-D. 8/91 Anayasa Mahkemesi 6/91

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme huzurunda

Mahkeme Heyeti: Salih S.Dayıoğlu, Başkan, Niyazi F.Korkut, Celâl Karabacak, Metin A. Hakkı, Özkan Tunçağ.

Anayasanın 14-8. maddesi tahtında

Yüksek İdare Mahkemesi tarafında 13/88 sayılı başvuruda (Müstedi: Lütfi Özter, Lefkoşa ile Müstedaaleyh: Maliye ve Gümrükler Bakanlığı, Lefkoşa arasında) sunulan konu.

Müstedi namına: Ömer Adal

Müstedaaleyh namına: Yaşar C. Boran

-

K A R A R

KONU:
52/87 sayılı Siyasal Kamu Görevlileri Yasasının 11. maddesinin (2). fıkrasının Anayasanın l. ve 8. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Müstedi, 1983 yılında oluşturulan Kurucu Meclise üye olarak atandı- va 1965 Milletvekili Genel Seçimleri sonucu oluşan Cumhuriyet Meclisi göreve başlayıncaya dek bu görevi ifa etti. Müstedinin iddiasına göre 1962 yılında zamanın Türk Cemaat Meclisinin Murakıplık Dairesinde 2 ay, 1963 ilâ 1968 tarihleri arasında İlkokul Öğ-retmeni ve 4.5 yıl da mücahit olarak görev yaptı. Müstedi, Maliye ve Gümrükler Bakanlığına bağlı Hazine ve Muhasebe Dairesi Müdürlüğüne yazdığı 14.8.1987 tarihli bir yazı ile yukarıda sözü edilen hizmetlerinin 52/87 sayılı Siyasal Kamu Görevlileri Yasssı h-ükümleri uyarınca dikkate alınarak emeklilik menfaatlerinin hesaplanmasını talep etti. Hazine ve Muhasebe Dairesi müdürü ise 16.11.1987 tarihli bir yazı ile müstedinin bu istemini reddetti.

Müstedi, Yüksek İdare Mahkemesinde başlattığı bir başvuru ile Mal-iye ve Gümrükler Bakanlığına bağlı Hazine ve Muhasebe Dairesi Müdürü tarafından alınan ve müstediye 16.11.1987 tarihli bir yazı ile bildirilen ve emeklilik menfaatlarının 52/1987 sayılı Siyasal Kamu Görevlileri Yasası altında hesaplanmasına yasal olanak ol-madığı
doğrultusunda olan kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi isteminde bulundu.

Başvurunun duruşmasına başlandığı zaman müstedi, 52/87 sayılı Siyasal Kamu Görevlileri Yasasının 11. maddesinin (2)-. fıkrasının Anayasanın l. ve 8. maddelerine aykırı olduğunu iddia ederek, konunun Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak,havale edilmesi isteminde bulundu. Uç yargıçtan oluşan Yüksek İdare Mahkemesi de sözü edilen fıkranın, taraflar arasındaki ihtilâf-ın hallinde etken olduğu yargısına vardı ve istem uyarınca 52/87 sayılı Yasanın 11. maddesinin (2). fıkrasının Anayasanın l. ve 8. maddelerine aykırı olup olmadığı hususunda karar vermek üzere konuyu Anayasa Mahkemesine havale etti. Yüksek İdare Mahkemesi,- ayrıca, Anayasa Mahkemesince verilecek karara değin önündeki başvuruya ilişkin tüm yargısal işlemleri durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:

l. Müstedinin iddiasının gerekçesi özetleşöyledir: Havale konusu fıkranın Anayasanın l. ve 8. maddelerine aykırı old-uğu iddia ve görüşleri birlikte ele alınmıştır.

