(2709 S. K. m. 8, 11, 115, 124) (1602 S. K. m. 71) (ANY. MAH. 07.06.1973 T. 1973/12 E. 1973/24 K.) (ANY. MAH. 03.04.2001 T. 1999/50 E. 2001/67 K.) (ANY. MAH. 27.02.2001 T. 1999/43 E. 2001/46 K.) (ANY. MAH. 12.12.1989 T. 1989/11 E. 1989/48 K.) (ANY. MAH. 13.06.1985 T. 1984/14 E. 1985/7 K.) (AYİM DK. 18.06.2004 T. 2003/109 E. 2004/44 K.) (YİBK. 22.03.1996 T. 1993/5 E. 1996/1 K.) (YİBK. 27.01.1973 T. 1972/6 E. 1973/2 K.) (10 DD. 01.10.2002 T. 2000/2114 E. 2002/3458 K.) (10 DD. 09.06.1999 T. 1996/10150 E. 1999/3101 K.) (1 DD. 1992/224 E. 1992/238 K.) (3 DD. 17.10.1991 T. 1989/4241 E. 1991/2649 K.) (1 DD. 04.10.1991 T. 1991/211 E. 1991/289 K.)

Davalı İdare, dava konusu işlemle, davacının kişisel hak ve menfaatinin ihlal edilmediği, GATA Etik Kurulunun görüş belirten bir danışma kurulu niteliğinde olduğu, kararlarının yasal bağlayıcılığının bulunmadığı, idarenin işleyişine ilişkin iç düzenleme olduğu, intihal iddiaları hakkında karar vermeye tek yetkili organın GATA Akademi Kurulu olduğu, GATA Etik Kurulunun ise, bu çalışmalara ön hazırlık yapan bir kurul olduğunu, söz konusu yönerge değişikliğinin davacının kurul üyeliğini sonlandırmaya yönelik bir çalışma olmadığını, ilgili yönergenin 5 nci maddesi a bendi ikinci cümlesindeki ...GATA Akademi Kurulunda... ibaresinin çıkarılmasının kurul üyelerinin seçilmesine yönelik seçimlerin yapılmasında zorluklara ve karışıklığa sebebiyet vereceği belirtilerek, süresi içerisinde karar düzeltme talebinde bulunmuştur.

Davalı İdarenin kararın düzetilmesi dilekçesinde ileri sürdüğü hususlar yerinde görülmekle kararın düzeltilmesi isteminin kabulü ile AYİM İkinci Dairesinin 15 Temmuz 2009 tarih ve Esas No:2008/910, Karar No:2009/825 sayılı kararının kaldırılmasına karar verilerek, uyuşmazlığın esastan incelenmesine geçilmiştir.

Davacı, 15.09.2008 tarihinde AYİM'de kayda geçen dava dilekçesinde özetle, GATA Temel Bilimler alanında bulunan Viroloji Bilim Dalında profesör kadrosunda görev yapmakta olduğunu, 2004 yılında Genelkurmay Başkanlığı tarafından yapılan atama ile Viroloji Bilim Dalı Başkanlığı görevini yürütmeye başladığını, 19.04.2007 tarihli GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(A)) esaslarına göre GATA'da görev yapan öğretim üyelerinin yapmış olduğu seçim ile Eylül 2007 tarihinden itibaren 3 yıl süre ile görev yapmak üzere GATA Etik Kurulu üyeliğine seçildiğini, 18.07.2008 tarihli yeni GATA Etik Kurul Yönergesinin 14'üncü maddesi gereğince 3 yıllık süre dolmadan üyelik statüsünün sona erdirildiğini, GATA K.lığının 30.07.2008 gün ve HRK:0180-19004-08/Eğt.Öğt.Ks.(Öğt.Üye) sayılı emrinde GATA Etik Kurul Yönergesinin günün ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde yeniden düzenlendiğinin belirtildiğini, ancak yeni Yönerge incelendiğinde, eski Yönergeden tek farkın, seçim sisteminin şeffaflıktan, katılımcılıktan ve çoğulculuktan uzaklaştırılarak inisiyatifin tamamen idarenin elinde toplanmasına yönelik bir çaba olduğunun görüleceğini, yeni Yönergenin, dava konusu ettiği 5'inci maddesindeki iki ifade ile 14'üncü madde dışında eski Yönergenin aynısı olduğunu, diğer yandan Etik Kurul Yönergesinin uygulayıcısı olan Etik Kurulundan Yönerge değişikliği konusunda hiçbir talep olmadığını, Etik Kuruluna danışılmadığını, daha bir yılını bile doldurmamış etik kurul üyelerinin yeni Yönergeye eklenecek geçici bir madde ile eski Yönergeye göre oluşan kazanılmış haklarının koruma altına alınması gerekirken böyle bir düzenlemeye yer verilmediğini, eski Yönergeye göre oluşan kazanılmış hakların koruma altına alınmamış olmasının, idarenin güvenilirliği ve yansızlığı ilkeleri ile bağdaşmadığını belirterek GATA Etik Kurul üyeliğinin sona erdirilmesi işleminin ve bu işleme dayanak teşkil eden 18.07.2008 tarihli GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(B))'nin 14'üncü maddesinin tamamının, 5'inci maddesinin (a) bendinin ikinci cümlesinde yer alan GATA Akademi Kurulu'nda ifadesi ile üçüncü cümlesinde yer alan Akademi Komutanlığınca ifadesinin ve 5'inci maddesinin (g) bendinin tamamının iptaline ve öncelikle yürütmenin durdurulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Dava devam ederken, AYİM kayıtlarına 19.01.2009 tarihinde geçen davalı idarenin savunmasına karşı cevap dilekçesinde GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(B))'nin 8 nci maddesinin a bendinin de iptalini istemiştir.

