-D. 3/89 Anayasa Mahkemesi: 8/88

Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda

Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, N. Ergin Salâhi,
Niyazi F. Korkut, Hamdi Atalay, Taner Erginel

Anayasanı-n 148. maddesi hakkında

-Yüksek İdare Mahkemesi tarafından 5/87 sayılı istinafta (İstinaf eden: Niyazi Ramadan ile Aleyhine istinaf edilenler: Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Komisyonları vasıtası ile KKTC Bakanlar Kurulu ve diğerleri arasında) sunulan konu.
-
İstinaf eden namına: Cahit Yılmazoğlu tarafından Ahmet Kalkan
Aleyhine istinaf edilenler namına: Mehmet Ali Şefik
İlgili şahıs namına: Ali Riza Görgün

K A R A R

KONU:
Değiştirilmiş şek-li ile 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasasının 8 ile 10. maddelerinin eşdeğerde mal isteme hakkına haiz KKTC yurttaş-
larının öncelik haklarını korumadığı oranda Anayasanın 1, 3, 5, 7, 36, 159(2)(4) ve Geçici 1(2) maddelerine- aykırı olup olmadığı.

I.OLAY:
İstinaf eden müstedi, Yüksek İdare Mahkemesinde dosyaladığı bir başvuru ile, müstedaaleyhlerin münferiden veya müştereken aldıkları bir karar ile Lefkoşada 748 parsel sayılı arsanın kesin tasarruf belgesini ilgili şahsa- veren idari tasarruflarının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesini istedi.

Müstedi başvurusunda konu malı taksitli bir satış senedi uyarınca yabancıdan satın almış olduğunu ve bu malın namına
- 2

kaydedilmesine 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasasının olanak tanıdığını iddia etti. Müstedaaleyhler ve İlgili şahıs müstedinin başvurusuna karşı itirazname dosyaladılar. Tek Yargıçtan oluşan Yüksek İ-dare Mahkemesi başvuruyu reddetti. Müstedi bu ret kararından üç Yargıçtan oluşan Yüksek İdare Mahkemesine istinaf etti. İstinaf duruşma için Mahkeme önüne geldiğinde ilgili şahıs 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasasının 8 ve -10. maddelerinin Anayasanın 1, 3, 5, 7, 36, 159(2)(4) ve Geçici 1(2) maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Mahkeme de ileri sürülen Anayasaya aykırılık konusunun taraflar arasındaki ihtilâfı karara bağlamada etkili olabileceği kanaatına vardı ve konuyu- karara bağlanmak üzere, Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu ve Anayasa Mahkemesinin kararına dek istinafın duruşmasını durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
İlgili Şahsın iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:

7/80 sayılı Yabancıdan Satın -Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasası yayınlandığı tarihte, yürürlükteki Anayasa ve mevzuat tahtında, Devlet sahipsiz taşınmaz malların sadece yöneticisi bulunuyordu. Bu gibi mallar Devletin mülkiyetine KKTC Anayasasının 159. maddesi uyarınca geçmiştir. B-u maddenin (4). fıkrasına göre ise bu gibi mallarla ilgili olarak meşru hak iddia edenlerin ortaya çıkması halinde ala-
bilecekleri tazminat esasları yasa ile düzenlenir. 159(4) maddesine göre bu gibi hak sahiplerinin sadece tazminat hakkı söz konusudur,- malın isimlerine kaydedilmesini talep etme hakları yoktur. Bu nedenle 7/80 sayılı Yasa bir nevi specific

3

performance içerdiği oranda Anayasanın 159. maddesine ve özellikle bu maddenin (4). fıkrasına aykırıdır.

Anayas-anın Geçici 1. maddesinin (2). fıkrası yurttaş-ların eşdeğer alma haklarının önceliğini tanımıştır. 7/80 sayılı Yasa bu hakkı korumamıştır ve zedelemektedir. Bu nedenle Anayasanın Geçici 1(2) maddesine de aykırılık vardır. Kaldı ki Anayasanın 159(3) madde-si mülkiyeti Devlete geçmiş olan taşınmaz malların hangi maksatlar için eşdeğer dağıtımı dışında kalacağını açıklıkla zikretmektedir. Bu mallar kamu yararı olsa dahi bu amaçlar dışında kullanılamaz.

7/80 sayılı Yasanın 8. maddesi henüz eşdeğer dağıtı-mı tamamlanmayan bir dönemde eşdeğere kaynak olması gereken veya yabancıdan kalan malların eşdeğer uygulaması dışında tutulmasına cevaz vermektedir ve buna cevaz verdiği oranda Anayasanın Geçici 1(2) maddesine aykırıdır. Bu madde aynı nedenlerle hukukun üs-tünlüğünü öngören Anayasanın 1. maddesine ve Anayasaya uygulmasını öngören 7. maddesine de aykırıdır. Bu madde, daha önce yukarıda belirtilen neden-lerle, Anayasanın 159. maddesine de aykırıdır.

