T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/3901
Karar No : 2023/136
DAVACI : … İnş. Otom. Gıda Besicilik İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
DAVACI YANINDA MÜDAHİL : … Odası Başkanlığı
VEKİLLERİ : Av. …
Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU :
Turizm seyahat acentası ve sağlık turizmi alanında yetki belgesi sahibi olan davacı şirket tarafından, 10/01/2020 gün ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile Yönetmeliğin 14. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (e) bendi, 2/b maddesi ile Yönetmeliğin 24. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin (4) nolu alt bendinde yapılan değişiklik ile 14. maddesi ile Yönetmeliğin Ek 1. maddesinde yer alan ücret tablosunda yapılan değişikliğin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu düzenlemelerin (A1) yetki belgeli firmaların hizmet vermesini zorlaştıran, eşitliğe aykırı düzenlemeler olduğu, sık yapılan mevzuat değişiklikleri ile çalışamaz duruma getirildikleri, belirlenen taşıt kriterlerinin sağlanmasının imkansız olduğu, yetki belgesi ücretlerinde yapılan zammın fahiş olduğu, düzenlemelerin Yasa'nın amaçlarına aykırı olduğu öne sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Yönetmeliğin dayanağı olan Yasa'nın kendilerine düzenleme yapma yetkisi verdiği, (A1) belgeli firmaların kamu kurumlarına hizmet verenleri ile diğerleri arasında farklı ücret belirlenmesinin, hizmetlerin nitelikleri göz önünde bulundurulduğunda hukuka aykırı bir yönünün bulunmadığı, söz konusu yetki belgeli firmaların (UBER gibi) yasadışı faaliyette bulunduğu yönünde şikayetler olduğu, araç niteliklerinde yapılan değişikliklerle VIP taşımacılık yapılmasının sağlanmasının amaçlandığı, belge ücretlerinde yapılan değişiklikle sektöre girişin kontrol altına alındığı, dava konusu Yönetmelik öncesi yürürlükte olan 2009 tarihli Yönetmelikte bile daha fazla ücret belirlenmiş olduğu, bu ücretler ile olması gereken miktara ulaşılmak amacıyla düzenlemenin tesis edildiği savunulmaktadır.
DAVACI YANINDA MÜDAHİL BEYANLARI: Dava konusu düzenlemelerin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemelerin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava,10/01/2020 gün ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile Yönetmeliğin 14. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (e) bendi, 2/b maddesi ile Yönetmeliğin 24. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin (4) nolu alt bendinde yapılan değişiklik ile 14. maddesi ile Yönetmeliğin Ek 1. maddesinde yer alan ücret tablosunda yapılan değişikliğin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın 124. maddesinde, idarelerin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve kararnamelerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanunun, karayolu taşımalarının ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi, taşımada düzen ve güvenliğin sağlanması, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarının belirlenmesi, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerinin, haklarının ve sorumluluklarının saptanması, karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesi ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasının sağlanması amacıyla çıkarıldığı, 2. maddesinde, Kanunun, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacıları, taşıma acentelerini, taşıma işleri komisyoncularını, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerini taşıma işlerinde çalışanlar ile taşımalarda yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapıları ve benzerlerini kapsadığı, 4. maddesinde, taşımaların, ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği, 5. maddesinin birinci fıkrasında, taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu, ikinci fıkrasında, taşımacılık yetki belgesi alınabilmesi için taşıma işleri işletmecilerinin