-D. 4/2006 Anayasa Mahkemesi 6/06
ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
Mahkeme Heyeti: Metin A. Hakkı, Başkan, Nevvar Nolan, Mustafa H. Özkök,
- Gönül Erönen, Seyit A. Bensen.
Anayasanın 145 ve 147. Maddesi hakkında.

Davacı: Demokrat Parti, Köşklüçiftlik, Lefkoşa
- ile -
Davalı: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meclisi, Lefkoşa

A r a s ı n d a.

Davacıyı temsilen Avukat Ömer A-dal,
Davalıyı temsilen Başsavcı Yardımcısı Muavini Müjgan Irkad.

-----------------------

K A R A R

KONU: 17.10.2006 tarihinde Resmi Gazete'nin Ek IV. Bölüm II Sayı:171'de yayımlanan KKTC Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu'nca alınan 32 sayılı Cumhuriy-et Meclisi Kararları kısmındaki 4.3.2006 karar numaralı KKTC Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğü (Değişiklik) kararının ve özellikle bu kararın, esas iç tüzüğün 14. maddesini değiştiren ve/veya İçtüzüğün 14. maddesinin (3). fıkrasından hemen sonra yeni (4). fıkra- konmak suretiyle değiştiren kararın Anayasanın Başlangıç kısmına ve özellikle "İnsan Hak ve Özgürlüklerini, Hukukun Üstünlüğünü, Kişilerin ve Toplumun Huzur ve Refahını Korumayı içeren çok partili, demokratik, laik ve sosyal hukuk devletini gerçekleştir-me" ilkeleri ile Anayasa'nın 1, 3, 7, 8 (1) ve (2), 10, 12, 70(3), 81(4) maddelerine aykırı olup olmadığı ve Anayasa Mahkemesinin böyle bir davada dava sonuçlanıncaya kadar ara emri vermeye yetkisi olup olmadığı.

I. OLAY:

Demokrat Parti olan Davacılar -19.10.2006 tarihinde dosyaladıkları yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen davayı Yüksek Mahkeme Mukayyitliğine dosyalayarak KKTC Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu'nca alınan ve Resmi Gazete Ek IV Bölüm II Sayı:171'de 17.10.2006 tarihinde yayımlanan 32 sayıl-ı Cumhuriyet Meclisi Kararları kısmındaki 4.3.2006 karar numaralı KKTC Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğü Değişiklik kararının ve özellikle bu kararın Esas İçtüzüğün 14. maddesini değiştiren ve/veya içtüzüğün 14. maddesinin (3). fıkrasından hemen sonra yeni (4)-. fıkra konmak suretiyle değiştiren kararın Anayasanın Başlangıç kısmına ve özellikle 1, 3, 7, 8(1) ve (2), 10, 12, 70(3), 81(4) maddelerine aykırı olduğundan iptal edilmesini talep etti.

Davacı Müstediler aynı tarihte mahkemeye dosyaladıkları tek taraf-lı bir istida ile davanın neticesine dek KKTC Cumhuriyet Meclisinin ve/veya herhangi bir organ ve/veya komitesinin herhangi bir karar alınmasının ve/veya işlem yapılmasının geçici olarak engellenmesini öngören bir mahkeme emri verilmesini talep etti. Dava-lı Müstedaaleyhler ara emri istidasına dosyaladıkları itirazları ile alınan kararın Anayasanın herhangi bir maddesine aykırı olmadığını iddia etmiş, keza bir iptidai itiraz ile Anayasa Mahkemesinin böyle bir davada ara emri verme yetkisi olmadığını iddia e-tmişlerdir.

II. TARAFLARIN İDDİALARININ GEREKÇELERİ:
Davacının iddialarının gerekçesi:
Konu acildir. Talep edilen emrin verilmemesi halinde ileride davanın kazanılması durumunda telafisi çok zor zararlar doğacak veya geriye dönüş çok zor olacaktır, çün-kü davada iptali istenen karara istinaden Meclis'te yapılan tüm işlemler ve alınan kararlar Anayasa'ya aykırı olarak alınmış olacaktır. Mahkeme kararları geriye dönük yürümediğinden, talep edilen emrin verilmesi zaruridir.

Davalıların iddialarının gerek-çesi:
Davalılar, istidanın esasında yakınma konusu yapılan kararların Anayasa'nın herhangi bir maddesine herhangi bir terslik içermediğini iddia ederken, davanın Anayasa'nın 147. maddesine istinaden açılmış bir iptal davası olduğunu ve bu maddeye istinade-n Anayasa Mahkemesinin ara emri verme yetkisi olmadığını iddia etmişlerdir.

