(2709 S. K. m. 157) (1602 S. K. m. 20) (6136 S. K. m. 7) (Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Yönetmelik m. 16) (UYM. MAH. 01.03.2010 T. 2009/123 E. 2010/49 K.)

Davacı vekili 25.02.2011 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nde kayıtlara geçen dava dilekçesi ile cevaba cevap dilekçesinde özetle, müvekkilinin uzman jandarma olarak görevli iken Şubat 2010 tarihinde istifa etmek suretiyle TSK'dan ayrıldığını, hamili bulunduğu silahına ruhsat verilmesi talebi üzerine davalı idare tarafından sabıkasının bulunması gerekçe gösterilerek Ateşli Silahlar ve Bıçaklar Hakkındaki Yönetmeliğin 16'ncı maddesi gereğince davacının hamili bulunduğu silahın zapt edilmesinin istendiği ve bu silaha ruhsat verilmediğini belirtmek suretiyle ruhsat verilmeme işleminin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmesini, yargılamanın duruşmalı yapılmasını talep ve dava etmiştir.

Dava dosyasında mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda, uzman jandarma olarak görevli iken 2010 yılı Şubat ayında istifa eden davacının, hamili bulunduğu silaha taşıma belgesi verilmesi için müracaat etmesi üzerine yapılan araştırmada, Gölcük Donanma K.lığı Askeri Mahkemesinin 17.02.1999 gün ve 1999/278-47 E.-K. sayılı kararı ile kendisine hizmet nedeniyle zimmetlenmiş bir tabanca ile Kaz dağlarında 6 el etmek suretiyle Askeri Ceza Kanununun 130'uncu maddesinde tarif edilen askeri eşyayı özel menfaatinde kullanmak suçunu işlediğinin kabulü ile mahkumiyetine hükmedilmiş olduğunun tespit edilmesi üzerine davacıya silah taşıma belgesi verilmediği, bu durumun 31.12.2010 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, davacı vekilinin 25.02.2011 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nde kayıtlara girdiği anlaşılmıştır.

Davalı idarenin görev itirazında bulunması nedeniyle öncelikle dava konusu uyuşmazlıkta Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin görevli olup olmadığı incelenmiştir.

Anayasanın 157'nci maddesinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu, ancak askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartının aranmayacağı belirtilmiştir. 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 25.12.1981 günlü ve 2586 sayılı Kanunda değişik 20'nci maddesinde de aynı hüküm yer almıştır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlem veya eylemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve asker hizmete ilişkin bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmiş bulunması gereklidir.

1602 sayılı Kanunun değişik 20'nci maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.

Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekli olan davacının asker kişi olduğunda bir tereddüt bulunmamaktadır. Çözümlenmesi gereken husus dava konusu idari işlemin askeri hizmete ilişkin bulunup bulunmadığıdır.

Davacının silah ruhsatı verilmesi talebi Askeri Eşyayı Özel Menfaatinde Kullanmak suçundan hükümlü bulunması nedeniyle 6136 sayılı Kanunun 7'nci maddesi ve 6136 sayılı Kanuna dayanılarak çıkarılan Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Yönetmeliğin 16'ncı maddesi uyarınca reddedilmiştir.

Davalı idarenin işleminin hukuki sebebini oluşturan anılan Yönetmeliğin 16'ncı maddesinde silah taşıma ve bulundurma ruhsatı verilmesine engel teşkil eden haller sayılmış, bu düzenlemede salt asker kişiler veya askeri hizmetin özellikleri dikkate alınmamış, diğer kamu görevlileri ile sivil kişiler yönünden de aynı kurallar öngörülmüştür. Bir başka anlatımla silah taşıma ve bulundurma ruhsatı verilmesine yönelik işlemler hukuki sonuçları itibariyle ilgilinin asker ya da sivil kişi olmasına göre değişen bir nitelik taşımamaktadır. Bu nedenle dava konusu idari işlemlerin askeri hizmete ilişkinlik koşulu gerçekleşmediğinden davanın görüm ve çözümünün genel idari yargının görevine girdiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

Uyuşmazlık Mahkemesinin 01.03.2010 tarih ve E:2009/123, K:2010/49 sayılı kararı da 6136 sayılı Kanun uyarınca silah ruhsatı alım işlemlerinde askeri hizmete ilişkin bulunma koşulunun gerçekleşmemesi sebebiyle genel idari yargı yerinin görevli olduğu yönündedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle,

Davanın Görev Yönünden REDDİNE,

Görevsizlik kararının tebliğinden sonra görevli mahkemede dava açılabileceğinin, görevli mahkemede dava açıldığı takdirde ödenen başvuru harcının dikkate alınabileceğinin davacıya bildirilmesine,

06 EKİM 2011 tarihinde Üye Hâkim Albay Mehmet Aydan AL ile Üye Kurmay Albay Sadrettin AÇIKSÖZ'ün karşı oyları ve OYÇOKLUĞU ile karar verildi.

KARŞI OY GEREKÇESİ

Sayın çoğunluk dava konusu uyuşmazlığı oluşturan silah ruhsatı verilmemesi işleminin hukuki sebebini oluşturan Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Yönetmeliğin 16'ncı maddesinin hukuki sonuçları itibariyle ilgilinin asker ya da sivil kişi olmasına göre değişen bir nitelik taşımaması nedeniyle askeri hizmete ilişkinlik koşulunun gerçekleşmediğinin kabulü ile davanın görev yönünden reddine karar vermiştir.

Görev hususunun değerlendirilmesinde askeri hizmete ilişkinlik koşulunun niteliğinin belirlenmesi, bu belirleme yapılırken başta Anayasa olmak üzere yasal mevzuatın gerekçeleri ile birlikte bir bütünlük içerisinde değerlendirilmesi gerekir.

Anayasa'nın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi başlıklı 157'nci maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesidir... buyurucu kuralına,

Anayasanın belirtilen kuralına paralel düzenleme içeren 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun,

Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin Görevleri başlıklı 20'nci maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar... düzenlemesine,

İdari Davalar ve Yargı Yetkisinin Sınırı başlıklı 21'inci maddesinde, 20'nci maddede belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı, yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacak iptal davaları, aynı idari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tam yargı davaları, doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde çözümlenir ve karara bağlanır... düzenlemesine,

Birinci Dairenin Görevleri başlıklı 22'nci maddesinde, Birinci Daire, atanma, yer değiştirme, nasıp, sicil, kademe ilerletilmesi, terfi, emeklilik, maluliyet, aylık ve yolluklara ilişkin iptal ve tam yargı davalarını çözümler. düzenlemesine,

İkinci Dairenin Görevleri başlıklı 23'üncü maddesinde, İkinci Daire, istifa, hizmet yükümlülüğü, askeri akademiler, askeri öğrenci ve yedek subay işlemleri ile Birinci Dairenin görevi dışında kalan işlem ve eylemlerden doğan iptal ve tam yargı davalarını çözümler. düzenlemesine,

Mecburi İdari Müracaat başlıklı 34'üncü maddesinde, Askeri kişilerin özlük işleri konusunda kesin karar almaya yetkili olmayanlar makamlarca tesis edilmiş idari işlemlerin kaldırılması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması idari dava açmak için belli olan süre içinde, mertebeler yoluyla ve bağlılığına göre yetkili üst makamlardan istenmedikçe Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde iptal davası açılamaz. düzenlemesine yer verilmiştir.

Bu hükümler uyarınca Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bir davaya bakabilmesi için dava konusu idari işlemin askeri hizmete ilişkin olması gerekmektedir. Kanun'un 22, 23 ve 34 ncü maddelerinde askeri hizmete ilişkin idari işlemlerden bazıları belirtilmek suretiyle Kanun'un 20 nci maddesinde belirtilen askeri hizmete ilişkin olma koşuluna kısmen açıklık getirilmiştir.

1961 ANAYASASI İLE 1602 SAYILI KANUN'DA YER VERİLEN DÜZENLEMELERİN GEREKÇELERİ

1961 Anayasası'nın değişik 140'ıncı maddesinde (20/09/1971-1488), ...Asker kişilerle ilgili idari eylem ve işlemlerin yargı denetimi Askeri Yüksek İdare Mahkemesince yapılır... buyurucu kuralına yer verilmiş,

Anayasa'nın 140'ıncı maddesi uyarınca kabul edilen 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun 20'nci maddesinde,

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Ulusu adına, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. düzenlemesine yer verilmiştir.

1602 sayılı Kanun'un Genel Gerekçesinde şu görüşlere yer verilmiştir:

Kamu hizmetlerinden çıkan uyuşmazlıkların bünyesindeki özellik ve bunlara tatbik edilecek kuralların hukuki ve teknik niteliği, adliye mahkemelerine paralel olarak, idarenin yargısal denetimini yapmak üzere idare mahkemeleri (Danıştayın) kurulmasını zorunlu kılmıştır.

