T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2020/2965
Karar No : 2022/10764
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Belediye Meclisi üyesi davacı tarafından, Çanakkale ili, Merkez, ... Mahallesi, kıyı kesimine ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı notları değişikliğinin kabulüne yönelik ... tarih ve ... sayılı Çanakkale Belediye Meclisi kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda, yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen raporun ve dosyanın birlikte incelenmesinden, sahil şeridi içinde kalan planlama sahasının, halkın kullanımına açık, sahil ile kent arasındaki ilişkinin engelsiz bir biçimde kurulabildiği, halkın herhangi bir ücret ödemeden ve tüketime zorlanmadan kullanabileceği bir alan olarak planlanması gerekirken kentin açık alan ihtiyacının karşılaması ve kentte yaşayanların yaşam kalitesinin geliştirilmesi açısından alternatifi olmayan bir alan niteliğinde olan bu alanda herhangi bir kentsel-teknik altyapı analizine dayanılmaksızın getirilen ... ve ... sayılı plan notlarıyla kamusal açık alanları azaltıcı ve yapılaşmış ticari alanları artırıcı bir yaklaşım benimsendiği görüldüğünden, yapı yoğunluğunu artırıcı nitelikte olduğu anlaşılan anılan plan notlarının, hukuka, imar mevzuatına, planlama esasları ile şehircilik ilkelerine ve kamu yararına uygun olmadığı gerekçesiyle iptaline, diğer plan notları açısından ise imar mevzuatına kamu yararına ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda, idare mahkemesi kararının, davanın reddine ilişkin kısmına yönelik davacının istinaf isteminin reddine, davalının istinaf isteminin kabulü ile kararın iptale yönelik bölümünün kaldırılmasına, 3 sayılı plan notu yönünden, 1/5000 ölçekli nazım imar planında emsal gösterme zorunluluğu bulunmamasına rağmen uyuşmazlık konusu bölgenin, E:0,45 yapılaşma koşulu getirilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile teşekkülünü büyük ölçüde tamamlamış kent merkezi karakterinde olması, sosyal ve teknik alt yapı değerlerinin de bu yapılaşma koşuluna göre oluşturulması durumu da dikkate alınarak, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı arasında emsal gösterimine ilişkin olarak ortaya çıkan uyumsuzluğun düzeltilmesi amacıyla 1/5000 ölçekli nazım imar planında E:0,45 yapılaşma koşulunun plan notu ile belirlendiği anlaşıldığından dava konusu planın ... no'lu plan notu yönünden planlama ilkelerine ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı, ... sayılı plan notu yönünden ise, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde otopark alanlarının, bütün cepheleri tamamen gömülü olmak ve ortak alan niteliğinde olmak kaydıyla emsal haricinde kalacağına dair düzenleme getirildiği, otopark alanlarının ticari amaçla kullanılması halinde emsal yönünden getirilen bu istisnadan yararlanılamayacağı yönünde bir hükme yer verilmediği, kent merkezi niteliğindeki uyuşmazlık konusu alanın yoğun otopark gereksinimi olan bir alan olduğu, anılan Yönetmelik hükümlerinde otoparkın ticari amaçla kullanılıyor olması durumuna yönelik herhangi bir ayrım yapılmadan emsale dahil edilmeyeceği hükmüne yer verildiği ve bu hükme uygun olarak, kent merkezindeki yoğun otopark gereksinimine çözüm oluşturmak amacıyla getirilen plan notunda imar mevzuatına, kamu yararına ve hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu imar planının ... ve ... sayılı notlarına ilişkin olarak da davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Planlamaya konu alanın 2007 yılında özel proje alanı (ÖPA) olarak belirlenmesinden sonra bu alanda yapılaşmaların tamamlandığı, davaya konu imar planı revizyonunun ise kalan az sayıda parseli kapsadığı, kamu yararı taşımadığı, ... salça fabrikası arazisinde önceden yapılan emsal artışının bu kez tüm bölge için yapıldığı, E:0,30’dan E:0,45’e çıkarılan emsal nedeniyle sadece ... salça fabrikası arazisinde bile fazladan 4.000 m² ilave inşaat alanı oluşturulduğu, bu artışın bölge bazında çok daha fazla olacağı, plan notlarında kamusal terkler yapılmadan brüt alan üzerinden emsal verileceğinin düzenlendiği ancak Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde, emsal hesabının net parsel üzerinden yapılacağının belirtildiği, ayrıca kamusal terklerin bedelsiz yapılmasının plan notlarında düzenlenmemesinin de yönetmeliği aykırı olduğu, emsalin arttırılması ve brüt alan üzerinden