Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2015-4-38 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 15-44/731-266
Karar Tarihi : 16.12.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN
Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER: Dr. Hakan BİLİR, Kasım ŞENGÜL, Nesibe AYAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Goodyear Lastikleri Türk A.Ş.
Büyükdere Cad. Maslak Meydanı No:37 Kat:2-3-4 Sarıyer,
İstanbul
- BRISA Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Sabancı Center Kule 2 Kat:3 4. Levent, İstanbul
- Türk Pirelli Lastikleri A.Ş.
Dikilitaş Mah. Hakkı Yeten Cad. BJK Süleyman Seba
Kompleksi Selenium Plaza No:10-C Kat:14-15 Beşiktaş,
İstanbul
- Lastik Sanayicileri ve İthalatçıları Derneği
İnönü Cad. Sümer Sokak Zitaş İş Merkezi C2 Blok Daire:8
Kadıköy, İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Araç lastiği sektöründe yer alan üç ana teşebbüs tarafından
çeşitli yollarla araç lastik satış adetlerinin paylaşıldığı ve fiyat artışlarının birlikte
görüşülerek rekabetin ihlal edildiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 03.08.2015 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 03.09.2015 tarih ve 2015-4-38/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 06.10.2015
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 15-37/592-M sayı ile önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 07.12.2015 tarih ve 2015-4-38/ÖA
sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle,
- Araç lastiği sektöründe yer alan üç ana teşebbüs olan Goodyear Lastikleri T.A.Ş
(GOODYEAR), Brisa Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (BRISA)
ve Türk Pirelli Lastikleri A.Ş. (PIRELLI) tarafından her ayın bitiminde BDO Denet
Bağımsız Denetim Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş. (BDO Denet) firması aracılığı ile
lastik satış rakamlarının ve fiyat artışlarının görüşülerek paylaşıldığı ve
paylaşılan satış adetlerinin GOODYEAR’ın ana bilgisayarlarında yer aldığı,
- Daha önceki yıllarda şirketler arası fiyat listesi paylaşımlarının e-posta aracılığı
ile yapıldığı, bazı yetkili satıcıların kamu ihalelerinde GOODYEAR tarafından
desteklenerek ihalelerde danışıklı hareket edildiği,
15-44/731-266
2/14

- Bayilerle yapılan yetkili satıcılık sözleşmelerinde rekabete aykırı hükümlerin yer
aldığı ve araç lastiği sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerce kurulan Lastik
Sanayicileri ve İthalatçıları Derneği (LASİD) tarafından rekabete aykırı faaliyetler
gerçekleştirildiği
iddia edilmektedir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 41. maddesi uyarınca GOODYEAR, BRISA, PIRELLI ve
LASİD hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılanlar
I.1.1. Goodyear Lastikleri Türk A.Ş.
(5) Goodyear Tire and Rubber Company’nin Türkiye’deki iştiraki olarak kurulmuş olan
GOODYEAR, üretim, satış ve satış sonrası hizmetleri ile lastik sektöründe faaliyet
göstermektedir. GOODYEAR, ürünlerini Goodyear, Fulda, Sava ve Debica markaları
altında üretmektedir.
I.1.2. BRISA Bridgestone Sabancı Lastik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(6) Sabancı Holding ve ortakları tarafından %100 Türk sermayeli olarak, Amerikan BF
Goodrich firması ile yapılan lisans anlaşmasıyla kurulan BRISA, lastik sektöründe
faaliyet göstermektedir.
I. 1.3. Türk Pirelli Lastikleri A.Ş.
(7) %99 hissesi Pirelli S.p.A’ya ait olan PIRELLI, otomobil, hafif ticari araç, kamyon ve
motorsporları ana gruplarında lastik üretimi gerçekleştirmektedir.
I.1.4. Lastik Sanayicileri ve İthalatçıları Derneği (LASİD)
(8) BRISA, GOODYEAR, PIRELLI, Michelin Lastikleri Ticaret A.Ş. (MICHELIN) ve
Otomotiv Lastikleri Tevzi A.Ş. (CONTINENTAL) firmaları tarafından 2014 yılında
kurulmuş olan LASİD’in üye sayısı, Hankook Lastikleri A.Ş.’nin (HANKOOK) de
katılımıyla 6’ya çıkmıştır. Sektörün bir diğer oluşumu olan Lastik Sanayicileri Derneği
(LASDER), daha çok lastik geri dönüşümü alanında, LASİD ise sektörün teknik
konularıyla ilgili alanda faaliyet yürütmektedir.
I.2. Sektöre İlişkin Bilgiler
(9) Ülkemizde üretim yapan yerli ve yabancı ortaklı lastik üretim şirketlerinin yanı sıra,
uluslararası şirketler olan CONTINENTAL, MICHELIN ve HANKOOK ile pek çok firma
distribütörlük ilişkisi ile yurt dışından Türkiye’ye lastik satışı gerçekleştirmektedirler.
(10) Araç lastikleri sektöründe satışın yapıldığı kanallar, araçların ilk üretimi sırasında
kullanılan lastiklerin oluşturduğu ve çoğunlukla araç üreticisi ve lastik üreticisi arasında
doğrudan teknik ve ticari faaliyetler neticesinde gerçekleştirilen satışların oluşturduğu
“orijinal ekipman pazarı (OEM)” ve araçların üretimi sırasında kullanılan lastiklerin
değiştirilmesiyle gerçekleştirilen satışların oluşturduğu “yenileme pazarı” olmak üzere
ikiye ayrılmaktadır.
(11) Araçların teknik özellikleri ve kullanım amaçlarına göre lastiğin ebat, taşıma kapasitesi
gibi özelliklerinde görünen değişikler dolayısıyla pazarda ürün çeşitliliği yüksek olup,
çeşitli performans özelliklerine göre ürünler farklılaşabilmektedir. Önemli ticari
büyüklükte olan lastik türleri, otomobil ve hafif ticari araç lastikleri, ağır vasıta lastikleri,
tarım lastikleri ile motosiklet ve bisiklet lastikleri olarak gruplandırılmaktadır.
15-44/731-266
3/14

(12) Başvuruya konu iddialardan ilki “bilgi değişimine” ilişkin olduğundan, kararın bu
bölümünde önaraştırma kapsamında elde edilen bilgiler çerçevesinde pazarda
sektörel araştırma görevini yerine getiren oluşumlardan bahsedilecektir.
(13) Europool: Europool sistemi Avrupa Lastik ve Kauçuk Üreticileri Derneği (ETRMA)
tarafından yönetilmekte ve yürütülmektedir. Koordinasyon amaçlı Brüksel'deki ETRMA
genel merkezinde gerçekleşen Europool toplantıları, stratejik kararlar almak için yılda
bir kez toplanan Denetleme Kurulu toplantısı ile raporlama yapısındaki teknik
değişikliklere karar vermek için yılda iki kez toplanan İstatistik Komitesi toplantısı
olmak üzere iki türlüdür. 35’ten fazla üye ülkesi olan Europool’a üyelik, ilgili orijinal
ekipman lastik pazarında ilgili coğrafyada bir üretim tesisine sahip olmayı ve ilgili
pazarda %5'in üzerinde bir pazar payının varlığını gerektirmekte, yenileme pazarı
içinse ilgili coğrafyada üretim tesisine sahip olma şartı üyelik adına yeterli olmaktadır.
(14) Europool sistemi ilgili teşebbüslere özel bir raporlama yapmamakla birlikte, üye
teşebbüslerden topladığı verileri sistem veri tabanına işleyerek, teşebbüslerin kendi
coğrafi bölgesindeki pazar verilerine erişimine imkân tanımaktadır. Bununla birlikte,
Europool veri tabanından elde edilen bilgiler, ilgili teşebbüsün ilgili coğrafi pazardaki
satış adetlerini yine ilgili pazardaki toplam satış adetleriyle karşılaştırma imkânı
vermekte ancak tek tek markalar ve üreticiler bazında bir ayrım olmadığından, rakip
teşebbüslerin pazar bilgilerinin görüntülenmesi söz konusu olmamaktadır.
Önaraştırma kapsamında elde edilen bilgilere göre, toplulaştırılmış veriler segment
seviyesinde (örneğin araba, yazlık, ROF), aylık bazda Europool’da yayımlanmaktadır.
Boyut ve tip seviyesindeki veriler ise (örneğin 205/55/16 82H) dönemsel olarak
yayımlanmaktadır. Rapor paylaşımı aylık olarak yapılmakta ve üye olan tüm firmalar,
aynı içerikteki önceki aya ait Europool raporunu her ayın yaklaşık ikinci haftası
almaktadırlar. Europool, yenileme ve orijinal ekipman pazarındaki satış bilgilerini lastik
üreticilerinden almaktadır. Yenileme pazarı için otomobil ve hafif ticari, ağır vasıta, iş
makinası, tarım ve motosiklet lastikleri ürün grupları ve alt segmentlerinde toplam satış
adetlerini bir araya getirmektedir.
(15) GfK-Araba Lastiği Perakende Paneli: Ana faaliyet alanı pazar araştırmaları olan
GfK’nın bir hizmet hattı olan Araba Lastiği Perakende Paneli, Türkiye de dâhil olmak
üzere dünyanın farklı coğrafyalarında sell-out1 bilgi toplama ve raporlama hizmeti
yürüten bir panel araştırmasıdır. İlgili panel kapsamında bir üyelik sistemi
bulunmamakla birlikte, sektörde faaliyet gösteren her firma raporlama hizmetlerinden
belli bir ücret karşılığında faydalanabilmektedir. Raporda, ürün, marka ve satış
kanalları bazında geçmiş tarihli pazar satış adedi/adet yüzdesi, cirosu/ciro yüzdesi ve
ortalama KDV dâhil perakende fiyat trendleri gibi bilgiler yer almaktadır. Halihazırda
raporlama hizmetleri sunulan firmalar, BRISA, GOODYEAR, PIRELLI ve
MICHELIN’dir. GfK tarafından derlenen bilgiler, Türkiye'deki lastik bayilerinden temin
edilmekte olup, üreticilerden ve toptancılardan herhangi bir veri alınmamaktadır.
Temsili örneklemeye dâhil olan perakende satış noktaları, lastik satışı yapan firmalar,
zincir oto tamircileri ve yetkili araba satış/servis noktalarıdır. Raporlar aylık olarak
hazırlanmakta ve en kısa periyot aylık olmak üzere senede 4 ya da 6 defa olmak
üzere müşterilerle paylaşılmaktadır.

1 Bayilerin son tüketiciye yaptığı satış bilgisini ifade etmektedir.
15-44/731-266
4/14

(16) GfK, Türkiye'deki araç lastik pazarının genel durumunu değerlendirmek ve tüketicilerin
satın alma eğilimleriyle ilgili saptamalar yapabilmek amacıyla bir pazar araştırması
gerçekleştirmektedir. Pazar araştırması kapsamında bayiler tarafından GfK ile
paylaşılan yukarıda bahsi geçen bilgiler GfK dışında herhangi bir kurum veya kuruluş
ile paylaşılmamaktadır.
(17) Tyreinstock: Lastik Stok A.Ş. (LASTİK STOK) firmasının sahip olduğu
adresli internet sitesi vasıtasıyla siteye üye olan kullanıcılara
araç lastik ürünlerinin satışının gerçekleştirildiği internet sitesidir. Site üzerinden, lastik
üreticilerinin bayilerinden tedarik edilen ürünlerin üye olan kişi veya kuruluşlara satışı
gerçekleştirilmektedir. Sektörde faaliyet gösteren herhangi bir üretici şirketin siteye
üyeliği bulunmamaktadır. Toplanan bilgiler internet sitesi vasıtasıyla değişen koşullar
çerçevesinde ay içerisinde güncellenerek üyelerle paylaşılmaktadır.
I.3. İncelenen Taraflardan Elde Edilen Bilgiler
I.3.1. GOODYEAR’dan Elde Edilen Bilgiler
(18) Önaraştırma kapsamında GOODYEAR tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle,
GOODYEAR’ın yenileme pazarına ilişkin fiyatlandırma politikasının EMEA
Bölgesi’ndeki (Europa, Middle East, Africa) pazarlama ekibi ve o fonksiyonda görev
yapan ilgili fiyatlandırma bölümü yetkilileri ile beraber belirlendiği, buna ilaveten
fiyatların GOODYEAR tarafından piyasa koşulları, tüketici alım gücü, ticari stratejiler
ve maliyet faktörleri göz önüne alınarak, gerek Türkiye organizasyonu gerekse bağlı
bulunduğu global organizasyonun iç hedef ve politikalarına uygunluğu
değerlendirilerek tespit edildiği, karar sonrasında ise Türkiye organizasyonunda iç
prosedürlere uygun olarak gerekli yazılı süreçlerin tamamlanmasıyla beraber fiyatların
sözleşme ile çalışan bayilere ilan edildiği ifade edilmektedir. Daha sonra siparişler,
ilgili departman tarafından EMEA Bölge'sindeki merkezi Tedarik Zinciri ve Üretim
Birimi'ne aktarılarak Avrupa'da farklı ülkelerde bulunan fabrikalarda üretimin
gerçekleştirildiği belirtilmiştir.
I.3.2. BRISA’dan Elde Edilen Bilgiler
(19) Önaraştırma kapsamında BRISA tarafından gönderilen cevabi yazılarda özetle, lastik
yenileme ve satışında fiyatlamanın, satılan malın maliyeti, hammadde fiyat endeksi,
tüketici fiyat endeksi, rakiplere göre rekabetçi ürün konumlandırmaları, ürün yaşam
döngüsü takibi, pazar koşulları ve döviz kurları dikkate alınarak yapıldığı ifade
edilmektedir.