Adli kaza hâkimlerinin, yalnız hukuk sahasında, bilgi, ihtisas sahibi ve becerikli olmaları kâfi görüldüğü halde, idari yargı hâkimlerinin, hukuki bilgi ve ihtisası yanında, kamu hizmetleri sahasında da tam bir bilgi ve tecrübe sahibi olmaları şartı aranmaktadır.

İptal davalarında, dava mevzuu olan tasarrufların bilhassa sebep ve maksat unsurları bakımından hizmet gerek ve kurallarına ve kamu yararına uygun bulunup bulunmadığı, tam yargı davalarında, hizmetin kusurlu işleyip işlemediğini, görevli personelin yetkilerini aşıp aşmadıklarını, hizmet gereklerinin dışına çıkıp çıkmadıklarını takdir edebilmek için idari yargı organlarının ve hâkimlerinin kamu hizmetleri alanında yeterli bilgi, ihtisas ve tecrübe sahibi olmaları gerekir. Bu nedenlerle de idari yargı teşkilatı, özel bilgi, alışkanlık ve ihtisasa sahip hâkimlerden oluşan bir kuruluştur. Bu ihtisas, tecrübe ve ustalık da, ancak idarenin içinde bulunmak ve orada yıllarca görev yapmakla elde edilebilir. Oysaki Silahlı Kuvvetlerin mülki idareden çok farklı özellikleri dikkate alınmadan genel idare içinde düşünülerek, yargısal denetiminin Danıştaya bırakılmış olması umulan neticeyi vermemiştir.

Hiç şüphesiz, söz konusu intibaksızlığa gösterilecek sebepler arasında tarihi gelişim içerisinde Silahlı Kuvvetlerin daima Danıştayın denetiminin dışında bırakılmış olmasını da saymak mümkündür. Çünkü 1934 yılında çıkarılan 2515 sayılı Kanunla, subay ve askeri memurların özlük işlerine ilişkin konularda uyuşmazlıkların çözümü, Zat işleri, Son Tetkik Mercii Encümeni adı ile anılan bir kurula verilmişti. Daha sonra bu sistem terk edilerek 1939 yılında çıkarılan 3410 sayılı Kanunla bahse konu uyuşmazlıkların Askeri Temyiz Mahkemesinde görülmesi kabul edilmiş ve 1953 yılına dek bu usul devam ettirilmiştir.

3410 sayılı Kanun 1953 yılında, 1924 tarihli Anayasanın 50'nci maddesine aykırı görülerek 6142 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmış ve dolayısıyla bundan böyle askerlerin özlük işlerine ilişkin uyuşmazlıkların çözümlenmesi Danıştaya verilmiştir.

Uzun yılların tecrübesi ve elde edilen sonuca göre Silahlı Kuvvetlerin özelliğine ve onun kendine özgü hassas birleşimine uygun bir yapıda, ayrı bir yargı organının meydana getirilmesine ihtiyaç duyulmuştur. Bu ihtiyaç, muhakkak ki, mülki ve askeri uyuşmazlık konularına uygulanacak ilke ve hukuki işlemlerin farklı olmasından ileri gelmektedir.

Anayasanın, 1488 sayılı Kanunla değiştirilen 140'ncı maddesinin son fıkrası ile Asker kişilerle ilgili idari eylem ve işlemlerin yargı denetimini yapmak üzere bir Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kurulması öngörülmüş, fıkranın birinci cümlesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görevi, ikinci cümlesinde ise, kuruluş, işleyiş, yargılama usulleri ile başkan ve üyelerinin nitelikleri, atamaları, disiplin ve özlük işleri, hâkimlik teminatı ve askerlik hizmetlerinin gereklerine uygun şekilde düzenliyecek bir kanun çıkarılması öngörülmektedir.

Tasarı hazırlanırken, Asker kişilerle ilgili kavramın belirlenmesi üzerinde durulmuş ve bu kavramın tanımlanması halinde ileride birçok güçlüklerle karşılaşılacağı düşünülmüştür. Kavramın tanımının, mahkeme içtihatlarına bırakılarak Anayasadaki ibarenin tasarıya aynen aktarılması ve bu suretle kavramın tanımı işinin içtihatlarla zaman içinde oluşarak istikrar bulmasına bırakmak da mümkündü. Bu takdirde, ortaya bu kavramı tanımlamakla görevli mahkemenin, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, Danıştay, Yargıtay veya Uyuşmazlık Mahkemesinden birisi mi, yoksa bunların hepsinin mi olacağı problemi ortaya çıkacaktır.

