Arrêt de la Cour

Zaak C‑278/02

Procedure ingeleid door Herbert Handlbauer GmbH

(verzoek van de Berufungssenat I der Region Linz bei der Finanzlandesdirektion für Oberösterreich om een prejudiciële beslissing)

„Landbouw – Gemeenschappelijke ordening van markten – Rundvlees – Restituties bij uitvoer – Terugbetaling van ten onrechte ontvangen bedragen – Vervolging van onregelmatigheden – Artikel 3 van verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 – Rechtstreekse werking – Verjaringstermijn – Stuiting van verjaring”

Samenvatting van het arrest

1. Eigen middelen van de Europese Gemeenschappen – Verordening betreffende bescherming van financiële belangen van Gemeenschap – Vervolging van onregelmatigheden – Verjaringstermijn – Rechtstreekse toepasselijkheid – Voorwaarde

(Verordening nr. 2988/95 van de Raad, art. 1, lid 2, en 3, lid 1)

2. Eigen middelen van de Europese Gemeenschappen – Verordening betreffende bescherming van financiële belangen van Gemeenschap – Vervolging van onregelmatigheden – Verjaringstermijn – Stuitingshandeling – Voorwaarde

(Verordening nr. 2988/95 van de Raad, art. 3, lid 1, eerste en derde alinea)

1. Artikel 3, lid 1, van verordening nr. 2988/95 betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen, dat voor vervolgingen een verjaringstermijn van vier jaar bepaalt die begint te lopen vanaf de datum van de onregelmatigheid, is rechtstreeks van toepassing in de lidstaten, daaronder begrepen op het gebied van de restituties bij uitvoer van landbouwproducten, bij gebreke van een sectoriële communautaire regeling die voorziet in een kortere termijn, die evenwel niet minder dan drie jaar mag bedragen, of van een nationale regeling die een langere verjaringstermijn voorschrijft.

(cf. punten 32, 35, dictum 1)

2. Artikel 3, lid 1, derde alinea, van verordening nr. 2988/95 betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen, moet aldus worden uitgelegd dat de aankondiging van een douanecontrole aan de betrokken onderneming alleen dan een onderzoekshandeling of een daad van vervolging van de onregelmatigheid is die de in artikel 3, lid 1, eerste alinea, bedoelde verjaringstermijn kan stuiten, indien de handelingen waarop de verdenkingen van onregelmatigheid betrekking hebben, daarin voldoende nauwkeurig zijn omschreven.

(cf. punt 43, dictum 2)

ARREST VAN HET HOF (Tweede kamer)
24 juni 2004(1)

„Landbouw – Gemeenschappelijke ordening der markten – Rundvlees – Restituties bij uitvoer – Terugbetaling van ten onrechte ontvangen bedragen – Vervolging van onregelmatigheden – Artikel 3 van verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 – Rechtstreekse werking – Verjaringstermijn – Stuiting van verjaring”

In zaak C-278/02,

betreffende een verzoek aan het Hof krachtens artikel 234 EG van de Berufungssenat I der Region Linz bei der Finanzlandesdirektion für Oberösterreich (Oostenrijk), in een procedure ingeleid door

Herbert Handlbauer GmbH,

om een prejudiciële beslissing over de uitlegging van artikel 3, lid 1, van verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad van 18 december 1995 betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (PB L 312, blz. 1),wijst

HET HOF VAN JUSTITIE (Tweede kamer),,

samengesteld als volgt: C. W. A. Timmermans, kamerpresident, J.-P. Puissochet, J. N. Cunha Rodrigues, R. Schintgen (rapporteur) en N. Colneric, rechters,

advocaat-generaal: A. Tizzano,
griffier: M. Múgica Arzamendi, hoofdadministrateur,

gelet op de schriftelijke opmerkingen ingediend door:

– Herbert Handlbauer GmbH, vertegenwoordigd door L. Harings, Rechtsanwalt,

– de Oostenrijkse regering, vertegenwoordigd door H. Dossi als gemachtigde,

– de Commissie van de Europese Gemeenschappen, vertegenwoordigd door G. Braun en M. Niejahr als gemachtigden,

gehoord de mondelinge opmerkingen van Herbert Handlbauer GmbH, vertegenwoordigd door L. Harings, de Oostenrijkse regering, vertegenwoordigd door H. Bauer en H. Schauer als gemachtigden, de regering van het Verenigd Koninkrijk, vertegenwoordigd door K. Manji als gemachtigde, bijgestaan door T. Eicke, barrister, en de Commissie, vertegenwoordigd door M. Niejahr, ter terechtzitting van 4 november 2003,

gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 15 januari 2004,

het navolgende

Arrest

1 Bij beschikking van 11 juli 2002, bij het Hof binnengekomen op 29 juli daaraanvolgend, heeft de Berufungssenat I der Region Linz bei der Finanzlandesdirektion für Oberösterreich krachtens artikel 234 EG twee prejudiciële vragen gesteld over de uitlegging van artikel 3, lid 1, van verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad van 18 december 1995 betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (PB L 312, blz. 1).

2 Deze vragen zijn gerezen in een geding tussen Herbert Handlbauer GmbH (hierna: „Handlbauer”) en het Zollamt Salzburg/Erstattungen (douanekantoor Salzburg/restituties, hierna: „Zollamt”) ter zake van de verplichting tot terugbetaling van een in 1996 verleend voorschot op de restitutie bij uitvoer van een partij rundvlees.

Het rechtskader

De communautaire regeling

De bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen

3 Artikel 1 van verordening nr. 2988/95 luidt:

„1. Met het oog op de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen wordt een algemene regeling inzake homogene controles en administratieve maatregelen en sancties met betrekking tot onregelmatigheden ten aanzien van het gemeenschapsrecht aangenomen.

2. Onder onregelmatigheid wordt elke inbreuk op het gemeenschapsrecht verstaan die bestaat in een handeling of een nalaten van een marktdeelnemer waardoor de algemene begroting van de Gemeenschappen of de door de Gemeenschappen beheerde begrotingen worden of zouden kunnen worden benadeeld, hetzij door de vermindering of het achterwege blijven van ontvangsten uit de eigen middelen, die rechtstreeks voor rekening van de Gemeenschappen worden geïnd, hetzij door een onverschuldigde uitgave.”

4 Artikel 3 van deze verordening bepaalt:

„1. De verjaringstermijn van de vervolging bedraagt vier jaar vanaf de datum waarop de in artikel 1, lid 1, bedoelde onregelmatigheid is begaan. De sectoriële regelingen kunnen echter een kortere termijn bepalen, die niet minder dan drie jaar mag bedragen.

Voor voortdurende of voortgezette onregelmatigheden gaat de verjaringstermijn in op de dag waarop de onregelmatigheid is geëindigd. Bij meerjarige programma’s loopt de verjaringstermijn in elk geval tot de dag waarop het programma definitief wordt afgesloten.

De verjaring van de vervolging wordt gestuit door elke onderzoekshandeling of daad van vervolging van de onregelmatigheid door de bevoegde autoriteit, mits deze de betrokkene ter kennis is gebracht. Na de stuiting vangt een nieuwe verjaringstermijn aan.

De verjaring treedt echter in ieder geval in na verloop van een termijn die het dubbele bedraagt van de verjaringstermijn indien de bevoegde autoriteit binnen deze termijn geen sanctie heeft opgelegd, behoudens in geval van schorsing van de administratieve procedure overeenkomstig artikel 6, lid 1.

2. Het recht tot uitvoering van het besluit waarbij een administratieve sanctie wordt opgelegd, vervalt na drie jaar. Deze termijn vangt aan op de dag waarop het besluit definitief wordt.

De stuiting en de schorsing van deze termijn worden door het toepasselijke nationale recht geregeld.

