T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/6288
Karar No : 2022/3191
DAVACI : … Sendikası
(…-SEN)
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Anonim Şirketi
VEKİLLERİ : Av. …, Av. …
DAVANIN KONUSU : 06/02/2019 tarihli Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi, İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışma Prosedürü'nün "Fazla çalışma ücreti" başlıklı 5.2.5.4 maddesinin (a) bendine, 31/07/2019 tarihinde yapılan değişiklik ile eklenen "Burada bahsi geçen çalışma süresi fiili/işbaşında geçen sürelerdir." ibaresinin ve aynı maddeye eklenen (e) bendinde yer alan "Fazla çalışma ücreti hesaplamasında, yıllık izin, mazeret izni, sıhhi izin, sendikal izin, vb. sebeplerle fiili olarak işbaşında geçmeyen süreler haftalık 40 saatin hesaplanmasında dikkate alınmaz." ibaresinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Yıllık izin, sıhhi izin, mazeret izni, sendikal izin ve benzeri sürelerin, çalışanlara Anayasa ve kanunlarla tanınan bir hak olduğu, dava konusu düzenlemelerle idari hizmet sözleşmeli personelin fazla mesai ücretlerinde kesintiye gidildiği, gerek İş Kanunu gerekse 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda sıhhi izin, mazeret izni, sendikal izin vb. sebeplerle iş başında geçmeyen sürelerin çalışma süresine eklenmeyeceği yönünde bir düzenleme bulunmadığı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu uyarınca sendika yöneticilerine tanınmış olan idari iznin de fiili çalışma süresi olarak kabul edilmemesinin mevzuata aykırılık teşkil ettiği ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARENİN SAVUNMASI : 4857 sayılı İş Kanunu’nda yer alan fazla çalışmaya ilişkin olarak, 13/03/1975 tarih ve 15176 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan "Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik"in 4. maddesinde, "Fazla çalışmanın ücretle karşılanabilmesi için memurun kadrosuna ait görevini normal günlük çalışma saatleri dışında fiilen yapması gereklidir.'' hükmüne yer verildiği, fazla çalışmanın kural değil istisnai bir durum olduğu ve çalışma ile birebir bağlı bulunduğu, Danıştay Onikinci Dairesinin konuya ilişkin kararlarının uygulanması amacıyla Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi, İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışma Prosedürü'nde değişiklik yapıldığı, iptali istenilen düzenlemenin usul ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dairenin yürütmenin durdurulması kararında belirtilen gerekçeyle, dava konusu, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi, İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışma Prosedürü'nün "Fazla çalışma ücreti" başlıklı 5.2.5.4 maddesinin (a) bendine, 31/07/2019 tarihinde yapılan değişiklik ile eklenen "Burada bahsi geçen çalışma süresi fiili/işbaşında geçen sürelerdir." ibaresinin ve aynı maddeye eklenen (e) bendinde yer alan "Fazla çalışma ücreti hesaplamasında, yıllık izin, sıhhı izin, mazeret izni, sendikal izin, vb. sebeplerle fiili olarak işbaşında geçmeyen süreler haftalık 40 saatin hesaplanmasında dikkate alınmaz." ibaresinin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava, davacı sendika tarafından, 06/02/2019 tarihli Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi, İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışma Prosedürü'nün "Fazla çalışma ücreti" başlıklı 5.2.5.4 maddesinin (a) bendine, 31/07/2019 tarihinde yapılan değişiklik ile eklenen "Burada bahsi geçen çalışma süresi fiili/işbaşında geçen sürelerdir." ibaresinin ve aynı maddeye eklenen (e) bendinde yer alan "Fazla çalışma ücreti hesaplamasında, yıllık izin, mazeret izni, sendikal izin, vb. sebeplerle fiili olarak işbaşında geçmeyen süreler haftalık 40 saatin hesaplanmasında dikkate alınmaz." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın ''Zorla çalıştırma yasağı'' başlıklı 18. maddesinde, ''Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır. Şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere hükümlülük veya tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar, olağanüstü hallerde vatandaşlardan istenecek hizmetler, ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları, zorla çalıştırma sayılmaz.'' hükmüne yer verilmiş, 50. maddesinde ise, ''Çalışma şartları ve dinlenme hakkı'' düzenlenmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 23., 99., 100., 102. ve 104. maddelerinde sırasıyla "İzin", "Çalışma saatleri", "Günlük çalışma saatlerinin tesbiti", "Yıllık izin" ve "Mazeret izni" düzenlemesi yer almıştır.
Diğer taraftan, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 18. ve 23. maddelerinde "Sendika üyelerinin ve yöneticilerinin güvencesi" ve "İşyeri sendika temsilcileri ve sendika işyeri temsilcileri" düzenlemesine, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 46. maddesinde ise, "Hafta tatili ücreti" düzenlemesine yer verilmiştir.
