T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2020/2377
Karar No : 2022/10766
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Valiliği (... İl Müdürlüğü)
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU :... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Çanakkale ili, Merkez, ... Mahallesi, kıyı kesimine ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı notları değişikliğinin kabulüne yönelik ... tarih ve ... sayılı Çanakkale Belediye Meclisi kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:.. , K:... sayılı kararı ile ... ve ... sayılı plan notları bakımından dava konusu belediye meclisi kararının iptaline karar verildiği görüldüğünden ... ve ... sayılı plan notları yönünden konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, uyuşmazlığa konu belediye meclisi kararının kalan kısımları yönünden (... ,..., ... ,..., ... , ... , ... ve ... sayılı plan notları) ise,... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen raporun ve dosyanın birlikte incelenmesinden, ..., ... ve ... sayılı plan notlarında önceki plan notu hükümlerine göre herhangi bir değişikliğe gidilmediği, ... sayılı plan notunda, arazi kullanım kararlarında radikal bir değişim yapılmadığı, daha önceki planda belirlenmiş olan kullanım kararları ile uyumsuz olabilecek bir fonksiyon önerilmediği, sadece fonksiyonların detaylandırıldığı, ... sayılı plan notunun, daha önceki planda belediye meclisine bırakılmış yetki çerçevesinde alınan bir karar olduğu, ... sayılı plan notunda, yalnızca minimum parsel büyüklüğünün belirlendiği, ...ve ... sayılı plan notlarında da..., ... ve ... sayılı plan notlarına benzer şekilde şehircilik ve planlama ilkeleri ile kamu yararına ve imar mevzuatına aykırı bir durum bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda, idare mahkemesi kararının davanın reddine yönelik kısmı bakımından davacının istinaf isteminin reddine, dava konusu işlemin iptale yönelik kısmına ilişkin davalının istinaf isteminin, idare mahkemesi kararına dayanak oluşturan ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın Dairenin 06/11/2019 tarih ve E:2019/891, K:2019/888 sayılı kararı ile kaldırılarak davanın reddine karar verilmiş olması nedeniyle işin esasının incelenmesi gerekli görülerek kabulü ile kararın kaldırılmasına, 3 sayılı plan notu yönünden, 1/5000 ölçekli nazım imar planında emsal gösterme zorunluluğu bulunmamasına rağmen uyuşmazlık konusu bölgenin, E:0,45 yapılaşma koşulu getirilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile teşekkülünü büyük ölçüde tamamlamış kent merkezi karakterinde olması, sosyal ve teknik alt yapı değerlerinin de bu yapılaşma koşuluna göre oluşturulması durumu da dikkate alınarak, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı arasında emsal gösterimine ilişkin olarak ortaya çıkan uyumsuzluğun düzeltilmesi amacıyla 1/5000 ölçekli nazım imar planında E:0,45 yapılaşma koşulunun plan notu ile belirlendiği anlaşıldığından dava konusu planın ... sayılı plan notu yönünden planlama ilkelerine ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, ... sayılı plan notu yönünden ise, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde otopark alanlarının, bütün cepheleri tamamen gömülü olmak ve ortak alan niteliğinde olmak kaydıyla emsal haricinde kalacağına dair düzenleme getirildiği, otopark alanlarının ticari amaçla kullanılması halinde emsal yönünden getirilen bu istisnadan yararlanılamayacağı yönünde bir hükme yer verilmediği, kent merkezi niteliğindeki uyuşmazlık konusu alanın yoğun otopark gereksinimi olan bir alan olduğu, anılan Yönetmelik hükümlernde otoparkın ticari amaçla kullanılıyor olması durumuna yönelik herhangi bir ayrım yapılmadan emsale dahil edilmeyeceği hükmüne yer verildiği ve bu hükme uygun olarak, kent merkezindeki yoğun otopark gereksinimine çözüm oluşturmak amacıyla getirilen plan notunda imar mevzuatına, kamu yararına ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davanın ... ve ... sayılı imar planı notları yönünden de reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Planlamanın kıyı kesimi dolgu alanına ilişkin olarak yapıldığı, Çanakkale Belediye Başkanlığınca verilen kıyı kesimi 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarına ilişkin tekliflerin Çanakkale Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne sunulduğu, bu dosyanın il müdürlüğünce ... tarih ve ... sayılı yazıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletildiği, onay işlemleri devam eden planlarda dava konusu belediye meclisi kararı ile yapılan değişikliğin imar mevzuatına uygun olmadığı, Kıyı Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin "Kıyıda Doldurma ve Kurutma Yoluyla Kazanılan Arazilerde