Yasanın 10. maddesi de, aynı nedenlerle, Anayasanın ayn-ı maddelerine aykırıdır.

Yasanın 8 ve 10. maddeleri yasaya işlerlik kazandıran maddelerdir. Bu nedenle konu maddelerin Anayasaya aykırı olması halinde tüm yasa Anayasaya aykırı olur.

İstinaf eden müstedinin iddiasının gerekçesi özetle
şöyledir:

- 4

Mesele ile ilgisi olan Anayasa maddeleri sadece 159 ve Geçici 1(2) maddeleridir.

Bir malın eşdeğer önceliğinde olabilmesi için özel mülkiyete konu olmaması, bu malın üzerinde herhangi bir meşru hakkın bulunmaması ve De-vletin mülkiyetinde bulunması gerekir. 7/80 sayılı Yasa kapsamındaki mallar Anayasanın 159(1)(b) kapsamında veya eşdeğere kaynak olarak öngörülen mallardan değillerdir.

A.M. 2/86 da sadece Anayasanın 159. maddesinin (1). bendinin (b) fıkrasının yorum-u yapılmıştır, (4). fıkranın yorumu yapılmamıştır. 159. maddenin (4). fıkrasında (1). fıkranın sadece (b) bendinden değil (c) bendinden de bahsedilmektedir. Bu fıkrada mülkiyet hakkını ispat edenlere sadece tazminat verilecektir diye bir esas öngörülmemekt-edir. Öyle olmuş olsa idi fıkranın içerdiği cümle "ile" ile bağlanmayacak sair şekilde bağlanacaktı. (4). fıkra, (1). fıkranın (b) ve (c) bentlerine bir istisna teşkil etmekte veya bir koşul ileri sürmektedir. Esasen (4). fıkrada sözü edilen tazminat 1(c) -fıkrası kapsamındaki mallar için söz konusudur.

7/80 sayılı Yasanın Anayasanın 159 veya Geçici 1(2) maddelerine veya herhangi bir maddesine aykırılığı yoktur.

Aleyhlerine istinaf edilen müstedaaleyhlerin iddiala-
rının gerekçesi özetle şöyledir:

- Anayasanın 159(1)(b) maddesinin yorumu A.M. 2/86'da yapılmış ve "terketme"nin bırakma anlamında olduğu vurgulan-mıştır. Bir malın Anayasanın 159(1)(b) maddesi kapsamında

5

olabilmesi için 1975 de terkedilmiş olması vey-a ondan sonra yasa tarafından terkedilmiş sayılması gerekir. 7/1980 sayılı Yasanın kapsadığı mallar ise 1974 öncesinde bırakılan mallardır.

7/1980 sayılı Yasa 1980 de yürürlüğe girdi, KKTC Anayasası ise 1985 de yürürlüğe girdi. 7/80 sayılı Yasa ile- kişilere haklar kazanılmıştır ve eğer Anayasa koyucu bu hakkı ortadan kaldırmak istemiş olsa idi Anayasaya bu hususta özel bir madde koyması gerekirdi. Anayasaya böyle bir madde konmuş değildir.

Anayasanın 159. maddesinin (4). fıkrasında meşru hakt-an bahsedilmektedir. Murat edilen çeşitli haklar olabilir. Örneğin rehin, ipotek ve irtifak hakları. Direkt olarak 7/80 sayılı Yasa kapsamındaki mallar murat edilmiş olsa idi bunun açıklıkla belirtilmesi gerekirdi.

Yasanın veya ilgili maddelerinin- Anayasaya veya Anayasanın 159. maddesine veya bu maddenin (4). fıkrasına veya Geçici 1(2) maddesine aykırılığı yoktur.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasa-sının 8 ve 10. maddeleri aynen şöyledir:

-"8. Mahkeme her iki tarafın iddialarını ve tanıklarını
dinledikten sonra, uygun gördüğü takdirde herhangi bir
devir işlemi yapılmadan aşağıdaki hususlarda emir vere-
bilir:
İlgili taşınmaz malı satın alan ve başvuruyu
yapan kişi adına kayded-ilmesini,

6

İlgili taşınmaz malın ifraz edilmemiş (ayrı
koçan verilmemiş) mülk olması halinde, mev-
zuata uygun bir şekilde ifraz edilmiş mülk
haline getirilip ayrı koçan çıkarılması