-D.9/95 Anayasa Mahkemesi: 9/95

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda

Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, Celal Karabacak,
Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan, Mustafa Özkök.

Anayasanı-n 147. maddesi hakkında.

Davacı: Kıbrıs Türk Emlak Sahipleri Birliği, Yönetim Kurulu Başkanı
Baydu Necati Özkan vasıtasıyle Lefkoşa
i l e
Davalı: KKTC, Cumhuriyet Meclisi vasıtasıyle KKTC., Lefkoşa
A r a s ı n d a

Davacı namına -Avukat Osman Ertekün
Davalı namına Başsavcılık tarafından Başsavcı Yardımcısı Bay Yaşar Boran

Anayasa Mahkemesince iptal edilen bir yasanın Yasama Meclisince yeniden düzenlenmesi - Herhangi bir yasa veya yasanın belli bir kuralının Anayasa Mahkemesince -iptal edilmesi halinde Yasama Meclisinin aynı konuda, yeni bir yasa yaparken iptal kararında belirtilen görüşleri dikkate alması gereği - Yeni yasal düzenlemenin iptal edilen mevzuatın esas itibarı ile benzeri olması halinde, güçlü neden yokluğunda, yasanı-n aynı gerekçelerle iptal edilmesi gereği - Yeni düzenlenen Taşınmaz Mal Vergi Yasasının daha öncekine ornala muafiyet ve istisnaların kapsamını daha geniş tutması - Yasada yer almayan düzenleme veya eksik düzenleme veya kapsamının arzu edilir şekilde geni-ş tutulması ilgili yasayı veya maddesini Anayasaya aykırı kılmaz.

Vergilendirme - Gelir ve mülkiyete göre vergilendirme - Vergi yasalarının ülkemizin gerçek ekonomik ve sosyal durumunun dikkate alınarak yapılması gereği - Taşınmaz Mal Vergi Yasasında verg-i oranlarının çok yüksek tutulduğu iddiası - Anayasa Mahkemesinin Yasada yeralan emlak vergisi oranının vatandaşın mali gücünün üzerinde olmadığı bulgusu.

Emlak vergisi - Emlak vergisinin tarh ve tahakkukunda dikkate alınacak faktör mali güçtür ve bu güç -ilgili mükellefin ödeme gücü değildir - Mülkiyet veya tasarrufun verginin ödenmesi için yeterli olması.

KONU: 50/95 sayılı Taşınmaz Mal Vergisi Yasasının tümünün Anayasanın Başlangıç kısmına 1,3,5,7,8,10,36(1), 75(1), 75(4),136,144 ve 149. maddelerine ay-kırı oldukları gerekçesiyle iptal edilmesi.

OLAY: Davacı Anayasanın 147. maddesi hükümleri kapsamında olup bu madde uyarınca iptal davası açmaya ehildir. Davalı Meclis 12 Ağustos 1995 tarihli birleşiminde 50/95 sayılı Taşınmaz Mal Vergisi Yasasını (bunda-n sonra metin başka türlü gerektirmedikçe sadece Yasa olarak anılacaktır) kabul etti ve bu Yasa 28.8.1995 tarihinde Resmi Gazetede yayımlandı. Davacı bu Yasanın tümünün Anayasanın yukarıda KONU altında belirtilen maddelerine aykırı olduğunu iddia ederek -19.10.1995 tarihinde işbu iptal davasını açtı.
Davalıyı temsilen Başsavcılık 16.11.1995 tarihinde dosyaladığı müdafaa takriri ile davacının iddialarını reddetti.

SONUÇ: Sonuç olarak 50/1995 sayılı Taşınmaz Mal Yasasının tümünün Anayasanın Başlangıç kısm-ına ve 1,3,5,7,9 36(1), 75(1) ve 75(4) maddelerine aykırı olmadığına, Yargıç Metin A.Hakkı'nın karşıoyu ve oyçokluğu ile, karar verildi.

Atıfta Bulunulan Yargısal İçtiharlar:
A.M. 4/93 - D.3/93.

K A R A R

KONU:

50/95 sayılı Taşınmaz Mal Vergisi Y-asasının tümünün Anayasanın Başlangıç kısmına 1,3,5,7,8,10,36(1), 75(1), 75(4),136,144 ve 149. maddelerine aykırı oldukları gerekçesiyle iptal edilmesi.

I. OLAY:

Davacı Anayasanın 147. maddesi hükümleri kapsamında olup bu madde uyarınca iptal davası aç-maya ehildir. Davalı Meclis 12 Ağustos 1995 tarihli birleşiminde 50/95 sayılı Taşınmaz Mal Vergisi Yasasını (bundan sonra metin başka türlü gerektirmedikçe sadece Yasa olarak anılacaktır) kabul etti ve bu Yasa 28.8.1995 tarihinde Resmi Gazetede yayımland-ı. Davacı bu Yasanın tümünün Anayasanın yukarıda KONU altında belirtilen maddelerine aykırı olduğunu iddia ederek 19.10.1995 tarihinde işbu iptal davasını açtı.

