Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-3-43 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 13-71/972-418
Karar Tarihi : 19.12.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Osman Tan ÇATALCALI, İbrahim Hilmi KOÇAK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Resen
D. İLGİLİ TARAF : Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü
Müftü Mah. Menderes Bulvarı 53080 Rize
(1) E. DOSYA KONUSU: Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğünün çay üreticileriyle organik
çay üretilmesi için akdettiği “Organik Çay Alım Sözleşmeleri”nin 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde incelenmesi.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 21.11.2013 tarihinde giren yazıyla
tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 10.12.2013 tarih ve 2013-3-43/MM sayılı Rapor
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bahse konu sözleşmelerin menfi tespit belgesi
alamayacağı ve grup muafiyetinden faydalanamayacağı, ancak süresinin belirli hale
getirilmesi durumunda 4054 sayılı Kanun’un 5. madde hükümleri çerçevesinde bireysel
muafiyet alabileceği ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Rekabet Kurulunun 13-47/637-M sayılı kararı ile hakim durumda bulunduğu daha önce
tespit edilmiş olan Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR)’un yaş çay üreticileriyle
organik çay alımı için akdettiği “Organik Çay Alım Sözleşmeleri” (SÖZLEŞME)’nin 4054
sayılı Kanun’un 4. ve 5. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir.
H.1. ÇAYKUR’un Sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde,
(5) “Belirli bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek
nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler hukuka aykırı ve yasaktır.”
hükmü yer almaktadır.
(6) ÇAYKUR tarafından gönderilen ve organik tarım yapan üreticilerle akdettiği “Organik Çay
Tarımı Sözleşmesi” başlıklı sözleşme incelendiğinde,
Madde 5.a. : Üretici… organik çay tarımı yapmayı, organik çay yetiştirmeyi,
ÇAYKUR’ca belirlenen ürün normuna uygun hasat etmeyi, ÇAYKUR da bu şekilde üretilen
ve hasat edilen organik yaş çay ürününün tamamını satın almayı taahhüt eder,
Madde 5.c. : Üreticinin, Kanuna göre sözleşmede beyan edilen taahhütleri yerine
getirmemesi veya organik çay tarımından vazgeçmesi halinde sözleşmesi fesih edilir,
13-71/972-418

2/7
Sözleşmenin feshi halinde üretici ÇAYKUR’un o güne kadar kendisine yapmış olduğu
masrafları tazmin eder,
Madde 5.e. : ÇAYKUR, üreticinin organik çay tarımı uyguladığı alanlarda ürettiği
organik veya geçiş sürecindeki yaş çay ürününün tamamını belirli bir program
çerçevesinde sattın alır. Üretici, ÇAYKUR tarafından belirlenen bu programa uymak
zorundadır,
Madde 5.f. : Üretici, üretmiş olduğu organik yaş çay ürününün tamamını ÇAYKUR’a
satar. Sözleşme devam ettiği sürece başka bir firmaya yaş çay ürünü satamaz, başka bir
firma ile de sözleşme imzalayamaz. Aksi taktirde ÇAYKUR, işbu sözleşmeyi fesih ederek,
bu işle ilgili olarak üreticiye yapılan tüm masrafları geriye tahsil eder
(7) hükümlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu görülmüştür. Bu
nedenle SÖZLEŞME’ye 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
verilemeyeceği anlaşılmıştır.
(8) Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan anlaşmalar yine aynı
Kanun’un 5. maddesindeki şartların tamamının varlığı halinde 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulabilmektedir.
(9) Bu noktada öncelikle incelenmesi gereken husus, dikey nitelikteki bu anlaşmaların 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında
olup olmadığıdır.
(10) 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsam başlıklı 2. maddesinde, “Üretim veya dağıtım zincirinin farklı
seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli bir mal veya
hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar bu Tebliğ’de
belirtilen koşulları taşıması kaydıyla, Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan Kanun’un
5. maddesinin 3. fıkrasına dayanılarak muaf tutulmuştur” denilmektedir.
(11) Yine aynı maddenin devamında ise “Tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren dikey
anlaşmalarda muafiyet, alıcının dikey anlaşma konusu malları ve hizmetleri aldığı ilgili
pazardaki payının %40’ı aşmaması koşuluyla uygulanır” ifadesi yer almaktadır.
(12) 2002/2 sayılı Tebliğ’in yukarıda yer verilen maddeleri ışığında, ÇAYKUR’un yaş çay alım
pazarındaki pazar payının yaklaşık (…..) aralığında olduğu göz önüne alındığında,
SÖZLEŞME’nin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Bu
nedenle SÖZLEŞME, 4045 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
açısından incelenmiştir.
