T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2018/962
Karar No : 2022/8405

TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- … Nolu Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi
2- SS …Min. Yol. Taş. Mot. Kooperatifi
VEKİLİ : Av. ….
KARŞI TARAF (DAVALI) : …Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ….
İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:…sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisinin …tarih ve …sayılı kararıyla kabul edilen Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi Toplu Ulaşım Sistemi (TETUS) Yönetmeliği'nin 4. maddesinde yer alan Akıllı Kart Dolum Bayii, Akıllı Kart, Validatör, Kullan-At Kartlar kısımlarının, 6. maddesinin 4. fıkrasının (a), (b), (f), (ğ) bentlerinin, 7. maddesinin 2. fıkrasının (a), (b), (c), (ç), (ğ) bentlerinin, 8. maddesinin 6. fıkrasının, 15. maddesinin 4. fıkrasının (b) bendinin ve 8. fıkrasının, 18. maddesinin 1. ve 4. fıkralarının, 20. maddesinin 4. fıkrasının, 24. maddesinin, 25. maddesinin, 30. maddesinin 17 ve 18. fıkralarının, geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi ile Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezinin …tarih ve …sayılı kararının, Araçlarla İlgili Yapılması Gerekenler başlıklı kısmının 2. fıkrasındaki e-bilet düzenlemesinin, İşletme Modeline Yönelik Yapılması Gerekenler başlıklı kısmın 7, 8 ve 9. fıkralarının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı kararda, Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi Toplu Ulaşım Sistemi (TETUS) Yönetmeliği'nin 4. maddesinde yer alan Akıllı Kart Dolum Bayii, Akıllı Kart, Validatör, Kullan-At Kartlar kısımları yönünden, taşımacılığın çağdaş ve daha etkin bir şekilde yürütülmesi için, ticari yolcu taşımacılığında, elektronik bilet, akıllı kart, validatör gibi sistemlerin getirilmesi, toplu taşıma hizmetinin yerine getirilmesine ilişkin olduğundan, UKOME'ye verilen ticari araçların çalışma şekil ve şartlarını belirleme yetkisi kapsamında bulunduğu, elektronik bilet sistemiyle, şoförün yola odaklanması sağlanarak trafik güvenliğine de faydası olacağı, Yönetmeliğin 6. maddesinin 4. fıkrasının (a), (b), (f), (ğ) bentleri ile 7. maddesinin 2. fıkrasının (a), (b), (c), (ç), (ğ) bentleri yönünden, taşımacılığın çağdaş ve daha etkin bir şekilde yürütülmesi için, ticari yolcu taşımacılığında, araçlarda klima, GPS donanımı, kamera aranmasının UKOME'ye verilen ticari araçların çalışma şekil ve şartlarını belirleme yetkisi kapsamında bulunduğu, araçlarda asgari olarak, engelli uyumlu, klimalı, kameralı ve GPS donanımı aranmasının, çağdaş toplu taşımalarda asgari olarak bulunması gereken donanımlar olduğu, bu yönde getirilen düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmadığı, her ne kadar, engelli yolcuların taşınmasına uygun değişiklikler için 5378 sayılı Kanunun geçici 3.maddesiyle 07.07.2018 tarihine kadar süre verilmiş ise de, bu sürenin araçların engelli yolcuların taşınmasına uygun hale getirileceği son tarih olduğu, kamu hizmeti olan taşımacılığın engelli vatandaşlara uygun bir yapıya kavuşturulabilmesi için daha erken bir tarihte bu donanımın aranmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı, öte yandan, toplu taşıma araçlarında her gün yolcu taşımacılığı yapıldığından, aracın yaşının artmasıyla donanımsal yönüyle araçta sorunlar yaşanmaya başlanacağı, TETUS Yönetmeliği kapsamında dönüşüme giren araçlarda en fazla 10 yaş aranmasıyla, daha güvenli ve modern araçlarla yolcuların seyahat edebilmesinin amaçlandığı, devirlerde 0-3 yaş şartının (28.12.2016 tarihli Yönetmelik değişikliğiyle 0-5 yaş olarak değiştirilmiştir) aranmasında da yolcu konforu ve trafik güvenliğinin amaçlandığı dikkate alındığında bu yönde getirilen düzenlemelerde hukuka aykırılık görülmediği, kırsal özellikli mahallerde çalışan minibüslerde model yılında 15, devir ve model değişikliğinde 10 yaş şartının aranması hususuna ilişkin olarak ise, kırsal nitelikli mahallenin, Yönetmelikte, 6360 sayılı Yasa öncesinde belde ve köy olan yerleşim birimi olarak tanımlandığı, şehir içi taşımacılık ile kırsal taşımacılığın çalışma şartlarının (sefer sayısı vs.) aynı olmadığı, dolayısıyla, farklı durumda olanlara farklı düzenleme getirilmesi yönüyle hukuka aykırılık görülmediği, 7. maddenin 