AYİM 2.D.nin 19.11.2008 gün ve 2008/2837 Gensek, 2008/910 Esas sayılı kararı ile yürütmenin durdurulmasına ve AYİM 2.D.nin 04.03.2009 gün ve 2008/2837 Gensek, 2008/910 Esas sayılı kararı ile de yürütmenin durdurulması kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.

Dava dosyasında bulunan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, Ankara/GATA Viroloji Bilim Dalı Bşk.lığında Prof.Tbp.Alb. olarak görev yapmakta olan davacının, GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(A)) kapsamında 07.09.2007 tarihinde yapılan GATA Etik Kurulu üyeliği seçiminde GATA Etik Kurulu'na 3 yıl görev yapmak üzere asil olarak üye seçildiği, GATA Kliğinin 18.07.2008 gün ve HRK:0180-715-08/Eğt.Öğt.Ks.(Öğt.Üye) (1511) sayılı emri ile GATA Etik Kurul Yönergesinin yeniden düzenlenerek GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(B))'nin yürürlüğe girmesi ve 19.04.2007 tarihli GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(A))'nın yürürlükten kaldırılması üzerine yeni GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(B))'nin 4'üncü Bölüm, Yürürlük başlıklı 14'üncü maddesinde yer alan ....Yürürlükten kalkan yönergeye göre oluşturulmuş olan Etik Kurulun görevi sona erer ve iki ay içinde bu yönergeye göre yeni Etik Kurul seçimi yapılır. hükmüne istinaden davacının GATA Etik Kurul üyeliğinin sona ermesi üzerine davacı tarafından GATA Etik Kurul üyeliğinin sona erdirilmesi işleminin ve bu işleme dayanak teşkil eden 18.07.2008 tarihli GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(B))'nin 14'üncü maddesinin tamamının, 5'inci maddesinin (a) bendinin ikinci cümlesinde yer alan GATA Akademi Kurulu'nda ifadesi ile üçüncü cümlesinde yer alan Akademi Komutanlığınca ifadesinin ve 5'inci maddesinin (g) bendinin tamamının iptali istemiyle AYİM'de işbu davanın açıldığı anlaşılmıştır.

2955 sayılı GATA Kanununun 10'uncu maddesi uyarınca, GATA'daki, eğitim ve öğretim, bilimsel araştırma ve yayın faaliyetlerinin esasları hakkında karar alma görevi, GATA Akademi Kuruluna verilmiştir. Bu görevinden hareketle 15 Nisan 1996 tarihinde toplanan GATA Akademi Kurulu, eğitim, araştırma, sağlık ve diğer konularda karşılaşılabilecek etik (törebilim) sorunların incelenmesi, uygun çözüm önerilerinin bulunması amacıyla GATA Etik Kurulu'nun kurulması kararını almıştır.

GATA Akademi Kurulunun, 15.04.1996 tarihli ve 8 sayılı oturumunda alınan bu kararı üzerine GATA Etik Kurulu kurulmuş ve bu Kurulun Yönergesi hazırlanarak 11.12.1996 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ardından 19.04.2007 tarihinde GATA Etik Kurulu Yönergesi günün ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde yeniden düzenlenmiş ve GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(A)) yürürlüğe girmiştir. Davacı, bu Yönerge yürürlükte iken ve bu Yönerge hükümlerine göre 07.09.2007 tarihinde GATA Etik Kurulu üyeliğine seçilmiş ve bu üyelik görevine de 10.09.2007 tarihinden itibaren 3 yıl görev yapmak üzere başlamıştır. 18.07.2008 tarihinde söz konusu Yönerge bir kez daha değişikliğe uğrayarak yeniden düzenlenmiş ve GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(B)) yürürlüğe girmiş ve GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(A)) yürürlükten kaldırılmıştır. Hazırlanan bu yeni GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(B))'nin SON HÜKÜMLER başlıklı 4 ncü bölümünün YÜRÜRLÜK başlıklı 14 ncü maddesinin Bu yönerge yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer. Bu yönergenin yürürlüğe girmesi ile birlikte, GATA Komutanlığının 19.04.2007 tarih ve HRK:1708-08-07/Eğt.Öğt.Ks.(Öğt.Üye) (1511) 8720 sayılı başemri ile yürürlüğe giren GATA Etik Kurul Yönergesi yürürlükten kalkar. Yürürlükten kalkan yönergeye göre oluşturulmuş olan Etik Kurulun görevi sona erer ve iki ay içinde bu yönergeye göre yeni Etik Kurul seçimi yapılır. hükmüne istinaden davacının GATA Etik Kurulu üyeliği görevinin sona erdirildiği anlaşılmıştır.

Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(A)) yürürlükten kaldırılmıştır. Hazırlanan bu yeni GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(B))'nin SON HÜKÜMLER başlıklı 4 ncü bölümünün YÜRÜRLÜK başlıklı 14 ncü maddesinin Bu yönerge yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer. Bu yönergenin yürürlüğe girmesi ile birlikte, GATA Komutanlığının 19.04.2007 tarih ve HRK:1708-08-07/Eğt.Öğt.Ks.(Öğt.Üye) (1511) 8720 sayılı başemri ile yürürlüğe giren GATA Etik Kurul Yönergesi yürürlükten kalkar. Yürürlükten kalkan yönergeye göre oluşturulmuş olan Etik Kurulun görevi sona erer ve iki ay içinde bu yönergeye göre yeni Etik Kurul seçimi yapılır. hükmüne istinaden davacının GATA Etik Kurulu üyeliği görevinin sona erdirildiği anlaşılmıştır.

Davalı İdare tarafından,

I.USUL YÖNÜNDEN: Etik Kurul üyeliğinin hukuki statüsü incelendiğinde, uygun görülen personelin asli görevleri/kadroları değiştirilmeksizin sadece ek görevle kurul üyesi olarak görevlendirildikleri ve bu sebeple herhangi bir ek mali kazanç sağlamalarının mümkün olmadığını, bu kapsamda davacının, bu görevlendirme dolayısıyla herhangi bir ek mali kazanç, hak veya menfaat sağlaması söz konusu olmadığı gibi Yönerge değişikliğine istinaden görevinin sona ermesi sebebiyle de herhangi bir özlük hakkı kaybı olmadığını, bu nedenle Etik Kurul üyeliği görevinin sonlandırılması sebebiyle davacının hak ve menfaatinin ihlal edilmediğini, dolayısıyla iptal davasına konu olabilecek bir menfaat ihlalinin ya da hukuka aykırılığın mevcut olmadığını, bu sebeple idari davaya konu edilebilecek mahiyette bir işlemin mevcut olmadığını,

II. ESAS YÖNÜNDEN: Davacının Etik Kurul üyesi olarak atandığı tarihte yürürlükte bulunan Yönergede Etik Kurul üyeliği görevinin 3 yıl için seçimle belirlenmesinin, öngörülmüş olmasının, bu şekilde verilen Etik Kurul üyeliği görevinin bir tür kazanılmış hak olmaması ile Etik Kurul üyeliğinin seçim şekli, toplam üye sayısı, üyelerin Akademinin alt birimlerine göre dağılımlarının kapsamlı olarak değiştirilmesi suretiyle tümüyle yeniden oluşturulması gereği karşısında, eski yönergeye göre verilen Etik Kurul üyeliği ek görevinin devam ettirilmemesinin, Yönergenin yenilenmesini zorunlu kılan hususların ehemmiyeti karşısında hizmet gereklerine ve Yönergenin amacına uygun bir yaklaşım olduğunun değerlendirildiğini belirterek, davanın ve yürütmenin durdurulması talebinin reddine karar verilmesi gerektiği yönünde savunma yapılmıştır.