Anayasanın 142 'nci maddesine göre Uyuşmazlık Mahkemesi, Adli, idari ve Askeri Yargı mercileri arasındaki görev uyuşmazlıklarını çözümlemekle görevlidir. Oysa Askeri Yüksek idare Mahkemesi hakkında mezkur maddede bir hüküm mevcut değildir. Asker kişilerle ilgili bir davanın Danıştayda açılması ve Danıştayın da bir asker kişi ile ilgili tanımı yaparak kendini görevli görmesi ya da Askeri Yüksek idare Mahkemesinin yine kendine göre asker kişilerle ilgili bir tanım yaparak kendini görevli görmesi mümkün olacak, ortaya, Anayasa Koyucusunun amacına aykırı bir sonuç daima çıkabilecektir.

Diğer taraftan, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin idari niteliği üstün tutulursa, bu takdirde, Asker kişilerle ilgili' kavramının tanımı, 521 sayılı Danıştay Kanununun 30'uncu maddesinin (1) bendi gereğince, Danıştay tarafından yapılacak ve dolayısıyla Danıştaya eş değerde olması düşünülen bu Yüksek Mahkeme alelade idari yargı mercii haline getirilmiş olacaktır.

Bu nedenlerle asker kişi kavramını mahkeme içtihatlarına bırakmaktansa tasarıda tanımlamak daha uygun görülmüş ve tasarının 20'nci maddesi buna göre düzenlenmiştir.

Kavramın, yalnız organik bakımdan yani eylem ve işlemi yapacak olan makam bakımından tanımlanması ve Yüksek Mahkemenin Milli Savunma Bakanlığı her derecedeki komutanlıklar ve Jandarma Genel Komutanlığı gibi mercilerin işlem ve eylemlerinden doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesi şeklinde tarifi mümkün ise de, bu takdirde, komutanlıkların kesin işlemleri ve bu işlemlerden doğan tazminat davalarında hasım gösterilmeleri ve dolayısıyla Silahlı Kuvvetlerdeki hiyerarşinin bozulması, disiplin ve otoritenin sarsılması ihtimali karşısında Bakanlığın davalı durumuna düşürülebilmesi amacı ile bu tariften kaçınılmış ve aynı zamanda tüm idare makamlarının 'Asker kişilere ilişkin eylem ve işlemlerinin' bu mahkemeye gelmemesini sağlamak bakımından maddede Asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin işlem ve eylemler deyimi kullanılmıştır.

Kavramın maddi bakımdan yani asker kişilere ilişkin belli idari işlemler bakımından da tanımlanması düşünülmüş ve fakat bu suretle sınırlı tanımlamanın ilerde akla gelmeyecek bazı güçlüklerin doğumuna sebep olacağı kanısına varılarak bundan da kaçınılmıştır.

Bu itibarla, şahıs bakımından tanımlama ile maddi bakımdan tanımlama, uygun biçimde birleştirilerek asker kişinin tarifi, 20 nci maddede yapılmış ve sadece bu kişilere ilişkin askeri hizmetin gerekleri olan tasarrufların yargı denetiminin yapılması kafi görülmüştür. Silahlı Kuvvetlerin yapısı, hizmet özellikleri, astlık ve üstlük ilişkileri, 657 sayılı Kanunun 232 ve 233 'üncü, Askeri Ceza Kanununun 3'ncü, Askeri Yargılama Usulü Kanununun 10 ncu, iç Hizmet Kanununun 115 nci maddeleri ile amaçlanan hukuki düzenlemeler de göz önüne alınarak asker kişi tanımına, Silahlı Kuvvetlerde çalışan ve Devlet memuru statüsünde olan sivil personel de kapsam içersine alınmıştır. (Millet Meclisi Tutanak Dergisi, Dönem 3, Toplantı 3, S.Sayısı:666).

1602 sayılı Kanun'un 20'nci madde gerekçesi şu şekildedir:

Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin kuruluş nedeni, asker kişiler için özel bir mahkeme teşkili değil, sadece askeri hizmetin yürütülmesi için ilgili kurum ve komutanlıklarca tesis edilmiş işlem ve eylemlerin yargı denetiminde hizmet özelliklerinin de göz önünde tutulmasını sağlamaktır. Bu nedenle, mahkemenin görevi, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmetin yürütülmesini teminen askeri kuruluşlarca yapılan işlem ve eylemlerle kayıtlanmıştır.

