-D.5/2004 Anayasa Mahkemesi 9/2003

ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti: Taner Erginel, Başkan, Metin A.Hakkı, Mustafa H.
Özkök, Gönül Erönen, Seyit A. Bensen.
-
Anayasanın 147. maddesine göre açılmış iptal davası.

Davacı: Lefkoşa Türk Belediyesi ve/veya Lefkoşa Türk
Belediye Başkanı, Başkan Yardımcısı, Belediye
Meclisi Üyeleri ve Lefkoşa Şehri Türk Hemşehrileri,
Lefkoş-a

- ile -

Davalı: KKTC Cumhuriyet Meclisi, Lefkoşa

A r a s ı n d a.

Davacı namına: Avukat Ali Fevzi Yeşilada
Davalı namına: Kıdemli Savcı Behiç Öztürk
Ek Davalı Kıbrıs Türk Belediy-eler Birliği
namına: Avukat Serhan Çınar.

------------

H Ü K Ü M

KONU:
4 Haziran 2003 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 39/2003 Sayılı Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği Yasasının 3, 4, 22(1)(A), (B) ve (C) maddelerinin ve Geçici -1(1) maddesinin Anayasanın 1, 8, 33, 36 ve 119. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
39/2003 sayılı Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği Yasası, 27 Mayıs 2003 tarihinde, Cumhuriyet Meclisi tarafından kabul edilerek 4 Haziran 2003 tarihli Resmi Gazete-de yayımlanmıştır. Bu Yasa ile KKTC'deki tüm belediyelerin Kıbrıs Türk Belediyeler Birliğinin asil üyesi olması kabul edilmiştir. Davacı Lefkoşa Türk Belediyesi, KKTC'deki en büyük belediye olup birliğin üyesi olmayı arzu etmemektedir ve Yasanın kendisin-i zorunlu olarak üye yapan kuralının Anayasaya aykırı olduğunu öne sürmektedir. Davacıya göre belediyelerin birliğe zorunlu olarak üye olmalarını öngören kuralı Anayasanın 33(2) ve 119(2) maddelerine aykırıdır. Çünkü 33(2) madde yurttaşların derneklere ü-ye olmaya zorlanamayacağını belirtmiştir. 119(2) madde ise yerinden yönetim ilkesini benimsemiştir. Bu nedenle Davacı, ilgili Yasa maddelerinin iptali için önümüzdeki davayı açmıştır. Davacının bu iddialarına karşı Cumhuriyet Meclisini temsil eden Başsav-cılık, ön itirazlarda bulunarak Davacının bu davayı açmaya yetkisi olmadığını iddia etmiştir. Başsavcılık ön itirazların reddedilmesi halinde ise Yasanın söz konusu Anayasa maddelerine aykırı olmadığı görüşünü savunmuştur.

II. İDDİALARIN GEREKÇELERİ:
- a) Davacının iddialarının gerekçeleri:
Yerel yönetimlerin karar organları seçimle oluşturulmaktadır ve kamu tüzel kişiliğe haizdirler. 33(2) madde yurttaşların derneklere üye olmaya zorlanamayacağını belirtmiştir. Anayasanın 119(2) maddesi ise yer-el yönetimlerin kuruluş ve görevleri ile yetkilerinin yerinden yönetim ilkesine uygun olarak yasa ile düzenleneceğini hükme bağlamıştır. Dava konusu Yasa maddeleri ve/veya kuralları bu ilkelere aykırıdır. Davacı, kamu tüzel kişiliğe haizdir ve karar orga-nları seçimlerle oluşturulmuştur. Yerel yönetimlerin karar organlarının kararı aranmaksızın, belediyelerin Kıbrıs Türk Belediyeler Birliğinin asil üyesi olduğu kuralını koymuştur. Bu düzenleme belediyelerin karar organlarının iradesini ortadan kaldırmakt-a ve onları bir birliğe üye olmaya zorlamaktadır. Yasanın düzenlemesi yerinden yönetim ilkesine de uygun değildir. Bu nedenle Yasanın ilgili maddeleri Anayasanın 1, 8, 33, 36 ve 119. maddelerine aykırıdır.

Davalının iddialarının gerekçeleri:
Davalının ö-ne sürdüğü ön itirazların gerekçeleri şöyledir: Anayasamızın 147. maddesi hangi kuruluşların Anayasa Mahkemesinde dava açabileceğini belirtmiştir. Bunlar kurum, kuruluş ve sendikalardır. Davacı bir belediyedir ve kamu tüzel kişisi olarak tanımlanması ge-rekir. Davacıyı 147. maddede yer alan kurum, kuruluş veya sendika olarak tanımlamak mümkün değildir. Bu nedenle Davacının iptal davası açma yetkisi yoktur.