AYİM Başsavcılığı Düşüncesinde, Davacının GATA Etik Kurul üyesi olarak seçilmesinde olduğu gibi, bu üyelik statüsünün sona erdirilmesinde de davacının hukuksal durumunda (statüsünde) değişiklik meydana geldiğinden, davacının GATA Etik Kurul üyeliğinin sona erdirilmesi, idari davaya konu olabilecek yürütülmesi gereken kesin, icrai bir idari işlem niteliğinde olduğu gibi, davacının işbu işlem nedeniyle menfaatinin de ihlal edildiği, bu nedenle davalı idarenin aksi yöndeki iddialarına itibar edilmemesi gerektiği, Kazanılmış haklara saygı ilkesi ne aykırılık teşkil eden yeni GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(B))'nin 5'inci maddesinin (g) fıkrasının tamamı ile 14'üncü maddesinde yer alan .... Yürürlükten kalkan yönergeye göre oluşturulmuş olan Etik Kurulun görevi sona erer ve iki ay içinde bu yönergeye göre yeni Etik Kurul seçimi yapılır. şeklindeki düzenlemenin iptali gerektiği, buna bağlı olarak davacı hakkında tesis edilen dava konusu GATA Etik Kurul üyeliği statüsünün sona erdirilmesi işleminin de hukuka aykırı olduğu ve iptali gerektiği, davacının kazanılmış hakkının ihlali mahiyetinde de olmadığı, bu itibarla, 18.07.2008 tarihli yeni GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 16-1(B))'nin 5'inci maddesinin (a) fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan GATA Akademi Kurulu'nda ifadesi ile üçüncü cümlesinde yer alan Akademi Komutanlığınca ifadeleri ile 14'üncü maddenin tamamının iptali isteminde bulunan davacının bu istemlerinin reddi gerektiği, zira söz konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmadığı gibi bu düzenlemelerin davacının menfaatini ihlal eder mahiyette de olmadığı belirtilerek, davacının GATA Etik Kurul üyeliği statüsünün sona erdirilmesi yönünde tesis edilen dava konusu işlemin iptaline, 18.07.2008 tarihli GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y-1(B))'nin 5'inci maddesinin (g) fıkrasının tamamı ile 14'üncü maddesinde yer alan ... Yürürlükten kalkan yönergeye göre oluşturulmuş olan Etik Kurulun görevi sona erer ve iki ay içinde bu yönergeye göre yeni Etik Kurul seçimi yapılır, şeklindeki düzenlemenin iptaline, GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-1(B))'nin 5'inci maddesinin (a) fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan GATA Akademi Kurulu'nda ifadesi ile üçüncü cümlesinde yer alan Akademi Komutanlığınca ifadesinin ve 14'üncü maddesinin tamamının iptali yönündeki istemin reddine, karar verilmesi gerektiği yönünde düşünce bildirilmiştir.

Davalı idare, GATA Etik Kurulunun görüş bildiren bir danışma organı olduğunu kararlarının yasal bağlayıcılığı olmadığını, bu nedenle idari işlem niteliğinde kararlar verebilecek bir kurul olmadığını, bu nedenle GATA Etik kurul kararlarının ve buna dayanak teşkil edecek olan yönerge değişikliğinin yargı denetimine tabi olmayacağını, ancak bu kurulun görüşleri esas alınarak tesis edilecek nihai kararların yargı denetimine tabi olacağını, ayrıca, GATA Etik Kurulunda, uygun görülen personelin asli görevleri/kadroları değiştirilmeksizin sadece ek görevle Kurul üyesi olarak görevlendirildiklerini ve bu sebeple herhangi bir ek mali kazanç sağlamalarının mümkün olmadığını, bu kapsamda davacının, herhangi bir ek mali kazanç, hak veya menfaat sağlaması söz konusu olmadığı gibi, Yönerge değişikliğine istinaden görevinin sona ermesi sebebiyle de herhangi bir özlük kaybı olmadığını, bu nedenle Etik Kurul üyeliği görevinin sonlandırılması sebebiyle davacının hak ve menfaatinin ihlal edilmediğini, iptal davasına konu edilebilecek bir menfaat ihlalinin ya da hukuka aykırılığın bulunmadığını, ortada idari davaya konu edilebilecek mahiyette bir işlem bulunmadığını öne sürdüğünden, öncelikle GATA Etik Kurulu kararlarının ve bunun dayanağını teşkil eden GATA Etik Kuru-yönergesinde yapılan değişikliklerin yargı denetiminin yapılıp yapılmayacağı ve davacının GATA Etik Kurul üyeliğinin sona erdirilmesinden menfaatinin ihlal edilip edilmediği hususlarının irdelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