Davalıyı temsilen Başsavcılık 16.11.1995 tarihinde dosyaladığı müdafaa takriri ile davacının- iddialarını reddetti.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:

1. Davacının iddialarının gerekçeleri özetle şöyledir:

Dava konusu olan Yasa daha önce çıkarılan 59/92 sayılı Taşınmaz Mal Vergisi Yasasının hemen hemen aynisidir. Yeni Yasa ile getirilen değişiklikler y-üzeysel ve kozmetik olup esasa ilişkin değildir. 59/92 sayılı Yasa, AM 4/93 (D.3/93) sayılı davada Anayasa Mahkemesinin 25.11.1993 tarihinde verdiği kararla iptal edilmiştir. Anayasanın 144. maddesi Anayasa Mahkemesinin kararlarının kesin olduğuna amirdir-. 136. maddesi ise mahkeme kararlarına, sair merciler yanında, Yasama Meclisinin de uyması zorunluluğunu öngörmektedir. 59/92 sayılı Yasa iptal edildiğine göre, ancak iptal gerekçelerinin dikkate alınması ve onlara uyulması kaydı ile aynı konuda yeni bir -yasa yapılabilir. Aksi takdirde Anayasanın 136. maddesinin bir anlamı kalmaz. Davalı dava konusu Yasayı yaparak daha önce verilen iptal kararındaki gerekçeleri hiç veya yeterince dikkate almadı. Sadece bu neden kendi başına, ilgili Yasanın iptalini gere-ktirir.

Vergilendirme devletin kişilerin hak ve özgürlük alanlarına yönelttiği en etkin müdahalelerden biri olduğu için bu hak ve özgürlüklere müdahalelere sadece Anayasanın öngördüğü sınırlara ve koşullara uyulması kaydı ile izin verilmektedir. Haksız -ve adaletsiz vergi olmaz. Vergi yasaları bir ülkenin gerçek ekonomik ve sosyal durumu dikkate alınarak yapılır. Dava konusu vergi yasası KKTC'deki ekonomik ve sosyal yapıyı dikkate almamıştır. Mülkiyet hakkı anayasal bir haktır. Mülkiyet hakkı KKTC'de -özel bir anlam ifade etmektedir. Verilmekte olan ulusal kavganın özünü taşınmaz mal mülkiyeti oluşturmaktadır. Dava konusu Yasa, birkaç istisna dışında, KKTC sınırları içinde her karış toprağı vergiye tabi kılmaktadır. Sahibinin mali gücü hiç dikkate al-ınmamıştır. Mali güç ödeme gücü anlamındadır. Çağdaş ülkelerin hiçbirinde sırf mülkiyet nedeniyle Taşınmaz Mal Vergisi alınmamaktadır. Sadece, Türkiyede, belediye sınırları dahilindeki mülklerden vergi alınmasını öngören benzeri yasa vardır. O Yasa bile- birçok muafiyetler tanımaktadır. Yasa ile getirilen muafiyet çok cüz'idir. Halbuki çağdaş ülkelerde örneğin Türkiye'de, muafiyet uzun bir liste oluşturmaktadır. AM 4/93 (D.3/93) sayılı kararda emlak vergisinin metre/ayak kare üzerinden değil de değeri -üzerinden hesaplanması gerektiği vurgulanmasına rağmen Yasa bu hesapların yine metre/ayak kare üzerinden yapılmasını öngörmektedir. Anayasanın öngördüğü sosyal adalet kavramı bu Yasada yoktur. Ödeme gücü dikkate alınmadığı için birçok taşınmaz malın, ve-rgiyi ödemek için satılması gerekecektir. Böyle bir durumun ise varislerin haklarını olumsuz yönde etkileyeceği kuşkusuzdur. Bu da Anayasanın öngördüğü miras hakkına ters düşer.

Taşınmaz Mal Vergisi Yasasında vergi oranı çok yüksek tutulmuştur. Ayrıca- taşınmaz mal vergisinin karşılığı olarak hiçbir hizmet verilmiyor. Çünkü en ücra yerde bulunan mülk için vergi alınırken bu gibi yere hizmet götürülmüyor.

Öte yandan Taşınmaz Mal Vergisi Yasası geriye dönüktür. Şöyle ki, bu Yasadan önce taşınmaz mal s-atın alan bir kişi böyle bir verginin geleceğinden habersiz olarak ilgili taşınmaz malı satın almıştır. Bu Yasa ile bu gibi kişiden bu taşınmaz mal için vergi talep etmek onun için yasanın geriye dönük uygulanması anlamına gelmektedir.