III. İLGİLİ TÜZÜK METİNLERİ:
Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğü (Değişiklik) Kararı 14'üncü maddenin yeni (4)'üncü fıkrası şöyledir:
"(4) Başkanlık Divanı, Meclis Başkanı veya yokluğu-nda vekili tarafından yapılan çağrı üzerine toplanır. Aynı konuda iki kez çağrı yapılmış olmasına karşın Divan toplanamadığı takdirde, Meclis Başkanı veya siyasal parti grupları, çağrı konusunu ayrı ayrı ve doğrudan doğruya Genel Kurul'a sunabilir. Bu du-rumda istemin oylanması, ilk birleşimin gündemindeki Başkanlık sunuşlarında yer alır ve Genel Kurulca işaret oyuyla karar verilir."

IV. İLGİLİ ANAYASA MADDELERİ:
İlgili Anayasa Maddeleri aynen şöyledir:
Devletin Şekli ve Nitelikleri
"Madde 1.
Kuzey Kı-brıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan laik bir Cumhuriyettir."

Egemenlik
"Madde 3.
(1)Egemenlik, kayıtsız şartsız Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarından oluşan halkındır.
(2)Halk, egemen-liğini, Anayasanın koyduğu ilkeler çerçevesinde, yetkili organları eliyle kullanır.
(3)Halkın hiçbir zümresi, kesimi ve kişisi, egemenliği kendine mal edemez.
(4)Hiçbir organ, makam veya merci, kaynağını bu Anayasa'dan almayan bir yetki kullanamaz."

A-nayasanın Üstünlüğü ve Bağlayıcılığı
"Madde 7
(1)Yasalar Anayasaya aykırı olamaz.
(2)Anayasa kuralları, yasama, yürütme ve yargı organlarını, Devlet yönetimi makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır."

Eşitlik
"Madde 8
(1)Herkes,- hiçbir ayırım gözetilmeksizin, Anayasa ve yasa önünde eşittir. Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz.
(2)Devlet organları ve yönetim makamları, bütün işlemlerinde yasa önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek ve ayrıcalık y-apmamak zorundadırlar."

Temel Hakların Niteliği ve Korunması
"Madde 10
(1)Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklere sahiptir.
(2)Devlet, kişinin temel hak ve özgürlüklerini, kişi huzuru, sosyal adalet ve- hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal bütün engelleri kaldırır, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlar.
(3)Devletin yasama, yürütme ve yargı organları, kendi yetki sı-nırları içinde, bu Kısım kurallarının tam olarak uygulanmasını sağlamakla yükümlüdürler."

Temel Hak ve Özgürlükler ile Yetkilerin Kötüye Kullanılmaması
"Madde 12
Bu Anayasanın hiçbir kuralı, herhangi bir gerçek veya tüzel kişiye, zümre veya sınıfa, b-u Anayasa ile güvence altına alınan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin ve Kıbrıs Türk Halkının hak ve statüsünün değiştirilmesini veya bu Anayasanın kurduğu düzenin yok edilmesini veya tanınan temel hak ve özgürlüklerin ortadan kaldırılmasını amaçlayan hare-ketlere girişmek ve faaliyetlerde bulunmak hak ve yetkisini verir biçimde anlaşılamaz ve yorumlanamaz."

Siyasal Parti Kurma ve Partilerin Siyasal Hayattaki Yeri
"Madde 70
(3)Siyasal partiler, ister iktidarda ister muhalefette olsunlar, demokratik siyasa-l hayatın vazgeçilmez öğeleridir."

Cumhuriyet Meclisinin Toplantıları ve Çalışma Düzeni
"Madde 81
(4)Cumhuriyet Meclisi çalışmalarını kendi yaptığı İçtüzük kurallarına göre yürütür."

V. İNCELEME:
Bu davanın kökeninde yatan olguları aşağıdaki şekilde ö-zetlemek mümkündür:

Davacılar, 19.10.2006 tarihinde Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan Yüksek Mahkemede dosyaladıkları yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen başvuruları ile aşağıdaki çare için Anayasa Mahkemesine başvurdular:

Davacıların- Talep Takrirlerinin A) paragrafı aynen şöyledir:

