- A.M. 7/73
A.M.Y. İstida No. 7/73

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
(ANAYASA MAHKEMESİ YETKİSİ)
Mahkeme Heyeti: M. Necati Münir (Başkan), Ahmed İzzet ve
Şakir Sıdkı İlkay.
Anayasa'nın 140 ve 142. maddeleri hakkında
ve-
Cumhurbaşkan Muavini ve Kıbrıs Türk Yönetimi Yürütme Kurulu Başkanı tarafından Anayasa'nın 140 ve 142. maddeleri tahtında Mütalâa için yapılan İstida hakkında.
-
-Cumhurbaşkan Muavini ve K.T.Y. Yürütme Kurulu
Başkanı namına: Zaim M. Necati.

K.T.Y. Meclisi Başkanlığı namına: Fuat Veziroğlu.

-----------

MÜTALÂA

Cumhurbaşkan Muavini ve Kıbrıs Türk Yönetimi Yürütme Kurulu Başkanı, Temel Kurallar ve onlarla etkilen-miş halinde Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası'nın 140 ve 142. maddeleri tahtında kendisine verilen yetkiye istinaden Kıbrıs Türk Yönetimi Meclisinin 25 Mayıs 1973 tarihli birleşiminde kabul etmiş olduğu ve Cumhurbaşkan Muavini ve Kıbrıs Türk Yönetimi Yürütme Ku-rulu Başkanının Anayasanın 51. maddesi gereğince haiz olduğu yetkiye istinaden yeniden incelenmek üzere 13 Haziran 1973 tarihinde iade ettiği ve Meclisin 28 Haziran 1973 tarihli birleşiminde yeniden incelenerek aynen kabul edilen "Meclis Üyeleriyle İlgili -Özel Ceza Davaları Kuralı" olarak isimlendirilen (ve bu Mütalâa'da bundan böyle "Kural" olarak anılan) Kuralın Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası'nın hükümlerine, özellikle 28, 30, 53, 83.2, 106.2 ve 155. maddelerine veya herhangi birinin hükümlerine aykırı veya- uygun olup olmadığı hususunda, mütalâasının alınması için, Yüksek Anayasa Mahkemesi yetkisini haiz olan Yüksek Mahkemeye işbu İstida ile yollamış bulunuyor.

Cumhurbaşkan Muavini ve K.T.Y. Yürütme Kurulu Başkanı adına Kıbrıs Türk Yönetimi Baş Savcısını-n dosyalamış olduğu ve aşağıdaki hukuki esaslara dayanan İstida ile Kuralın Anayasanın 28, 30, 53, 83.2, 106.2 ve 155. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir:-
"(1)Şahısların özel ceza (private criminal) davası açma hakları mevcuttur. Baş Savcı'nın c-eza davaları açma, takibi v.s. ile ilgili yetkilerini açıklayan Anayasa'nın 113. maddesinin 2. fıkrasında şahıslar tarafından kanuna uygun olarak özel ceza davası açılması hakkını tamamen engelleyen veya onu tamamen Baş Savcının inhisarına bırakan hüküm yo-ktur.

Kıbrıs Türk Yönetimi Meclisinin geçirmiş olduğu "Meclis Üyeleriyle İlgili Özel Ceza Davaları Kuralı"nın 2(1) maddesi bu Kuralın yürürlük tarihinden itibaren Kıbrıs Türk Yönetimi Meclisinin herhangi bir üyesi aleyhine özel ceza davası getirile-meyeceğini öngörmekte, ve netice olarak Meclis üyeleri aleyhlerine şahısların özel ceza davaları açma haklarını tamamen ortadan kaldırmaktadır.

Temel Kurallarla etkilenmiş hali ile Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası'nın 83(2) ve 106(2) maddelerine göre Türk Yön-etimi Meclisi Üyeleri üyelik sıfatı devam ettikçe, Yüksek Mahkemenin müsaadesi olmaksızın takip olunamaz, yakalanamaz veya hapis edilemez.

Dolayısıyle, Yüksek Mahkemenin müsaadesi ile Türk Yönetimi Meclisi'nin herhangi bir üyesi aleyhine (özel ceza davas-ı da dahil) ceza davası açılabileceği sarihtir. Türk Yönetimi Meclisinin geçirmiş olduğu mütalâa konusu Kural, Meclis üyeleri aleyhine şahısların özel ceza davası açma hakkını tamamen ortadan kaldırdığından Anayasanın 83(2) ve 106(2) maddelerini işlemez h-ale getirmeye matuf olup netice itibarı ile Anayasa'ya aykırı düşer.

Anayasa'nın 30. maddesinin 1. fıkrası gereğince, hiçbir şahıs Anayasa ile veya gereğince kendisine gösterilen mahkemeye müracaat etme hakkından mahrum edilemez. Mütalâa konusu Kural şah-ısları Meclis üyeleri aleyhine özel ceza davası açma hakkından mahrum eder nitelikte olduğundan Anayasa'nın 30. maddesinin 1. fıkrası ile bağdaşmamaktadır.

Anayasa'nın 28. maddesinin 2. fıkrasında "Her şahıs, bu Anayasada gösterilen bütün hak ve hürriyetl-erden, Anayasada açıkça aksine bir hüküm bulunmadıkça, cemaat, ırk, din, dil, cinsiyet, siyasi veya diğer bir sebeple doğrudan doğruya veya dolayısıyle ayırd edilmeden istifade eder" denilmektedir.

Anayasanın 28. maddesi ile 30. maddesi birlikte okunduğu-nda, mütalâa konusu Kural vatandaşlar ile Meclis üyeleri arasında makul olmayan bir tefrik yaratmaktadır, çünkü Meclis üyelerini imtiyazlı bir duruma koymaktadır, ve netice itibarı ile Anayasanın bu maddelerine uymamaktadır. Bundan maada, Kuralın 2. madde-si Meclis üyeleri arasında ayırımcı bir maddedir çünkü belli bir tarihten sonra (1 Ocak 1973) verilmiş herhangi bir mahkûmiyeti "bütün neticeleriyle birlikte iptal" etmeyi hedef tutmakta bu tarihten önceki mahkûmiyetleri hedef tutmamaktadır. 1 Ocak 1973 t-arihinden sonra mahkûm edilen bir Meclis üyesinin mahkûmiyeti "iptal" edilirken bu tarihten önce mahkûm edilen bir Meclis üyesinin mahkûmiyetinin "iptal" edilmemesine makul bir gerekçe yoktur.

Mütalâa konusu Kural'ın 2(2) maddesi bir af kanunu niteliğinde-dir. Anayasada Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkan Muavininden başka herhangi bir makamın affetme yetkisi yoktur. Anayasanın 53(4) maddesine göre, Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkan Muavini, Cumhuriyetin bir mahkemesi tarafından verilen bir cezayı, Cumhuriyetin Baş- Savcısının ve Baş Savcı Yardımcısının müşterek tavsiyesi üzerine, azaltabilir, durdurabilir veya değiştirebilir.

Mütalâa konusu Kural'ın 2(2) maddesinde öngörülen "mahkûmiyeti ...... iptal", Temel Kurallarla etkilenmiş halinde Anayasanın 53. maddesi alt-ında Cumhurbaşkan Muavini ve Kıbrıs Türk Yönetimi Başkanına tanınan af yetkisine müdahaledir.

Mütalâa konusu Kuralın 2(2) maddesi Yüksek Mahkemenin istinaf yetkisine de müdahale etmiştir. Alt mahkemeler tarafından verilen hüküm veya kararlar ancak istina-f yoluyle değiştirilebilir veya kaldırılabilir. Yüksek Mahkemenin istinaf dinleme ve karara bağlama yetkisi Anayasa'nın 155. maddesinde belirtilmiştir.

Bundan maada, Mahkemelerin bağımsızlığı Temel Kuralların 16. maddesi ve Anayasa'nın 30, 152-164'üncü -maddelerinde korunmuştur. Kıbrıs Türk Yönetiminin bir yargı organının geçmişte vermiş olduğu bir hükmün bir Kurallı "iptal" edilmesi mahkemelerin bağımsızlığına ve görevine usulsüzce müdahaledir."

Kıbrıs Türk Yönetimi Meclisi Başkanlığı adına dosyalana-n Cevapta ise Baş Savcılığın İstidada ileri sürdüğü iddialar şu şekilde cevaplandırılmıştır:-
"1.Başsavcılık tarafından dosyalanan 12 Temmuz 1973 tarihli istidanın hukukî esaslar kısmının (a) bendinin 1. paragrafı bir gerçektir. Ancak istida konusu Kural-ın özel ceza davası ikame hakkını tamamen ortadan kaldırdığı hilâfı hakikattır. Kural, özel ceza davaları ikame hakkını kaldırmamakta, sadece mebusluk devresi sonuna bırakmaktadır. Bu, yeryüzünde cari hukuk sistemlerine uygun bir prensiptir ve bu prensib-in benzeri olan başka bir prensip "dokunulmazlık" müessesesi olarak gerek Kıb