(AİHS EK 1 NOLU PRPTOKOL) (2709 S. K. m. 31, 45) (2577 S. K. m. 45) (6100 S. K. m. 266, 450) (6754 S. K. m. 2, 3) (GEREKSAR VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI)

İSTEMİN ÖZETİ: ……… 10. İdare Mahkemesince verilen 08/04/2019 günlü, E:2019/5, K:2019/687 sayılı kararın, hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek kaldırılması ve işin esası hakkında yeniden karar verilmesi istenilmektedir.

SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren ....... Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesince dava dosyası incelenerek gereği görüşüldü:

Dava, ....... İli, Altındağ İlçesi, …….. Mahallesi, 4222 ada, 8, 5195 ada, 6 (yeni 4223 ada, 7), 5193 ada, 1, 5195 ada, 1, 10 ada, 21, 5195 ada, 6 (yeni 4223 ada, 1) ve 8085 ada, 11 parsel sayılı davacıların maliki olduğu taşınmazların da içerisinde yer aldığı ...-...-... Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanına ilişkin ....... Büyükşehir Belediye Meclisinin 14/05/2018 tarihli, 861 sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 nazım imar planı değişikliğinin iptali istemiyle açılmış, İdare Mahkemesince, aynı imar planlarının iptali istemiyle mahkemenin E:2019/1960sayılı dosyası (Köprübaşı Mahallesi, 2791 ada, 3 ve 4, 5189 ada, 11 ve 2193 ada, 5 parsel sayılı taşınmazlar) nedeniyle yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelenmesi üzerine düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, ....... Büyükşehir Belediye Meclisinin 14.05.2018 tarihli, 861 sayılı kararıyla onaylanan ...-Hıdırlık-... Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı Sınırına ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planının "....... Kentsel Sit Alanı" bitişiğinde yer aldığı, 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca "Riskli Alan" ilan edildiği, planlama alanının jeolojik yapısının ve tarihsel/kültürel gelişiminin göz önüne alınarak plan kararlarının oluşturulduğu, kentsel tasarıma elverişli, bölgenin yaşam kalitesi yükselten kamusal alanların, açık alanların ve yeşil sistemlerin planlandığı, tescilli yapıların belirlendiği, yapılaşma yoğunlukları belirlenirken tescilli yapılarla uyumlu, bölgenin tarihsel ve kentsel kimliğinin, silüetinin korunmasının hedeflendiği, mezarlık gibi fiili alan kullanımlarının dikkate alındığı, genel olarak planlama alanında plan kararları oluşturulurken ....... Kentsel Sit Alanı ile ilişkilendirildiği, mülkiyet konusunda değerlendirmenin ise ancak 1/1000 ölçekli uygulama imar planları ve parselasyon planlarından sonra yapılabileceği, nazım imar planının genel kullanış biçimlerini, ulaşım sistemlerini ve plan ana kararlarını belirlediği göz önüne alındığında bu ölçekte değerlendirme yapılamayacağı, planların kademeli birliktelik ilkesi gereği, davaya konu 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin, 1/100.000 ölçekli Başkent ....... Çevre Düzeni Planına ve 1/25.000 ölçekli 2023 Başkent ....... Nazım İmar Planına uygun olduğu, 6306 sayılı yasanın amaç ve hedeflerine uygun olarak planlama kararlarının oluşturulduğu, dava konusu plan değişikliğinin imar mevzuatı, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uygun olduğu, hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, bu karara karşı davacı tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

İSTİNAF KANUN YOLU VE İŞLEYİŞİNE İLİŞKİN DEĞERLENDİRME

Kanun yolu, davanın taraflarına tanınan hukuksal bir yol olup, bu yol ile yanlış verildiği ileri sürülen yargı kararlarının, yeniden incelenmesi ve değiştirilmesi, daha yüksek seviyedeki yargı mercilerinin denetimine tabi tutulması suretiyle sağlanması mümkündür.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinde, İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabileceği, istinafın, temyizin şekil ve usullerine tabi olduğu, bölge idare mahkemesinin yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar vereceği, karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı vereceği, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde ise istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vereceği, bu hâlde bölge idare mahkemesinin işin esası hakkında yeniden bir karar vereceği, bölge idare mahkemesinin, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye göndereceği, bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararlarının kesin olduğu hükme bağlanmıştır.

Yukarıda belirtilen yasa hükümleri ve idari yargılamaya ilişkin genel kriteler göz önünde bulundurulduğunda, istinaf merci olarak bölge idare mahkemesince istinaf incelemesinde ek bir araştırma yapılmadan ihtilaf çözülebilecek durumda ise dosya üzerinden inceleme yapılarak, işin esası hakkında gerekirse ilk derece mahkemesinin yerine geçerek karar verildikten sonra dosyanın mahkemesine göndereceği, istinaf konusu karardaki ihtilaf, dosyadaki mevcut bilgi ve belgeye göre çözülebilecek nitelikte değilse, dosyayı ilk derece mahkemesine göndermeden re'sen araştırma ilkesi uyarınca gerekli inceleme ve araştırmaları bizzat yaparak işin esası hakkında yeniden karar vereceği, bu durumun temyiz ile istinaf incelemesi arasındaki en önemli farkı oluşturduğu, temyiz incelemesi sonunda karar bozulduğunda dosya ilgili mahkemeye ya da daireye geri gönderilirken, istinaf incelemesi sonunda karar kaldırıldığında dosya ilgili mahkemeye geri gönderilmeyip işin esası hakkında bölge idare mahkemesince karar verilecektir.

Buna karşın, istinaf konusu edilen kararda, ilk derece mahkemesince davanın konusu yanlış kurgulanmış veya maddi olayın çözümünde dayanılan olguların dava konusu işlem yönünden hatalı olarak dayanak alınmış veyahut da uyuşmazlığın çözümü teknik bilgiyi gerektirdiği halde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmadan veya eksik yaptırılmak suretiyle gerekli teknik bilgiye dayalı veriler değerlendirilmeden ya da dava konusu edilen işlemlerden birisi veya birkaçı hakkında inceleme ve değerlendirme yapılmadan karar oluşturulma yönüne gidilmiş olması ile davacılardan bir kısmı yönünden esasa ilişkin oluşmuş karar bulunmaması gibi nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın esası hakkında asgari doğru tespit ve olgular ile teknik bilgiyle oluşan deliller hiç tartışılmadan karar oluşturulmuş ise bu uyuşmazlık hakkında genel usul kuralları bağlamında verilmiş bir ilk derece mahkemesi kararının bulunduğunun hukuken kabul edilemeyeceği gibi istinaf mahkemesine ilk derece mahkemesi sıfatı da verilmediği, zaten aksi kabulün doğal hakim ilkesine de aykırılık oluşturacağı hususları bir bütün olarak dikkate alındığında, genel usul anlamında hukuken verilmiş bir karar bulunmadığı durumlarda, istinaf mahkemesinin özel usul kurallarına yönelik durumda olduğu gibi istinafa konu kararı kaldırarak dosyayı mahkemesine gönderilebileceği tabidir.

YARGILAMA USULÜNE İLİŞKİN GÜVENCELERİN YERİNE GETİRİLEBİLMESİ

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 1 sayılı Ek Protokolü'nün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde, "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka harçların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmü yer almıştır.

Avrupa İn