3. Het staat de lidstaten vrij langere termijnen toe te passen dan de in de leden 1 en 2 bepaalde.”

5 Artikel 4 van verordening nr. 2988/95 betreft de terugvordering van wederrechtelijk verkregen voordelen. Het luidt als volgt:

„1. Iedere onregelmatigheid leidt in de regel tot ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel:

– door de verplichting de verschuldigde bedragen te betalen of de wederrechtelijk geïnde bedragen terug te betalen,

– door het volledige of gedeeltelijke verlies van de zekerheid die is gesteld ter ondersteuning van het verzoek om het toegekende voordeel of bij de inning van het voorschot.

2. De toepassing van de in lid 1 bedoelde maatregelen wordt beperkt tot de ontneming van het verkregen voordeel, vermeerderd met de rente – die forfaitair kan worden vastgesteld – in geval van een daartoe strekkende bepaling.

3. Wanneer vaststaat dat handelingen tot doel hebben om, door kunstmatig de voorwaarden te scheppen die voor het verkrijgen ervan nodig zijn, een voordeel te verkrijgen dat in strijd is met de doelstellingen van het ter zake toepasselijke gemeenschapsrecht, wordt, naar gelang van het geval, dit voordeel niet toegekend of wordt het ontnomen.

4. De in dit artikel bedoelde maatregelen worden niet als sancties beschouwd.”

6 Artikel 5 van deze verordening noemt de administratieve sancties waartoe opzettelijk of uit nalatigheid begane onregelmatigheden kunnen leiden, waaronder de betaling van een administratieve boete of de volledige of gedeeltelijke intrekking van een voordeel.

7 Ten slotte moeten de lidstaten volgens artikel 8 van verordening nr. 2988/95 de nodige controlemaatregelen nemen om zich te vergewissen van de regelmatigheid van de verrichtingen die de financiële belangen van de Gemeenschappen raken, waarbij de aard, de frequentie en de wijze van uitvoering van de controles en verificaties ter plaatse, waar nodig, worden vastgesteld in sectoriële regelingen teneinde een eenvormige toepassing van de betrokken regelingen te verzekeren.

Het stelsel van restituties bij uitvoer voor landbouwproducten

8 Artikel 11, lid 1, van verordening (EEG) nr. 3665/87 van de Commissie van 27 november 1987 houdende gemeenschappelijke uitvoeringsbepalingen van het stelsel van restituties bij uitvoer voor landbouwproducten (PB L 351, blz. 1), zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 2945/94 van de Commissie van 2 december 1994 (PB L 310, blz. 57), luidt:

„Wanneer wordt geconstateerd dat een exporteur een hogere uitvoerrestitutie heeft gevraagd dan de geldende, is de verschuldigde restitutie voor de betreffende uitvoer gelijk aan de geldende restitutie voor de werkelijke uitvoer, verminderd met een bedrag dat gelijk is aan:

a) de helft van het verschil tussen de gevraagde restitutie en de geldende restitutie voor het daadwerkelijk uitgevoerde product,

b) […]”

9 Artikel 11, lid 3, bepaalt:

„Onverminderd de verplichting tot betaling van alle negatieve bedragen als bedoeld in lid 1, vierde alinea, is de begunstigde verplicht om, indien een restitutie ten onrechte is betaald, de ten onrechte ontvangen bedragen terug te betalen, waaronder begrepen de overeenkomstig lid 1, eerste alinea, geldende sanctiebedragen, vermeerderd met een rente over het tussen de betaling en de terugbetaling verstreken tijdvak. […]”

10 Voorts bepaalt artikel 2 van verordening (EEG) nr. 4045/89 van de Raad van 21 december 1989 inzake de door de lidstaten uit te voeren controles op de verrichtingen in het kader van de financieringsregeling van de afdeling Garantie van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw en houdende intrekking van richtlijn 77/435/EEG (PB L 388, blz. 18), dat de lidstaten jaarlijks een aantal ondernemingen die verrichtingen in het kader van deze financieringsregeling uitvoeren, moeten controleren. Dit aantal wordt onder meer vastgesteld op basis van de omvang van de ondernemingen en andere risico's op regelmatigheden.

Het communautair douanewetboek

11 Artikel 221, lid 1, van verordening (EEG) nr. 2913/92 van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het co