hesaplanması hususları birlikte değerlendirildiğinde çok yüksek emsal artışı yapılmış olacağı (plan notu 3), bodrum katların ticari arazi olarak kullanılabileceği ve emsale dahil edilmeyeceği şeklindeki not ile gizli emsal artışı yapıldığı (plan notu 8), Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği uyarınca yapılması gereken danışma ve araştırma çalışmalarının yapılmadığı, kurum ve kuruluş görüşlerinin alınmadığı, yapı saçak kotuna ilişkin plan notunun Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 28. maddesine aykırı olduğu, asma katsız olduğu belirtildiğinden 4,50 metre üzerinde kat yüksekliği verilememesi gerekirken 6,5 metre kat yüksekliği verilmesinin uygun olmadığı (plan notu 4), sahil bandının yapılaşmaya açılacağı ve nüfus artışı yapıldığı bu nedenle trafik yükünün artacağı donatı miktarının yetersiz kalacağı mevcut alışveriş merkezlerinin yanına yeni yapılan otel ile trafik yükünün daha da artacağı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Uyuşmazlıkta, İdare ve Bölge İdare Mahkemelerince, Kıyı Kanunu ve uygulama yönetmeliği kapsamında bir değerlendirme yapılmaksızın yalnızca şehircilik ilkeleri ve planlama esasları kapsamında inceleme yapıldığı, oysa ki tümüyle sahil şeridinde kalan planlama alanının ve bu alanda yapılan plan değişikliklerinin kıyı mevzuatı gözetilerek incelenmesi gerektiği, Kıyı Kanunu hükümlerine göre 11/07/1992 tarihinden sonra yapılacak imar planlarında 100 metrelik sahil şeridinin Kıyı Kanununa uygun olarak planlanması gerektiği, anılan tarih öncesinde onaylanan imar planları uyarınca yapılan veya yapılmaya başlayan yapılar hakkında oluşan kazanılmış hakların tespitinde kısmi yapılaşma koşullarının aranacağı, ancak kısmi yapılaşma bulunması halinde dahi kazanılmış hakların, imar planları kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, inşa edilen yapıların ekonomik ömrünü tamamlayana kadar korunmasını sağladığı, aksi yaklaşımın Anayasanın ve Kıyı Kanununun kıyıların korunmasına ilişkin hükümleriyle çelişeceği, bu kapsamda Kıyı Kanunun yürürlüğe girmesinden çok sonra, ... tarih ve ... sayılı Çanakkale Belediye Meclisi kararıyla onaylanan plan değişikliğinin Kıyı Kanunu hükümlerine tabi olması nedeniyle sahil şeridini kapsayan planlama alanında kıyı kenar çizgisinden itibaren 100 metrelik alanda, anılan Kanunda ön görülen kullanım kararlarından başka bir fonksiyon getirilmesinin ve bu alanların yapılaşmaya açılmasının mümkün olmadığı, dava konusu plan notlarının ise bu alanda yapılaşma koşullarını belirlediği ve emsal artışı getirdiği görüldüğünden plan değişikliğinin tümünün hukuka aykırı olduğu neticesine varıldığından, davacının temyiz isteminin kabulü ile davanın reddi yolunda verilen temyize konu kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Planlamaya konu alan, ilk olarak 1977 yılında onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında sanayi alanı, park alanı ve E:0,45 konaklama tesis alanı olarak planlanmıştır. 1981 yılında üst kademedeki plana uygun olarak onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise alandaki sanayi kullanımının genişletilmemesine karar verilmiştir.
Kentin güneyinde, Barbaros Mahallesi kıyı kesimindeki yapılaşma bulunmayan alan, sanayi kullanımları dolayısıyla kentin güncel ihtiyaçlarına cevap vermediğinden bahisle ... tarih ve ... sayılı Çanakkale Belediye Meclisi kararıyla özel proje alanı (ÖPA) olarak belirlenmiştir.
Anılan belediye meclisi kararıyla alanda uygulanması öngörülen plan notları şu şekildedir: “1) Özel proje alanlarında kamusal amaçlı kullanıma açık park, yol, yeşil alan, rekreasyon alanı, kültürel tesis alanı, sosyal tesis alanları, cafe, lokanta, alışveriş merkezi, konaklama tesis alanı, oyun alanları, spor alanları vb. yapılabilir, 2) Bu alanlarda konut alanı yapılamaz, 3) Emsal:0.30'u geçemez, 4) Taşınmaza isabet eden kamusal terkler yapılmadan proje hazırlanmayacaktır, 5) Proje alanında teklif edilen projelerin, vaziyet planları yükseklik, cephe ve görünüşleri belediye meclisince değerlendirilerek onaylandıktan sonra uygulamaya geçilecektir.”
Bu tarihten sonra yapılan imar planı değişikliklerinin ve projelerin parsel bazlı olduğu, bütüncül bir imar planı veya plan değişikliği yapılmadığı, yapılaşma izni verilen parsellerin, bahsi geçen münferit değişiklikler dolayısıyla farklı emsal değerlerine göre yapılaştığı görülmektedir.
