-D. 3/94 Anayasa Mahkemesi: 6/93

Yüksek Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda

Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, N. Ergin Salâhi,
Celâl Karabacak, Mustafa Özkök, Seyit Bensen.

Anayasanın 148-. maddesi tahtında.

Yüksek İdare Mahkemesi tarafından 10/93 sayılı YİM davasından (Müstedi: Dr. Öztekin Öztekiner ile Müstedaaleyhler:
Bakanlar Kurulu vas. KKTC Lefkoşa ve diğerleri arasında)
sunulan konu.

Müstedi namına Avukat Kıvanç M. Rıza.
Müste-daaleyh namına Başsavcılık tarafından Kd. Savcı Mehmet
Ali Şefik.

--------------

K A R A R

KONU:

Değiştirilmiş şekliyle 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının
9. maddesinin (1). fıkrasının şart bendinin Anayaanın 1, 17(1),
121(2), 121(4) ve 152. madde-lerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:

Havaleyi ilgilendirdiği oranda olaya ilişkin olgular şu şekilde özetlenebilir: Bütün ilgili zamanlarda müstedi
Dr. Burhan Nalbantoğlu Devlet Hastanesinin Başhekimi idi. Hastanede yer alan bir yolsuzlukta meth-aldar olduğu iddiasıyle müstedi aleyhine Disiplin Soruşturması başlatıldı ve soruştur-
manın sonuçlanmasına değin geçici olarak görevinden el çektirildi. Disiplin Soruşturması sonucu müstedi aleyhine gerek cezai ve gerekse disiplin suçu getirilmedi. Buna- rağmen müstedi görevine iade edilmedi.

Bakanlar Kurulun E-1117-92 sayı ve 4.11.1992 tarihli bir kararı ile müstedinin mecburi emekliye sevkedilesi için Kamu Hizmetleri Komisyonuna öneride bulundu. Kamu Hizmetleri Komisyonu da 30.11.1992 tarihinde- müstedinin 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 9(1) maddesi hükümleri uyarınca 1.12.1992 tarihinden itibaren mecburi emekliye sevkedilmesine karar verdi. Müstedi gerek Bakanlar Kurulu E-1117-92 sayı ve 4.11.1992 tarihli kararının ve gerekse Kamu Hizmetleri -Komisyonunun
P.5216 sayı ve 30.11.1992 tarihli Kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramıyacağına karar verilmesi için Yüksek Mahkemeye, Yüksek İdare Mahkemesi olarak başvurdu.

Başvurunun duruşması safhasında müstedi başvu-rudaki ihtilâfın hallinde 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 9(1) madde-
sinin şart bendinin etken olduğunu ve bu bendin anayasaya aykırı olduğunu ileri sürdü. Gerek savcılık ve gerekse Mahkeme de sözü edilen maddenin şart bendinin başvurudaki ihtilâfın hal-linde etken olduğu hususunda müstediye iltihak ettiler. Sonuçta Yüksek İdare Mahkemesi olarak oturum yapan Yüksek Mahkeme 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 9. maddesinin (1). fıkrasının şart
bendinin Anayasanın 1., 17(1), 121(2), 121(4) ve 152. madde-
ler-ine aykırı olup olmadığına karar verilmesi için konuyu Yüksek Mahkemeye Anayasa Mahkemesi olarak sundu ve bu arada Anayasa
Mahkemesinin bu havalede vereceği karara değin başvuru ile ilgili tüm işlemleri durduttu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:

Müstedinin iddial-arının gerekçeleri özetle şöyledir:

Müstedaaleyhler Yüksek İdare Mahkemesinde konusu edilen kararları alırken değiştirilmiş şeliyle 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 9. maddesinin (1). fıkrasının şart bendi uyarınca hareket etmişlerdir. Bu bende göre- karar istihsal edilirken gerekçe gösterilmesi gerekmez. Hal böyle olunca karar alan merciye tamamen keyfi bir şekilde hareket etme imkanı verilir. Bu da keyfiliği reddeden hukukun üstünlüğü ilkesini içeren Anayasanın 1. maddesine aykırıdır.