Bu Yasa çifte ver-gilendirmeye olanak tanımaktadır. Mülk sahibi olanlar, taşınmaz malları için veraset ve stopaj vergileri ödemektedirler. Aynı mal için her yıl taşınmaz mal vergisi de ödemek o mülk sahibi için çifte vergilendirme olacaktır.

Bu nedenlerle dava konusu ed-ilen Yasanın Anayasanın sosyal adaleti öngören Başlangıç ve 1. maddesine, Yasaların Anayasaya aykırı olamayacağını öngören 7. maddesine, eşitliği öngören 8. maddesine temel hak niteliğinde olan mülkiyet hakkını koruyan 10. maddesine, özel olarak mülkiyet h-akkını koruyan 36. maddenin (1). fıkrasına, mülk sahibinin mali gücünü dikkate almadığı için 75. maddenin (1). fıkrasına ve geriye dönük olduğu için 75. maddenin (4). fıkrasına aykırıdır.

2. Davalının iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:

Bu Yasa y-apılırken, AM 4/93 (D.3/93) sayılı davada çoğunluğun görüşleri dikkate alınarak yeniden düzenleme yapılmıştır. Esasen çoğunluk kararında sadece iptal edilen Yasanın muafiyet ve istisna içermediği konusunda birlik vardır. Değişik görüşler yer almıştır. Ya-sa, iptal edilirken 59/92 sayılı yasanın bir benzeri olduğu doğrudur. Her ikisi de emlak vergisinin konmasını öngörür. Ancak aralarında fark vardır. Muafiyet geniş tutulmuştur. Bu konuda A.M.4/93 (D.3/93)'de çoğunluk arasında görüş birliği olsa bile, bu- görüşü Mahkeme yeniden gözden geçirebilir. İlgili Yasa Anayasanın 75. maddesinin (1) fıkrasına 75. maddenin (4). fıkrasına aykırı değildir.

Vergi hukukunda iki tür vergilendirme vardır. Birincisi gelire göre vergilendirme, ikincisi ise mülkiyete göre v-ergilendirmedir. Birincisinde vergi, mükellefin kazancına ve dolayısıyle ödeme gücüne göre alınır. İkincisinde ise mükellefin ödeme gücü sözkonusu değildir. Esas olan mükellefin mülke sahip olmasıdır. Mülkiyet, mükellefin Anayasada öngörülen mali gücün-ü teşkil etmektedir. Bunun ötesinde mali güç veya ödeme gücü aranmaz.

İlgili Yasa Anayasanın Başlangıç kısmına ve ileri sürülen diğer maddelerine aykırı değildir. Bu maddelerle Yasanın uzaktan veya yakından ilişkisi yoktur. Dava konusu Yasa çifte verg-ilendirme getirmemektedir. Esasen, çifte vergilendirme sadece devletler arasında konu edilebilen bir olaydır.

Yasanın geriye dönüklüğü yoktur. Miras hakkını hiçbir şekilde vatandaşın elinden almamaktadır. Yasanın matrahı vardır. Keyfilik söz konusu de-ğildir. Yasada vergilendirmenin nasıl yapılacağı hususunda detaylı bir şekilde düzenleme vardır.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:

50/95 sayılı Yasanın tümünün Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali talep edildiği cihetle bu Yasanın tümünün buraya ak-tarılmasına gerek duyulmamıştır.

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:

Madde 1.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan laik bir Cumhuriyettir.

Madde 3.
(1) Egemenlik, kayıtsı-z şartsız Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarından oluşan halkındır.
(2) Halk egemenliğini, Anayasanın koyduğu ilkeler çerçevesinde, yetkili organları eliyle kullanır.
(3) Halkın hiçbir zümresi, kesimi ve kişisi, egemenliği k-endine mal edemez.
(4) Hiçbir organ, makam veya merci, kaynağını bu Anayasadan almayan bir yetki kullanamaz.

Madde 5.
Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından Anayasa ve yasalara uygun olarak kullanır ve yerin-e getirilir.

Madde 7.
(1)Yasalar Anayasaya aykırı olamaz.
(2)Anayasa kuralları, yasama, yürütme ve yargı organlarını, Devlet yönetimi makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.

Madde 8.
(1)Herkes, hiçbir a-yırım gözetilmeksizin, Anayasa ve yasa önünde eşittir. Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz.
(2) Devlet organları ve yönetim makamları, bütün işlemlerinde yasa önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek ve ayrıc-alık yapmamak zorundadırlar.
(3)............

Madde 10.
(1)Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklere sahiptir.
(2)Devlet, kişinin temel hak ve özgürlüklerini, kişi huzuru, sosy-al adalet ve hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal bütün engelleri kaldırır, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlar.
(3)Devletin yasama, yürütme ve yargı org-anları, kendi yetki sınırları içinde, bu Kısım kurallarının ta