İptal davası, hukuk devleti ilkesinin geçerli olduğu bir sistemde idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli hukuki yoldur. İdarenin bütün işlemleri iptal davasına konu edilemez. İdarenin işlemlerinden ancak kesin ve icrai (yürütülmesi gerekli) ve tek yanlı olanlar iptal davasına konu olabilir. Bu tür işlemlerin iptal davasına konu edilebilmesi için ayrıca tamamlanmış olmaları da gereklidir.

Konu doktrin ve yargı kararları yönünden irdelenecek olursa,

Yönetim hukuku alanında, yönetimin tek yanlı irade açıklaması ile hukuksal sonuç yaratan, başka bir deyişle, hukuk düzeninde değişiklik yapan işlemlerine, yönetsel işlemler denir... Yönetsel işlemler, uygulanabilir işlemlerdir. Yönetsel işlemlerin icrai olma ayrıcalığı vardır (A.Şeref GÖZÜBÜYÜK, Yönetim Hukuku, 19 ncu Bası, Mart 2004, s.277, 278).

Genel anlamda idari tasarrufların tümünü içine alan idari işlem, kural olarak, idari makamların, idare hukuku alanı ile ilgili olarak yaptıkları, kamusal nitelikli, etkili ve tek yanlı irade açıklamalarıdır (Halil KALABALIK, İdari Yargılama Hukuku, İst.2003, s. 134)

Bir idari işlemin iptal davasına konu olabilmesi için, bu işlemin aynı zamanda etkili, icrai, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun deyimiyle, yürütülmesi gereken bir işlem olması gerekir. Kararın etkili olması, ilgilinin hukuki durumunda değişiklik yapması, diğer bir deyimle ilgiliyi hukuki olarak etkilemesidir. Bu güce sahip olmayan idari işlem ve kararlar iptal davasına konu olmazlar. (KALABALIK, s. 144.)

İdari işlem, idari makamların, kamu gücü ve kudreti ile hareket ederek, idare işlevine ilişkin olarak yaptıkları ve çeşitli hak ve/veya yükümlülükler doğuran tek yanlı irade açıklamalarıdır. (Celal ERKUT, İdari İşlemin Kimliği, s.2)

AYİM'e göre: yetkili idari makamların, kamu gücünü kullanarak, idare işlevlerine ilişkin olmak üzere, İdare Hukuku esaslarına göre aldıkları, kişiler yönünden idari alanda hak ve yükümlülükler (statüler) doğuran, kesin ve uygulanabilme özelliği olan tek yanlı irade açıklamaları idari işlemdir. (AYİM Drl.Krl. 11.12.1997, E. 1997/70, K. 1997/132)

İdari işlemin, iptal davasına konu olabilmesi için, kesin olması gerekmektedir. Kesin işlem, idari karar alma sürecinin tamamlanarak nihai işlemin ortaya çıkmasını anlatmaktadır. Kesin işlem, artık aleyhinde idari başvurma yolu kalmayan veya baştan böyle bir yol bulunmamış olan işlem demektir.

Danıştay'a göre: Bir idari işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu sayılabilmesi hukuk düzeninde varlık kazanabilmesi için gerekli prosedürün son aşamasını geçirmiş bulunmasına, başka bir idari makamın onayına ihtiyaç göstermeksizin hukuk düzeninde değişiklikler meydana getirebilmesine, başka bir anlatımla idare edilenlerin hukukunu şu ya da bu yönde etkileyebilmesine bağlıdır. (D.3.D.17.10.1991, E.1989/4241, K. 1991/2649)

... Kamu gücü ve kudretinin, üçüncü kişiler üzerinde, ayrıca bir başka işlemin varlığına gerek olmaksızın, doğrudan doğruya çeşitli hukuki sonuçlar doğurmak suretiyle etkisini gösterdiği işlemler icrai niteliktedir. (ERKUT. İdari İşlemin Kimliği, s.119)

