-D.4/2000 Anayasa Mahkemesi No: 8/2000

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.

Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, Celâl Karabacak,
Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan, Mustafa Özkök.

Anayasanın 149. maddesi tahtında.

-Yüksek İdare Mahkemesi tarafından YİM 211/97 sayılı davada (Davacı: 1- Şenay Kofalı - Gönyeli ve diğerleri ve Davalı: 1. Bakanlar Kurulu vasıtası ile KKTC ve diğerleri arasında) sunulan konu.

A r a s ı n d a.

Davacı namına Avukat Kıvanç M. -Rıza
Davalı namına Başsavcı Yardımcısı Mehmet Ali Şefik.

-----------------

K A R A R

KONU:
Kamulaştırmaya neden olan amaçtan vazgeçilmemesi ancak kamulaştırılan taşınmaz malın geçici olarak başka bir projede kullanılması halinde, kamulaştırma amacının Anayasanın 41(3) maddesi anlamında "gerçekleşmediği" doğrult-usunda yorumlanıp yorumlanamıyacağı ve,
15/62 sayılı Zorla Mal İktisabı Yasasının 15. maddesinin 1. paragrafında yer alan "..... iktisabı yapan makamca ....... hakiki ihtiyaçlarından fazla olduğunun görülmesi halinde" söz dizisinin Anayasanın 41(3) maddes-ine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Gönyelide kain XXI/29.W.1 Devlet Kadastro planında Blok B parsel 65'de bulunan taşınmaz mal zamanında Hasan Damdelen, nam-ı diğerle Hasan Aziz Damdelen'e aitti. 18.3.1986 tarih ve 23 sayılı Resmi Gazetenin Ek III'ünde- 133 sayılı Amme Enstrümanı tahtında yayımlanan bir Kamulaştırma Emri ile bu taşınmaz malın bir kısmı kamu ulaşımının sağlanması, idamesi ve geliştirilmesi amacıyle kamulaştırıldı. Tasarlanan projenin bir kısmının bitmesine karşın tümü bu güne kadar bitme-di ve özellikle yonca yola ilişkin projeye ne vakit başlanacağı veya bu projenin ne vakit biteceği de belli değildir. Merhum Hasan Damdelen'in varisleri Yüksek İdare Mahkemesi olarak oturum yapan Yüksek Mahkemede açtıkları bir dava ile, Davalıların henüz -kullanılmayan arazinin "Davacılara iadesini teklif etmemekle göstermiş oldukları ihmalin yapılmaması gerektiği ve/veya Davalıların, münferiden ve/veya müştereken, dava konusu 65 parsel sayılı taşınmaz malın kamulaştırılan fakat ihtiyaç fazlası olan kısmını- Davacılara iktisap edildiği fiat karşılığında satmayı ve/veya geri vermeyi teklif etmeleri gerektiği" doğrultusunda bir karar talep ettiler.

Davanın duruşması safhasında, Davacılar Anayasanın 41(3) maddesinde yer alan "gerçekleşmediği" sözcüğünün yorum-unun yapılması için ve 15/62 sayılı Zorla Mal İktisabı Yasasının 15. maddesinin ilgili kısmının Anayasanın 41(3) maddesine aykırı olduğunu ileri sürerek, konunun, Anayasa Mahkemesine havale edilmesini talep ettiler. Yüksek İdare Mahkemesi de konunun taraf-lar arasındaki ihtilâfın hallinde etken olduğu gerekçesiyle istem doğrultusunda emir vererek konuyu Anayasa Mahkemesine havale etti ve Anayasa Mahkemesinin yorum ve anayasaya aykırılık hususlarında vereceği karara değin, önündeki davaya ilişkin sair işleml-eri durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
I. Havalenin yapılmasını talep eden Davacıların iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:,
Anayasanın 41(3) maddesi, kamulaştırma amacının, kamulaştırma tarihinden itibaren 3 yıl içinde "gerçekleşmediği"
takdir-de kamulaştırılan malın Anayasa ve 15/62 sayılı Yasanın öngördüğü şekilde kamulaştırmadan önceki mal sahibine iadesini öngörür.

Anayasanın öngördüğü "gerçekleşme" sözcüğünün yorumlanması gerekir. Bu sözcük, kamulaştırma tarihinden 13 yıl geçtikten sonr-a henüz bitmediği ve özellikle projenin yonca yol kısmına bunca yıldan sonra başlanmadığı bir yana, buna ne vakit başlanacağına dair bir plan dahi bulunmayan böyle bir durumda, yonca yol projesinin Anayasanın 41(3) maddesi anlamında "gerçekleşmediği" şekli-nde yorumlanması gerekir. RSCC Vol.2, sayfa 49'da yer alan Kaniklides davasında, Anayasanın 41(3) maddesinde yer alan "gerçekleşme" fiilinin 3 yılı aşan sürelerde de söz konusu olabileceğinin kabul edilmesi, ilk nazarda, davacıların aleyhinde olduğu görül-mekle birlikte, bu gibi sürenin 13 yıl gibi makûliyet sınırlarını da aşabilir şeklinde yorumlanmaması gerekir.

Zorla Mal İktisabı Yasasının 15. maddesi kamulaştırılan malın, kamulaştırıldığı tarihten sonra tümünün veya bir kısmının gerçek ihtiyaçtan fa-zla olduğu, iktisabı yapan makam tarafından saptanması halinde, ilgili makamın bu gibi fazlalığın yine yasa ile belirlenen yöntemle eski mal sahibine nasıl iade edileceğini düzenler. Anayasanın 41(3) maddesinde yer alan "gerçekleştirme" fiiline getirilece-k yorumun Davacının iddia ve görüşleri doğrultusunda olması halinde, Yasanın 15. maddesinin ilgili kısmının Anayasanın 41(3) maddesine aykırı olması kaçınılmazdır.

II.Davalının iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:
Anayasanın 41(3) maddesinde kulla-nılan sözcük "gerçekleştirme" fiilidir. Bu sözcük sonuçlandırma anlamında algılanamaz. Bu fıkraya geniş bir yorum verilmesi gerekir. Aksi takdirde bütçe ve sair nedenlerle zorla iktisabın amacı, 3 yıl
ile sınırlandırılması halinde, hiçbir zaman gerçekl-eşmeyebilir. Yonca yol projesinden vazgeçilmemiştir. Bütçe mülahazaları ile ileriye ertelenmiştir.

Anayasaya aykırı olduğu iddia edilen 15/62 sayılı Yasanın 15. maddesinin ilgili kısmının da Anayasanın 41(3) maddesine herhangi bir aykırılığı yoktur.
-
III. İLGİLİ YASA METNİ:
15/62 sayılı Zorla Mal İktisabı Yasasının 15(1) maddesinin ilgili kısmı aynen şöyledir:
"15(1)Herhangi bir gayrımenkul malın Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihten