Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-1-64
Karar Sayısı : 15-09/124-M
Karar Tarihi : 26.02.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER : Tuğçe KOYUNCU, Başak ARSLAN, Muhammed Safa UYGUR,
Metin DEMİRCİ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
- BP Petrolleri A.Ş.
Temsilcisi: Av. İlmutluhan SELÇUK
Ebulula Mardin Cad. No: 57 Akatlar Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: BP Petrolleri A.Ş.’ye yönelik yapılan başvuru neticesinde
verilen 12.09.2014 tarihli ve 14-32/645-282 sayılı Kurul kararının yeniden
değerlendirilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 07.01.2015 ve 20.01.2015 tarihlerinde giren
başvurular üzerine hazırlanan 13.02.2014 tarih ve 2014-1-64/BN sayılı Bilgi Notu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- BP Petrolleri A.Ş. (BP) ile 126 adet bayisi arasında imzalanan Kira+Bayilik Sözleşmesi
veya İntifa+Bayilik Sözleşmesinden oluşan dikey anlaşmalara ilişkin olarak tesis edilen
Rekabet Kurulunun 12.09.2014 tarih ve 14-32/645-282 sayılı kararında herhangi bir
düzeltme yahut değişiklik yapılmasına yer olmadığı,
- Bu nedenle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 11. maddesi
kapsamında yapılan başvuruların reddinin gerektiği,
- BP’ye, işbu kararın tebliği tarihinden itibaren otuz gün içinde, 12.09.2014 tarih ve 14-
32/645-282 sayılı Kurul kararında belirtilen 126 adet istasyona ilişkin olarak, sözleşme
metinlerinde alıcıya beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğü getiren
hükümlerinin beş yıl süreli olarak düzeltilerek Rekabet Kurumuna tevsik edilmesi
gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma başlatılacağı yönünde Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Başvurulara İlişkin Talepler
(4) BP temsilcisi tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 07.01.2015 tarihinde intikal eden
yazıda özetle,
- Rekabet Kurulunun 12.09.2014 tarih ve 14-32/645-282 sayılı kararında yer verilen
temel tespitlerin hatalı olduğu,
- Kurul tarafından incelemeye konu edilen sözleşmelerde malikin yazılı devam iradesi
bulunmaz ise kira/intifa sözleşmelerinin kendiliğinden sona ereceği, esas itibarıyla her
15-09/124-M
2/13

birinin 5 yıllık olan birden fazla sözleşmeden meydana geldiği, bir sonraki sözleşmenin
yürürlüğe girmesi ve hukuksal sonuç doğurması için malikin bir önceki sözleşme
dönemi içerisinde sözleşmenin devamı için açık ve yazılı beyanda bulunması gerektiği,
aksi halde sözleşmenin bir önceki dönemin sonunda kendiliğinden sona ereceği,
- Kararda, kira/intifa sözleşmelerinin malik/bayi tarafından feshedilebileceği belirtilse de,
bu sözleşmeler beşinci yılın sonunda kendiliğinden sona ermekte olup "devam eden bir
sözleşmenin feshinden" bahsedilebilmesinin hukuken mümkün olmadığı,
- İncelenmeye konu sözleşmelerin süresinin zaten 5 yılla sınırlı olduğu, bu nedenle
sözleşme metinlerinde "alıcıya beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmememe
yükümlülüğü" getirildiğine dair iddia ve tespitin herhangi bir hukuki temelinin
bulunmadığı,
- Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 794 ve devamı hükümlerine göre intifa hakkının sona
ermesinin aşağıdaki gibi düzenlendiği:
“III. Sona ermesi
I. Sona erme sebepleri
Madde 796- İntifa hakkı, konusunun tamamen yok olması ve taşınmazlarda tescilin terkini,
yasal intifa hakkı, sebebinin ortadan kalkması ile sona erer.
Sürenin dolması veya hak sahibinin vazgeçmesi ya da ölümü gibi diğer sona erme sebepleri,
taşınmazlarda malike terkini isteme yetkisi verir.”
- İntifa hakkının tescilini havi her türlü tapu kaydının, ilgili intifanın süresinin sona ermesi
durumunda malike terkini isteme hakkı verdiği, bu çerçevede intifa hakkında dair bir
tescilin, bağlı olduğu hakkın sona ermesi ile hukuken geçerliğini yitirdiği, bu durumun
TMK’nın diğer maddelerinde de açık bir şekilde düzenlendiği:
“II. Ayni hakların sona ermesi
Madde 1026- Bir ayni hakkın sona ermesiyle tescil her türlü hukuki değerini kaybettiği takdirde,
yüklü taşınmaz maliki, terkini isteyebilir.
Tapu memuru bu istemi yerine getirirse, her ilgili, bu işlemin kendisine tebliği tarihinden
başlayarak otuz gün içinde terkine karşı dava açabilir.”
- Yukardaki ilkelerin bir şahsi hak teşkil eden kira hakkı ve buna bağlı gerçekleştirilen
tapu şerhinde de aynen geçerli olduğu, nitekim Tapu Sicili Tüzüğü'nün "Terkin" başlıklı
69(3). maddesinde,
“Kanunda açıkça gösterilen haller ile şerh edilmiş kişisel haklarda ve tescil edilmiş taşınmaz
lehine veya kişisel irtifak haklarında belli bir süre söz konusu ise, bu sürenin dolması halinde
taşınmaz malikinin istemi üzerine terkin işlemi yapılır.”
hükmüne yer verildiği,
- Gerek intifa gerek kira haklarına ilişkin tapuda gerçekleştirilen şerhlerin hakkın
varlığına sıkı sıkıya bağlı olup, hak ile vücut bulup yine hak ile sona eren tali unsurlar
olduğu, bu sebeple bir kira ilişkisine dair yapılan bir şerhin de bağlı olduğu kira
ilişkisinin sona ermesi ile kendiliğinden geçersiz (konusuz, yolsuz) kalacağı ve
terkininin talep edilebileceği,
- İntifa/kira hakkı ve buna bağlı gerçekleştirilen tescil/şerhler hakkında bu
değerlendirmenin bizzat Kurulca kabul edildiği, Kurulun 22.11.2012 tarih ve 12-
59/1559-560 sayılı POAŞ/Çavuşoğlu kararında,
"{...} halihazırda süresi sona ermiş olan intifa hakkının da malik tarafından tapudan terkini
istenebileceği dikkate alındığında, salt intifa hakkı kaydının fiilen tapudan silinmemesinin
2002/2 sayılı Tebliğ'e aykırılık teşkil edeceğinden bahisle POAŞ hakkında 4054 sayılı Kanun
doğrultusunda herhangi bir işlem tesisine yer olmadığı değerlendirilmektedir."
denilmek suretiyle, intifa veya kira sözleşmesinin sona ermesi durumunda, bu hakka
dair tescil/şerhin yapılacak değerlendirmelere tesir etmeyeceği, sona ermiş bir hakka
15-09/124-M
3/13

istinaden kalmış bir şerhin rekabet etmeme yükümlülüğüne yol açmayacağı
değerlendirmesinde bulunulduğu,
- Emsal Kurul kararlarına rağmen kira/intifa süresinin sona ermesi ertesinde ilgili tapu
kaydının hukuken işlevsiz olacağı hususunun göz ardı edildiği ve alınan kararda
Kurulun, yaptığı değerlendirmede kira/intifa hakkının sözleşmelerinin değil ancak
bunlara istinaden getirilen şerhlerin kalkmasına dair bazı koşullar getirilmiş olunmasını
"rekabet etmeme yükümlülüğü"nün varlığı/devam ettiği bakımından yeterli gördüğü,
- Karar kapsamında incelenen sözleşmelerde olduğu gibi kira veya intifa hakkının
süresinin sona erdiği (kira/intifa hakkının ortadan kalktığı/sona erdiği) bir durumda salt
tapuda konusuz kalmış bir tescile/şerhe dayanarak malik/bayi üzerinde 5 yılı aşar
şekilde rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiğinden bahsedilemeyeceği,
- Bu açıklamalar çerçevesinde, kira/intifa süresinin bitimiyle birlikte TMK hükümleri
gereği işlevsiz kalan tapu şerhine dayanarak BP'nin istasyon üzerinde herhangi bir hak
iddia edemeyeceği, dolayısıyla 5 yılı aşar nitelikte bir rekabet etmeme
yükümlülüğünden bahsedilemeyeceğinin açık olduğu ve bu sebeple, aksi yönde alınan
kararın değiştirilmesi gerektiği,
- Konusuz kalan bir şerhin BP tarafından karardaki değerlendirmeleri destekler şekilde
kullanıldığına dair fiili tek bir örneğin bulunmaması, hatta BP’nin bilakis malik/bayinin
sözleşmesel yükümlülüklerini yerine getirmesinden bağımsız olarak şerhin
kaldırılmasına hazır olduğunu beyan ettiğine dair geçmiş tarihli somut örneklerin
dosyaya sunulmuş olması ve BP tarafından önaraştırma döneminde Kuruma sunulan
01.09.2014 tarihli yazıda, "Bayi tarafından bu şekilde bir yazılı irade beyanı verilmediği
müddetçe münakit sözleşmelerin ilk beş yılın sonunda herhangi bir ön koşula bağlı
olmaksızın kendiliğinden sonlandığı, diğer bir deyişle, BP tarafından kira veya intifa
haklarının tapudan kaldırılması konusunda beş yılı aşan dönem için peşin ödenen
rakamın geri ödenmesi ve benzeri şartına bağlı olmadığı" hususunun beyan ve taahhüt