Mahkemenin görevi, Anayasa hükmüne göre, asker kişi ve askeri hizmetle ilgili idari işlem ve eylemlerle kayıtlandırılmıştır. Maddede, kanunun uygulanmasında kimlerin asker kişi sayılacakları açıkça gösterilmiştir. Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli üniformalı asker kişilerden başka sivil memurların da asker kişi sayılmaları hizmet yönünden zorunlu görülmüştür. Esasen bu husus 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununun 3'üncü, 353 sayılı Kanun 11'inci maddesinde kabul edilegelmiştir.

Askeri hizmetin yürütülmesini teminen alınmış karar ve eylemlerin askeri niteliği göz önünde tutularak bu kişileri ilgilendiren işlem ve eylemlerden, kendileri Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayrılmış olsalar bile görevle ilişkisi korunmuştur.

1602 sayılı Kanun'un 20'nci maddesinde 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle madde düzenlemesi,

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Türk Milleti adına, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar. Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda, ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz. şekilde değiştirilmiştir.

1602 sayılı Kanun'un 20'nci maddesinde yapılan değişikliğin Görüşme Tutanağında şu görüşlere yer verilmiştir:

Başkan-Bu maddede eskisine göre ne değişiklik yaptık?

HAKİM ALBAY M.Ş. (Milli Savunma Bakanlığı Savunma Komisyonu Üyesi) - Arz edeyim Sayın başkanım.

Burada şunu yaptık, Anayasanın 140'ıncı maddesinde bu yer alıyor, zaten çok geniş idi: Asker kişiler hakkında hangi makamca işlem tesis edilirse edilsin, bu mahkemenin görevine girecek şekilde düzenlenmiş Anayasa, fakat bu kanun yapılırken, ('askeri hizmete ilişkin') kelimelerini koymak suretiyle, bu alan daraltılmıştır. Fakat uygulamada, Anayasaya nazaran daralmış olduğu için bazı aksaklıklar görüldü: Daha çok Maliye Bakanlığı ile Emekli Sandığı işlemlerinde oluyor, diğer bakanlıklarda hemen hemen olmuyor. Mesela, Maliye Bakanlığı, 'Bu komutan, Kıta tazminatı alıyor, (makam tazminatı) verilmez'. diyor yahut bir emeklilik işlemi yapıyoruz, falan yerde geçen eski bir kanun vardı, şarkta geçen, bazı yerlerde geçen sürelerin iki mislini emeklilikten sayıyordu diyoruz, onlar, bu sayılmaz diyor, Emekli Sandığı Milli Savunma Bakanlığının bu işlemini kabul etmiyordu.

Asker kişiyi ilgilendiren, askeri hizmete ilişkin bir işlemdi. Binaenaleyh bunun Askeri Yüksek İdare Mahkemesine gelmesini arzu ettik, bu maksatla koyduk, çünkü, asker kişiyi ilgilendiriyor, ama makam neresi olursa olsun... Anayasaya da uysun.

BAŞKAN - Eskiden Danıştay 'a gidiyordu.

HAKİM ALBAY M.Ş. (Milli Savunma Bakanlığı Savunma Komisyonu Üyesi) -Çelişkiye düşüyorduk. Diyelim ki biz kabul etmedik veya uygun bulduk, Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü dinlemiyor bizim kararımız, Danıştay'a gidebiliyordu işler, yıllarca uzayabiliyordu. Bunu önlemek için bu şekilde düşündük.

Bir de, askerlik mükellefiyeti ile ilgili konularda sorun çıktı. Er öğretmen veya bir rapor almış, çürük...Bir ihtilaf çıkıyor, eğer bu adam silah altına alınmış ise davaya biz bakıyoruz, asker kişi olduğu için, silah altına alınmadan dava açılmış ise, Danıştay bakıyor.

Burada da içtihat farkları husule geldi. Onun için dedik ki, askerlik mükellefiyeti ile ilgili ise, kişinin asker kişi olma şartı aranmaz, zaten işlem askeridir.

BAŞKAN-Ona da burası bakacak.

HAKİM ALBAY M.Ş. (Milli Savunma Bakanlığı Savunma Komisyonu Üyesi) -Onu da buruya aldık.