ÖPA'nın tamamına ilişkin olarak alınan, uyuşmazlık konusu ... tarih ve ... sayılı Çanakkale Belediye Meclisi kararında ise 1/5000 ölçekli nazım imar planı notları şu şekilde değiştirilmiştir: "1) Özel Proje Alanında, a) Kamusal amaçlı alanlar (yeşil alan, yol, çocuk oyun alanı vb.) b) Sosyal ve kültürel tesis alanları (sinema, tiyatro, müze, kütüphane, sergi salonu) c) Eğlence birimleri (Tokanta, cafe, restoran, gazino, düğün salonu) d) İş merkezi (çok katlı mağaza, çarşı), e) Turizm tesisleri (devremülk ve pansiyon hariç) yapılabilir, f) Ticari amaçlı açık ve kapalı otoparklar yapılabilir,
2) Özel proje alanlarında konut yapılamaz,
3) Özel proje alanlarında müktesap haklar kapsamında brüt parsel üzerinden hesaplanacak TAKS:0.30, E:0.45'i geçemez,
4) Özel proje alanlarında yapı saçak kotu 11.50 metreyi kat adedi 2 katı geçemez. Bu alanlarda asma kat ve çatı yapılamaz,
5) Özel proje alanlarında parsel büyüklüğü 2500 m2'den az olamaz,
6) Taşınmaza isabet eden kamusal terkler yapılmadan proje hazırlanmayacaktır,
7) Cephe görünüş ve yerleşim planı belediye meclisince değerlendirilerek uygun görüşü alındıktan sonra uygulamaya geçilebilecektir,
8) Parsellerin otopark ihtiyaçları kendi bünyesinde tesis edilecektir. Çanakkale şehir içi imar planı notlarının 35.2 maddesinin (i) bendine göre yapının bodrum katında kendi ihtiyacından fazla otopark düzenlenmesi durumunda, otoparklar kat alanı katsayısı hesabına dahil edilmeyecektir. İlave otopark alanları ortak alan olarak düzenlenmek zorunda değildir, bu alanlar ticari amaçla kullanılabilir.
9) Ticaret alanlarında parsellerin yapı alanı dışında kalan alanların kamusal kullanımını kolaylaştıracak önlemler alınacaktır,
10) Özel proje alanlarında parsellerin denize bakan kısımlarında yapı aklaşma mesafeleri içerisinde kalmak ve yapının ruhsata esas mimari projesinde belirtmek kaydı ile prefabrik malzemeden, üstü ve yanları açılır-kapanır pergole yapılabilir."
Bunun üzerine, davacı belediye meclisi üyesi tarafından, ... tarih ve ... sayılı Çanakkale Belediye Meclisi kararının tümünün iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, "Kıyılardan yararlanma" başlıklı 43. maddesinde: "Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir. Kıyılarla sahil şeritlerinin, kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartları kanunla düzenlenir." kuralı yer almıştır.
İşlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde, Nazım İmar Planı, varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının, genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan planlar olarak tanımlanmış, 8. maddesinde, planların hazırlanması ve yürürlüğe konulmasıyla ilgili hükümlere yer verilmiştir.
3621 sayılı Yasanın 4. maddesinde: "Bu Kanunda geçen deyimlerden, Kıyı çizgisi: Deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda, taşkın durumları dışında, suyun karaya değdiği noktaların birleşmesinden oluşan çizgiyi, Kıyı Kenar çizgisi: Deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda, kıyı çizgisinden sonraki kara yönünde su hareketlerinin oluşturulduğu kumluk, çakıllık, kayalık, taşlık, sazlık, bataklık ve benzeri alanların doğal sınırını, Kıyı: Kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasındaki alanı, Sahil Şeridi: Kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde, a) Uygulama imar plânı yapılacak alanlarda yatay olarak en az 20 metre genişliğindeki alanı, b) Uygulama imar planı bulunmayan belediye ve mücavir alan sınırları içinde veya dışındaki yerleşik alanlarda, çevre düzeni ve/veya nazım imar planı bulunsun veya bulunmasın, yatay olarak en az 50 metre genişliğindeki alanı, c) Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışındaki iskân dışı alanlarda çevre düzeni ve/veya nazım imar planı bulunsun veya bulunmasın yatay olarak en az 100 metre genişliğindeki alanı" ifade edeceği şeklinde tanımlanmıştır.
Anayasanın Mahkemesinin 18/09/1991 tarih ve E:1990/23, K:1991/29 sayılı kararı ile bu tanımlardan 4. maddenin 1. fıkrasının a) bendindeki tanımın iptaline karar verilmiştir. İptal kararından sonra yasa koyucu tarafından 4. maddenin sahil şeridine ilişkin kuralları 3830 sayılı Yasa ile yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile: "Sahil şeridi Kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde yatay olarak en az 100 metre genişliğindeki alan" olarak tanımlanmıştır.
Anayasa Mahkemesince Anayasaya aykırı görülmeyen 3086 sayılı Yasanın Geçici 2. maddesinin 2. ve 3. fıkraları ve 1. fıkrasında yer alan "...bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki mevzuata ve imar planına uygun olarak yapılan yapılar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz." biçimindeki kuralın yerini, 3621 sayılı Kıyı Kanunu ile getirilen geçici maddedeki "Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce mevzuat hükümlerine uygun olarak onanmış ve kısmen veya tamamen yapılaşmış 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının sahil şeritleri ile ilgili hükümleri geçerlidir. Ancak, 8 inci maddenin ikinci fıkra hükümleri saklıdır." kuralı almıştır.
11/07/1992 tarihinde yürürlüğe giren 3830