edilmiş olması dikkate alındığında, şerhin uygulamada BP tarafından hiçbir surette
sona ermiş bir kira ya da intifa hakkının devam etmesine olanak tanıyan bir unsur
olarak telakki edilmediğini açık bir şekilde gösterdiği,
- BP’nin sözleşmelerinin karara dayanak gösterilen Shell&Turcas kararına konu
sözleşmelerden esaslı tüm unsurları (sözleşmenin feshedilmediği takdirde
kendiliğinden yenilenmesi, feshin koşula bağlanması, yatırım bedelinin iadesinin
düzenlenmesi vb.) yönünden ayrıldığı ve kararın bu yönüyle de hatalı olduğu,
- Kararın "Sonuç" başlığı altındaki 2 numaralı hükmün yazılışının inceleme konusu 126
istasyona ilişkin anlaşmaların bir bütün olarak geçersizlik yaptırımına maruz
bırakılması sonucunu doğurduğu, yukarıdaki hususlar bir yana kararın 2002/2 sayılı
Tebliğ ve ilgili Kılavuz hükümleri ile çelişen bu yönüyle de gözden geçirilmesi gerektiği,
- Söz konusu bölümde 5 yılı aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğüne neden olan
düzenlemeler yerine sözleşmelerin bir bütün olarak geçersizlik yaptırımı ile karşı
karşıya bırakıldığı, oysa "ayrılabilirlik" kuralı gereğince böyle bir durumda uygulaması
kısıtlanan veya geçersiz olduğu ileri sürülebilecek düzenlemenin ilgili hükümle sınırlı
olması ve sözleşmenin rekabet hukukunu ilgilendirmeyen diğer kısımlarının ayakta
kalmayı sürdürmesi gerektiği
ifade edilmiş ve bu açıklamalar doğrultusunda, kararın "Sonuç" kısmının 2 ve 3
maddelerinin İYUK’un 11. maddesi çerçevesinde üst makama başvuru kapsamında
değerlendirilmesi, BP’nin karara konu sözleşmelerinin muafiyet koşullarını karşıladığı
yönünde karar tesis edilmesi ve karar tesisinden önce görüşlerinin sözlü olarak iletilmesi
için sözlü görüş toplantısı yapılması talep edilmiştir.
(5) Kurum kayıtlarına 20.01.2015 tarihinde intikal eden gizlilik talepli başvuruda ise,
12.09.2014 tarih ve 14-32/645-282 sayılı Kurul kararının İYUK’un 11. maddesi
15-09/124-M
4/13

çerçevesinde yeniden değerlendirilerek, BP hakkında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
soruşturma açılması talep edilmiştir. Söz konusu başvuruda özetle,
- Rekabet Kurulunun, anılan kararı kapsamında 126 adet sözleşmenin sürelerinin beş
yılı aşar nitelikte olduğu ve grup muafiyetinden ya da bireysel muafiyetten
yararlanamayacağı yönündeki değerlendirmesine rağmen soruşturma açmadığı,
- Danıştay 13. Dairesinin 30.11.2011 tarih, 2011/5424 sayılı ve 02.04.2013 tarih,
2013/901 sayılı kararlarında, Kurulun soruşturma açması gerekirken 4054 sayılı
Kanun’un 9/3. maddesine göre şikayet edilen teşebbüse görüş yazısı gönderilmesini
hukuka aykırı bulduğu,
- Danıştay 13. Dairesinin, yukarıda yer alan kararları kapsamında önaraştırma
sonucunda rekabet kurallarını ihlal eden eylem, karar ve anlaşmaların söz konusu
olmadığının hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde ortaya çıkması halinde Kurulun
soruşturma açılmamasına karar verilmesi gerektiği, fakat önaraştırma sonucu elde
edilen bilgi ve delillerin bu sonuca ulaşmaya elverişli olmaması veya yetersizliği
halinde ise soruşturma açılmasına karar vermesi gerektiğini ortaya koyduğu,
- BP’nin rekabet hukuku mevzuatına uyum iradesinin olmadığı, amacının bayinin 5+x yıl
süreyle anlaşmaya bağlı kalmaya zorlanması olduğu, 5+x yıl süreyle tapuda hak sahibi
olarak ve bayinin beşinci yılın sonunda rekabet etmeme yasağını sonlandırmasını zor
koşullara ve tahdidi sürelere bağlayarak rekabet kurallarına aykırı hareket ettiği ve
dağıtım pazarındaki rakiplerinin kendisi ile eşit koşullar altında rekabet etmesine engel
olduğu,
- Kurulun son yıllarda BP hakkında almış olduğu çok sayıda karar bulunduğu,
- Karşı oy kapsamında da ihlal olmasına rağmen soruşturma açılmamasının ciddi bir
çelişki olduğu
belirtilerek, BP hakkında soruşturma açılmasına karar verilmesi talep edilmiştir.