İdarenin iradesinin var olan hukuk düzeninde yeni bir takım sonuçlar yaratmak yönünde oluşması, tek başına, işlemde icrailik özelliğinin varlık kazanmasında yeterli olabilmekte, hukuksal durumlarda yeni birtakım etkiler yaratabilme gücüne sahip olmaları, icrai işlemlerin diğerlerinden ayırt edilmesinde gözetilen en önemli kriteri oluşturmaktadır. Bu bakımından önemli olan diğer bir nokta ise, icrai işlemlerin araya başkaca bir işlem girmesine gerek olmaksızın, doğrudan doğruya hukuki sonuçlar doğurabilme yetenek ve yeterliliğini haiz olmaları esasıdır.(ERKUT, İdari İşlemin Kimliği, s.l20)

Bu açıklamalar ışığında dava konusuna dönüldüğünde, her ne kadar önceki ve değiştirilen GATA Etik Kurul Yönergesinin her ikisinin de 7 nci maddesinde, ... GATA Etik Kurulu görüş belirten bir danışma kurulu niteliğindedir. Kararlarının yasal bağlayıcılığı yoktur... hükmü mevcut ise de, GATA Etik Kurulu Gülhane Askeri Tıp Akademisi Komutanlığını ilgilendiren sağlık hizmeti, eğitim, araştırma ve yayın ile ilgili konularda karşılaşılabilecek etik sorunları inceleyen, görüş belirten, gerektiğinde çözüm önerilerinde bulunan bir kuruldur. Tıbbi etik ise, Tıp uygulamalarında temel insan hakları kapsamında, çalışanların kendi hakları ve hasta hakları ile birlikte kurum, çalışanlar, hasta ve ilgili bireyler arasında doğru mesleki yaklaşımların kurulmasına ilişkin temel prensipleri, çalışanların tıp uygulamaları sırasında kendisini seçim yapma zorunda bırakan durumlarda tutum ve davranışlarını belirleyecek olan ilkeleri irdeleyen bilim dalıdır. Ayrıca GATA Yönetmeliğinin 40 ncı maddesinde yapılan değişiklikle, bir başkasının bilimsel eserinin veya çalışmasının tümünü veya bir kısmını kaynak belirtmeden kendi esiri gibi göstermek fiilini işlediği dilekçe veya resmi yazı ile bildirilen personel hakkındaki başvuruların soruşturulması görevi GATA Etik Kuruluna verilmiştir. Yapılan soruşturma sonucunda bu personel hakkında nihai kararı verecek hakem GATA Akademi Kurulu olmakla birlikte bu kurulun kararının temel dayanağını GATA Etik Kurulunca hazırlayan soruşturma dosyası oluşturacaktır. Yine GATA Etik Kurulu tarafından yapılan soruşturma sonuçları ve hazırlanan etik ihlali ile ilgili raporlar ilgili kişilerin şahsi dosyalarında muhafaza edilmekte olup, bunlar ilgili şahısla ilgili olarak yapılacak tasarruflarda etkili olmaktadır. Örneğin GATA'da görevli bir öğretim üyesi hakkında GATA Etik Kurulu tarafından etik ihlali yapıldığına karar verilmiş ve davalı idare tarafından bu karara dayanılarak anılan öğretim üyesi Doçentlik kadrosuna atandırılmamıştır. Bu öğretim üyesinin bu karara dayanılarak doçentlik kadrosuna atandırılmaması işleminin iptaline yönelik açmış olduğu dava da AYİM İkinci Dairesinin 17 Ekim 2007 gün ve 2005/815 E, 2007/827 K sayılı kararıyla reddedilmiştir. Dolayısıyla GATA Etik Kurul kararları özellikle akademik personel üzerinde son derece etkili kararlardır. GATA Etik Kurul kararıyla tıbbi etik ihlali yaptığına karar verilen bir kişinin, bundan etkilenmemesi söz konusu değildir, Mahkememizin Yerleşik içtihatları da bu yönde olup GATA Etik Kurulu tarafından verilen kararlar yargı denetimine tabi tutulmuştur. (2005/37 E. 2005/588 K sayılı karar ve 2005/812 E, 2007/826 K. Sayılı kararalar gibi) Açıklanan bu nedenlerle davalı idarenin GATA Etik Kurul Kararlarının ve buna dayanak teşkil eden ETİK Kurul Yönergesi değişikliğinin yargı denetimine tabi olmayacağı iddialarına itibar edilmemiştir.