2. fıkrasının (ğ) bendinde, taşımacılığın daha etkin ve çağdaş standartlara kavuşturulması amacıyla dönüşüme girilmesi için süre verildiği, bu sürenin ilçeler arası taşımacılık yapanlar için 01.07.2017 tarihi, kırsaldan taşımacılık yapanlar için 07.07.2018 tarihi olduğu görülmekle, geçiş süreci için tanınan sürenin makul bir süre olduğu hususu da dikkate alınarak geçiş süreci için bir süre tanınmasında ve bu sürede geçiş yapılmayan araçlara yönelik teknik özelliklerin UKOME tarafından belirlenmesinde, UKOME'ye verilen yetki kapsamında hukuka aykırılık görülmediği, Yönetmeliğin 8. maddesinin 6. fıkrası yönünden, taşımalı eğitimin uygulandığı yerlerin, toplu taşıma hizmeti verilmeyen yerler olduğu, dava konusu düzenleme ile, İliçi Yetki Belgesiyle taşımacılık yapan araç sahiplerine bu yerler için öğrenci servis hizmeti verebilme hakkının verilerek, bu yerlerde yapılacak taşıma yoluyla eğitime erişiminin sağlanması amaçlandığı, Milli Eğitim Bakanlığı Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği'ndeki amacın sağlanmasına yönelik getirilen bu düzenlemede, kamusal yarar yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığı, Yönetmeliğin 15. maddesinin 4. fıkrasının (b) bendi yönünden, dava konusu düzenlemeyle aracın ve ticari taşımacılık yapma hakkının devrinde, devir alanın mağdur olmaması, devir sonrası hak sahipliği hususunda ihtilaf çıkmamasının amaçlandığı, devirlerde hak sahipliği hususunda ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkların önlenmesi için kamu yararı amacıyla getirilen düzenlemede hukuka aykırılık görülmediği, Yönetmeliğin 15. maddesinin 8. fıkrası yönünden, dava konusu Yönetmelikle, toplu taşımaya ilişkin olarak idarece araçların çalışma şekil ve şartları ile teknik özellikleri yönüyle değişiklikler getirdiği, araçlarda aranan yaş şartı ve asgari donanımların belirli bir maliyeti gerektirdiği, bu maliyetin tek bir kişi tarafından karşılanamaması durumunda ortak almak suretiyle maliyet giderinin paylaşılabileceği, ortaklığın kabul edilmemesine yönelik düzenlemeye ilişkin yasal veya kamusal yarar yönüyle idarece bir açıklama getirilmediği, düzenlemenin mal edinme ve çalışma hürriyetine aykırılık teşkil ettiği sonucuna varıldığından, Yönetmeliğin 15. maddesinin 8. fıkrasında bahsi geçen "Miras yoluyla devir haricinde ortaklık kabul edilmez" hükmünde hukuka uyarlık bulunmadığı, Yönetmeliğin 18. maddesinin 1. fıkrası yönünden, kooperatiflere ortak olma, üyelikten çıkma, kooperatif ortaklığının devri şartlarının 1163 sayılı Kooperatifler Kanununda düzenlendiği, dava konusu düzenlemede ise, aracı alanın, bu alımla birlikte ticari taşıma hakkı ve varsa kooperatifteki üyelik hakkının da yeni sahibi olacağı yönünde karar alınmak suretiyle, kooperatif ortaklığı (üyeliği) yönüyle, Kanun'da yer almayan bir düzenlemeye yer verildiği, bir kooperatif üyesi olan bir kişinin ticari taşıma hakkını satması durumunda, devralan kişinin salt aracı devir almasıyla bu kooperatife üye olamayacağı, 1163 sayılı Kanunun ilgili hükümleri uyarınca devralan kişinin ortaklık niteliklerini taşıması gerektiği gibi kooperatif yönetim kurulunca ortaklığa kabul kararı verilmesi gerektiği, dolayısıyla, düzenlemenin "ve varsa kooperatifteki üyelik hakkının da yeni sahibi olur." kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı, fıkranın diğer kısımlarında ise hukuka aykırılık bulunmadığı, Yönetmeliğin 18. maddesinin 4. fıkrası yönünden, anılan düzenlemeyle, icra yolu ile satışlarda, İcra Dairelerince, araç bedeli ile ticari taşımacılık hakkı bedelinin ayrı ayrı belirtilerek ilana çıkılması suretiyle, araç ile birlikte ticari taşımacılık hakkının da satılıp satılmadığı yönünden ortaya çıkacak ihtilafların önleneceği, bahsi geçen düzenlemenin Kooperatifler Kanununun 19. maddesinin son fıkrasına da aykırılık teşkil etmediği, Yönetmeliğin 20. maddesinin 4. fıkrası yönünden, dava konusu düzenlemede, faaliyetine ara vermiş olanlarla ilgili idarenin vermiş olduğu ticari faaliyetin sona erdirilmesine ilişkin kararlar ile ilgili hiçbir şekilde hak talebinde bulunulamayacağı belirtilerek, kişilerin Anayasal güvence altına alınan hak arama hürriyetini kısıtlayıcı şekilde düzenleme getirildiği, Anayasa hükmüne aykırılık teşkil eden ikinci cümlede hukuka uyarlık