Planlama ve Yapılanma" başlıklı 3. bölümünün "Doldurma ve Kurutma Yoluyla Arazi Kazanma" başlıklı 14. maddesi uyarınca ilgili idarece bakanlığa teklifte bulunulacağı, teklifin bakanlık tarafından uygun bulunması halinde uygulama imar planının talep sahibi idarece yapılacağının düzenlendiği, bu alanda dolgu planın onaylanıp kesinleşmesinden sonra, onaylı dolgu planına göre planlama yapılması gerektiği, kaldı ki davalı idare tarafından sunulan teklifin bakanlık tarafından incelenerek 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının açıklama raporundaki görsellerin bakanlık standartlarına uygun olmadığı, plan gösteriminin Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nde yer verilen çizim standartlarına aykırı olduğu, söz konusu planlama alanının kıyı kenar çizgisinin deniz kısmında kaldığı, planlama alanında beton iskele öngörüldüğü, alanda mevcut 2 adet ahşap iskele bulunduğu ve bunların kiralamasının Valilik tarafından yapıldığı, beton iskelenin ise bunlardan biriyle çakıştığı, bu durumun hazine menfaatine aykırı olduğu gerekçesiyle onaylanmadığı, ayrıca dava konusu planların Kıyı Kanununa aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyize konu kararın usul ve Yasaya uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ... 'IN DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlıkta, İdare ve Bölge İdare Mahkemelerince, Kıyı Kanunu ve uygulama yönetmeliği kapsamında bir değerlendirme yapılmaksızın yalnızca şehircilik ilkeleri ve planlama esasları kapsamında inceleme yapıldığı, oysa ki tümüyle sahil şeridinde kalan planlama alanının ve bu alanda yapılan plan değişikliklerinin kıyı mevzuatı gözetilerek incelenmesi gerektiği, Kıyı Kanunu hükümlerine göre 11/07/1992 tarihinden sonra yapılacak imar planlarında 100 metrelik sahil şeridinin Kıyı Kanununa uygun olarak planlanması gerektiği, anılan tarih öncesinde onaylanan imar planları uyarınca yapılan veya yapılmaya başlayan yapılar hakkında oluşan kazanılmış hakların tespitinde kısmi yapılaşma koşullarının aranacağı, ancak kısmi yapılaşma bulunması halinde dahi kazanılmış hakların, imar planları kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, inşa edilen yapıların ekonomik ömrünü tamamlayana kadar korunmasını sağladığı, aksi yaklaşımın Anayasanın ve Kıyı Kanununun kıyıların korunmasına ilişkin hükümleriyle çelişeceği, bu kapsamda Kıyı Kanunun yürürlüğe girmesinden çok sonra, ... tarih ve ... sayılı Çanakkale Belediye Meclisi kararıyla onaylanan plan değişikliğinin Kıyı Kanunu hükümlerine tabi olması nedeniyle sahil şeridini kapsayan planlama alanında kıyı kenar çizgisinden itibaren 100 metrelik alanda, anılan Kanunda ön görülen kullanım kararlarından başka bir fonksiyon getirilmesinin ve bu alanların yapılaşmaya açılmasının mümkün olmadığı, dava konusu plan notlarının ise bu alanda yapılaşma koşullarını belirlediği ve emsal artışı getirdiği görüldüğünden plan değişikliğinin tümünün hukuka aykırı olduğu neticesine varıldığından, davacının temyiz isteminin kabulü ile davanın reddi yolunda verilen temyize konu kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Planlamaya konu alan, ilk olarak 1977 yılında onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında sanayi alanı, park alanı ve E:0,45 konaklama tesis alanı olarak planlanmıştır. 1981 yılında üst kademedeki plana uygun olarak onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise alandaki sanayi kullanımının genişletilmemesine karar verilmiştir.
Kentin güneyinde, Barbaros Mahallesi kıyı kesimindeki yapılaşma bulunmayan alan, sanayi kullanımları dolayısıyla kentin güncel ihtiyaçlarına cevap vermediğinden bahisle ... tarih ve ... sayılı Çanakkale Belediye Meclisi kararıyla özel proje alanı (ÖPA) olarak belirlenmiştir.
Anılan belediye meclisi kararıyla alanda uygulanması öngörülen plan notları şu şekildedir: “1) Özel proje alanlarında kamusal amaçlı kullanıma açık park, yol, yeşil alan, rekreasyon alanı, kültürel tesis alanı, sosyal tesis alanları, cafe, lokanta, alışveriş merkezi, konaklama tesis alanı, oyun alanları, spor alanları vb. yapılabilir, 2) Bu alanlarda konut alanı yapılamaz, 3) Emsal:0.30'u geçemez, 4) Taşınmaza isabet eden kamusal terkler yapılmadan proje hazırlanmayacaktır, 5) Proje alanında teklif edilen projelerin, vaziyet planları yükseklik, cephe ve görünüşleri belediye meclisince değerlendirilerek onaylandıktan sonra uygulamaya geçilecektir.”
Bu tarihten sonra yapılan imar planı değişikliklerinin ve projelerin parsel bazlı olduğu, bütüncül bir imar planı veya plan değişikliği yapılmadığı, yapılaşma izni verilen parsellerin, bahsi geçen münferit değişiklikler dolayısıyla farklı emsal değerlerine göre yapılaştığı görülmektedir.