G.2. Yapılan İnceleme ve Tespitler
(6) Kurulumuzun 12.09.2014 tarih ve 14-32/645-282 sayılı kararına dayanak teşkil eden
30.06.2014 tarihli başvuruda özetle,
- BP ile bayileri arasında akdedilen bazı dikey anlaşmaların 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde (2002/2 Sayılı Tebliğ) öngörülen 5 yıllık
rekabet etmeme yükümlülüğü süresini aştığı ve sözleşmelerin bu nedenle 4054 sayılı
Kanunun 4. maddesine aykırı hale geldiği,
- BP ile bayisi arasında imzalanan Kira Sözleşmesinde (sözleşme) düzenlenen (5+5+1)
formülüne göre beşinci yılın sonunda yalnızca alıcının beyanıyla irade yenilenmesinin
öngörüldüğü, halbuki Rekabet Kurulu kararlarına göre her iki tarafın da beşinci yılın
sonunda açık iradesinin arandığı,
- Sözleşmede yer alan ve BP’nin 11,5 yıllık kira bedelinin tamamını kira sözleşmesinin
tapuya şerhinden 45 gün içerisinde ödeyeceğine yönelik hükmün hayatın olağan akışı
ile bağdaşmadığı ve bu hükmün alıcıyı sözleşme yapmaya zorlama olarak
değerlendirildiği, sözleşmenin 7. maddesinde öngörülen tasfiye hükümlerinin de bu
amaçla konulduğu,
- Sözleşmenin başlangıç tarihi olarak istasyonda fiilen akaryakıt satışına başlama
tarihinin belirlendiği, halbuki Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’da anlaşmanın yapıldığı
tarihin esas alınacağının açık bir şekilde belirtildiği
ileri sürülerek, BP hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir.
(7) Yukarıda özetine yer verilen başvuruyla paralel olarak, yürütülen önaraştırma
kapsamında BP tarafından bilgi isteme yazısına cevaben gönderilen muhtelif yazılarda
ise kısaca,
15-09/124-M
5/13

- İncelemeye konu sözleşmelerin başlangıç anı itibarıyla "5+x yıl" şeklinde
yapılandırılmış dikey ilişkiler olduğu, bu şekilde toplam 129 adet BP istasyonu
bulunduğu,
- Söz konusu istasyonlarla ilgili olarak bayi/maliklerin mutabakatı ile imzalanan Bayilik
Anlaşması 5 yıl olup, sadece intifa/kira sözleşmelerinin 5+x yıl süreli olduğu ve 5+x yıl
süreli İntifa ve Kira Sözleşmelerinin ise ilk 5 yıllık süreden sonrasının devamı için
malik/bayinin birinci beş yıllık sürenin sona ermesinden belli bir süre evvel (genellikle 3
ay) ikinci ve diğer dönemler için sözleşmeye devam ettirme yönünde kabul iradesini
yazılı olarak göstermesine bağlı olduğu,
- Malik/bayi tarafından anlaşmanın devamına yönelik olarak yazılı ve açık bir irade
gösterilmediği durumda sözleşmenin ikinci 5 yıl için (şayet varsa doğal olarak daha
sonraki dönem de dahil olmak üzere) kendiliğinden sona erdiği ve BP’nin dikey ilişkiyi
(örneğin intifa/kira hakkının tapudan terkin edilmesi vb.) tüm unsurlarıyla Kurul
içtihatları ve Harçlar Kanunu çerçevesinde sona erdirmeyi, malik/bayiyi sözleşmenin
devamına hiçbir biçimde zorlamamayı taahhüt ettiği,
- Söz konusu sözleşmelerde malikin, "işlememiş süre olarak kabul edilecek döneme
tekabül eden/peşin ödenmiş" kira/intifa bedeli ve faizini, BP'nin akaryakıt ve otogaz
istasyonu için gerçekleştirdiği yatırımların (inşaat, tadilat ve ekipman desteği vs.),
işlememiş kira/intifa süresine tekabül eden dönemleri için geçerli rayiç bedellerini
ödemeyi ve BP'nin marka ve logosunu içeren her türlü kurumsal kimlik giydirmelerini
(kanopi kaplaması, MID, highrise, shop alın kaplaması vs.) iade etmeyi kabul ettiği,
- Diğer yandan söz konusu anlaşmaların, bayinin aktif kabul iradesini yazılı olarak
göstermemesi durumunda kendiliğinden sona ermekte olup, sona erme için herhangi
bir koşulun bulunmadığı
ifade edilmiştir.