mesleki saygınlık, mali ve mesleki yeterliliğe sahip olması gerektiği, üçüncü fıkrasında, taşımacılara, yetki belgesinden ayrı olarak taşımalarda kullanılacak taşıtların niteliğini ve sayısını gösteren taşıt belgesi ile taşımacının taşıt belgesinde kayıtlı her taşıt için düzenlenen ve taşıtta bulunması gereken taşıt kartı verileceği, dördüncü fıkrasında, taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlığın yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebileceği, 26. maddesinde, bu Kanunun 5. maddesine göre yetki belgesi olmadan veya yetki belgesi aldığı halde yetki belgesi kapsamına uygun olmayan faaliyetlerde bulunanlara idari para cezası verileceği, 27. maddesinde, bu kanunda yazılı idari para cezalarını uygulamaya Ulaştırma Bakanının yetkilendirdiği bakanlık personeli, trafik polisi ve zabıtası, trafik polisinin görev alanı dışında kalan yerlerde rütbeli jandarma personeli, sınır kapılarında görev yapan gümrük muhafaza ve gümrük muayene memurları ile bunların amirleri, terminallerde görevli belediye zabıtası yetkili olup, bu kanun kapsamında faaliyet gösterenlere hangi hallerde uyarma, geçici durdurma ve iptal şeklinde idari müeyyideler uygulanacağına ilişkin hususların yönetmelikle düzenleneceği, bu kanuna göre verilen idari para cezalarının, yönetmelikte düzenlenen uyarma, geçici durdurma ve iptal şeklindeki idari müeyyidelerin uygulanmasına engel teşkil etmeyeceği, 33. maddesinde verilecek yetki belgeleri ve taşıt kartlarından ücret alınacağı, bu ücretlerin, her yıl yeniden değerleme oranında artacağı, 34. maddesinde, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde taşımacılık, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri ve taşıt belgeleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları düzenleyen yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazete'de yayımlanacağı belirtilmiştir.
Davaya konu Yönetmeliğin 1. maddesi ile Yönetmeliğin 14. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (e) bendi ile 14. maddesi ile Yönetmeliğin Ek 1. maddesinde yer alan ücret tablosunda yapılan değişikliğin iptali isteminin incelenmesi:
Karayolu Taşıma Kanununa dayanılarak çıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 14.maddesinde, yetki belgesi almanın koşulları düzenlenmiş olup, bu maddenin 1. fıkrasına davaya konu Yönetmeliğin 1.maddesi ile (e) bendi eklenerek, kamu kurumu haricindekilere hizmet vermek amacıyla (A1) belgesi almak için başvuranların, bu taşımacılar için belirlenen ücretin 12 kat daha fazlasını ödeyerek yetki belgesi alabileceği kurala bağlanmış,14. maddesiyle de Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin EK 1 maddesinde yer alan ücret tablosunda bir takım değişiklikler yapılmıştır.
Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde yetki belgesi ücretlerinin alınma usulleri kurala bağlanmış olup, buna göre ücretlerin tereddüde yer vermeyecek biçimde Yönetmeliğin ekinde her bir yetki belgesi türü için ayrı ayrı belirlendiği bu düzenlemede tüm (A1) belgeleri için tek ücret belirlendiği görülmüştür. Söz konusu Yönetmeliğin dayanağı olan Yasa hükmünde de, verilecek yetki belgeleri ile ilgili hususlarda davalı bakanlığa düzenleme yapma konusunda yetki tanındığı anlaşılmakta olup, yetki belgesi verilmesi ile ilgili hususlarda, koşulları belirleme, bu kapsamda yetki belgesi için ücret belirleyip alma konularında yetkisinin bulunduğu açıksa da bu yetkinin mutlak ve sınırsız bir yetki olmadığı, kamu hizmetinin gerekleri ve kamu yararı maksadı ile sınırlı bulunduğu idare hukukunun bilinen ilkelerindendir. Söz konusu takdir yetkisinin farklı hizmet sunucuları için farklı şekilde kullanılması ve önceki düzenlemeye göre fahiş sayılacak bir oranda farklı ücret belirlenmesi halinde, bu durumu kamu hizmetinin gerekleri ve kamu yararı amacı açısından haklı kılacak objektif kriterlerin bulunması