opgezegd en is de belangrijkste klant van PPS geworden.

14. PPS heeft 40 van de 60 door Mayer ter beschikking van ILL gestelde uitzendkrachten overgenomen, voor rekening van dezelfde klant. Daarnaast zijn ook de filiaalhouder van Mayer, de medewerkers van de klantenservice, de andere klanten en de bij die klanten werkzame uitzendkrachten naar de nieuwe onderneming overgegaan. PPS heeft in totaal één derde van het personeel van Mayer overgenomen.

15. De arbeidsbetrekkingen tussen Mayer en zijn werknemers zijn geëindigd op 30 november 2002. Op 1 december 2002 zijn zij aangevat tussen PPS en dezelfde werknemers.

16. Bij een beschikking van 19 december 2002 is Mayer in gerechtelijke vereffening gegaan.

B – Procedureel kader

17. Mayer heeft de laatste salarissen van de 25 door PPS overgenomen werknemers niet betaald en daarom hebben deze laatsten bij het Landesgericht Wels tegen PPS een vordering tot betaling van die salarissen ingesteld.

18. De werknemers baseerden hun vordering op het argument dat een deel van Mayer was overgegaan naar PPS, aangezien PPS het administratief personeel, de klanten en de medewerkers van de klantenservice van Mayer had overgenomen. De werknemers waren dan ook van mening dat PPS was gesubrogeerd in alle rechten en verplichtingen die voortvloeiden uit de vroegere arbeidsbetrekkingen van Mayer en dat zij de door deze onderneming niet uitbetaalde salarissen moest betalen.

19. Bij een vonnis van 4 mei 2004 heeft het Landesgericht Wels de vordering van eisers toegewezen. Volgens de rechter in eerste aanleg was er sprake van een overgang van een onderdeel van een vestiging in de zin van artikel 3, lid 1, AVRAG. Bijgevolg moest PPS instaan voor de betaling van de door Mayer niet uitbetaalde salarissen.

20. PPS heeft tegen deze uitspraak beroep ingesteld bij het Oberlandesgericht Linz, dat de uitspraak in eerste aanleg bij arrest van 12 oktober 2004 heeft bevestigd.

21. PPS heeft dan een beroep tot „Revision” ingesteld bij het Oberste Gerichtshof. PPS is van mening dat er geen sprake kan zijn van de overgang van een onderdeel van een vestiging, omdat alleen de overgang van een duurzaam georganiseerde economische eenheid de overgang van uit arbeidsbetrekkingen voortvloeiende rechten en verplichtingen tot gevolg kan hebben. Volgens PPS bestaat zulk een economische eenheid in casu niet.

III – De prejudiciële vraag

22. Het Oberste Gerichtshof heeft de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vraag voorgelegd:

„Is sprake van overgang van een vestiging of van een onderdeel van een vestiging in de zin van artikel 1 van [richtlijn 2001/23/EG], wanneer in het kader van een samenwerking tussen twee uitzendbureaus een administratief medewerker, een filiaalhouder, medewerkers van de klantenservice, en een bedrijfsleider van het eerste uitzendbureau, waarvan de organisatiestructuur niet duidelijk kan worden bepaald, overgaan naar het tweede uitzendbureau, waar zij vergelijkbare activiteiten uitoefenen, en tezamen met hen, eveneens in het kader van die samenwerking tussen de twee ondernemingen, ongeveer een derde van de ter beschikking gestelde werknemers alsmede de klanten voor wie zij werken (met opdrachten die variëren van drie tot vijftig ter beschikking gestelde werknemers), gedeeltelijk of geheel overgaan?”

IV – Bespreking

23. De verwijzende rechter wil in wezen vernemen of richtlijn 2001/23 van toepassing is op een situatie waarin een groep, bestaande uit een deel van het administratief personeel en een deel van het uitzendpersoneel van een uitzendbureau, overgaat naar een ander uitzendbureau om er vergelijkbare activiteiten uit te oefenen voor dezelfde klanten.

24. Het Oberste Gerichtshof wil dus vernemen of de overname van die groep door een ander uitzendbureau kan worden aangemerkt als de overgang van een economische eenheid in de zin van deze richtlijn.

25. Deze rechterlijke instantie heeft twijfels bij de toepassing van het criterium van economische eenheid op een uitzendbureau, omdat dit soort onderneming per definitie slechts weinig werknemers heeft in zijn eigen vestiging, in de zin van een organisatorische eenheid, en omdat zijn economische activiteit hoofdzakelijk bestaat in de plaatsing van arbeidskrachten in de inlenende ondernemingen.

26. Volgens artikel 1, lid 1, sub a en b, van richtlijn 2001/23 kan er slechts sprake zijn van de overgang van een onderneming, vestiging of onderdeel van een onderneming of vestiging als aan drie voorwaarden is voldaan. Ten eerste moet de overgang betrekking hebben op een economische eenheid. Vervolgens moet deze eenheid na de overgang haar identiteit behouden. Ten slotte moet de overgang het gevolg zijn van een overdracht krachtens overeenkomst.

27. Bijgevolg rijzen de volgende vragen: vormen een deel van het administratieve personeel van een uitzendbureau en een deel van zijn uitzendpersoneel een economische eenheid, kan deze eenheid haar identiteit behouden na een overgang, zoals die welke aan de orde is in het hoofdgeding, en is deze overgang het gevolg van een overdracht krachtens overeenkomst.

A – Door de rechtspraak aangereikte elementen

1. Het bestaan van een economische eenheid

28. Zoals gezegd, is richtlijn 2001/23 volgens haar artikel 1, lid 1, sub a, van toepassing op „de overgang van ondernemingen, vestigingen of onderdelen van ondernemingen of vestigingen op een andere ondernemer ten gevolge van een