Davacının GATA Etik Kurul üyesi olarak seçilmesinde olduğu gibi, bu üyelik statüsünün sona erdirilmesinde de davacının hukuksal durumunda (statüsünde) değişiklik meydana geldiğinden, davacının GATA Etik Kurul üyeliğinin sona erdirilmesi, idari davaya konu olabilecek yürütülmesi gereken kesin, icrai bir idari işlem niteliğinde olduğu gibi, davacının işbu işlem nedeniyle menfaatinin de ihlal edildiği, menfaatin ihlal edilmesi için herhangi bir ek mali kazanç, hak veya menfaat sağlamasına, özlük hakkı kaybına gerek olmadığı, kişilerin görevden alınması sebebiyle duydukları üzüntünün de hak ve menfaat ihlali mahiyetinde olduğu, bu nedenle davalı idarenin aksi yöndeki menfaat ihlali bulunmadığı yönündeki iddialarına itibar edilmemesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

Dava devam ederken, AYİM kayıtlarına 19.01.2009 tarihinde geçen davalı idarenin savunmasına karşı cevap dilekçesinde GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-l(B))'nin 8 nci maddesinin a bendinin de iptalini istemiş ise de, 1602 sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 46/son maddesi uyarınca iddia ve savunmaların değiştirilmesi ve genişletilmesi yasağı bulunduğundan, bu yöndeki talebi inceleme dışı bırakılmıştır.

Davacı, GATA Etik Kurul üyeliğinin sona erdirilmesi işleminin iptali yanında 18.07.2008 tarihli yeni GATA Etik Kurul Yönergesi (GATA Y 69-I(B))'nin, 5 nci maddesinin (a) fıkrasının, ikinci cümlesinde yer alan GATA Akademi Kurulu'nda ifadesi ile üçüncü cümlesinde yer alan Akademi Komutanlığınca ifadesinin, 5 nci maddenin (g) fıkrasının tamamının ve 14 ncü maddesinin tamamının iptalini talep etmek suretiyle işbu iptal davasına konu yaptığından öncelikle yönergelerin hukuki niteliğinin belirlenmesi önem taşımaktadır.

Türk hukuk sistemi içinde genel olarak normlar hiyerarşisi içerisinde yer almayan yönergeler, öğretide kimi yazarlarca adsız düzenleyici işlemler olarak tanımlanan nitelik ve kuvvetinde bulunmaları ve üçüncü kişiler açısından üst norma aykırı düşmemek kaydıyla düzenlemeler getirmeleri koşuluyla, bir düzenleyici işlem gibi değerlendirilmektedirler. (AYİM. 1.D. 29.03.1994 gün ve E.1993/829, K.1994/435)

...Bilindiği üzere Anayasamızla, yürütmeye KHK, tüzük ve yönetmelik şeklinde düzenleyici işlemler yapabilme yetkisi verilmiştir. Yürütmenin düzenleyici tasarrufta bulunabilmesi yetkisinin gerekçesi kuşkusuz, idari sorumluluklara göre soyut ve benzer olaylara karşı idarenin hareket kabiliyetinin bulunması, yönetimde çabukluk ve istikrarın sağlanması düşüncesindedir. Anayasada belirtilmemesine rağmen önceden beri Kurumlar Yönerge, Genelge adı altında düzenleyici işlem benzerleri düzenlemektedirler. Yürütme faaliyetini dar ve işlemesi güç bir çerçeve içerisine sokmamak gerekliliği şeklindeki düşünce ile hukuk alemince cevaz verilmiştir. (Anayasa Mahkemesinin E.1973/12, K. 1973/24 sayılı kararı)

Düzenleyici işlem yönetimin sıra düzen bakımından, yasanın altında yer alan genel kurallar koyması anlamına gelir. Bu yolla yasaların uygulanmasında eşitlik ve hukuk güvenliği sağlanır... Düzenleyici işlemler, hem yönetilenleri hem de düzenleyici işlemi yapanları bağlar. (GÖZÜBÜYÜK Şeref, Yönetim Hukuku, Ağustos 2004, 21 nci Basım, s.59)

Yönergelerin hukuki düzenlemelere uygun olarak çıkarılması ve yeni bir yasal ve yönetsel bir düzenleme ile yürürlükten kaldırılmamış veya mahkeme kararı ile iptal edilmemiş olmaları halinde hukuk aleminde normatif bir bütün olarak hayatiyetini devam ettiren pozitif bir yönetsel düzenleme oldukları kabul edilmektedir. Bu nedenle yürürlüğe giriş, uygulama ve yürürlükten kaldırılmaları sırasındaki hukuki etkilerinin, yasa ve yönetmelikler gibi olduğunda bir tereddüt bulunmamaktadır. Yönergelerin normlar hiyerarşisi içerisindeki yerini irdeleyecek olursak, bilindiği üzere hukukta normlar arasında hiyerarşik bir ilişki bulunmaktadır. Pozitif düzenlemelerle de hukuki gerçeklik kazanmış ve Normlar hiyerarşisi olarak isimlendirilen bu ilke uyarınca, hukuk kuralları yukarıdan aşağıya doğru Anayasa, Kanun, Kanun Hükmünde Kararname, Tüzük, Yönetmelik ve Diğer alt düzenleyici işlemler şeklinde sıralanmıştır.

Normlar hiyerarşisi Anayasanın 8, 11, 115 ve 124'üncü maddelerinde düzenlenmiştir, Anayasanın 8'inci maddesinde, yürütme yetkisi ve görevinin, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasa ve Kanunlara uygun olarak kullanılacağı ve yerine getirileceği belirtilmiş, Anayasanın 11'inci maddesinde, Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu ifade edilmiş, Anayasa'nın 115'inci maddesinde, Tüzüklerin Kanuna aykırı olamayacağı, Anayasa'nın 124'üncü maddesinde de, Başbakanlık, Bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri hüküm altına alınmıştır.

Normlar hiyerarşisi olarak isimlendirilen bu ilke uyarınca, alt kademede yer alan bir normun üst kademedeki norma aykırı olması ya da onun kapsamını aşan düzenlemeler içermesi mümkün değildir. Bu ilkenin doğal bir sonucu olarak yönergenin yönetmeliğe, yönetmeliğin tüzüğe, tüzüğün yasaya, yasanın ise Anayasaya aykırı hükümler içermesi mümkün değildir. Bu nedenle normlar hiyerarşisinde üst kademede yer alan kurallara aykırı düzenleyici tasarrufların idare tarafından yürürlüğe konulması durumunda, söz konusu düzenlemelerin kaçınılmaz olarak hukuka aykırılığı söz konusu olacaktır. Genel düzenleyici işlemlerin, normlar hiyerarşisi ilkesi uyarınca barındırmaları gereken özelliklere ilişkin aşağıda yer verilen açıklama ve değerlendirmelerin -yönergelerin de genel düzenleyici işlem olarak kabul edilmeleri nedeniyle- bu kapsamda anlaşılması gerekir.

Öğretinin konuya yaklaşımı şu şekildedir:

- ...Yürütme ve idare herhangi bir konu veya sorunu ilk olarak ve doğrudan doğruya düzenleyemeyeceği gibi, düzenleyebildiği hallerde de dilediği kapsamda ve yönde hükümler koyamaz...Yürütme ve idare, düzenleme yetkisini kullanırken, koyacağı yeni hükümlerle kuvvet aldığı kural işlemlerin (Anayasa, kanunlar, tüzükler) kapsamı, esprisi ve yönü dışına çıkmamak durumundadır...Mahkemeler, kural işlem niteliğindeki tüzük ve yönetmelikleri, kanunlar gibi, kendi görüş ve anlayışlarına göre yorumlayıp, uygulamaya yetkilidir...Çünkü hakimler Anayasaya, kanuna ve vicdani kanaatlerine göre hüküm vermekle görevli olduğundan, yürütme ve idarenin düzenleyici işlemlerinin hukuken geçerli olup olmadığını anlayabilmek için, kanunlara ve Anayasaya aykırı bulunmadığını tetkik ve tespit etmek zorundadırlar... (Prof. Dr. Lütfi DURAN, İdare Hukuku Ders Notları, İstanbul 1982, s. 465-470)

- ...Yönetmelikler Anayasa'ya, Kanunlara, genel hukuk ilkelerine, tüzüklere ve kural kararnamelere aykırı olamazlar. Üstün hukuk kurallarına uygunluk şartının böyle anlaşılması gerekmektedir. Kuşku yok ki bu şart, hem Yönetmeliğin tümü, hem de içerdiği hükümler yönünden geçerlidir... (Yüksel ESİN, Yönetmelikler, İdare Hukuku ve İdari Yargı İle İlgili İncelemeler III, Ankara 1980, s/151)

- ...Yönetmelikler, bunları yapan idarenin görev alanı içinde, dayandıkları kanun veya tüzüğün hükümlerine olduğu kadar, diğer Kanun ve tüzüklere de aykırı olmamak şartıyla, yeni kurallar getirirler. Ancak bu yenilik, Kanunun yapmadığını Yönetmelik yapacaktır şeklinde anlaşılamaz. Uygulamayı sağlayıcı yeni kurallardır bunlar...Yönetmelikte maksat kamu yararıdır. Uygulanacak Kanun ve tüzüklerin amaçlarının dışı