"KKTC Meclisi Genel Kurulunca alınan ve Resmi Gazete EK IV
Bölüm II ve Sayı: 171'de 17.10.2006 tarihinde yayımlanan 32 sayılı
Cumhuriyet Meclisi Kararları kısmındaki 4.3.2006 karar n-umaralı
KKTC Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğü (Değişiklik) kararının ve
özellikle bu kararın esas İçtüzüğün 14. maddesini değiştiren
ve/veya İçtüzüğün 14. maddesinin (3). fıkrasından hemen sonra
yeni (4). fıkra konmak suretiyle- değiştirilen kararın, Anayasanın
Başlangıç Kısmına ve özellikle 'İnsan Hak ve Özgürlüklerini, Hukukun
Üstünlüğünü, Kişilerin ve Toplumun Huzur ve Refahını Korumayı içeren
çok partili, demokratik, laik ve sosyal hukuk devletini gerç-ekleştirme'
ilkesine, Anayasanın 1, 3, 7, 8 (1) ve (2), 10, 12, 70 (3), 81 (4)
maddelerine aykırı olduğundan iptal edilmesini öngören bir Mahkeme
hükmü veya emri verilmesi."

Davacılar, yukarıdaki başvurularına paralel ol-arak aynı gün Mahkemeye dosyaladıkları bir istida ve Davacı-Müstedi Partinin Genel Başkanı Serdar Denktaş tarafından desteklenen aynı tarihli bir yemin varakası ile Mahkemeden bir de ara emri niteliğinde aşağıdaki şekilde emir verilmesini talep etmişlerdir-:

"A) Davalı tarafından alınan ve KKTC Resmi Gazete Ek IV Bölüm II
Sayı:171'de 17.10.2006 tarihinde yayımlanan 32 sayılı Cumhuriyet
Meclisi Kararları kısmındaki 4.3.2006 karar numaralı KKTC
Cumhuriyet Mecli-si İçtüzüğü (Değişiklik) kararının ve özellikle bu
kararın esas İçtüzüğün 14. maddesini değiştiren ve/veya İçtüzüğün
14. maddesinin (3). fıkrasından hemen sonra yeni (4). fıkra konmak
suretiyle değişiklik yapan kar-arın işbu dava neticesine değin
uygulanmasının ve/veya yürütülmesinin durdurulmasını ve/veya
bahse konu İçtüzük değişikliğine istinaden KKTC Cumhuriyet
Meclisinin ve/veya herhangi bir organ ve/veya komitesinin herh-angi
bir karar almasının ve/veya işlem yapmasının geçici olarak
engellenmesini öngören bir mahkeme emri verilmesi."

Tek taraflı (Ex parte) olarak yapılan ara emri istidası, 19.10.2006 tarihinde Mukayyitliğe dosyalandık-tan sonra görüşülmek üzere Mukayyitlikce 20.10.2006 tarihine sabah 09.00'a tayin olunmuş, o oturumda Davacı-Müstedileri Mahkemede temsil eden avukat, istidada olduğu gibi emir verilmesini talep ederken, istidaya ek yemin varakasında belirtilen olgularla ye-tinmiştir. Yemin varakasında Davacı-Müstediler özetle, davada Davalı sıfatıyla bulunan Cumhuriyet Meclisi aleyhine, davaya ve ara emri istidasına konu alınan kararların Anayasa'ya aykırı olarak alındığını iddia edip, bu nedenle davanın neticesine değin Me-clisin işlem yapmamasını talep etmekte ve konunun acil olduğunu, talep edilen emrin verilmemesi halinde ileride davanın kazanılması durumunda telafisi çok zor zararların doğacağını veya geriye dönüşün çok zor olacağını iddia etmişlerdir. 20.10.2006 tarihi-nde tek yargıçtan oluşan Anayasa Mahkemesi, istida, ve ona ek yemin varakasını tezekkür edip Davacı-Müstedi avukatının hitabesini de dinledikten sonra, o günlerde yaklaşmakta olan bayram tatilini de gözönünde bulundurarak, bu süre zarfında Davalıların tat-ilde olup oturum yapmayacağını da nazarı dikkate alarak, istidanın Davalılara tebliğini uygun görmüş ve bu münasebetle ara emri istidasının görüşülmesini 27.10.2006 tarihine erteleyip karşı tarafa tebliğini emretmiştir. 27.10.2006 tarihinde, ara emri isti-dası ele alındığında Hukuk Dairesini ve Davalı Meclisi temsilen Başsavcı Yardımcısı Muavini Mahkemede hazır bulunmuş, Mahkemeye Başsavcı tarafından bu dava ve istidada görevlendirildiğini söyleyip gerekli itirazı dosyalamak için kısa bir süre talep etmişti-r. Yine tek Yargıçtan oluşan Anayasa Mahkemesi bu aşamada istidayı görmüş, Başsavcı Yardımcısı Muavininin talebini uygun karşılayıp istidayı duruşma olarak 2.11.2006 tarihine sabah saat 09.00'a ertelerken Davalı-Müstedaaleyhlere en geç 30.10.2006 tarihind-e mesai bitimine kadar itirazlarını dosyalamalarına emir ve izin vermiştir.

30.10.2006 tarihinde Davalı-Müstedaaleyhler Cumhuriyet Meclisi Başkanı
Dr. Fatma Ekenoğlu'nun aynı tarihli yemin varakası ile desteklenen itirazlarını Mahkemeye dosyalamış-lar ve özetle ara emri ile uygulanmasının durdurulması istenen kararların, Anayasa'ya aykırı olmadığını iddia ederek istidanın reddedilmesini talep etmişlerdir. Sözü edilen itiraz yemin varakasının 2. paragrafına göre bir de ön itiraz içermektedir. Ön it-irazın ilk 2 cümlesi aynen şöyledir:

"Davacının davasının konusu Anayasanın 147. maddesinde öngörüldüğü
gibi bir iptal davasıdır. Almış olduğum hukuki mütalaaya göre muhterem
Anayasa Mahkemesinin Anayasanın 147. maddesi altında açı-lmış olan
iptal davasında men edici bir ara emri verme yetkisi bulunmamaktadır."

Ara emri istidası, ona karşı dosyalanan itiraz ile birlikte duruşma olarak tam teşekküllü Anayasa Mahkemesinin 2.11.2006 tarihli oturumunda ele alınmış, Mahke-me ara emri istidasında yer alan ön itirazı yalnız başına değerlendirmeyip, istidanın tümünü dinledikten sonra karar vermeyi uygun görmüş ve oturum bu çerçevede devam edip neticelenmiştir. İstidanın görüşülmesi aynı gün hitam bulup karar için istida bilam-üddet ertelenmiş durumdadır.

Ara emri istidasının duruşması esnasında evraklardan oluşan belgeler, karşılıklı muvafakat çerçevesinde emare olarak Mahkemeye dosyalanmıştır. Yapılan argümanlardan öyle anlaşılıyor ki, istidanın kökeninde yatan olgula-r ile ilgili taraflar arasında ciddi bir görüş ayrılığı yoktur. Taraflar arasındaki ihtilaf ve görüş ayrılığı daha ziyade hukukidir. Bu hususu da gözönünde bulundurarak biz de mümkün mertebe davanın esasında karar verilmesi gereken olgular üzerinde bu aş-amada bulgu yapmaktan kaçınarak, sadece ara emrini karara bağlamaya özen gösterdik.

Bu dava, Anayasanın 147. maddesine istinaden açılan bir iptal davasıdır. Bu hususta taraflar arasında ihtilaf yoktur. Sözü edilen 147 madde aynen şöyledir:

- "Madde 147.
Cumhurbaşkanı, Cumhuriyet Meclisinde temsil edilen siyasal
partiler, siyasal gruplar ve en az dokuz milletvekili veya kendi
varlık ve görevlerini ilgilendiren alanlarda diğer kurum,
kuruluş veya sen-dikalar bir yasanın, kararnamenin, tüzüğün,
Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün, Cumhuriyet Meclisi
kararının, yönetmeliğinin veya bunların herhangi bir kuralının
Anayasanın herhangi bir kuralına aykırı veya ona uygun
- olmadığı gerekçesi ile Anayasa Mahkemesinde doğrudan
doğruya iptal davası açabilirler.
Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açma
hakkı iptali istenen yasanın, kararnamenin, tüzüğün, Cumhuriyet
Meclisi İçtüzüğünün, Cumhuriy-et Meclisi kararının, yönetmeliğin
veya bunların herhangi bir kuralının Resmî Gazete'de
yayımlanmasından başlayarak doksan gün sonra düşer."

Davacı-Müstedi tarafı 147. maddeye istinaden açılan bir iptal davasında Mahkemenin ara emri ve-rme yetkisi olduğunu ve bu meselede verilmesi gerektiğini savunurken, Davalı-Müstedaaleyh tarafı bunun tam tersini savunmakta ve Anayasanın 147. maddesine istinaden açılan bir iptal davasında Anayasa Mahkemesinin ara emri verme yetkisi olmadığını ileri sür-mektedir. Bu iki zıt iddia karşısında Anayasa Mahkemesi hangi tezi benimsemelidir? Bu hususu karara bağlamakla istidaya yapılan iptidai itiraz da, karara bağlanmış olacaktır.

Bu hususta karar vermek için gerek taraf avukatlarının Mahkemeye göster-dikleri içtihatlardan, gerekse kendi yaptığımız araştırmalardan, Anayasanın 147. maddesine istinaden iptal davası olarak geçmişte açılan birkaç dava olduğunu gördük. A.M. 12/85 (D.10/85) sayılı bir iptal davasında zamanın Anayasa Mahkemesi, tarafları din-ledikten sonra, başka nedenlerle böyle bir ara emri vermeyi reddetti. A.M. 14/85 sayılı bir başka davada ise Anayasa Mahkemesi, tarafların muvafakatıyla bu meselede talep olunduğu gibi bir ara emri verdi. Bu konu, yani Anayasanın 147. maddesine istinaden- açılan bir iptal davasında Anayasa Mahkemesinin ara emri verme yetkisi olup olmadığı A.M. 9/89 (D.2/89) sayılı davada tezekkür edildi ve o davada Anayasa Mahkemesi oybirliği ile Anayasanın 147. maddesine istinaden açılan bir iptal davasında ara emri verm-e yetkisi olmadığına karar verdi. A.M. 9/89 sayılı davadaki karar incelendiğinde Mahkemenin iptal davasında ara emri verme yetkisi olmadığı kararına varırken, bilhassa aşağıdaki hususları gözönünde bulundurduğu görülmektedir. Yukarıda alıntısı yapılan 1-47. madde, Anayasa Mahkemesine sarahaten ara emri verme yetkisi vermemektedir. Buna tam ters olarak "Organlar Arasında Yetki Uyuşmazlığı" başlığını taşıyan Anayasanın 145. maddesi ise 7. fıkrasında Anayasa Mahkemesine, o maddeye istinaden açılan davalard-a Mahkemenin uygun görmesi halinde ara emri verme yetkisini sarahaten vermektedir. Anayasanın 145. maddesinin 7. fıkrası aynen şöyledir:

"7) Bu madde gereğince yapılan başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi,
başvuruya konu olan yasa, kara-r veya işlemin, karar verilinceye kadar,
yürürlüğünün durdurulmasını emredebilir, böyle bir emir, derhal Resmi
Gazetede yayımlanır."

A.M. 9/89 sayılı Anayasa Mahkemesi davası kararında, Mahkemenin, 145. maddenin 7. fıkra-sına benzer bir provizyonun 147. maddede yer almadığına ağırlık verdiği görülmektedir.

Yine ara emri talep eden istidayı karara bağlamaya çalışırken yürürlükte olan 1997 Anayasa Mahkemesi Tüzüğü'nden de yararlanmaya çalıştık. Sözü edilen bu Tü-züğün "geçici emir" yan başlığını taşıyan 13(1) maddesi ise aynen şöyledir:

"Mahkeme, Anayasanın 145. maddesi altında başlatılan bir işlemin
herhangi bir safhasında, kendiliğinden veya herhangi bir tarafın
istemi üzerine, davanın ad-ilane bir şekilde kararlaştırılması icap
ederse, davayı esasında sonuçlandırmayan geçici bir emir verebilir."

Bu madde de dikkatlice incelendiğinde, Anayasanın 145. maddesine istinaden, bir başka deyişle "Organlar Arasında Yetki Uyuşmazlığ-ı" olarak açılan Anayasa davalarında ve sadece 145. maddeye istinaden açılan davalarda, Anayasa Mahkemesine ara emri verme yetkisi tanıdığı görülmektedir. Bir başka deyişle tüzüğün 13. maddesinde Mahkemeye tanınan yetki Anayasanın 145. maddesine istinaden- açılan davalar ile sınırlıdır. Bu durumda Anayasa Mahkememizin geçmiş uygulamalarına göre önümüzdeki davada olduğu gibi Anayasanın 147. maddesine istinaden açılan iptal davalarında Anayasa Mahkemesinin ara emri verme yetkisi olmadığı görülmektedir.

- Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasası büyük ölçüde Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'ndan esinlenerek hazırlanmıştır. Bizim Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasasının 147. maddesinin muadili, Türkiye'de TC Anayasasında 'İptal Davası' başlığını taşıyan 15-0. maddedir. Sözü edilen bu madde ise aynen şöyledir:

"MADDE 150- Kanunların, kanun hükmündeki kararnamelerin, Türkiye
Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli madde ve
hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya -aykırılığı iddiasıyla
Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal dâvası açabilme hakkı,
Cumhurbaşkanına, iktidar ve anamuhalefet partisi meclis grupları ile
Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki-
üyelere aittir. İktidarda birden fazla siyasî partinin bulunması halinde,
iktidar partilerinin dâva açma hakkını en fazla üyeye sahip olan parti
kullanır."

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'ndaki yukarıda alıntısı y