ÖPA'nın tamamına ilişkin olarak alınan, uyuşmazlık konusu 08/01/2018 tarih ve 14 sayılı Çanakkale Belediye Meclisi kararında ise 1/5000 ölçekli nazım imar planı notları şu şekilde değiştirilmiştir: "1) Özel Proje Alanında, a) Kamusal amaçlı alanlar (yeşil alan, yol, çocuk oyun alanı vb.) b) Sosyal ve kültürel tesis alanları (sinema, tiyatro, müze, kütüphane, sergi salonu) c) Eğlence birimleri (Tokanta, cafe, restoran, gazino, düğün salonu) d) İş merkezi (çok katlı mağaza, çarşı), e) Turizm tesisleri (devremülk ve pansiyon hariç) yapılabilir, f) Ticari amaçlı açık ve kapalı otoparklar yapılabilir,
2) Özel proje alanlarında konut yapılamaz,
3) Özel proje alanlarında müktesap haklar kapsamında brüt parsel üzerinden hesaplanacak TAKS:0.30, E:0.45'i geçemez,
4) Özel proje alanlarında yapı saçak kotu 11.50 metreyi kat adedi 2 katı geçemez. Bu alanlarda asma kat ve çatı yapılamaz,
5) Özel proje alanlarında parsel büyüklüğü 2500 m2'den az olamaz, 6) Taşınmaza isabet eden kamusal terkler yapılmadan proje hazırlanmayacaktır,
7) Cephe görünüş ve yerleşim planı belediye meclisince değerlendirilerek uygun görüşü alındıktan sonra uygulamaya geçilebilecektir,
8) Parsellerin otopark ihtiyaçları kendi bünyesinde tesis edilecektir. Çanakkale şehir içi imar planı notlarının 35.2 maddesinin (i) bendine göre yapının bodrum katında kendi ihtiyacından fazla otopark düzenlenmesi durumunda, otoparklar kat alanı katsayısı hesabına dahil edilmeyecektir. İlave otopark alanları ortak alan olarak düzenlenmek zorunda değildir, bu alanlar ticari amaçla kullanılabilir.
9) Ticaret alanlarında parsellerin yapı alanı dışında kalan alanların kamusal kullanımını kolaylaştıracak önlemler alınacaktır,
10) Özel proje alanlarında parsellerin denize bakan kısımlarında yapı aklaşma mesafeleri içerisinde kalmak ve yapının ruhsata esas mimari projesinde belirtmek kaydı ile prefabrik malzemeden, üstü ve yanları açılır-kapanır pergole yapılabilir."
Bunun üzerine, davacı Çanakkale Valiliği tarafından, ... tarih ve ... sayılı Çanakkale Belediye Meclisi kararının tümünün iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, "Kıyılardan yararlanma" başlıklı 43. maddesinde: "Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir. Kıyılarla sahil şeritlerinin, kullanılış amaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartları kanunla düzenlenir." kuralı yer almıştır.
İşlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde, Nazım İmar Planı, varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının, genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan planlar olarak tanımlanmış, 8. maddesinde, planların hazırlanması ve yürürlüğe konulmasıyla ilgili hükümlere yer verilmiştir.
3621 sayılı Yasanın 4. maddesinde: "Bu Kanunda geçen deyimlerden, Kıyı çizgisi: Deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda, taşkın durumları dışında, suyun karaya değdiği noktaların birleşmesinden oluşan çizgiyi, Kıyı Kenar çizgisi: Deniz, tabii ve suni göl ve akarsularda, kıyı çizgisinden sonraki kara yönünde su hareketlerinin oluşturulduğu kumluk, çakıllık, kayalık, taşlık, sazlık, bataklık ve benzeri alanların doğal sınırını, Kıyı: Kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasındaki alanı, Sahil Şeridi: Kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde, a) Uygulama imar plânı yapılacak alanlarda yatay olarak en az 20 metre genişliğindeki alanı, b) Uygulama imar planı bulunmayan belediye ve mücavir alan sınırları içinde veya dışındaki yerleşik alanlarda, çevre düzeni ve/veya nazım imar planı bulunsun veya bulunmasın, yatay olarak en az 50 metre genişliğindeki alanı, c) Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışındaki iskân dışı alanlarda çevre düzeni ve/veya nazım imar planı bulunsun veya bulunmasın yatay olarak en az 100 metre genişliğindeki alanı" ifade edeceği şeklinde tanımlanmıştır.
Anayasanın Mahkemesinin 18/09/1991 tarih ve E:1990/23, K:1991/29 sayılı kararı ile bu tanımlardan 4. maddenin 1. fıkrasının a) bendindeki tanımın iptaline karar verilmiştir. İptal kararından sonra yasa koyucu tarafından 4. maddenin sahil şeridine ilişkin kuralları 3830 sayılı Yasa ile yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile: "Sahil şeridi Kıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde yatay olarak en az 100 metre genişliğindeki alan" olarak tanımlanmıştır.