Müstedi,ilgili dönemlerde,Kurucu Meclis Üyeliği yapmıştır. Müstedinin ifa ettigi görev kamunun diğer kesimlerinden gelen Kurucu Meclis üyelerinin ifa ettiği görevden farklı değildir. Nitelik itibarıyle aynıd-ır. Bu durumda havale konusu edilen 2. fıkranın (c) bendinde yer alan ve seçime katılan ve seçimi kazanan ile seçime katılıp seçimi kazanmayan arasında yapılan ayırım keyfidir ve hiçbir haklı nedene dayanmamaktadır. Müstedinin durumunda olduğu gibi seçimi -kazanıp kazanmamak müstedinin iradesi dışında bir husustur.
2. Müstedaaleyhin iddialarının gerekçesi özetle şöyledir: Herşeyden önce müstedinin yakınma konusu yaptığı ilgili fıkranın taraflar arasındaki ihtilâfın hallinde etken değildir. Çünkü bir an için -ilgili fıkra yok sayılsa dahi yasanın geriye kalan kısmı müstediye hiçbir yarar sağlamıyacaktır. Nedeni de 52/87 sayılı Yasanın müstediyi ilgilendiren kısmı ileriye dönük olmamasıdır. Diger bir ifade şekliyle yasa 30.7.1988'de yürürlüğe girmiştir. Müstedin-in hakkının neşet ettigini iddia ettigi 11. maddenin yürürlük tarihi de 30.7.1988'dir. Bu yasa ile birlikte okunması öngörülen 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 43. maddesine yapılan
tefsirler ışığında Yasa ancak yürürlüğe girdiği tarinte görevde
olanl-ara teşmil edilebilir. Müstedi 30.7.1988'de görevde olmadığına göre 52/87 sayılı Yasanın ilgili hükmü kendisine zaten uygulanamaz. Bu durumda havale konusu edilen 11. maddenin (2). fıkrası ihtilâfın hallinde etken değildir. Etken olmadığına göre Anayasaya -uygun olup olmadığı tartışma konusu yapılamaz. Yukarıdaki görüş ve iddiaya halel gelmeksizin seçimleri kazananlar ile kazanmayanlar arasında bir özdeşlik yoktur.

III. İLGİLİ YASA METNİ:

52/87 sayılı Siyasal Kamu Görevlileri Yasasının 11. maddesinin (2). -fıkrası aynen şöyledir:

"(2)Yukarıdaki (1)'inci fıkradaki kuralların genelliğine bakılmaksızın, Kurucu Meclis döneminde yapılan hizmetlerden, sadece aşagıdaki bentlerde öngörülenler bu Yasa amaçları bakımından emeklilik hakkı kazandıran hizmet sayılır:

-(A)Yasama Meclisi Üyeliginden, Kurucu Meclise intikal edenlerin yaptıkları hizmet,

(B)Kamu Görevlisi veya emekli Kamu görevlisi iken Kurucu Meclise intikal edenlerin yaptıkları hizmet, ve

(C)Kurucu Meclis üyesi iken Seçim ve Halkoylaması Yasası uyarın-ca aday olup ta seçimi kazananların yaptıkları hizmet."

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:

Anayasanın l. ve 8. Maddeleri aynen şöyledir:
"Madde l.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir- Cumhuriyettir."

Madde 8.
(1)Herkes, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, Anayasa ve yasa önünde eşittir.
(2)Devlet organları ve yönetim makamları, bütün işlemlerinde yasa önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek ve ayrıcalı-k yapmamak zorundadırlar.
(3) Ekonomik bakımdan güçsüz olanların Anayasa ve yasalar ile elde ettikleri veya edecekleri kazanımlar, bu madde
ileri sürülerek ortadan kaldırılamaz."