gerektiğinden,olayda belirtilen hususun ortaya konulmadığı, kaldı ki, Yasa'nın amaçları arasında da sayılan, taşımanın ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi ilkesi ile taşımanın, ekonomik, kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleşmesi gerektiği ilkeleri gözetildiğinde, kamu kurumlarına hizmet verecek taşımacılarla diğer taşımacılar arasında bu denli yüksek bir belge ücreti farklılığı oluşturulmasına ilişkin davaya konu Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 14. Maddesinin 1.fıkrasına (e) bendi eklenmesine ilişkin düzenlemede ve önceki düzenlemeye göre fahiş sayılacak bir oranda farklı ücret belirlemeyi haklı kılacak somut bir açıklaması olmayan idarenin Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin Ek 1 maddesinde yaptığı düzenlemelerde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin (4) numaralı alt bendinde yapılan değişikliğe ilişkin dava konusu Yönetmeliğin 2(b) maddesinin incelenmesi:
31.12.2018 gün ve 30642 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklik ile Yönetmeliğin ilk şeklinde olmayan yeni bir düzenleme yapılmış ve A1 yetki belgesi alacakların yetki belgesi eki taşıtlarının 2.900 cm³ silindir hacminden az ve 4 yaşından büyük olmaması zorunluğu getirilmiş ise de, Yönetmeliğin bu hükmünde 15.11.2019 tarihli Resmi Gazete'de yapılan değişiklik ile 2900 cm³ olarak öngörülen silindir hacmi 1900 cm³ olarak yeniden düzenlenmiş, 4 yaşa ilişkin kural varlığını korumuş ve araçların faaliyeti süresince bu özellikleri taşıması gerektiği kurala bağlanmıştır. Ne var ki, davaya konu 10.01.2020 gün ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile "1.900 ibaresi", "imalat tarihinden sonra tadilat görmemiş olması, 2900 cm³" olarak değiştirilmiş ve aynı alt bentte yer alan "4" ibaresi "3" olarak değiştirilmiştir.
Karayolu Taşıma Kanunu hükümleri uyarınca davalı Bakanlığın Yasada belirtilen işletmeci sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik gibi nedenlerle yetki belgesi verilmesinde sınırlama ya da yeni düzenlemeler yapabilmesi mümkün ise de, bu yetkisini kullanırken, gerek Yasada belirtilen nedenleri gerekse nihai amaç olan kamu yararını koruması gerekmekte, taşımacılığın ekonomik, elverişli, seri ve kamu yararına uygun olacak şekilde yapılmasını sağlamakla da yükümlü olup, bu yetki ve görevi kapsamında yapacağı düzenlemelerde belirtilen hususları gözetip, düzenlemeyi haklı kılan meşru, hukuka uygun, nesnel nedenleri de ortaya koyması gerektiği açıktır,
Dosyanın incelenmesinden, işlem tesisine sebep olan hususların, diğer taşımacıların alanına müdahale eden taşımacıların bulunması ve A1 yetki belgesi almanın bu sebeple zorlaştırılarak denetimin kolaylaştırılması olarak belirtildiğinin görüldüğü ve düzenlemenin gerekliliğini ortaya koyan başkaca bir sebebin de ortaya konulmadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan Kanunun 5. maddesinde yetki belgesi verilecek kişilere ilişkin sınırlama nedenleri arasında yetki belgesinin amaç dışı kullanımı gibi bir nedenin bulunmadığı, bu durumun yaptırımlara ilişkin hükümler arasında düzenlendiği görüldüğünden, davaya konu Yönetmeliğin 2/b maddesinde üst hukuk normuna ve bu norm ile ulaşılmak istenen amaca uyarlık görülmemiştir.
Davaya konu düzenlemede yer alan "yetki belgesi eki taşıtların imalat tarihinden sonra tadilat görmemiş olması" ibaresine gelince, Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 31. maddesinde, karayolu taşımacılığında kullanılan tüm araçlar yönünden, aracın ruhsatına işletilmek şartı ile tadilata cevaz veriliyor olmasına karşın, (A1) yetki belgeli araçlar için bu kısıtlamayı haklı kılacak, meşru, hukuken korunmayla değer bir amaç ve nedenin ortaya konulmadığından, düzenlemede hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu düzenlemelerin iptalinin gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİL