-D. 5/2015 Anayasa Mahkemesi: 6/2014
(Lefkoşa Aile Dava No: 5/2011)

ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti: Şafak Öneri, Başkan, Narin F. Şefik, Hüseyin
Besimoğlu, Ahmet Kalkan, M-ehmet Türker.

Anayasanın 148. maddesi hakkında.

Lefkoşa Aile Mahkemesi tarafından 5/2011 No.lu Aile davasında (Davacı: Seyhan Egemen, Lefkoşa ile Davalı: Hanife Mine Egemen n/d Hanife -Mine Küçükabak, Gönyeli - Lefkoşa arasında) sunulan konu.

Havale Eden Davalı namına: Avukat Ali Fevzi Yeşilada
Davacı namına: Avukat Hasan Balman adına Avukat Nil Dimililer
Amicus Curiae namına: Savcı Meryem Beşoğlu.

-----------

K A R A R

KO-NU:

1/1998 sayılı Aile Yasası'nın 24(8) maddesinin, Anayasa'nın 1, 7, 17 ve 35. maddelerine aykırı olup olmadığı.

Narin F. Şefik: Davacı tarafından, Davalı aleyhine, 1/1998 sayılı Aile Yasası altında Lefkoşa Aile Mahkemesinde ikame edilen boşanma davası-nın dinlenmesine başlanmadan önce Davalı, Anayasa'nın 148. maddesi altında 1/1998 sayılı Yasanın 24. maddesinin 8. fıkrasında düzenlenen ve 3 seneyi aşkın bir süre ayrı yaşanmış bulunması halinde, kusur aranmaksızın, boşanma talep etme hakkı verilmesinin A-nayasa'nın 1, 7, 17 ve 35. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek, bu hususun incelenmek üzere Anayasa Mahkemesine havale edilmesini talep etmiştir.

Aile Mahkemesi, 12.3.2014 tarihli kararı ile, konunun:

A. 1/1998 sayılı Aile (Evlenme ve Boşanma) Ya-sası'nın 24. maddesinin 8. fıkrasının KKTC Anayasası'nın 1, 7, 17 ve 35. maddelerine aykırı olup olmadığının karara bağlanabilmesi amacı ile Yüksek Mahkeme olarak Anayasa Mahkemesine sunulmasına ve

B. Anayasa Mahkemesi tarafından bir karar verilinceye ka-dar davanın durdurulmasına karar vermiştir.

İLGİLİ YASA METNİ

"(24). Boşanma sebepleri şunlardır:

(1) Diğer taraf zina yapmışsa,
Ancak, mahkeme boşanma davası açan tarafın zinaya rıza gösterdiğine veya zinadan sonra onu bağışladığına inanı-rsa boşanma kararı verilmez.
(2) Diğer taraf boşanma davasını açan tarafın hayatına
kastetmiş, kötü muamelede bulunmuş veya fiziksel olarak
acı çekmesine neden olacak şekilde darbetmişse,
(3) Diğer taraf, mahkemenin inancına göre, boşan-ma davası
açan taraf için birlikte yaşamı olanaksız veya çekilmez
hale koyan cinayet veya yüz kızartıcı bir suç işlemişse
veya onursuz bir hal ve harekette bulunmuşsa,
(4) Diğer taraf haklı bir neden olmaksızın boşanma davası
- açan tarafı bir yılı aşkın bir süre terketmişse,
Ancak taraflardan biri, bir yıllık süre dolmadan da
saptanacak bir süre içerisinde öteki tarafın aile
ocağına çağrılması amacıyla mahkemeye başvurabilir.
Diğer tarafın çağrıya uymaması halin-de istemde bulunan
taraf mahkemenin saptadığı sürenin bitiminden
başlayarak herhangi bir zaman boşanma davası açabilir.
Ancak terk süresi üç ayı geçmedikçe ve hala devam
etmedikçe, bu fıkra uyarınca boşanmaya hükmedilemez.
(5) Diğer taraf akı-l hastalığına yakalanmış veya akli
dengesi boşanma davası açan taraf için birlikte yaşamı
olanaksız veya çekilmez bir hale getirmişse veya o
tarafın veya çocuklarının esenliği için bir tehlike
yaratıyorsa ve Mahkeme yukarıda belirtilen -akıl
hastalığının veya akli dengesizliğin iyileşmesinin
olanaksız olduğuna veya üç yıldan az olmayan bir süre
devam edeceğine bilirkişi raporuyla kanaat getirmişse,
(6) Taraflar arasındaki ailevi ilişkiler birlikte yaşamı
olanaksız veya- çekilmez bir hale koyacak kadar önemli
surette gerginleşmişse,
Ancak böyle bir gerginlik bütünüyle bir tarafın
hatasına yüklenebilecek nedenler içeriyorsa, boşanma
davasını yalnız diğer taraf açabilir.
(7) Evliliğe taraf kişilerden birin-in yukarıdaki boşanma
sebeplerinden birine veya birkaçına istinaden açmış
olduğu bir boşanma davasının mahkemece reddedilmesi
tarihinden başlayarak iki yıl süre ile devamlı olarak
birbirlerinden ayrı yaşamışlarsa,
Bu- durumda taraflardan herhangi birisi, kusurlu olup
olmadığına bakılmaksızın, iki yıl sürekli olarak
birbirlerinden ayrı yaşadıkları sebebine dayanarak diğer
taraf aleyhine bir boşanma davası açarak boşanma talep
edebilir.
- (8) Boşanma davasının açıldığı tarihte, taraflar sürekli bir
biçimde üç yıl ayrı olarak yaşamışlarsa,
Bu durumda taraflardan herhangi birisi, kusurlu olup
olmadığına bakılmaksızın üç yıl süre ile birbirlerinden
ayrı yaşadık-ları sebebine dayanarak diğer taraf aleyhine
boşanma davası açabilir.
(9) Evlilikleri en az bir yıl sürmek koşuluyla karı ile koca
birlikte başvurmuşsa veya bir taraf öteki tarafın
davasını kabul etmişse,
Bu durumda evlilik bir-liği temelinden sarsılmış
sayılır.Boşanma kararı verilebilmesi için yargıcın
bizzat tarafları dinleyerek iradelerin serbestçe
açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali
sonuçları ile çocukların durumu konusunda tarafl-arca
kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması
şarttır.Yargıç,tarafların ve çocukların menfaatlerini
dikkate alarak bu antlaşmada gerekli gördüğü
düzenlemeleri yapabilir.Bu değişikliklerin taraflarca da
kabulü- halinde boşanmaya hükümolunur."

İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ

Madde 1
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan laik bir Cumhuriyettir.

Madde 7
(1)Yasalar Anayasaya aykırı olamaz.
(2)Anaya-sa kuralları, yasama, yürütme ve yargı organlarını, Devlet yönetimi makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.

Madde 17
(1)Kimse, bu Anayasa ile veya bu Anayasa gereğince kendisine gösterilen mahkemeye başvurmak hakkından yoksun bırakılama-z. Her ne ad altında olursa olsun adli komisyonlar veya istisnai mahkemeler oluşturulması yasaktır.
(2)Herkes, yurttaş hak ve yükümlülüklerinin veya kendisine karşı yapılan bir suçlamanın karara bağlanmasında, yasa ile kurulan bağımsız, tarafsız ve yetkil-i bir mahkeme tarafından, makul bir süre içinde adil ve açık bir surette davanın dinlenmesi hakkına sahiptir. Karar gerekçeye dayanır ve açık bir oturumda okunur.
(3)Ulusal güvenlik, anayasal düzen, kamu düzeni, kamu güvenliği veya genel ahlak yararına ol-duğu veya küçüklerin çıkarları veya tarafların özel hayatlarının korunması için gerekli olduğu ve yayının, adaletin sağlanması için mahkemece zararlı görüldüğü özel durumlarda, mahkeme duruşmanın kısmen veya tamamen kapalı yapılmasına karar verebilir.
(4)H-erkes:
(a)Mahkeme önüne çıkarılması nedenlerinin kendisine bildirilmesi,
(b)Davasını mahkemeye sunmak ve bunu hazırlamak için gerekli zamana sahip olmak,
(c)Delillerini göstermek veya göstertmek veya tanıkların yasaya uygun olarak doğrudan doğruya sorguya -çekilmesini istemek,
(ç)Kendisinin veya yakınlarının seçtiği bir hukukçu tutmak ve adaletin sağlanması için gerekli görülüyorsa, yasanın gösterdiği şekilde kendisine parasız bir hukukçu atanması,
(d)Mahkemede kullanılan dili anlayamadığı veya konuşamadığı -takdirde, bir tercümanın yardımından parasız yararlanmak,
hakkına sahiptir.

Madde 35
(1)Aile toplumun temelidir. Devlet ve diğer kamu tüzel kişileri ailenin, ananın ve çocuğun korunması için gerekli önlemleri alır ve örgütleri kurar.
(2)Evlenme çağında-ki bir kadın ile bir erkeğin, evlenip aile yuvası kurma hak ve yükümlülükleri yasa ile düzenlenir.

DAVA İLE İLGİLİ OLGULAR

Davacı ile Davalı 23.7.1977'de evlendiler.Davacı, Davalı aleyhine, 6.1.2011 tarihinde 5/2011 sayılı davayı Aile Mahkemesinde- ikame etti.Davacı, sair şeyler yanında, Davalı aleyhine, 3 başlık altında boşanma hükmü verilmesini talep etti. Öncelikli talebi "tarafların davanın ikame edildiği tarihte sürekli bir biçimde 3 yılı aşkın süre ayrı yaşamalarından" dolayı boşanma hükmü ve-rilmesi, alternatif olarak davada tafsilatı sıralanan Davalının kusur ve kabahatlerinden dolayı taraflar arasında ailevi ilişkilerin birlikte yaşamı olanaksız ve/veya çekilmez hale koyacak kadar önemli surette gerginleştiğinden dolayı boşanma hükmü verilme-si ve yine alternatif olarak Davalının kusur ve kabahatlerinden kaynaklanan şiddetli geçimsizlikten dolayı ve/veya Davacı ve Davalı arasında karakter ve mizaç ayrılığı nedeni ile meydana gelen şiddetli geçimsizlikten dolayı boşanma hükmü verilmesini talep -etmiştir.

Davalı tarafından dosyalanan Müdafaa Takririnde, Davalı, Davacının ileri sürdüğü kusur ve kabahatler iddialarını reddederek, bunları boşanma sebebi yaratmak için icat ettiğini ileri sürmüş ve aile birliğini yaşatmak ve sürdürmek arzu ve iradesi-nde olduğunu ifade etmiştir. Davalı, Davacının mizaç ve karakter ayrılığı tafsilatı başlığı altında ileri sürdüğü iddialarını ve Davacının 3 yılı aşkın süre ayrı yaşadıkları dahil tüm iddialarını reddederek, Davacının davasının reddedilmesini talep etmişti-r.

Davacı lehine boşanma hükmüne karar verilmesi ihtimaline karşı, Davalı mukabil talep dosyalayarak, mukabil dava altında tazminat, mal paylaşımı başlığı altında ise evlilik birliği süresince edinilen malların 2/3'ünün Davalıya verilmesini talep etm-iştir.
Davanın dinlenme aşamasına geldiği gün Davalı konunun Anayasa Mahkemesine havale edilmesini talep etmiştir.

Anayasa Mahkemesi, 24.6.2014 tarihinde, davaya Başsavcılığın Amicus Curiae olarak eklenmesine emir vermiştir.

DAVALININ İDDİALARI

Ail-e Yasası'nın 24(8) maddesi altında sürekli olarak 3 yıl fiilen ayrı yaşayan karı ve kocaya, kusurlu taraf olsa dahi, boşanma talebi ile mahkemeye başvurma hakkı tanınmasının, kimse kendi kusuruna dayanarak bir hak talep edememesi gerektiğinden, Anayasa'da -yer alan hukukun üstünlüğü ilkesine, Davalı konumundaki eşe madde 24(8) altında herhangi bir müdafaa hakkı tanınmadığı ve 3 yıl sürekli ayrı yaşanması halinde boşanmanın otomatik olabileceğini öngören bu maddenin Anayasa'nın 17. maddesinde yer alan hak ara-ma özgürlüğü ilkesine, madde 24(8)'in, evlilik birliğini ortadan kaldırma niyeti olan bir şahsa aile birliğini rahatlıkla ortadan kaldırma imkanı verdiğinden dolayı, aile kurumunun korunmasını öngören Anayasa'nın 35. maddesine aykırı olduğu Davalı tarafınd-an ileri sürülmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

3 yıl süre geçmesine rağmen biraraya gelemeyen eşlerin evlilik birliğini sürdürememeleri durumunda aile birliğinin korunması yönünde kişisel ve toplumsal bir zarardan bahsedilemeyeceğinden, 1/1998 Aile Yasas-ı'nın 24 (8) maddesinin ailenin korunması gerektiğini ihtiva eden Anayasa'nın 35. maddesine aykırılığı bulunmadığını, Anayasa'nın 17. maddesinin öngördüğünün mahkemeye müracaat hakkı olduğunu, bu maddenin müdafaa hakkını içermediğini ve 1/98 Aile Yasası ma-dde 24 (8) altında bir davalının mahkemeye gelip söylemek istediklerini söyleme konusunda herhangi bir kısıtlama bulunmadığından, 17. maddeye aykırılık bulunmadığını, Aile Yasası madde 24(8) altında 3 yıl ayrı yaşayan kusurlu eşe boşanma talep eden bir dav-a açma hakkı verilmiş olmasına rağmen, yine 24. maddenin diğer fıkraları altında, karşı tarafın mukabil dava ile başka bir sebebe dayanarak dava açabileceğinden ve haklarını mukabil dava altında talep edip temin edebileceğinden, Anayasa'nın 1. maddesinde y-er alan hukukun üstünlüğü ilkesine de bir aykırılık b