H.2. ÇAYKUR’un Sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 5. Maddesi Çerçevesinde
Bireysel Muafiyet Değerlendirilmesi
(13) Genel olarak değerlendirildiğinde, dikey niteliği haiz anlaşmaların yatay seviyede rakip
olan teşebbüsler arasında akdedilen anlaşmalara göre rekabet düzeyine olan olumsuz
etkilerinin daha az olması beklenmektedir. Bunun nedeni ise aralarında dikey ilişki bulunan
teşebbüslerin ürünlerinin birbirlerini tamamlayıcı ürünler olması nedeniyle daha çok ürün
satmak isteyen teşebbüsün diğerine fiyatlarını indirmesi yönünde baskı kurmak
istemesidir.
(14) Diğer yandan belirli bir pazar gücüne sahip olan teşebbüslerin dikey kısıtlamalar yoluyla
alıcıların çıkarlarıyla kendilerinin çıkarını eşleştirerek karlarını yükseltmeleri de
mümkündür. Bu durum özellikle markalararası rekabetin yoğun biçimde yaşanmadığı
pazarlar için geçerlidir.
(15) Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde, ÇAYKUR ile üreticiler arasında akdedilen ve 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayan hükümler bulunan sözleşmeler
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde incelenmiştir.
13-71/972-418

3/7
H.2.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmenin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(16) Muafiyet değerlendirmesinde önemli olan, üretim veya dağıtımda iyileşme ile ekonomik ve
teknik gelişme gibi yararlı etkilerden sadece işlemin taraflarının faydalanması değil, bu
faydaların ekonomiye yapacakları somut katkıların bulunmasıdır. Üretim veya dağıtım
maliyetlerinin düşürülmesi, mal arzının arttırılması ve devamlılığının sağlanması, kalitenin
arttırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi hallerde belirtilen
somut faydanın ortaya çıktığı kabul edilmektedir.
(17) ÇAYKUR ile üreticiler arasında akdedilen sözleşmeler organik yaş çay ürünü içindir.
Organik çay, ülkemizde yeni yeni üretilmeye başlanmıştır. Nitekim ÇAYKUR tarafından
gönderilen bilgilerde, ÇAYKUR’un organik çay alımı için üreticilerle ilk olarak 2007 yılında
anlaşmaya başladığı, 2007 yılında (…..) dekar alana sahip (…..) üretici ile sözleşme
yapıldığı, 2011 yılına gelindiğinde ise üretici sayısının (…..), üretim alanının ise (…..)
dekara çıktığı ifade edilmiştir. Bu açıdan SÖZLEŞME’lerle birlikte nihai ürün pazarı olan
kuru çay satış pazarına yeni bir ürünün (organik çay) sunulacağı anlaşılmıştır.
(18) Diğer yandan ÇAYKUR belli bir bölgedeki üreticilerin pek çoğuyla organik tarım üretimi için
münhasır sözleşme yapmak istemektedir. Bu durumun nedeni ise bir bölgedeki üreticilerin
önemli bir bölümünün organik tarıma geçmemesi durumunda organik tarım yapan
üreticilerin ürünlerinin diğer ürünler için kullanılan girdilerden (gübre gibi) olumsuz yönde
etkilenmeleridir. Bu nedenle ÇAYKUR sadece belli bölgelerdeki üreticilerle organik çay
alım anlaşması yapmakta, bu durum ise üreticilerin belli bölgelerde yoğunlaşmasına yol
açmaktadır. Üreticilerin belli bölgelerde yoğunlaşmasının ise organik yaş çay alım
maliyetlerini düşüreceği açıktır.
(19) SÖZLEŞME’nin 5.a. maddesi uyarınca ÇAYKUR’un üreticinin hem geçiş sürecindeki
organik olmayan çayını hem de geçiş süreci sonrasındaki bütün organik çay ürününü
alacağını taahhüt etmesi, organik yaş çay arzının devamlılığını sağlaması açısından
önemli bir husustur. Zira organik tarıma geçilebilmesi için yaklaşık 3-4 yıl geçmesi
gerekmekte ve organik tarım yapılan alanlardaki verim diğer alanlara göre düşük
gerçekleşmektedir. Bu nedenle ÇAYKUR tarafından akdedilen ve münhasır satış şartının
getirildiği sözleşmelerde üreticinin organik ürün elde edebileceği zamana kadar üreteceği
yaş çaya ve dah