(8) Başvuru konusu sözleşmelere yönelik alınan Kurulumuzun 12.09.2014 tarih ve 14-
32/645-282 sayılı kararında tüm bu hususlar incelenerek,
- BP ile bayileri arasında imzalanan dosya konusu kira sözleşmelerinin 5+x yıl süreli
olarak düzenlendiği, sözleşmelerin ilgili hükmüne göre kiraya verenin beşinci yılın
sonunda sözleşmeyi belli şartlar dahilinde tek taraflı olarak feshedebildiği ve buna
göre, beşinci yılın sonunda kiraya veren “Sözleşmeye devam” iradesini açıkça
göstermezse sözleşmenin feshedilmiş sayıldığı,
- Bu çerçevede BP ile bayileri arasında imzalanan anlaşmaların tümünde alıcıya 2002/2
sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme
yükümlülüğü getirildiği,
- İlgili sözleşmelerin kapsam ve içeriğinden de anlaşılabileceği üzere, BP ile bayileri
arasında imzalanan sözleşmelerin beş yıldan uzun süreli olarak yapıldığı, fakat beşinci
yılın sonunda sözleşmenin devam edebilmesi için malik/bayinin bu yönde açık ve yazılı
iradesinin arandığı, malik/bayinin sözleşmeye devam etmeye karar vermesi halinde
ilgili dikey ilişki aynı koşullarla kalan süresi kadar uzadığı,
- Malik/bayinin bu yönde bir irade belirtmemesi veya fesih iradesi belirtmesi halinde ise
BP tarafından ilgili kira/intifa hakkının terkinin gerektiği, aksi durumda BP aleyhine
cezai şart öngörüldüğü, ancak bahse konu durumun gerçekleşmesinin ise sözleşme
hükümleri gereğince bayinin bir takım yükümlülükleri1 yerine getirmesine bağlandığı ve
BP’nin, kiralayanın feshe bağlanan edimlerini yerine getirmesini müteakip Kira
Sözleşmesi’nin tapu şerhini terkin edeceğinin belirtildiği,

1 Buna göre bayi/malik özetle, işlememiş süre olarak kabul edilecek döneme tekabül eden/peşin ödenmiş kira/intifa
bedeli ve faizini, BP'nin akaryakıt ve otogaz istasyonu için gerçekleştirdiği yatırımların (inşaat, tadilat ve ekipman
desteği vs.), işlememiş kira/intifa süresine tekabül eden dönemleri için geçerli rayiç bedellerini ödemeyi ve BP'nin
marka ve logosunu içeren her türlü kurumsal kimlik giydirmelerini (kanopi kaplaması, MID, highrise, shop alın
kaplaması vs.) iade etmeyi taahhüt etmektedir.
15-09/124-M
6/13

- Her ne kadar BP temsilcisi tarafından gönderilen cevabi yazıda, dosya konusu
anlaşmaların beş yıldan sonra uzatılmasının her iki tarafın açık iradesi ile mümkün
olduğu ve alıcının beş yıllık süre sonunda rekabet etmeme şartına son vermesini
engelleyen herhangi bir durumun olmadığı belirtil