(20) Piyasadaki ürünlerin homojen bir yapıda olmadığı, sadece BRISA’nın bin adedin
üzerinde ürün çeşitliliğine sahip olduğu belirtilmektedir. Bununla birlikte herhangi bir
ürün için fiyat artışına gidilmeden önce bayilerden fiyat artışı öncesi taleplerini iletmek
istemelerinden ötürü siparişlerin alındığı, tüm bu etkenler neticesinde piyasada oluşan
gerçek fiyat seviyesinin marka konumlandırması ile uyumunu görmek ve gerektiği
takdirde kampanya kararı almak amacıyla “Ipsos” adlı bir araştırma şirketinden
faydalanıldığı belirtilmektedir.
I.3.3. PIRELLI’den Elde Edilen Bilgiler
(21) Önaraştırma kapsamında PIRELLI tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle,
firmaların Türkiye’de satacakları ürünler için aynı tarihte tek bir tavsiye edilen KDV
dâhil perakende satış fiyat listesi yayınladıkları, söz konusu listeye internet sitesinden
ulaşılabildiği, liste fiyatlarının maliyet değişikliklerinin gerektirdiği durumlarda yılda bir
veya birden çok kere güncellenebildiği belirtilmektedir. Firmaların, yetkili satıcılarına
liste fiyatları üzerinden, alım hacmi, ödeme durumu ve satış kampanyasının olup
15-44/731-266
5/14

olmaması gibi durumları dikkate alarak indirimler yaptığı, yetkili satıcıların da bu
ürünleri son kullanıcılara ve diğer lastik ticareti yapan firmalara diledikleri fiyat
üzerinden satabildikleri ifade edilmektedir.
I.4. Değerlendirme
I.4.1. Yetkili Satıcılık Sözleşmelerinin Değerlendirilmesi
(22) 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin (2005/4 sayılı Tebliğ) 2. maddesi uyarınca yeni
motorlu taşıtların, bunların yedek parçalarının ya da tamir ve bakım hizmetlerinin
alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmalar, dikey sınırlamalar
içermeleri halinde bu Tebliğ’de düzenlenen koşullara uymak kaydıyla, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan aynı Kanun’un 5. maddesinin üçüncü
fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur. Bu kapsamda, önaraştırma
sürecinde taraflarca gönderilen bayilik sözleşmeleri 2005/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde
incelenmiştir.
(23) PIRELLI, GOODYEAR ve BRISA ile bayileri arasında akdedilen örnek sözleşmelerin
incelenmesi sonucunda, bu sözleşmelerde 2005/4 sayılı Tebliğ’de yer alan ve
anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran hükümlerin bulunmadığı
saptanmıştır.
I.4.2. İhalelerin Değerlendirilmesi
(24) Başvuru sahibi tarafından, araç lastik sektöründe satıcılar tarafından ihalelere giren
bayilere ayrı ayrı şartlar sunularak sadece bir yetkili satıcının ihaleyi kazanmasının
sağlandığı, bazı yetkili satıcılara ihaleler sebebiyle Yetkili Satıcı Belgesi verilmediği
iddia edilmektedir.
(25) BRISA Bayilik Sözleşmesi’nin “Bayinin Yükümlülükleri” başlıklı bölümünde
“(…..TİCARİ SIR…..)” ifadesi yer almaktadır.
(26) Önaraştırma kapsamında GOODYEAR’da yapılan yerinde inceleme ve görüşmede
elde edilen bilgi ve belgelerden, başvuru sahibi tarafından iddia edildiğinin aksine, her
bir yetkili bayiye farklı şartların sunulmasının mümkün olmadığı, şartnamenin genel
hükümler içerdiği, fiyat gibi çeşitli faktörlerin ihalelerde çok daha fazla önem kazandığı
anlaşılmaktadır.
(27) Yerinde incelemeler sırasında yapılan görüşmelerden de anlaşıldığı üzere, lastik
üreticileri kamu ve özel kurumlar tarafından açılan ihalelere bayileri aracılığıyla
katılmaktadır. Bu ihalelerde ürün fiyatı üreticiler tarafından belirlenmekte olup, bayiye
ise belirli bir kar marjı bırakılmaktadır. Aşağıda konuyla ilgili yerinde incelemelerde
elde edilen bilgi ve belgelere yer verilmektedir.
(28) PIRELLI’nin (…..) bayisiyle arasında geçen e-posta görüşmesinde şu ifadelere yer
verilmektedir (Belge-10/10):
“(…..TİCARİ SIR…..)”
(29) İzmir Emniyet Müdürlüğü tarafından açıdan bir ihale için yapılan e-posta
görüşmesinde şu ifadelere yer verilmektedir (Belge-10/16):
“…“(…..TİCARİ SIR…..).”
Bu belgede, PIRELLI başka bir bayisini BRISA’ya rakip olduğu bir ihaleye teklif
vermesi için yönlendirmektedir.
15-44/731-266
6/14

(30) Sektörde lastik üretic