bulunmadığı, Yönetmeliğin 24. ve 25. maddeleri yönünden, taşımacılığın çağdaş ve daha etkin bir şekilde yürütülmesi için, ticari yolcu taşımacılığında, elektronik bilet, akıllı kart, validatör gibi sistemlerin getirilmesinin, toplu taşıma hizmetinin yerine getirilmesine ilişkin olduğu, UKOME'ye verilen yetki kapsamında toplu ulaşım sistemi için getirilen "Araç Takip Sistemi" ve "Elektronik Ücret Toplama Sistemi"ne ilişkin olarak modern bir taşımacılık sistemi için yapılan düzenlemelerde hukuka aykırılık görülmediği, Yönetmeliğin 30. maddesinin 17. ve 18. fıkraları yönünden, ücret toplama sistemiyle, elde edilen gelirlerin gelir havuzunda toplandığı, dönüşüme giren araçların bu sistemi kullanmasının zorunlu olduğu, maddeyle sistem harici gelir elde edilmesinin önlenmesinin amaçlandığı, ayrıca, kamera sisteminin de Yönetmeliğe tabi araçlarda zorunlu hale getirildiği, arızanın 2 gün içerisinde giderilememesi durumunda aracın çalışmasına izin verilmemesinde kamu güvenliğinin sağlanması yönleriyle, kamu yararı esas alınarak çalışma hürriyetine getirilen kısıtlamalar yönüyle hukuka aykırılık görülmediği, Yönetmeliğinin geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi yönünden, daha önce il trafik komisyonlarınca alınan haklar kazanılmış hak olarak korunduğundan, daha önceki il trafik komisyonu kararlarında ara durak ve araç yolcu kapasitesinin de belirlenmiş olması durumunda, ara durak ve yolcu kapasitenin kazanılmış hak kapsamında değerlendirileceği, nitekim Yönetmelik düzenlemesinde de bu hususa değinildiği, her ne kadar Karayolları Trafik Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde 17.07.2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanunla, sürücüsü dahil oturma yeri on yediyi aşmayan otobüslere minibüs denilmek suretiyle, minibüs tanımında değişiklik yapılmış ise de, bu tanıma uygun araç ile yapılacak taşımacılıkta yolcu kapasitesi için yeni iznin alınması gerektiğinden, yapılan bu düzenlemede de hukuka aykırılık görülmediği, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezinin …tarih ve …sayılı kararının, "Araçlarla İlgili Yapılması Gerekenler" başlıklı kısmının 2. fıkrasındaki e-bilet düzenlemesi ile İşletme Modeline Yönelik Yapılması Gerekenler başlıklı kısmın 7, 8 ve 9. fıkraları yönünden, taşımacılığın çağdaş ve daha etkin bir şekilde yürütülmesi için, ticari yolcu taşımacılığında, elektronik bilet, akıllı kart, validatör gibi sistemlerin getirilmesinin, UKOME'ye verilen ticari araçların çalışma şekil ve şartlarını belirleme yetkisi kapsamında bulunduğu, UKOME'ye verilen yetki kapsamında toplu ulaşım sistemi için getirilen elektronik bilet uygulamasına ilişkin düzenlemelere yer verildiği, elektronik sistemde toplanan bedellerin, her taşımacıya taşıdığı yolcu kadar ödeme yapılması yoluyla dağıtıldığı, elektronik bilet sistemiyle, şoförün yola odaklanması sağlanarak trafik güvenliğine de faydası olacağı sonucuna varılmakla, bu düzenlemelerde hukuka aykırılık görülmediği gerekçelerine yer verilerek Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisinin …tarih ve …sayılı kararıyla kabul edilen Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi Toplu Ulaşım Sistemi (TETUS) Yönetmeliğinin 15. maddesinin 8. fıkrasının (Miras yoluyla devir haricinde ortaklık kabul edilmez), 18. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "ve varsa kooperatifteki üyelik hakkının da yeni sahibi olur" ibaresinin, 20. maddesinin 4. fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "Hak sahipleri, ticari faaliyetlerinin sona erdirilmesine dair iptal kararları ile ilgili olarak zarar, ziyan, tazminat vb. hiçbir hak talebinde bulunamaz" ibaresinin iptaline, iptali istenen diğer maddeler ve işlem yönüyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, davacılar tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca davacıların istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, Yönetmeliğin 4. maddesinin Akıllı Kart Dolum Bayii, Akıllı Kart, Validatör, Kullan-At Kartlar tanımları, 24. ve 25. madde, UKOME kararının 2. (e-bilete ilişkin kısmı), 7., 8., 9. fıkraları yönünden, UKOME'nin bu konularda görev ve yetkisinin bulunmadığı, düzenlemelerde belirsizliklerin bulunduğu, 30. maddesinin 17. ve 18. fıkraları yönünden çalışma hürriyetin