HAKİM TUĞGENERAL M.B. (Milli Savunma Bakanlığı Savunma Komisyonu Başkanı)- Şimdi asker kişiler hakkında iki tasarruf var: Bir askeri makamların tasarrufları var, bir de demin arkadaşımın ifade ettiği gibi askeri olmayan makamların, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin tasarrufları var.

Konu, Danıştay 'a gidiyor, Yüksek idare Mahkemesini görevsiz ve yetkisiz kılıyor bu konuda. Bir harcırah konusunda, bir emekli maaşında veya filan yerde geçen hizmet süresinin emeklilikten sayılması konusunda bir ihtilaf oluyor. Bu, tamamen askeri hizmetle, asker kişi ile ilgili... Konu şimdiye kadar ortada kalmış, oradan kaynaklanıyor mevzu. Biraz daha genişlettik.

BAŞKAN - Biraz daha işini çoğalttık yani şimdi.

HAKİM TUĞGENERAL M.B. (Milli Savunma Komisyonu Başkanı) -Evet, bir ölçüde... (Milli Güvenlik Konseyi Tutanak Dergisi, 87. Birleşim 24.12.1981 O:2).

ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİNİN KURULUŞ KANUNU İLE DEĞİŞİKLİK KANUNUNUN DÜZENLEMELERİ, GENEL GEREKÇE, MADDE GEREKÇESİ VE GÖRÜŞME TUTANAKLARİ BİR BÜTÜNLÜK İÇERİSİNDE DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE ŞU SONUÇLARA ULAŞILMAKTADIR:

Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bir davada görevli olabilmesi için idari işlemin Asker kişiyi ilgilendirmesi ve Askeri hizmete ilişkin olması gereklidir. Yasa koyucunun gerek ilgili madde düzenlemelerinde gerekse yasa gerekçesinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin görevli olduğu idari işlemi, tesis eden makam yönünden (organik bakımdan) ve işlemin konusu bakımından birtakım değerlendirme ve kabullere yer verdiği görülmektedir:

A. İDARİ İŞLEMİ TESİS EDEN MAKAM YÖNÜNDEN

1. Milli Savunma Bakanlığı ile Askeri makamlarca asker kişiler hakkında tesis edilen işlemler askeri hizmete ilişkindir.

1602 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde,

...Kavramın, yalnız organik bakımdan yani eylem ve işlemi yapacak olan makam bakımından tanımlanması ve Yüksek Mahkemenin Milli Savunma Bakanlığı her derecedeki komutanlıklar ve Jandarma Genel Komutanlığı gibi mercilerin işlem ve eylemlerinden doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesi şeklinde tarifi mümkün ise de, bu takdirde, komutanlıkların kesin işlemleri ve bu işlemlerden doğan tazminat davalarında hasım gösterilmeleri ve dolayısıyla Silahlı Kuvvetlerdeki hiyerarşinin bozulması, disiplin ve otoritenin sarsılması ihtimali karşısında Bakanlığın davalı durumuna düşürülebilmesi amacı ile bu tariften kaçınılmış ve aynı zamanda tüm idare makamlarının 'Asker kişilere ilişkin eylem ve işlemlerinin' bu mahkemeye gelmemesini sağlamak bakımından maddede 'Asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin işlem ve eylemler' deyimi kullanılmıştır...

Kavramın maddi bakımdan yani asker kişilere ilişkin belli idari işlemler bakımından da tanımlanması düşünülmüş ve fakat bu suretle sınırlı tanımlamanın ilerde akla gelmeyecek bazı güçlüklerin doğumuna sebep olacağı kanısına varılarak bundan da kaçınılmıştır. ifadelerine, 1602 sayılı Kanun'un 20'nci madde gerekçesinde,

Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin kuruluş nedeni, asker kişiler için özel bir mahkeme teşkili değil, sadece askeri hizmetin yürütülmesi için ilgili kurum ve komutanlıklarca tesis edilmiş işlem ve eylemlerin yargı denetiminde hizmet özelliklerinin de göz önünde tutulmasını sağlamaktır. Bu nedenle, mahkemenin görevi, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmetin yürütülmesini teminen askeri kuruluşlarca yapılan işlem ve eylemlerle kayıtlanmıştır... ifadesine,

1602 sayılı Kanun'un 20'nci maddesinde yapılan değişikliğin Görüşme Tutanağı