Uyuşmazlık tarihinde yürürlükte olan Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinde Çalıştırılacak İdari Hizmet Sözleşmeli Personel Hakkında Yönetmelik'in ''Amaç ve Kapsam'' başlıklı 1. maddesinde, bu Yönetmeliğin amacının, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinde görev yapan idari hizmet sözleşmeli personelin hak, yükümlülük ve sorumlulukları ile işe alma, atama, görevlendirilmesi ile eğitim, terfi, görevde yükselme, unvan değişikliği, disiplin, izin, görevden alma, sözleşmenin yenilenip yenilenmemesi, sona erdirilmesine ilişkin hususlar ve diğer özlük haklarına ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu belirtildikten sonra, Yönetmeliğin ''Dayanak'' başlıklı 2. maddesinde, bu Yönetmeliğin 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu'nun 27. maddesinin ikinci fıkrasına dayanarak hazırlandığı hususuna,''Tanımlar'' başlıklı 3. maddesinin (ı) fıkrasında, ''Personel: PTT'de idari hizmet sözleşmesi ile istihdam edilenleri'', (n) fıkrasında, ''Sözleşme: TT ile personel arasında imzalanan deneme sözleşmesini ve idari hizmet sözleşmesini'' ifade edeceği düzenlemelerine, ''İstihdam Şekli'' başlıklı 8. maddesinde, ''PTT Personeli, 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve diğer kanunların sözleşmeli personel hakkındaki hükümlerine tabi olmaksızın idari hizmet sözleşmesi ile istihdam edilir.'' düzenlemesine, ''Çalışma saatleri'' başlıklı 49. maddesinde, ''Haftalık çalışma süresi kırk saattir. İş ve işyerinin çalışma şartları dikkate alınarak tatil ve çalışma günleri, günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile günlük sekiz saatin üzerinde çalışmayı gerektiren hizmetlerdeki çalışma şekillerinin tespitine Genel Müdür yetkilidir. Personele haftada en az bir gün istirahat hakkı verilmesi zorunludur.'' düzenlemelerine, ''Fazla çalışma'' başlıklı 50. maddesinde de, ''Yönetim kurulunun belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde normal çalışma saatleri dışında veya tatil günlerinde fazla çalışma yaptırılabilir.'' kuralına, ''Ücret ve mali haklar'' başlıklı 59. maddesinin 5. fıkrasında ise, ''Fazla çalışmaya ilişkin ödenecek ücretler ile buna dair usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.'' düzenlemesine yer verilmiştir.
Uyuşmazlığın esasının, yıllık izin, sıhhi izin, mazeret izni, sendikal izin ve benzeri sürelerin haftalık 40 saatlik çalışma süresinin hesabında değerlendirilmesine ve haftalık çalışma süresinin dikkate alınarak ödenen fazla çalışma ücretine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, fiili olarak işbaşında geçirilmeyen izin sürelerinin haftalık 40 saatlik çalışma süresinde ve fazla çalışma ücretinde dikkate alınmayacağına ilişkin yasal bir düzenlemenin bulunmadığı gibi aksine Anayasa ve ilgili mevzuat ile çalışanlara tanınan izin hakkının, işbaşında geçirilmiş gibi değerlendirileceğine dair yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinin bulunduğu, izin hakkının kamu görevlileri için Anayasal bir hak olduğu dikkate alındığında, uyuşmazlık konusu "06/02/2019 tarihli Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi, İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışma Prosedürü"nde yapılan değişiklikte hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, uyuşmazlığa konu düzenleme hükmünün iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışmaya İlişkin Usul ve Esaslar'ın ''Fazla çalışma ücreti'' başlıklı 12. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen, ''Haftalık 40 saati aşan çalışma süreleri fazla çalışmadır.'' ibaresi nedeniyle, gerek Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinde Çalıştırılacak İdari Hizmet Sözleşmeli Personel Hakkında Yönetmelik gerekse anılan Usul ve Esaslar'da çalışılmış gibi sayılan haller için bir açıklamaya gidilmemiş olması ve söz konusu maddenin beşinci fıkrası gereğince, hizmet içi ve hizmet dışı eğitimde geçen sürelerin fazla çalışma kapsamında tutulmaması sonucunda, yıllık izin, sıhhi izin, mazeret izni, sendikal izin vb. sebeplerle görevi başında bulunmayan personel için bu sürelerin hesaba katılıp katılmayacağı veya haftalık çalışma süresinin tespitinde nasıl bir yol izlenileceğine ilişkin tereddütlerin oluşması üzerine, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Muhasebe Daire Başkanlığı'ndan görüş sorulmuş, uygulamada yeknesaklığın sağlanması için ilgili başkanlıkça açıklama yapılmasına ihtiyaç duyularak, söz konusu Esaslarda geçen ''Haftalık 40 saati aşan çalışma süreleri fazla çalışmadır.'' kuralından hareketle, fiili olarak işbaşında geçen haftalık 40 saati aşan çalışmaların fazla çalışma olarak dikkate alınması gerektiğinden, fazla çalışma ücreti hesaplanmasında, yıllık izin, sıhhi izin, mazeret izni, sendikal izin ve benzeri sebeplerle fiili olarak iş başında geçmeyen sürelerin haftalık 40 saatin hesaplanmasında dikkate alınmayacağına yönelik, ''Fazla çalışma saati hesaplaması'' konulu, … tarih ve E…. sayılı Genel Yazı tesis edilmiştir.
Davacı Sendika ve diğer sendikalar tarafından, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Muhasebe Daire Başkanlığının … tarih ve E…. sayılı, ''Fazla çalışma saati hesaplaması'' konulu Genel Yazısında, haftalık 40 saati aşan çalışma sürelerinin hesabında fiili olarak iş baş