Gerekç-e gösterilmesi gerekmediği takdirde kişi mahkemeye başvurma veya hak arama hakkından da yoksun bırakılır çünkü kişi aleyhinde alınan bir kararın ancak gerekçesini bildiği takdirde mahkemeye başvurabilir. Oysa ki Anayasanın 17. maddesi ile mahkemeye başvur-ma hakkından yoksun bırakılamaz. Anayasanın 121. maddesinin (4). fıkrasına göre disiplin işlemleri yargı denetimi dışında tutulamaz. Disiplin işlemleri yerine havale konusu kuralı harekete geçirmek suretiyle -ki bu meselede böyle olduğu iddia edilmekted-ir- disiplin işlemleri de dolaylı bir şekilde yargı denetimi dışında tutulabilecektir.

Keza ilgili kural, Anayasanın 152. maddesine de aykırıdır. Çünkü anayasanın sözü edilen maddesi kişiye sair hususlar yanında yönetsel yetki kullanan bir organ ve-ya makamın kararının iptali için Yüksek İdare Mahkemesine başvurma hakkı bahşetmek-tedir. Bu gibi organ veya makam kararlarını gerekçeye dayandırmak zorundadır. Bu böyle yapıldığı takdirdedir ki kendini mağdur addeden kişi gerekçelerin geçerli olmadığını- kanıtlamak için Yüksek İdare Mahkemesine başvurabilir. Anayasanın 152. maddesinin içeriğinde kararların gerekçeli olması gerektiği doğrultusunda zımni bir direktif vardır. İyi İdare, kararlarını gerekçeye dayandırmak zorundadır.

Müstedi bir kamu g-örevlisidir. Kamu görevlilerinin hakları Anayasanın 121(2) maddesi ile güvence altına alınmıştır. Bu güvenceler kamu görevlileri için birer temel haktır. Bu temel haklar arasında görevden uzaklaştırılmalarının sadece Kamu Hizmetleri Komisyonu tarafından- yapılması da vardır. Oysa Komisyon bu hakkı ancak Bakanlar Kurulundan gelecek bir öneriye bağlı olarak yapabilmektedir. Bu keyfiyet müstedinin temel hakkını zedelediği için Anayasanın 121(2) maddesine de aykırıdır.

Müstedaaleyhlerin iddialarının gerekç-eleri özetle
şöyledir:

Müstediyi emekliye ayıran makam Kamu Hizmetleri Komisyo-nudur. Bakanlar Kurulunun sadece öeri yapma yetkisi vardır. Kamu Hizmeti Komisyonu bu öneriyi kabul edip etmeme hakkına sahiptir. Müstedinin tüm özlük hakları kendisine- verilmiştir. Sanki 60. yaşına gelmiş gibi emeklilik hakları kendine verilmiştir. Bu durumda müstedinin maddi hiçbir mağduriyeti yoktur. Müstedinin mecburi emekliye ayrılması için Bakanlar Kurulu öneride bulunur ve Kamu Hizmeti Komisyonu mistediyi mecbu-ri emekliye sevkederse sebep göstermesi gerekmez. Bu maddenin amacı uyum içinde çalışmayan bir kamu görevlisine kabahat yüklemeden ancak tüm emeklilik haklarının azamisini de vererek onun görevine son vermektir.

Havale konusu edilen ilgili fıkranı-n şart bendi kişiyi mahkemeye başvurmaktan alıkoymaz. Kendini mağdur addeden kişi örneğin elli yaşını doldurmadığı gerekçesiyle mahkemeye müracaat etmeye hakkı vardır.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ

9. (1) Herhangi bir yasa veya bu maddenin diğer
- fıkralarındaki kurallar saklı kalmak
koşulu ile, hak sahplerinin mecburi
emekliye ayrılma yaşı altmışıncı yaştır.

Ancak Bakanlar Kurulu'nun önerisi
üzerine Kamu Hizmeti Komisyonu, bir hak
- sahibini elli yaşını doldurduktan sonra
herhangi bir zaman mecburi emekliye
sevkedebilir. Böyle bir hak sahibinin
emeklilik hakkı kazandıran hizmetinin
hesaplanmasında, emeklilik hakkı kazan-
- dıran mevcut hizmet süresine, altmışıncı
yaşı dolduracağı zamana kadarki süre
eklenir ve emeklilik işlemi bu süre
üzerinden hesaplanır.

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:

Madde 1.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriye-ti Devleti, demokrasi,
sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine
dayanan lâik bir Cumhuriyettir.

Madde 17.

(1) Kimse, bu Anayasa ile veya bu Anayasa gereğince
kendisine gösterilen mahkemeye başvurmak hakkın-
- dan yoksun bırakılamaz. Her ne ad altına olursa
olsun adli komisyonlar veya istisnai mahkemeler
oluşturulması yasaktır.

Madde 121.

(2) Kamu görevlilerinin atanmalarını, onaylanmalarını,
sürekli ve emeklilik hakk-ı kazandıran kadrolara
yerleştirilmelerini, terfilerini, nakillerini,
emekliye sevklerini, uyarma ve kınama cezasını
gerektiren disiplin işlemleri dışında, azil ve
görevden uzaklaştırma dahil diğer tüm disiplin
-işlemlerini yapmak üzere tarafsız ve bağımsız
organ veya organlar kurulur. Bu organ veya organ-
ların kuruluş ve işleyişi, belirli kamu görevlileri
kesimi için, hizmet özellikleri gözetilerek ayrı
düzenlemeler yapılmasına o-lanak tanıyacak biçimde,
yasa ile düzenlenir.

Yargıçlar, savcılar, silâhlı kuvvetler mensup-
ları ve polis mensupları hakkındaki kurallar ile
Anayasanın bu konudaki diğer kuralları saklıdır.

(4) Kamu görevlileri -ile diğer kamu personeli hakkında
yapılacak disiplin kovuşturmalarında isnat olunan
hususun ilgiliye açıkça ve yazılı olarak bildiril-
mesi, yazılı savunmasının istenmesi ve savunma için
belli bir süre tanınması gereklidir. - Bu ilkelere
uyulmadıkça, disiplin cezası verilemez ve disiplin
kararları yargı mercilerinin denetimi dışında
bırakılamaz.

Yargıçlar ve savcılar hakkında bu Anayasanın
kuralları saklıdır.

Madde 152.-

(1) Yüksek İdare Mahkemesi, yürütsel veya yönetsel bir
yetki kullanan herhangi bir organ, makam veya kişi-
nin bir kararının, işleminin veya ihmalinin, bu
Anayasanın veya herhangi bir yasanın veya bunlara
uygu-n olarak çıkarılan mevzuatın kurallarına aykırı
olduğu veya bunların sözkonusu organ veya makam
veya kişiye verilen yetkisi aşmak veya kötüye
kullanmak suretiyle yapıldığı şikâyeti il kendisine
yapılan başvuru hakkında, k-esin karar vermek münhasır
yargı yetkisine sahiptir.

(2) Böyle bir başvuru, sahip olduğu meşru bir menfaatı,
bu gibi karar veya işlem veya ihmal yüzünden olumsuz
yönde ve doğrudan doğruya etkilenen kişi tarafından
yapıl-abilir.

(3) Söz konusu başvuru, karar veya işlemin yayınlanması
tarihinden veya yayınlanmadığı takdirde veya bir
ihmal halinde, başvuran kişinin bunu öğrendiği
tarihten başlayarak yetmiş beş gün içinde yapılır.

(4) Böyle- bir başvuru üzerine Yüksek İdare Mahkemesi,
kararında:

(a) Sözkonusu karar veya işlem veya ihmali, tamamen
veya kısmen onaylayabilir, veya

(b) Sözkonusu karar veya işlemin, tamamen veya
kısmen,- hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi
bir sonuç doğurmayacağına karar verebilir, veya

(c) Sözkonusu ihmalin, tamamen veya kısmen yapılmaması
gerektiğine ve yapılması ihmal olunan eylem veya
işlemin yapılması- gerektiğine karar verebilir.

(5) Bu maddenin (4). fıkrası gereğince hükümsüz kılınan
herhangi bir karar veya işlemin veya yapılmaması
gerektiğine karar verilen herhangi bir ihmalin,
kendisine zarar verdiği herhangi bir kiş-i, ilgili
organ, makam veya kişi tarafından, istemi kendisini
tatmin eder şekilde yerine getirilmediği takdirde,
zararların tazmini veya kendisine başka bir tazminat
verilmesi için dava açmak ve mahkeme tarafından
s-aptanacak tam ve muhik bir tazminat almak ve
sözkonusu mahkemenin vermeye yetkili olduğu diğer
tam ve muhik bir tazminat almak hakkına sahiptir.

V. İNCELEME:

Müstediler ve Başsavcılık tarafından ileri sürülen sav ve görüşler, ilgil-i Anayasa ve yasa metinleri incelenip gereği düşünüldü.

26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 9. maddesinin (1). fıkrası Emeklilik hakkı kazandıran bir hizmette görev yapan bir kamu görevlisinin 60 yaşında emekliye ayrılacağını öngörmektedir. Aynı fıkran-ın şart bendi ise Bakanlar Kurulunun önerisi üzerine Kamu Hizmeti Komisyonunun, bir hak sahibini 50 yaşını doldur-duktan sonra herhangi bir zaman mecburi emekliye sevkedebilece-
ğini ancak bu hak sahibinin emeklilik hakları hesaplanırken, emeklilik hakkı k-azandıran hizmet süresine altmışıncı yaşı dolduracağı zamana kadarki sürenin de eklenmesini öngörmekte-
dir. Sözü edilen fıkra uyarınca hareket edilirken İdarenin herhangi bir sebep göstermesi gerekmez. Bu husus gerek ilgili fıkranın içeriğinden ve gerek-se bu konuda YİM İstinaf 22/87
(D.10/88) sayılı istinafta verilen karardan anlaşılmaktadır. Tarafların yukarıya çıkarın savlarından da anlaşılacağı gibi önümüzdeki konu 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 9. maddesinin (1). fıkrasının şart bendinin, gerekçe- gösterilmemesine cevaz verdiği için diğer bir ifade ile Kamu Hizmeti Komisyonunun uygun bulması halinde Bakanlar Kurulunun istemi üzerine bir kamu görevlisini mecburi emekliye sevkedebilmesinin Anayasaya aykırı olup olmadığıdır.

Bir yasanın veya kur-alının Anayasaya aykırı olabilmesi için o yasa ve kuralın Anayasanın yasaklayıcı veya emredici bir kuralına aykırı olması gerekir.

Kamu Görevlileri ile ilgili anayasal düzenleme Anayasanın 121. maddesidir. Bu maddenin (2). fıkrası, sair hususlar yan-ında, kamu görevlilerinin emekliye sevklerinin tarafsız ve bağımsız bir organ tarafından yapılmasını öngörmektedir. Aynı maddenin (1). fıkrası ise kamu görevlilerinin "nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri" ve diğer bazı h-ususların yasa ile düzenleneceğini öngörür. Bu fıkrada emeklilik konususundan spesifikolarak bahsedilmemekle birlikte emekliliğin yasa ile düzenlenebileceğine hükmetmek gerekir.

Anayasanın gerek 120. ve gerekse 121. maddeleri kamu görevlilerinin eme-klilik yaşından bahsetmemektedir. Diğer bir ifade şekli ile Anayasanın hiçbir maddesinde kamu görevlisine belirli bir yaşa kadar kamu görevinde çalışma güvencesi vermemiştir. Konunun daha iyi bir şekilde anlaşılabilmesi için Anayasanın Yargıçlara verdiği- güvenceyi düzenleyen maddeye bakmakta yarar vardır. İlgili madde 137. madde olup, (1). ve (2). fıkraları aynen şöyledir.

Madde 137.

Yargıçlar görevlerinden uzaklaştırılamaz.
Kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen
yaştan önce emekliye çıkarı-lamazlar, ....

Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan
dolayı hüküm giymiş olanlarla, görevlerini
sağlık bakımından yerine getiremeyeceği
kesin olarak anlaşılanlar, meslekleri ile
bağdaşmayan işler yapanlar ve meslekte
kalmaları caiz olmadığına karar- verilenler
hakkında, yasa ile konan istisnalar saklıdır.

............

Anayasanın 138. maddesinin (2). fıkrasında ise yargıçların görev süreleri Yüksek Mahkeme Başkanı ve Yargıçları için 65, diğer yargıçlar için altmış yaş olarak belirlenmiştir. B-u maddenin (1). ve (2). fıkraları da aynen şöyledir:

Madde 138.

(1) Yargıçların nitelikleri, atanmaları, hakları
ve ödevleri, aylık ve ödenekleri, meslekte
ilerlemeleri, görevlerinin veya görev yer-
lerinin geçici vey-a sürekli olarak değiştiril-
mesi, haklarında d