V. İNCELEME:
Tarafların ileri sürdüğü iddia ve görüşler,kon-u ile ilgili yasa ve Anayasa metinleri incelenerek gereği görüşülüp düşünüldü. Anayasanın 148. maddesi, sair hususlar yanında, taraflar arasındaki
Uyuşmazlığın karara bağlanmasında etkisi olabilen herhangi bir yasa kuralının Anayasaya uygun olup olmadığını- karara bağlamak üzere
Anayasa Mahkesine havale edilebileceğini öngörmektedir. Bu konuda esas kriter,havale konusu kuralın ihtilâfın hallinde etken olup olmadığıdır. Diğer bir ifade Şekliyle havaleye konu edilen kuralın ihtilâfın hallinde uygulanıp uygula-nacağının saptanmasıdır. Bundan hareketle, müstediye yasal yönden uygulanma olanağı bulunmayan bir kuralın başvuru konusu ihtilâfın hallinde de etken olamıyacağı aşikârdır. Hal böyle olunca da bu kuralın Anayasal denetim için Anayasa Mahkemesine sunulması -düşünülemez.

Havaleyi yapan Yüksek İdare Mahkemesi 5.3.1991 tarihindeki havale kararında özetle müstedinin başvuruyu dosyalamak için meşru menfaatinin var olduğunu, 52/87 sayılı yasanzn 11. maddesinin (1). fıkrasının (F) bendinin müstedi ve onun durumunda- olan kişilerin Kurucu Meclisteki görevlerini emeklilik hakkı kazandıran hizmet saydığını ancak ayni maddenin 2. fıkrasının getirdiği kısıtlayıcı bir düzenleme ile (F) bendindeki hakkı, seçime girip de seçimi kazanma koşuluna bağladığını, bu durumda müsted-inin özellikle (2). fıkranın (C) bendi hükümleri ışığında 11. maddenin (F) bendindeki haktan yararlanamadığı ve dolayısıyle Yasanın 11. maddesinin (2). fıkrasının ihtilâfın hallinde etken olduğu kanaatına vardı. Yüksek İdare Mahkemesi bu konuda şunları söy-ledi:
"Bu fıkranın ilgili bentleri dikkate alındığında daha
önce Yasama Meclis Uyeliği yapmayan kamu görevlisi bulunmayan ve tekrar seçime girmemiş olan müstedinin 11. maddenin (1). fıkrasının (F) bendinde kendisine bahşedilen haktan yararlanmasına olanak -yoktur. ...........Bu nedenle bu maddenin Yüksek Mahkemeye Anayasa Mahkemesi olarak havale edilmesinin uygun olduğu görüşündeyiz. Bu görüşe varırken de ilgili fıkranın önümüzdeki konunun karara bağlanmasında etken olduğu kanısına varmış bulunuyoruz."

Sonu-ca varmada etken olmamakla birlikte maddi bir hatayı düzeltmek ihtiyacını duyduk. Müstedinin Kurucu Meclis Uyesi
iken yapılan milletvekili seçimlerine katılmadığı değil, bilâkis katıldığı ancak seçimi kazanamadığı ihtilâfsız olgulardan anlaşılmaktadır.

A-nayasa Mahkemesinin denetimi için bir havale yapılırken ön koşul olarakaranan"etkenlik" kriterinin saptanması, ilk etapta, havaleyi yapan mahkemeye düşmektedir. Bu husus birçok geçmiş Anayasa Mahkemesi kararlarında vurgulanmıştır.Örneğin A.M. 2/82
D.9/82- sayılı kararda gerek çoğunluk ve gerekse azınlık kararlarında bu husus görülebilir.Etkenlik konusunun uygun meselelerde ve özellikle İlk Mahkemede konu edilmediği hallerde Anayasa Mahkemesinde konu edilebileceği ve karara bağlanabileceği tartışma kaldırma-yacak kadar açıktır.
Etkenlik konusu havaleyi yapan İlk Mahkemede tartışılsa bile Anayasanın 148. maddesi hükümleri ışığında bu tartışmanın Anayasa Mahkemesinde de yapılmasına engel değildir. Ancak etkenlik konusu Yargıtay veya üç yargıçtan oluşan Yüksek İ-dare Mahkemesinde yani nihai bir karar merciinde bütün boyutlarıyla tartışılmışsa veya havale konusu kura