Davalının ikinci ön itirazına göre Anayasanın iptal davası açma hakkı tanıdığı kurum, kuruluş vey-a sendikaların dava açma yetkisi, kendi varlık ve görev alanları ile sınırlıdır. Yasanın tüm belediyeleri zorunlu olarak Belediyeler Birliğine üye yapması, belediyelerin varlık ve görev alanları ile ilgili olmayıp bunun dışında bir iştir. Bu nedenle iptal- davası açmaları mümkün değildir.

Davanın esasında ise Davalı 39/2003 sayılı Yasanın Anayasanın 119. maddesi veya diğer maddeleri ile çelişmediğini, dolayısıyla Anayasaya aykırı olmadığını iddia etti.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
39/2003 sayılı Kıbrıs- Türk Belediyeler Birliği Yasası
"Madde 3:
Bu Yasanın amacı, belediyeler arasındaki
ilişkileri, işbirliğini ve eşgüdümü etkin bir
kurumsal yapıya kavuşturmak üzere tüm belediye-
lerin doğal üye olacağı kamu tüzel kişiliğini
haiz bir birlik oluştu-rmak ve bu birliğin
hukuki statüsünü düzenlemektir."

"Madde 4:
Belediyeler Yasası uyarınca oluşturulan ve
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları
içerisinde faaliyet gösteren tüm belediyeler,
Birliğin asil üyeleridir."

"Madde 22:
- (1)Üye belediyelerin ödeyeceği aidat,(A)Her belediye, o yılın ilk altı ayında, Belediyeler Yasası uyarınca belediyelere devlet yerel gelirle-
rinden o yıl için ayrılan payın %0.75'ini Belediyeler Birliğine aidat olarak öder.(B)Her Belediye, o y-ılın son altı ayında, bir önceki yılda tahsil ettiği özkaynak gelirlerinin %0.75'ini Belediyeler Birliğine aidat olarak öder.(C)Yukarıdaki (A) ve (B) bendle-rinde öngörülen aidatlar, Birliğin talebi üzerine belediyelere ayrılmış Devlet gelirleri payınd-an Bakanlıkça kesilerek Birliğe aktarılır."-

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:
"Madde 1:
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti,
demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü
ilkelerine dayanan lâik bir Cumhuriyettir."

Eşitlik
"Madde 8:
(1) Herkes, hiçbir ayırım gözetilme-ksizin,
Anayasa ve yasa önünde eşittir. Hiçbir
kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık
tanınamaz.
(2) Devlet organları ve yönetim makamları,
bütün işlemlerinde yasa önünde eşitlik
ilkesine uygu-n olarak hareket etmek ve
ayrıcalık yapmamak zorundadırlar.
(3) Ekonomik bakımdan güçsüz olanların Anayasa
ve yasalar ile elde ettikleri veya edecek-
leri kazanımlar, bu madde ileri sürülerek
ortadan kaldırılamaz-."

Dernek Kurma Hakkı
"Madde 33:
(1) Yurttaşlar, önceden izin almaksızın, dernek
kurma hakkına sahiptir. Bu hakkın kullanıl-
masında uygulanacak şekil ve usuller yasada
gösterilir. Yasa, ulusal güvenliğin, -kamu
düzeninin ve genel ahlâkın korunması amacıyla
sınırlar koyabilir.
(2) Hiçbir yurttaş, herhangi bir derneğe üye
olmaya veya herhangi bir dernekte üye kalmaya
zorlanamaz.
(3) Dernekler, yasanın öngördüğü- durumlarda,
yargıç kararıyla kapatılabilir, ulusal
güvenliğin, kamu düzeninin ve genel ahlâkın
korunması bakımından gecikmede sakınca bulunan
durumlarda da, yargıç kararına kadar, yasanın
açıkça yetkili kıldığ-ı merciin emriyle
faaliyetten alıkonulabilir."

Mülkiyet Hakkına Ait Genel Kural
"Madde 36:
(1) Her yurttaş, mülkiyet ve miras haklarına
sahiptir. Bu haklar, kamu yararı amacıyla
ve yasa ile sınırlanabilir.
(2) Mülkiyet- hakkının kullanılmasına, kamu
güvenliği, genel sağlık, genel ahlak, kent
ve ülke planlaması veya herhangi bir
malvarlığının kamu yararı için geliştirilmesi
ve faydalı kılınması veya başkalarının hakla-
rının korunması için kes-in olarak gerekli
kısıntı veya sınırlamalar yasa ile konabilir.
(3) Malvarlığının ekonomik değerini fiilen azaltan
kısıntı ve sınırlandırmalar için derhal tam
bir tazminat ödenir, anlaşmazlık halinde
tazminatı hukuk mahkemes