(AİHS m. 6) (2709 S. K. m. 40, 125) (1602 S. K. m. 35, 43, 45) (2577 S. K. m. 10)

Davacı vekili, 19.07.2013 tarihinde Tarsus 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde, 29.07.2013 tarihinde de AYİMde kayda alman dava dilekçesinde ve cevaba cevap dilekçesinde özetle, müvekkilinin 05.01.2011 tarihinde Balıkesir Bakım Okulu Komutanlığında acemi er eğitimini bitirdikten sonra, 20.02.2011 tarihinde Balıkesir Lojistik Komutanlığına gönderildiğini, oradan da Balıkesir merkez Komutanlığına görevlendirildiğini, burada görev yaparken 5-6 arkadaşı ile birlikte karakolun çatı onarım ve boya işlerinde çalıştırıldığını, oysa müvekkilini bu görevi yaparken bu işi yapabilecek bilgi ve yeteneğe sahip olmadığını, müvekkilinin karakolun bakım ve boya işlerinde her gün saat 08:00dan akşam 17:00a kadar çalıştığını, geceleri de 6 saat nöbet tuttuğunu, bu yoğun tempo nedeni ile müvekkilinin bacaklarında ağrı şikayetleri başladığını, sol kolu ve bacağında ani gelişen güçsüzleşme neticesinde önce Balıkesir Devlet Hastanesine oradan da İstanbul GATA Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesine sevk edildiğini, tedavi süreci sonunda toplam 8 ay hava değişimi kullandığını ve 23.05.2012 tarihinde GATA tarafından askerliğe elverişli değildir raporu verildiğini, askerlik görevi sırasındaki ağır çalışma koşulları nedeniyle müvekkilinde kalıcı sakatlık meydana geldiğini, davacının mağdur durumda olduğunu ve gelir getiren hiçbir varlığı bulunmadığını, davacıya tazminat ödenmesi için 16.05.2013 tarihinde davalı idareye tebliğ edilen ihtarname ile başvuru yaptıklarını, davalı idarenin cevap vermemek suretiyle bu başvuruyu zımnen reddettiğini, davacının rahatsızlıklarının artması nedeniyle maddi ve manevi zarara uğradığını iddia ederek, uğradığı zararların tazmini amacıyla 500.000.00 TL. maddi ve 200.000,00 TL. manevi olmak üzere toplam 700.000,00 TL. tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davacının adli yardım talebi AYİM Nöbetçi Dairesinin 02 Ağustos 2013 tarih ve GENSEK NO: 2012/2685, ESAS NO: 2013/226 sayılı kararı ile kabul edilmiştir.

Dava dosyasında mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda, davacıya İstanbul GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesinin 23.05.2012 tarih ve 4106 nolu, Serebrovasküler hastalık, tanımlanmamış teşhisi ile 10/D/l askerliğe elverişli değildir kararlı raporun verildiği, davacı vekili (Av....) aracılığıyla 12.09.2012 tarihinde kayda giren dilekçeyle davalı idareye müracaat edilerek tazminat talep edildiği, bu müracaata cevap verilmediği, bunun üzerine davacının yine vekili aracılığıyla (Av..) 16.05.2013 tarihinde kayda giren 08.05.2013 tarihli yeni bir dilekçeyle tekrar idareye müracaat ederek tazminat talebinde bulunduğu, davacının bu müracaatlarma cevap verilmeyerek talebin zımnen reddi üzerine, 19.07.2013 tarihinde işbu davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Davalı idare savunmasında öncelikle davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Dava açma süresi, kamu düzeni ile ilgili olup hak düşürücü nitelikte olduğundan davanın her safhasında dikkate alınması hukuk alanında tartışmasız kabul edilen bir zorunluluktur. Bu nedenle öncelikle davanın esasına girilmeden önce davanın süresinde açılıp açılmadığı hususu incelenmiştir.

1602 Sayılı Askeri Yüksek idare Mahkemesi Kanununun 43üncü maddesinin 1 inci fıkrası idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açmadan önce, bu eylemlerin yazılı bildirimi üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve herhalde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yetkili makama başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri lazımdır. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki işlemin tebliği tarihinden ve altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren altmış gün içinde tam yargı davası açabilirler. hükmünü amirdir.

1602 sayılı AYİM Kanununun 45inci maddesinin (A) bendinde ise, süresi dışında açılan davaların reddine karar verileceği belirtilmiştir.

Öncelikle ikinci idari başvuruya ilişkin olarak yapılan değerlendirmede, yukarıda belirtildiği üzere, 1602 Sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 43üncü maddesinin 1 inci fıkrasında zarar doğuran eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve herhalde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yetkili makama başvurularak, idari eylemden hakları ihlal edilmiş olanların haklarının yerine getirilmesini istemesi gerektiği ve isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki işlemin tebliği tarihinden ve altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren altmış gün içinde tam yargı davası açılabileceği düzenlenmiş olup, buna göre 43'üncü maddede belirtilen bu bir ve beş yıllık sürelerin idari müracaata ilişkin süreler olduğu, mevzuatta açık olarak idari başvuru süresi olarak düzenlenen bu sürelerin dava açma süresi olarak kabulüne veya dava açma süresi olarak kabulüne olanak sağlayacak şekilde yorumlanmasına olanak bulunmadığı, dava açma süresinin ise daha sonraki bir aşamada, ön kararın yani davalı idarenin zımni veya yazılı cevabının alındığı tarihte başlayacağı ve yine 43'üncü maddenin açık hükmü gereği kesin olarak 60 gün süreceği kabul edilmiştir.

Dava konusu olayda da, yukarıda açıklandığı şekilde davacı 'in 23.05.2012 tarihinde Serebrovasküler hastalık, tanımlanmamış teşhisi ile askerliğe elverişli olmadığına karar verildiği, bu şekilde davacının zarar doğuran eylemi öğrendiği, bu tarihten itibaren bir yıllık süre içerisinde davalı idareye başvurması gerektiği, davacının da vekili Av aracılığıyla
12.09.2012 tarihinde kayda giren dilekçeyle davalı idareye zorunlu idari müracaatta bulunarak maddi ve manevi zararlarının karşılanmasını talep ettiği, bu müracaata 60 gün içinde cevap verilmeyerek idare tarafından zımnen reddedildiği, bu red kararı üzerine 60 gün içinde (10.01.2013 tari